វចនានុក្រមខ្មែរ

គ្រាមភាសា

ភាសាអ្នកស្រុក គឺសម្ដីដែលអ្នកស្រុកភូមិនីមួយៗនិយាយតាមទម្លាប់ ល្អៀងពីអក្សរ ឬ ពីពាក្យដើមដូចជា ក៏ = គ៏; ថ្ងៃ = ង៉ៃ; ទៅ = តុះ; មក = ម, ម៉ុះ; មិនដឹងទេ = មិនដឹងងេ; អាឯង = អាអ្ហែង; សុខសប្បាយទេឬ? = សុខសប្បាយទេអ៊្ហៃ?; ក្រឡាហោម = ក្រហោម; យមរាជ ឬ យោមរាជ = ជំរាជ; វង្សាអគ្គរ

គ្រាមភាសា នាម

[គ្រា-មៈ-ភា-សា] kreampheasa

ភាសាអ្នកស្រុក គឺសម្ដីដែលអ្នកស្រុកភូមិនីមួយៗនិយាយតាមទម្លាប់ ល្អៀងពីអក្សរ ឬ ពីពាក្យដើមដូចជា ក៏ = គ៏; ថ្ងៃ = ង៉ៃ; ទៅ = តុះ; មក = ម, ម៉ុះ; មិនដឹងទេ = មិនដឹងងេ; អាឯង = អាអ្ហែង; សុខសប្បាយទេឬ? = សុខសប្បាយទេអ៊្ហៃ?; ក្រឡាហោម = ក្រហោម; យមរាជ ឬ យោមរាជ = ជំរាជ; វង្សាអគ្គរ

គ្រាមភោជក

ចៅហ្វាយស្រុក។

គ្រាមភោជក នាម

[គ្រា-មៈ-ភោ-ជក់] kreamphouchok

អ្នកបរិភោគ, ប្រើប្រាស់នូវប្រយោជន៍ដែលកើតក្នុងស្រុក, ដែលកើតអំពីស្រុក (មេស្រុក)។

គ្រាមភោជក នាម

[មៈ-ហា-គ្រា-មៈ-ភោ-ជក់] kreamphouchok

ចៅហ្វាយស្រុក។

គ្រាមមុខ

ទីដែលជាមុខ ជាប្រធានរបស់ស្រុក គឺទីផ្សារ, ផ្សារ, ស្រុកផ្សារ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

គ្រាមមុខ នាម

[គ្រា-មៈ-មុក] kreamomuk

ទីដែលជាមុខ ជាប្រធានរបស់ស្រុក គឺទីផ្សារ, ផ្សារ, ស្រុកផ្សារ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

គ្រាមេស

មនុស្សដែលជាធំ, ជាចម្បងក្នុងស្រុក (មេស្រុក)។ មហាគ្រាមេស, មហាគ្រាមេស្វរៈ "ចៅហ្វាយស្រុក" (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

គ្រាមេស នាម

[គ្រា-មេស] kreames

មនុស្សដែលជាធំ, ជាចម្បងក្នុងស្រុក (មេស្រុក)។ មហាគ្រាមេស, មហាគ្រាមេស្វរៈ "ចៅហ្វាយស្រុក" (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

គ្រាមេស្វរៈ

(ម.ព. គ្រាមេស)។

គ្រាមេស្វរៈ នាម

[គ្រា-មេ-ស្វៈ-រៈ] kreamesveakreak≈

(ម.ព. គ្រាមេស)។

គ្រាវ

ដែលមានសូរធំគ្រោតគ្រាត (សំឡេង) : ក្មេងឡើងខ្លួនមានសំឡេងគ្រាវ គឺក្មេងប្រុសពេញជំទង់ ដែលប្រែសំឡេងមានសូរធំស្អា ខុសពីកាលនៅជាកូនក្មេង :

គ្រាវ កិរិយាសព្ទ

[គ្រាវ] kreav

បញ្ចេញសំឡេងឮរំពង អំពាវនាវហៅញី (ឆ្មា) : : ឆ្មាញីខ្លះក៏គ្រាវហៅឈ្មោលដែរ (មានខ្លះមួយៗ) :

គ្រាវ គុណនាម

[គ្រាវ] kreav

ដែលមានសូរធំគ្រោតគ្រាត (សំឡេង) : ក្មេងឡើងខ្លួនមានសំឡេងគ្រាវ គឺក្មេងប្រុសពេញជំទង់ ដែលប្រែសំឡេងមានសូរធំស្អា ខុសពីកាលនៅជាកូនក្មេង :

គ្រាស

ដែលមានដំណើររាយបន្តគ្នា, ដែលដើរច្រវាត់បន្តគ្នា :

គ្រាស នាម

[គ្រាស] kreas

ដំណើរដែលរាហូចាប់ ឬ បាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទ្រ (ពួកអ្នកប្រាជ្ញក្នុងប្រទេសខ្លះយល់ថា ស្រមោលផែនដីបាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ, ព្រះចន្ទ្រ) :

គ្រាស នាម

[មៈ-នុស-គ្រាស-កន់-ឡង] kreas

មនុស្សដែលល្មេញល្មើពីកំណើត ដោយហេតុកាលដែលមនុស្សនោះ នៅក្នុងផ្ទៃម្ដាយ ហើយជួនក្នុងឆ្នាំនោះ មានគ្រាសនៅថ្ងៃណាមួយ ឬក៏ កាលដែលមនុស្សនោះសម្រាលមកជួនលើថ្ងៃមានគ្រាស, អ្នកទាំងពួងច្រើនយល់ថា ល្មេញល្មើព្រោះគ្រាសកន្លង; បើមនុស្សដែលកាលនៅក្នុងផ្ទៃ ឬកាលសម្រាលមិនប្រទះលើគ្រាសដូច្នោះទេ

គ្រាស នាម

[មៈ-នុស-គ្រាស-កន់-ឡង] kreas

(ម.ព. មនុស្សគ្រាសកន្លង)។

គ្រាស គុណកិរិយា

[គ្រាស] kreas

ដែលមានដំណើររាយបន្តគ្នា, ដែលដើរច្រវាត់បន្តគ្នា :

គ្រាហ៍

ប្រើក្លាយមកជា កិ. :

គ្រាហ៍ នាម a

[គ្រា] kreah

ដំណើរអង, អបអង, កៀកអង។

គ្រាហ៍ កិរិយាសព្ទ b

[គ្រា] kreah

ប្រើក្លាយមកជា កិ. :

គ្រាំ

ពាក្យក្លាយឃ្លាតពីពាក្យ ក្រំ :

គ្រាំ ឧទានសព្ទ

[គ្រាំ] kroam

សូរឮសន្ធឹកលាន់រំពងខ្លាំងដោយទង្គិច ដោយខ្ទប់ :

គ្រាំ គុណនាម

[គ្រាំ] kroam

ពាក្យក្លាយឃ្លាតពីពាក្យ ក្រំ :

គ្រាំគ្រា

(ព.ប្រ.) ដែលឈឺចាប់ខ្លាំង :

គ្រាំគ្រា គុណនាម ១)

[គ្រាំ-គ្រា] kroamrea

ដែលចាស់ណាស់, ចាស់ជ្រុល, ទ្រែមទ្រម, ទ្រុឌទ្រោម :

គ្រាំគ្រា គុណនាម ២)

[គ្រាំ-គ្រា] kroamrea

(ព.ប្រ.) ដែលឈឺចាប់ខ្លាំង :

គ្រាំងៗ

សូរឮដោយវាយគោះ, រលំ, ទម្លាក់, ធ្លាក់អ្វីៗ មានជញ្ជាំងជាដើម :

គ្រាំងៗ ឧទានសព្ទ

[គ្រាំង-គ្រាំង] kreang

សូរឮដោយវាយគោះ, រលំ, ទម្លាក់, ធ្លាក់អ្វីៗ មានជញ្ជាំងជាដើម :

គ្រាំៗ

(ម.ព. គ្រាំ{¥¥}១{££})។

គ្រាំៗ ឧទានសព្ទ

[គ្រាំ-គ្រាំ] kreaumkreaum≈

(ម.ព. គ្រាំ១)។

គ្រាះ នាម

[គ្រាះ] kreaeah

(ម.ព. គ្រាស១)។

គ្រិចៗ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យកម្រើក, ពាក្យរំជួលតិចតែញឹកៗ ញាប់ៗ ឱ្យវិសេសឡើង :

គ្រិចៗ គុណកិរិយា

[គ្រិច-គ្រិច] krich

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យកម្រើក, ពាក្យរំជួលតិចតែញឹកៗ ញាប់ៗ ឱ្យវិសេសឡើង :

គ្រិស្ត

(ម.ព. យេស៊ូ)។

គ្រិស្ត នាម

[គ្រិស] (ជើង ត)] kris](cheungt)a≈

(ម.ព. យេស៊ូ)។

គ្រិស្តសករាជ

ការកំណត់ឆ្នាំចាប់ពីថ្ងៃកំណើតព្រះយេស៊ូគ្រិស្ដ (អក្សរកាត់ គ.ស.) :

គ្រិស្តសករាជ នាម

[គ្រិស-សៈ-កៈ-រ៉ាច] (ជើង ត)] kristsokoreach

ការកំណត់ឆ្នាំចាប់ពីថ្ងៃកំណើតព្រះយេស៊ូគ្រិស្ដ (អក្សរកាត់ គ.ស.) :

គ្រីតគ្រាត

ដែលគគ្រាតមិនរាប មិនស្មើ ដូចយ៉ាងស្បែកបបែលជាដើម។

គ្រីតគ្រាត គុណនាម

[គ្រីត-គ្រាត] kritkreat

ដែលគគ្រាតមិនរាប មិនស្មើ ដូចយ៉ាងស្បែកបបែលជាដើម។

គ្រីប

ឈ្មោះគ្រឿងចក្រមួយយ៉ាង ធ្វើដោយដែកសម្រាប់លើកអ្វីៗដែលធ្ងន់ហួសកម្លាំងមនុស្សលើកបាន ឱ្យហើប, ឱ្យអណ្ដែតឡើង :

គ្រីប កិរិយាសព្ទ

[គ្រីប] krib

ប៉ាក់បញ្ជាន់លើគ្នា :

គ្រីប កិរិយាសព្ទ

[គ្រីប] krib

លើកឡើងដោយប្រដាប់ដែលហៅថា គ្រីប :

គ្រីប នាម

[គ្រីប] krib

ឈ្មោះគ្រឿងចក្រមួយយ៉ាង ធ្វើដោយដែកសម្រាប់លើកអ្វីៗដែលធ្ងន់ហួសកម្លាំងមនុស្សលើកបាន ឱ្យហើប, ឱ្យអណ្ដែតឡើង :

គ្រឹកៗ

សូរសន្ធឹកគ្រឹកៗច្រើនដង ដោយមនុស្សដើរច្រើននាក់ជាដើម។

គ្រឹកៗ ឧទានសព្ទ

[គ្រឹក-គ្រឹក] kruek

សូរសន្ធឹកគ្រឹកៗច្រើនដង ដោយមនុស្សដើរច្រើននាក់ជាដើម។

គ្រឹង

(ម.ព. រគឹង{¥¥}២{££})។

គ្រឹង នាម

[គ្រឹង] kroeng≈

(ម.ព. រគឹង២)។

គ្រឹប

សូរឮខ្លាំងហើយណែនកំបុត :

គ្រឹប ឧទានសព្ទ

[គ្រឹប] krueb

សូរឮខ្លាំងហើយណែនកំបុត :

គ្រឹមៗ

សូរឮគគ្រឹមដោយដំស្គរខ្មែរជាដើម។

គ្រឹមៗ ឧទានសព្ទ

[គ្រឹម-គ្រឹម] kruem

សូរឮគគ្រឹមដោយដំស្គរខ្មែរជាដើម។

គ្រឹហស្វាមិកា

(ម.ព. គេហស្សាមិកា)។

គ្រឹហស្វាមិកា នាម

[គ្រឹ-ហៈ-ស្វា-មិ-កា] kroehaksveamika≈

(ម.ព. គេហស្សាមិកា)។

គ្រឹហា

ផ្ទះ :

គ្រឹហា នាម

[គ្រឹ-ហ៊ា] krueha

ផ្ទះ :

គ្រឹហាវាស

ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ; អ្នកនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ។

គ្រឹហាវាស នាម

[គ្រឹ-ហ៊ា-វាស] kruehaveas

ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ; អ្នកនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ។

គ្រឹះ

ផ្ទះ។

គ្រឹះ នាម

[គ្រឹស] kres

ផ្ទះ។

គ្រឹះស្ថាន

គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុឬស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុឯកជនមានឯកទេសក្នុងការផ្ដល់ប្រាក់កម្ចីខ្នាតតូចសម្រាប់ក្រុមឬបុគ្គលមានចំណូលទាប និងសហគ្រាសធុនតូច ហើយមានដើមទុនអប្បបរមាតម្កល់នៅធនាគារជាតិតិចជាងប្រាក់តម្កល់របស់ធនាគារពាណិជ្ជ។

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន] krueeahsthan

ទីផ្ទះ គឺទីកន្លែងផ្ទះលំនៅទាំងមូល :

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន] krueeahsthan

កន្លែងធ្វើពាណិជ្ជកម្ម អាជីវកម្ម ឬសហគ្រាស។

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន-បោះ-ពុំ-ផ្សាយ] krueeahsthan

កន្លែងបោះពុម្ព ផ្សព្វផ្សាយ និងចែកចាយសៀវភៅ ទស្សនាវដ្ដីផ្សេងៗ ជាដើម :

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន-ពា-និច-ជៈ-កាំ] krueeahsthan

ផ្ទះជំនួញ, ហាងទំនិញជាដើម។

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន-សិក-សា] krueeahsthan

ទីកន្លែងសម្រាប់សិក្សា ស្រាវជ្រាវ ជាដើម :

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន-ហិ-រ៉ាញ់-ញៈ-វ័ត-ថុ] krueeahsthan

ស្ថាប័នសាធារណៈឬឯកជន ដែលមានគុណវុឌ្ឍិគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីផ្ដល់សេវាហិរញ្ញវត្ថុដល់អតិថិជនដូចជា សេវាប្រាក់កម្ចី សេវាប្រាក់បញ្ញើ សេវាជួញដូរមូលបត្រ សេវាធានារ៉ាប់រង សេវារបបសន្តិសុខសង្គម សេវាវិនិយោគជាដើម។

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន-អ៊ិ-ណៈ-ទាន-ជន់-នៈ-បត់] krueeahsthan

គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុមានឯកទេសក្នុងការផ្ដល់ប្រាក់កម្ចីខ្នាតតូចនៅជនបទ ហើយមានដើមទុនអប្បបរមាតម្កល់នៅធនាគារជាតិតិចជាងប្រាក់តម្កល់របស់គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ។

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន-អ៊ុស-សា-ហៈ-កាំ] krueeahsthan

រោងចក្រ, រោងជាង, សិប្បកម្មជាដើម។

គ្រឹះស្ថាន នាម

[គ្រឹស-ស្ថាន-មី-ក្រូ-ហិ-រ៉ាញ់-ញៈ-វ័ត-ថុ] krueeahsthan

គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុឬស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុឯកជនមានឯកទេសក្នុងការផ្ដល់ប្រាក់កម្ចីខ្នាតតូចសម្រាប់ក្រុមឬបុគ្គលមានចំណូលទាប និងសហគ្រាសធុនតូច ហើយមានដើមទុនអប្បបរមាតម្កល់នៅធនាគារជាតិតិចជាងប្រាក់តម្កល់របស់ធនាគារពាណិជ្ជ។