ស នាម
[ស] sor
តួព្យញ្ជនៈទី៣០នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [s] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស អឃោសៈ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[ស] sor
តួព្យញ្ជនៈទី៣០នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [s] ជាព្យញ្ជនៈជើងធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស អឃោសៈ។
[ស] sor
ដែលមានសម្បុរដូចសំឡីកប្បាស :
[ស-ក្បុស] sor
សណាស់។
[ស-ត្រ-សុស] sor
សម៉ដ្ឋប៉ផូរ, សផូរផង់។
[ស-ភ្លឹង] sor
សស្អាត។
[ស-ស្គុស] sor
សត្រសោល, សបរិសុទ្ធ។
[ស-ស្ងាច] sor
សភ្លឺមើលទៅឃើញស្ងាច។
[ស] sor
ចាក់បុះព្រាវដោយស្ន :
[ស] sor
(ព.ប្រ.) រកឱ្យឃើញ សង្កេតរកព្រាវៗ ដោយស្មានៗ ឱ្យឃើញ។
[ស] sor
សម្ដែងអាការៈឱ្យឃើញច្បាស់, បញ្ចេញបែបឱ្យឃើញជាក់ :
[ស] sor
ហែកកេរ្តិ៍ :
[ស] sor
(ព.ទ.បុ.) សំនៀងភាសា សប្រាប់ឱ្យគេស្គាល់ជាតិឫកពាមារយាទ សម្រាប់ឱ្យគេស្គាល់ពូជត្រកូល។
ឈ្មោះកុកមួយប្រភេទ មានកសម្បុរស :
[ស-ក] saka≈
ឈ្មោះកុកមួយប្រភេទ មានកសម្បុរស :
[សក] sok
បកសំបក, យកសំបកចេញ, ធ្វើឱ្យរសក :
[សក] sok
ធ្វើឱ្យស្បែកចាស់ឬសំបកចាស់របូតចេញឯងតាមកាលកំណត់ គឺផ្លាស់ស្បែកឬសំបកចាស់ចេញ :
សករាជ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. សករាជ ជាង)។
[សៈ-កៈ-កាល] sokokal
សករាជ (ម.ប្រ., ច្រ.ប្រ. សករាជ ជាង)។
ដែលស្គមប្រដក់ទាំងមានឫកពាមើកៗផង :
[សក-ញ៉ក] sakanhak
ដែលស្គមប្រដក់ទាំងមានឫកពាមើកៗផង :
ផ្លូវរទេះ, ផ្លូវធ្លា។
[សៈ-កៈ-ដៈ-ម័ក] sokodomokk
ផ្លូវរទេះ, ផ្លូវធ្លា។
(ម.ព. សកដមគ្គ)។
[សៈ-កៈ-ដៈ-មា-គា] sakadameakrea
(ម.ព. សកដមគ្គ)។
ព្យញ្ជនៈជាវគ្គន្តៈ ៥តួគឺ ង, ញ, ណ, ន, ម, មានសូរសំឡេងកើតតាមឋានរបស់ខ្លួននិងត្រង់ច្រមុះផង; ហៅថា ទ្វិដ្ឋានជៈ "អក្សរមានសូរសំឡេងកើតក្នុងឋានពីរ" ក៏បាន (ព.វ.)។
[សៈ-ក័ត-ឋា-ណៈ-នា-សិ-កៈ-ជៈ] sakadthanneasekacheak
ព្យញ្ជនៈជាវគ្គន្តៈ ៥តួគឺ ង, ញ, ណ, ន, ម, មានសូរសំឡេងកើតតាមឋានរបស់ខ្លួននិងត្រង់ច្រមុះផង; ហៅថា ទ្វិដ្ឋានជៈ "អក្សរមានសូរសំឡេងកើតក្នុងឋានពីរ" ក៏បាន (ព.វ.)។
អត្ថរបស់ខ្លួន គឺសព្ទដែលមានអក្សរឬពាក្យដទៃរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុង គ្រាន់តែផ្សំមកឱ្យស្រួលមាត់ ឥតមានសំដៅសេចក្ដីថាជាអ្វីឡើយ យកសេចក្ដីតែសព្ទដែលភ្ជាប់ពីខាងដើមនោះប៉ុណ្ណោះ (ព.វ. សំ.បា.។
[សៈ-ក័ត-ថៈ] ឬ [សៈ-ក័ត] sokotthor
អត្ថរបស់ខ្លួន គឺសព្ទដែលមានអក្សរឬពាក្យដទៃរៀងភ្ជាប់ពីខាងចុង គ្រាន់តែផ្សំមកឱ្យស្រួលមាត់ ឥតមានសំដៅសេចក្ដីថាជាអ្វីឡើយ យកសេចក្ដីតែសព្ទដែលភ្ជាប់ពីខាងដើមនោះប៉ុណ្ណោះ (ព.វ. សំ.បា.។
(ព.ពុ.) ឈ្មោះមគ្គនិងផលជាលោកុត្តរធម៌ របស់អរិយបុគ្គលអ្នកត្រឡប់មកកើតក្នុងលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់; ហៅថា សកទាគាមិមគ្គ, សកទាគាមិផល ប្រើជា សកិទា ដូច្នេះវិញ ក៏មាន។
[សៈ-កៈ-ទា-គា-មិ] sakateakeami
(ព.ពុ.) ឈ្មោះមគ្គនិងផលជាលោកុត្តរធម៌ របស់អរិយបុគ្គលអ្នកត្រឡប់មកកើតក្នុងលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់; ហៅថា សកទាគាមិមគ្គ, សកទាគាមិផល ប្រើជា សកិទា ដូច្នេះវិញ ក៏មាន។
(ម.ព. សកទាគាមី)។
[សៈ-កៈ-ទា-គា-មិ-នី] sakateakeamini
(ម.ព. សកទាគាមី)។
(ព.ពុ.) អរិយបុគ្គលដែលសម្រេចលោកុត្តរផលថ្នាក់ទី ២(ក្នុងថ្នាក់ផលទាំង ៤) ; អរិយបុគ្គលថ្នាក់នេះ តែងវិលត្រឡប់មកកើតក្នុងមនុស្សលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់។
[សៈ-កៈ-ទា-គា-មី] sokoteakeami
(ព.ពុ.) អរិយបុគ្គលដែលសម្រេចលោកុត្តរផលថ្នាក់ទី ២(ក្នុងថ្នាក់ផលទាំង ៤) ; អរិយបុគ្គលថ្នាក់នេះ តែងវិលត្រឡប់មកកើតក្នុងមនុស្សលោកនេះម្ដងទៀតជាកំណត់។
(ម.ព. សកាយនិរុត្តិ)។
[សៈ-កៈ-និ-រុត] sakanirutte
(ម.ព. សកាយនិរុត្តិ)។
ភាសារបស់ខ្លួន, សម្ដីសម្រាប់ជាតិ។
[សៈ-កៈ-ភា-សា] sokopheasa
ភាសារបស់ខ្លួន, សម្ដីសម្រាប់ជាតិ។
(ម.ព. សកញ៉ក)។
[សក-ម្ញ៉ក] skamonhk≈
(ម.ព. សកញ៉ក)។
ដែលប្រកបដោយកម្ម, ដែលប្រព្រឹត្តទៅមួយអន្លើដោយកម្ម; ដែលទាក់ទងដោយការងារ, ដែលនៅមិនស្ងៀម, ដែលចេះតែមានដំណើររវើករសិបជានិច្ច។
[សៈ-កាំ] sokomm
ដែលប្រកបដោយកម្ម, ដែលប្រព្រឹត្តទៅមួយអន្លើដោយកម្ម; ដែលទាក់ទងដោយការងារ, ដែលនៅមិនស្ងៀម, ដែលចេះតែមានដំណើររវើករសិបជានិច្ច។
កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម គឺកិរិយាសព្ទដែលកាលណានិយាយ ត្រូវស្រែកហៅអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង, ដូចជា ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ជាដើម :
[សៈ-កាំ-ម៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] sokommokeriyea
កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម គឺកិរិយាសព្ទដែលកាលណានិយាយ ត្រូវស្រែកហៅអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង, ដូចជា ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ជាដើម :
អ្នកដែលធ្វើការសកម្មឬឧស្សាហ៍ក្នុងការងារអ្វីមួយ :
[សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ជន់] sokommochon
អ្នកដែលធ្វើការសកម្មឬឧស្សាហ៍ក្នុងការងារអ្វីមួយ :
ធាតុ គឺមូលឬឫសដើមរបស់កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម, កាលណានិយាយ ត្រូវដាក់ពាក្យជាអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង ដូចគ្នានឹង សកម្មកិរិយា ដែរ (ព.វ.)។
[សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ធាត] sakammotheato
ធាតុ គឺមូលឬឫសដើមរបស់កិរិយាសព្ទប្រកបដោយកម្ម, កាលណានិយាយ ត្រូវដាក់ពាក្យជាអំពើដែលត្រូវធ្វើមកផង ដូចគ្នានឹង សកម្មកិរិយា ដែរ (ព.វ.)។
ការប្រើសកម្មភាពប្រទាក់ក្រឡាគ្នាដើម្បីឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរនៅក្នុងនយោបាយនិងសង្គម។
[សៈ-កាំ-និ-យំ] sakkaamniyum≈
ការប្រើសកម្មភាពប្រទាក់ក្រឡាគ្នាដើម្បីឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរនៅក្នុងនយោបាយនិងសង្គម។
ភាពដែលប្រកបដោយកម្ម; ដំណើរដែលមានកិច្ចការប្រព្រឹត្តទៅជានិច្ច, ការកម្រើករវើកឥតឈប់ឈរ, ការបំពេញមុខការងារផ្សេងៗ, ... :
[សៈ-កាំ-ម៉ៈ-ភាប] sakampheap
ភាពដែលប្រកបដោយកម្ម; ដំណើរដែលមានកិច្ចការប្រព្រឹត្តទៅជានិច្ច, ការកម្រើករវើកឥតឈប់ឈរ, ការបំពេញមុខការងារផ្សេងៗ, ... :
(ព.វ.) កិរិយាសព្ទរូបតែមួយដដែលជាសកម្មក៏បានជាអកម្មក៏បាន :
[សៈ-កាំ-ម៉ា-កាំ-ម៉ៈ-កិ-រ៉ិ-យ៉ា] sakammeakmmokeriyea
(ព.វ.) កិរិយាសព្ទរូបតែមួយដដែលជាសកម្មក៏បានជាអកម្មក៏បាន :
អ្នកដែលមានកិច្ចការត្រូវធ្វើ, អ្នកដែលជាប់ជំពាក់ដោយកិច្ចការ ឬដែលកំពុងមានកិច្ចការ :
[សៈ-កៈ-រ៉ៈ-ណី] sokoroneiy
អ្នកដែលមានកិច្ចការត្រូវធ្វើ, អ្នកដែលជាប់ជំពាក់ដោយកិច្ចការ ឬដែលកំពុងមានកិច្ចការ :
(ម.ព. សករណីយ)។
[សៈ-កៈ-រ៉ៈ-ណី-យ៉ា] sokoroneiyea
(ម.ព. សករណីយ)។
ពាក្យថា សករាជ (ឬ ស័ក) នេះកើតឡើងអំពីជនមួយពួក ហៅថាពួក តាត៌ នៅក្នុងតំបន់មួយខាងទិសពាយ័ព្យប្រទេសឥណ្ឌា, កាលពុទ្ធសករាជ ៦២១ឆ្នាំ, ជនពួកនេះបានលុកលុយចូលមកវាតអំណាចក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងលិច បានតាំងក្សត្រិយ៍ជាតិរបស់ខ្លួនមានព្រះនាមថា សកៈ (ឝក) ឬ សាលិវាហនៈ (ឝាលិវាហន) ក៏តាំង
[ស័ក-ក្រាច] sakareach
ការរាប់ថ្ងៃខែឆ្នាំឬការរាប់ត្រឹមតែឆ្នាំ តាមកាលកំណត់ដែលតាំងទុកពីមួយរៀងមក ដោយមានបុគ្គលអស្ចារ្យឬដោយមានហេតុអស្ចារ្យណាមួយដែលពួកជនានុជនអ្នកគោរពត្រូវកត់ត្រាទុកមិនឱ្យបាត់, ត្រូវប្រើក្នុងសំបុត្រចុតហ្មាយជាដើម បង្កើនមួយលេខរៀងរាល់ឆ្នាំ។
[ស័ក-ក្រាច] sakareach
ពាក្យថា សករាជ (ឬ ស័ក) នេះកើតឡើងអំពីជនមួយពួក ហៅថាពួក តាត៌ នៅក្នុងតំបន់មួយខាងទិសពាយ័ព្យប្រទេសឥណ្ឌា, កាលពុទ្ធសករាជ ៦២១ឆ្នាំ, ជនពួកនេះបានលុកលុយចូលមកវាតអំណាចក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងលិច បានតាំងក្សត្រិយ៍ជាតិរបស់ខ្លួនមានព្រះនាមថា សកៈ (ឝក) ឬ សាលិវាហនៈ (ឝាលិវាហន) ក៏តាំង
(ម.ព. សាកលវិជ្ជា)។
[សៈ-កៈ-ឡៈ] ឬ [សៈ-កល់] sakol
ដែលទូទៅ; ទាំងអស់, ទាំងមូល, ទាំងគ្រប់ :
[ទាំង-សៈ-កល់] sakol
ពេញទូទៅទាំងអស់។
[ទាំង-សា-កល់] sakol
(ម.ព. ទាំងសកល)។
[បែប-សា-កល់] sakol
បែបឬបែបបទដែលប្រើត្រូវគ្នាក្នុងលោកទាំងមូល។
[ភ្លេង-សា-កល់] sakol
ភ្លេងដែលមានលំនាំត្រូវគ្នាក្នុងលោកទាំងមូល។
[រ-បស់-សា-កល] sakol
របស់ដែលមានទូទៅក្នុងលោកទាំងមូល។
[ល្បែង-សា-កល់] sakol
ល្បែងដែលមានបែបត្រូវគ្នាក្នុងលោកទាំងមូល; ស្រែកប្រកាសជាសាកល។
[សៈ-កល់-ឡៈ-គ្រាម] ឬ [សៈ-កល់-គ្រាម] sakol
ស្រុកទាំងមូល, ពេញទាំងស្រុក, អស់ទាំងស្រុក។
[សៈ-កល់-ឡៈ-ជៈ-នៈ-បត់] ឬ [សៈ-កល់-ជន់-បត់] sakol
ជនបទទាំងមូល។
[សៈ-កល់-ជំ-ពូ-ទ្វីប] sakol
ជម្ពូទ្វីបទាំងមូល, ពេញទាំងជម្ពូទ្វីប។
[សៈ-កៈ-ឡៈ-ទិន] ឬ [សៈ-កល់-ឡៈ-ទិន] sakol
ថ្ងៃទាំងមូល, ពេញមួយថ្ងៃ។
[សៈ-កៈ-ឡៈ-ទ្វីប] ឬ [សៈ-កល់-ឡៈ-ទ្វីប] sakol
ទ្វីបទាំងអស់, គ្រប់ទ្វីប។
[សៈ-កល់-លោក] sakol
លោកទាំងមូល, ពេញទាំងលោក។
[សា-កល់-លោក] sakol
(ម.ព. សកលលោក)។
[សា-កល់-វិច-ជា] sakol
វិជ្ជាសាកល។
[សា-កល់-វិត-ទ្យា] sakol
(ម.ព. សាកលវិជ្ជា)។
លក្ខណៈជាសកល, ភាពជាសកល :
[សៈ-កល់-ឡៈ-ភាប] sakklolakpheab≈
លក្ខណៈជាសកល, ភាពជាសកល :
ស្ថាប័នឧត្តមសិក្សាដែលមានបេសកកម្មផ្ដល់ការអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្សចាប់ពីបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅនៅក្នុងជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងៗ ធ្វើការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងផ្ដល់នូវសញ្ញាបត្រតាមកម្រិតវិទ្យាសាស្ត្រ។
[សៈ-កល់-វិត-ទ្យា-ឡៃ] sakklovittyealai≈
ស្ថាប័នឧត្តមសិក្សាដែលមានបេសកកម្មផ្ដល់ការអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្សចាប់ពីបរិញ្ញាបត្រឡើងទៅនៅក្នុងជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងៗ ធ្វើការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងផ្ដល់នូវសញ្ញាបត្រតាមកម្រិតវិទ្យាសាស្ត្រ។
(ម.ព. សកល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[សៈ-កល់-ឡៈ—] sakklolak—≈
(ម.ព. សកល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
(ម.ព. សកវាទី)។
[សៈ-កៈ-វ៉ា-ទិ-នី] sakaveatini
(ម.ព. សកវាទី)។
(ម.ព. សកវាទ៍)។
[សៈ-កៈ-វ៉ា] sokoveati
(ម.ព. សកវាទ៍)។
អ្នកពោលពាក្យខាងចំណែកខ្លួនឯង គឺអ្នកចោទសួរ, អ្នកដណ្ដឹង :
[សៈ-កៈ-វា-ទី] sokoveati
អ្នកពោលពាក្យខាងចំណែកខ្លួនឯង គឺអ្នកចោទសួរ, អ្នកដណ្ដឹង :
ឈ្មោះបទចម្រៀងឆ្លើយឆ្លងមានចេញពាក្យផ្ដើមថា សកវាទ៍ ជាដរាប, សម្រាប់ច្រៀងក្នុងព្រះរាជពិធីចុះផែនៅថ្ងៃ ១៤, ១៥កើតនិងថ្ងែ ១រោច ខែកត្តិក ក្នុងវេលាយប់ :
[សៈ-កៈ-វ៉ា] sokoveat
សម្ដីខាងចំណែកខ្លួន។
[សៈ-កៈ-វ៉ា] sokoveat
ឈ្មោះបទចម្រៀងឆ្លើយឆ្លងមានចេញពាក្យផ្ដើមថា សកវាទ៍ ជាដរាប, សម្រាប់ច្រៀងក្នុងព្រះរាជពិធីចុះផែនៅថ្ងៃ ១៤, ១៥កើតនិងថ្ងែ ១រោច ខែកត្តិក ក្នុងវេលាយប់ :
(ព.ប្រ.) សសរឈើដែលចាំងជាជ្រុងៗ (ស្រដៀងនឹងដើមអំពៅដែលលួសសកសំបកហើយ), សសរមិនលុបជ្រុង :
[សក-អំ-ពៅ] sokoaampov
(ព.ប្រ.) សសរឈើដែលចាំងជាជ្រុងៗ (ស្រដៀងនឹងដើមអំពៅដែលលួសសកសំបកហើយ), សសរមិនលុបជ្រុង :
ទិដ្ឋិដែលប្រកាន់ថាបញ្ចក្ខន្ធជារបស់ផងខ្លួន :
[សៈ-កា-យ៉ៈ-ទិត-ឋិ] sakaytidthe
ទិដ្ឋិដែលប្រកាន់ថាបញ្ចក្ខន្ធជារបស់ផងខ្លួន :
និរុត្តិរបស់ខ្លួន, និរុត្តិរៀងខ្លួន គឺភាសាសម្ដីរបស់មនុស្សរាល់ជាតិក្នុងសកលលោក ដែលមានសូរសព្ទផ្សេងគ្នា ថាអ្វី ហៅអ្វីផ្សេងៗពីគ្នា; ទោះបីសម្ដីនោះជាសំស្ត្រឹតឬជាបាលីដែលមានអត្ថន័យត្រូវគ្នាតែមួយ ក៏អានឮសូរសព្ទផ្សេងគ្នាខ្លះៗដែរ, ដូចជាបាលីថា បញ្ច "ប្រាំ" នេះ ជនជាតិខ្លះអាន
[សៈ-កា-យ៉ៈ-និ-រុ-តិ] sokaynirutte
និរុត្តិរបស់ខ្លួន, និរុត្តិរៀងខ្លួន គឺភាសាសម្ដីរបស់មនុស្សរាល់ជាតិក្នុងសកលលោក ដែលមានសូរសព្ទផ្សេងគ្នា ថាអ្វី ហៅអ្វីផ្សេងៗពីគ្នា; ទោះបីសម្ដីនោះជាសំស្ត្រឹតឬជាបាលីដែលមានអត្ថន័យត្រូវគ្នាតែមួយ ក៏អានឮសូរសព្ទផ្សេងគ្នាខ្លះៗដែរ, ដូចជាបាលីថា បញ្ច "ប្រាំ" នេះ ជនជាតិខ្លះអាន
(សេ.ហិ.) ការប្រព្រឹត្តទៅឬការបំពេញការងារដែលសន្សំសំចៃ ចំណាយពេលតិច។ ការប្រព្រឹត្តទៅ ឬការបំពេញការងារដែលខិតខំប្រឹងប្រែងតិចតួចតែទទួលបានលទ្ធផលគាប់ប្រសើរ :