វចនានុក្រមខ្មែរ

យ នាម

[យ] y≈

តួព្យញ្ជនៈទី២៦នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [j] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស ឃោសៈ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក] yor

កាន់; នាំ; នាំទៅមក; ទទួល, ព្រមទទួល; ត្រូវការ; ជឿតាម; ប្រកាន់; ប្រកាន់តាម។ល។ :

យក កិរិយាសព្ទ

[កំ-ពង់-យក-ជើង-កប] yor

កំពង់ដែលតែងតែមានមនុស្សស្លាប់ ដោយលង់ទឹកឬដោយក្រពើវាខាំជាដើម។

យក នាម

[កំ-ពង់-យក-ជើង-កប] yor

(ព.ទ.បុ.) មនុស្សយកសម្ដីជាការប្រាកដ, ឯដំរីយកត្រង់ភ្លុក។

យក នាម

[យក-កា-ប្រាក់] yor

ទទួលចំណេញលើសពីចំនួនប្រាក់ដើមដែលចងការឱ្យគេ។

យក នាម

[យក-កេ-ឈ្មោះ] yor

(ម.ព. យកឈ្មោះ)។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ក្ដី] yor

(ព.បុ.) ប្រកាន់ទោស, ចាប់ដំណើរ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-កំ-ណើត] yor

ចាប់កំណើត។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ខុស] yor

ចាប់ខុស, ចាប់ប្រកាន់ថាខុស។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ខ្លួន-ពុំ-រួច] yor

ដោះខ្លួនពុំរួច (ពីទុក្ខទោស)។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-គាប់-គួ] yor

ផ្គាប់ផ្គុនឱ្យមានសេចក្ដីគាប់គួរ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-គុន] yor

ទទួលបំណាច់គុណ, ទារគុណ, តវ៉ាថាខ្លួនមានគុណលើគេ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-គុន-យក-ស្រៃ] yor

(ម.ព. យកគុណ)។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-គំ-និត] yor

ជឿតាមគំនិត :

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ចិត] yor

អនុលោមតាមឱ្យត្រូវចិត្តគេ, ផ្គាប់តម្រូវតាមចិត្តគេ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ចិត-ទុក-ដាក់] yor

ធ្វើសេចក្ដីអើពើពុំប្រហែសធ្វេស។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ចិត-យក-ថ្លើម] yor

(ម.ព. យកចិត្ត)។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ចំ-ណេញ] yor

លៃលកឬគិតគៃឱ្យមានចំណេញ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ចំ-ណេះ] yor

រៀនឱ្យបានចេះ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ជា-កូន] yor

ទទួលប្ដេជ្ញា ឬព្រមទទួលអ្នកដែលមិនមែនជាកូនខ្លួន ថាជាកូន។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ជា-គ្នា] yor

ទទួលរាប់រកឱ្យបានជាគ្នា; ...។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ជាត] yor

ចាប់ជាតិ, ចាប់កំណើត។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ជើង-កប] yor

តែងតែធ្វើឱ្យមាន សេចក្ដីអន្តរាយរៀងរាល់ឆ្នាំ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ជើង-រា-ទឹក] yor

(ព.ប្រ.) ជំទាស់ដំណើរមិនឱ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ជៃ] yor

ធ្វើឱ្យមានជ័យ, ដណ្ដើមឱ្យមានជ័យ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ឈ្នួល] yor

ទទួលឈ្នួល មានន័យថា ទទួលយកថ្លៃដែលជួល។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ឈ្នះ] yor

ធ្វើឱ្យបានឈ្នះ, ខំប្រឹងឱ្យមានជម្នះ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ឈ្មោះ] yor

ធ្វើឱ្យមានឈ្មោះល្អចំពោះមកលើខ្លួន :

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ដៃ] yor

ជួយធ្វើការឱ្យគេដើម្បីឱ្យគេជួយធ្វើការខ្លួនវិញ តាមកំណត់វេលា ដែលហៅថា សងដៃ (អ្នកស្រុកខ្លះហៅថា យកវេរ; សងវេរ)។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ដំ-បូន-មាន] yor

ទទួលធ្វើតាមពាក្យដំបូន្មាន។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-តំ-រ៉ាប់] yor

ធ្វើតាមតម្រាប់។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ទោស] yor

ប្រកាន់ទោស, ប្រកាន់ថាមានទោស។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ទោស-យក-ពៃ] yor

ប្រកាន់ទោសកំហុសព្រមទាំងចងពៀរផង។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ទ្រ័ប-គេ] yor

ខ្ចីទ្រព្យគេមក ឬលួចទ្រព្យគេ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-បុន] yor

ញ៉ាំងចិត្តឱ្យជ្រះថ្លាដោយជឿជាក់ថាបានបុណ្យ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-បែប] yor

ធ្វើតាមបែប, ចម្លងបែប។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ប្ដី] yor

ព្រមមានប្ដី។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ប្រ-ពន់] yor

ព្រមមានប្រពន្ធ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ពន់] yor

ហូតពន្ធ, ទារពន្ធ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-ពាក] yor

ជឿតាមពាក្យ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-មាត់-យក-ពាក] yor

ទទួលព្រមឬជឿតាមពាក្យដែលគេថា។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-មុក] yor

ចេញមុខខ្នះខ្នែងកិច្ចការម្ដងៗឱ្យមានឈ្មោះល្អ, វាតអាទិ៍ដណ្ដើមមុខការដែលជាសាធារណៈ ឱ្យបានមកលើខ្លួនចាត់ចែងយកកេរ្តិ៍ឈ្មោះ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-មែន] yor

យកជាមែន, ប្រាកដជាយក; រាប់ ថាជាមែន, សំដៅតែត្រង់មែន។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-សំ-ដី] yor

កាន់ឬជឿតាមសម្ដី។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-សុក] yor

ឱ្យបានសុខ :

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-អង់-វ៉] yor

ទទួលព្រមតាមពាក្យអង្វរ។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-អា-យុ] yor

ជួយសង្គ្រោះឱ្យមានអាយុជីវិត គឺជួយឱ្យរួចពីសេចក្ដីស្លាប់។

យក កិរិយាសព្ទ

[យក-អា-សា] yor

ជួយឈឺឆ្អាលតាមបំណងគេ, ជួយរ៉ាប់រងភារៈតាមបំណងគេដោយពេញកម្លាំង។

យកនៈ

ថ្លើម; (រ.ស.) :

យកនៈ នាម

[យៈ-កៈ-ណៈ] yokoneak

ថ្លើម; (រ.ស.) :

យក់ នាម

[យក់] yok

ឈ្មោះថ្មកែវវិសេស មានសាច់រឹងម៉ដ្ឋខៃ ច្រើនតែមានសម្បុរស ឬខៀវ ជារបស់មានតម្លៃ, ពួកចិនច្រើនប្រើជាគ្រឿងអលង្ការប្រដាប់ត្រចៀកឬប្រដាប់ដៃ :

យក់!

ពាក្យសម្រាប់បង្គាប់សេះឱ្យលើកជើងដោយសេចក្ដីថា លើក! ឬថា ឯងចូរលើក! (ឯងចូរលើកជើងឡើង!)។

យក់! ឧទានសព្ទ

[យក់] yk≈

ពាក្យសម្រាប់បង្គាប់សេះឱ្យលើកជើងដោយសេចក្ដីថា លើក! ឬថា ឯងចូរលើក! (ឯងចូរលើកជើងឡើង!)។

យក៍

(ព.សា.) យក :

យក៍ កិរិយាសព្ទ

[យ] yok

(ព.សា.) យក :

យក្ខ

អមនុស្សជាអទិស្សមានកាយមានភុម្មទេវតា, វត្ថុទេវតា, អសុរ, បិសាច ជាដើម ទោះមានចិត្តល្អក្ដី មានចិត្តអាក្រក់ក្ដី ដែលពួកមនុស្សរាប់អានធ្វើពលិការបូជា សែនព្រេន។

យក្ខ នាម

[យ័ក] yokkhar

អមនុស្សជាអទិស្សមានកាយមានភុម្មទេវតា, វត្ថុទេវតា, អសុរ, បិសាច ជាដើម ទោះមានចិត្តល្អក្ដី មានចិត្តអាក្រក់ក្ដី ដែលពួកមនុស្សរាប់អានធ្វើពលិការបូជា សែនព្រេន។

យក្ខិនី

ស្រីយក្ស, យក្សស្រី (ព.កា.)។

យក្ខិនី នាម

[យ័ក-ខិ-ណី] yokkheni

ស្រីយក្ស, យក្សស្រី (ព.កា.)។

យក្រឹត

ថ្លើម។

យក្រឹត នាម

[យ័ក-ក្រឹត] yokroet

ថ្លើម។

យក្ស

(ម.ព. យក្ខ)។

យក្ស នាម

[យ័ក] yk≈

(ម.ព. យក្ខ)។

យក្សា

យក្សទាំងឡាយ, ពួកយក្ស។

យក្សា នាម

[យ័ក-សា] yoksa

យក្សទាំងឡាយ, ពួកយក្ស។

យក្សិណី

(ម.ព. យក្ខិនី)។

យក្សិណី នាម

[យ័ក-ក្សិ-ណី] ykksenei≈

(ម.ព. យក្ខិនី)។

យក្សី

(ម.ព. យក្ខិនី)។

យក្សី នាម

[យ័ក-ក្សី] yeaeksey

(ម.ព. យក្ខិនី)។

យង់ គុណនាម

[យង់] yong

ស្រិល, ណិល, រលោង, រលើប, ឈ្វេង, ហ្វង់; ច្រើនប្រើផ្សំតែជាមួយនឹងពាក្យ ខ្មៅ, ថ្លា, រលីង :

យង់ គុណនាម

[ថ្លា-យង់] yong

ថ្លាឈ្វេង, ថ្លាហ្វង់, ថ្លាណាស់។

យង់ កិរិយាសព្ទ

[រ-លីង-យង់] yong

រលីងណិល, រលីងធេង។

យង់ឃ្នង

ទ្រើសឃ្នង, ហៅហាន :

យង់ឃ្នង គុណនាម

[យង់-ឃ្នង] yongokhnong

ទ្រើសឃ្នង, ហៅហាន :

យង់យល់

ក្រឡេកទៅយល់, យល់ជាក់, ឃើញច្បាស់ :

យង់យល់ កិរិយាសព្ទ

[យង់-យល់] yongoyol

ក្រឡេកទៅយល់, យល់ជាក់, ឃើញច្បាស់ :

យញ្ញ នាម

[យ័ញ] yonh

ការបូជា, ការសែនព្រេន; ការឱ្យទាន; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ សំដៅការបូជាឬសែនព្រេនផ្សេងៗ មានពិឃាតសត្វអារសាច់បូជាភ្លើងជាដើម; តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនា សំដៅការ ឱ្យទានភោជនាហារជាដើមដល់អ្នកមានសីល ឬដល់ពួកស្មូមពុំរើសមុខ :

យញ្ញពិធី

ពិធីធ្វើយញ្ញ, របៀបធ្វើយញ្ញ :

យញ្ញពិធី នាម

[យ័ញ-ញៈ-ពិ-ធី] ynhnheakpithi≈

ពិធីធ្វើយញ្ញ, របៀបធ្វើយញ្ញ :

យញ្ញសម្បទា

គុណសម្បត្តិដែលធ្វើយញ្ញឱ្យមានផលច្រើន គឺការឱ្យទានដល់អ្នកមានសីលបរិសុទ្ធ។

យញ្ញសម្បទា នាម

[យ័ញ-ញៈ-ស័ម-ប៉ៈ-ទា] ynhnheaksmobaktea≈

គុណសម្បត្តិដែលធ្វើយញ្ញឱ្យមានផលច្រើន គឺការឱ្យទានដល់អ្នកមានសីលបរិសុទ្ធ។

យញ្ញៈ

(ម.ព. យញ្ញ)។

យញ្ញៈ នាម

[យ័ញ-ញៈ] ynhnheak≈

(ម.ព. យញ្ញ)។

យដ្ឋិ

ឈ្មោះឈើរង្វាស់បុរាណប្រវែង ៧ហត្ថ (ប្រហែល ៣ម៉ែត្រកន្លះ) :

យដ្ឋិ នាម

[យ័ត-ឋិ] yodthe

ឈើច្រត់, ដំបងវែង; ឈើសាវ គឺលំពង់ឈើស្រលួតតូចៗ វែងៗ។

យដ្ឋិ នាម

[យ័ត-ឋិ] yodthe

ឈ្មោះឈើរង្វាស់បុរាណប្រវែង ៧ហត្ថ (ប្រហែល ៣ម៉ែត្រកន្លះ) :

យតិ

ដំណើរឈប់បង្អង់តាមឃ្លាគាថា, កាព្យ, ឃ្លោង គឺសង្កាត់ ឃ្លាមួយៗរបស់កាព្យឃ្លោង។

យតិ នាម ១)

[យៈ-តិ] yote

អ្នកមានព្យាយាមទូន្មានចិត្តឱ្យស្ងប់រម្ងាប់, អ្នកប្រាជ្ញខាងផ្លូវពត់ចិត្ត, យោគី។

យតិ នាម ២)

[យៈ-តិ] yote

ដំណើរឈប់បង្អង់តាមឃ្លាគាថា, កាព្យ, ឃ្លោង គឺសង្កាត់ ឃ្លាមួយៗរបស់កាព្យឃ្លោង។

យតិភង្គ

សង្កាត់ពាក្យមួយម៉ាត់ដែលផ្ដាច់ចេញដោយខ្លួនពីគ្នា ត្រង់ចន្លោះឃ្លាគាថា, កាព្យ, ឃ្លោង, ខាងបាលីភាសា ដូចជា ទុហេតុកា មហាសត្ត- ចត្តាឡីស តិហេតុកា; ខាងភាសាខ្មែរដូចជា ច្បាប់នេះថ្លៃថ្លា គួរឱ្យអស់មហា- ជនផងត្រងត្រាប់ ...; សត្ត និង ចត្តាឡីស ត្រូវភ្ជាប់គ្នា, មហា និង ជន ក៏ត្រូវ

យតិភង្គ នាម

[យៈ-តិ-ភ័ង] yatephong

សង្កាត់ពាក្យមួយម៉ាត់ដែលផ្ដាច់ចេញដោយខ្លួនពីគ្នា ត្រង់ចន្លោះឃ្លាគាថា, កាព្យ, ឃ្លោង, ខាងបាលីភាសា ដូចជា ទុហេតុកា មហាសត្ត- ចត្តាឡីស តិហេតុកា; ខាងភាសាខ្មែរដូចជា ច្បាប់នេះថ្លៃថ្លា គួរឱ្យអស់មហា- ជនផងត្រងត្រាប់ ...; សត្ត និង ចត្តាឡីស ត្រូវភ្ជាប់គ្នា, មហា និង ជន ក៏ត្រូវ

យថាកម្ម

តាមកម្ម, តាមអំពើ :

យថាកម្ម គុណកិរិយា

[យៈ-ថា-កំា] yothakamm

តាមកម្ម, តាមអំពើ :

យថាកាម

តាមប្រាថ្នា, តាមចំណង់ :

យថាកាម គុណកិរិយា

[យៈ-ថា-កាម] yathakam

តាមប្រាថ្នា, តាមចំណង់ :

យថាក្រម

តាមលំដាប់, តាមលំដាប់ហូរហែ, តាមរបៀបរៀបរៀង :

យថាក្រម គុណកិរិយា

[យៈ-ថា-ក្រំ] yathakrom

តាមលំដាប់, តាមលំដាប់ហូរហែ, តាមរបៀបរៀបរៀង :

យថាគ្រោះ

គ្រោះកើតមានឡើងតាមហេតុ តាមដំណើរ។

យថាគ្រោះ នាម

[យៈ-ថា-គ្រោះ] yeakthakroeah≈

គ្រោះកើតមានឡើងតាមហេតុ តាមដំណើរ។

យថាឋាន

ទីដដែល, កន្លែងដដែល, កន្លែងដើម :