វចនានុក្រមខ្មែរ

លក្ខណៈឬសណ្ឋានដើមនៃសម្ភារៈ ប្លង់ ទេពកោសល្យ ស្នាដៃ បច្ចេកទេសស្ថាបត្យកម្ម បច្ចេកទេសវិស្វកម្ម និងការរៀបចំនគរូបនីយកម្ម ដែលបង្កប់នៅក្នុងធនធានបេតិកភណ្ឌ វប្បធម៌ទៅតាមដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្រ :

យថាភូតភាព នាម

[យៈ-ថា-ភូ-តៈ-ភាប] yeakthaphutakpheab≈

លក្ខណៈឬសណ្ឋានដើមនៃសម្ភារៈ ប្លង់ ទេពកោសល្យ ស្នាដៃ បច្ចេកទេសស្ថាបត្យកម្ម បច្ចេកទេសវិស្វកម្ម និងការរៀបចំនគរូបនីយកម្ម ដែលបង្កប់នៅក្នុងធនធានបេតិកភណ្ឌ វប្បធម៌ទៅតាមដំណាក់កាលប្រវត្តិសាស្ត្រ :

យថាលាភ

តាមបាន, តាមការរកបាន :

យថាលាភ គុណកិរិយា

[យៈ-ថា-លាប] yothaleaph

តាមបាន, តាមការរកបាន :

យថាហេតុ

តាមហេតុ, តាមរឿងដែលកើតមានឡើងយ៉ាងណាៗ :

យថាហេតុ គុណកិរិយា

[យៈ-ថា-ហែត] yothaheto

តាមហេតុ, តាមរឿងដែលកើតមានឡើងយ៉ាងណាៗ :

យន់

យប់ជ្រុល, យប់ជ្រៅ។

យន់ កិរិយាសព្ទ

[យន់] yon

ដាបចុះ, ទន់, ទន់ចុះ, ជ្រុល, ជ្រប់ :

យន់ នាម

[យប់-យន់] yon

យប់ជ្រុល, យប់ជ្រៅ។

យន្ត នាម

[យន់] yun

គ្រឿងប្រដាប់ដែលកម្រើកបានដោយកម្លាំងចក្រប្រកបគ្នា :

យន្ត នាម

[យន់-តៈ-កំា] yun

ការយន្ត, ការធ្វើយន្ត :

យន្ត នាម

[យន់-តៈ-កា-រ៉ី] yun

អ្នកធ្វើយន្ត, អ្នកធ្វើការយន្ត :

យន្ត នាម

[យន់-តៈ-វិច-ជា] yun

ចំណេះធ្វើយន្ត។

យន្ត នាម

[យន់-តៈ-សាល] yun

រោងយន្ត, រោងដាក់គ្រឿងយន្ត, រោងធ្វើគ្រឿងយន្ត។

យន្ត នាម

[យន់-តៈ-សាល] yun

(ម.ព. យន្តសាល)។

យន្ត នាម

[យន់-តៈ-សិក-សា] yun

ការរៀនធ្វើយន្ត, ការរៀនកែគ្រឿងយន្ត។

យន្ត នាម

[យន់-ត្រៈ-សាស] yun

ក្បួនប្រាប់វិធីធ្វើយន្ត។

យន្តការ

បែបផែននៃការធ្វើអ្វីមួយដែលបានគ្រោងទុក :

យន្តការ នាម

[យន់-តៈ-កា] yontokar

បែបផែននៃការធ្វើអ្វីមួយដែលបានគ្រោងទុក :

យន្តបថ

ផ្លូវយានយន្ត ផ្លូវសម្រាប់រថយន្តបើកបរ។

យន្តបថ នាម

[យន់-តៈ-បត់] yntakbta≈

ផ្លូវយានយន្ត ផ្លូវសម្រាប់រថយន្តបើកបរ។

យន្តហោះ

យន្តហោះដែលមានល្បឿនលឿនជាងសំឡេង គឺលើសពី ១ ២៥០គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង។

យន្តហោះ នាម

[យន់-ហោះ] yontohaoh

យានជំនិះដែលប្រើកម្លាំងម៉ាស៊ីនចក្រប្រកបគ្នា ហើយអាចបើកហោះហើរធ្វើដំណើរលើអាកាសបាន។

យន្តហោះ នាម

[យន់-ហោះ-ទឹក] yontohaoh

យន្តហោះដែលអាចចុះឬឡើងលើទឹកបាន។

យន្តហោះ នាម

[យន់-ហោះ-ប្រ-ដេញ] yontohaoh

យន្តហោះចម្បាំងយ៉ាងលឿនមួយប្រភេទ សម្រាប់បណ្ដេញនិងកម្ទេចយន្តហោះសត្រូវ។

យន្តហោះ នាម

[យន់-ហោះ-លឿន-ជាង-សំ-ឡេង] yontohaoh

យន្តហោះដែលមានល្បឿនលឿនជាងសំឡេង គឺលើសពី ១ ២៥០គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង។

យន្តូបនីយកម្ម

ដំណើរការរៀបចំឱ្យមានការប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តក្នុងដំណើរការផលិតកម្មនិងសេវាកម្ម ជំនួសការប្រើកម្លាំងមនុស្សឬសត្វ។

យន្តូបនីយកម្ម នាម

[យន់-តូ-ប៉ៈ-នី-យៈ-កាំ] yntoubakniyeakkaam≈

ដំណើរការរៀបចំឱ្យមានការប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តក្នុងដំណើរការផលិតកម្មនិងសេវាកម្ម ជំនួសការប្រើកម្លាំងមនុស្សឬសត្វ។

យន្ត្រ នាម

[យន់] yn≈

(ម.ព. យន្ត)។

យន្ត្រវិទ្យា

(ម.ព. យន្តវិជ្ជា)។

យន្ត្រវិទ្យា នាម

[យន់-ត្រៈ-វិត-ទ្យា] yntreakvittyea≈

(ម.ព. យន្តវិជ្ជា)។

យន្ត្រសិក្សា

(ម.ព. យន្តសិក្សា)។

យន្ត្រសិក្សា នាម

[យន់-ត្រៈ-សិក-សា] yntreakseksa≈

(ម.ព. យន្តសិក្សា)។

យប់

យប់របស់ថ្ងៃម្សិលមួយថ្ងៃឬម្សិលម្ង៉ៃ។

យប់ នាម

[យប់] yub

រាត្រី, វេលាដែលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតហើយគឺវេលាតាំងពីព្រះអាទិត្យលិចបាត់អស់ពន្លឺ ទៅរហូតមកទល់នឹងពេលអរុណរះមានពន្លឺច្បាស់ឡើង។

យប់ នាម

[យប់-មិញ] yub

យប់ដែលកន្លងទៅហើយបន្ទាប់ថ្ងៃនេះ។

យប់ នាម

[យប់-ម្សិល] yub

យប់របស់ថ្ងៃម្សិល។

យប់ នាម

[យប់-ម្សិល-ម្ង៉ៃ] yub

យប់របស់ថ្ងៃម្សិលមួយថ្ងៃឬម្សិលម្ង៉ៃ។

យម នាម

[យំ] yum≈

(ម.ព. យមៈ)។

យមក

(ម.ព. យមកប្បាដិហារិយ៍)។

យមក គុ., ន.

[យៈ-មៈ-កៈ] yomok

គូ; ភ្លោះ។

យមក នាម

[យៈ-មៈ-កៈ-ធី-តា] yomok

កូនស្រីភ្លោះ។

យមក នាម

[យៈ-មៈ-កៈ-បុត] yomok

កូនភ្លោះ(កូនប្រុសភ្លោះ)។

យមក នាម

[យៈ-មៈ-កៈ-បុត] yomok

(ម.ព. យមកបុត្ត)។

យមក នាម

[យៈ-មៈ-កៈ-បុត-ត្រី] yomok

(ម.ព. យមកធីតា)។

យមក នាម

[យៈ-មៈ-ក័ប-ប៉ា-ដិ-ហា] yomok

បាដិហារិយ៍ជាគូៗ គឺបាដិហារិយ៍ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងឫទ្ធិជាទឹកនិងភ្លើង ព្រមទាំងបញ្ចេញរស្មីជាគូៗ ...។

យមក នាម

[យៈ-មៈ-ក័ប-ប្រា-តិ-ហា] yomok

(ម.ព. យមកប្បាដិហារិយ៍)។

យមទូត

បម្រើយមៈ (មរណៈ ឬជរា, ព្យាធិ, មរណៈ)។

យមទូត នាម

[យៈ-មៈ-ទូត] yomotut

បម្រើយមៈ (មរណៈ ឬជរា, ព្យាធិ, មរណៈ)។

យមបាល

អ្នករក្សានរក :

យមបាល នាម

[យៈ-មៈ-បាល] yomobal

អ្នករក្សានរក :

យមរាជ

ខ្មែរប្រើពាក្យ យមរាជ នេះជាឋានន្តរ (ងារ) នៃសេនាបតី ក្រសួងយុត្តិធម៌ (ក្រសួងតុលាការ), សម័យបច្ចុប្បន្ននេះក៏នៅតែប្រើជាឋានន្តរនៃរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌នុះដូចពីដើមដែរ :

យមរាជ នាម

[យៈ-មៈ-រាច] yomoreach

មច្ចុរាជ; ស្តេចត្រួតត្រានរក។

យមរាជ នាម

[យៈ-មៈ-រាច] yomoreach

ខ្មែរប្រើពាក្យ យមរាជ នេះជាឋានន្តរ (ងារ) នៃសេនាបតី ក្រសួងយុត្តិធម៌ (ក្រសួងតុលាការ), សម័យបច្ចុប្បន្ននេះក៏នៅតែប្រើជាឋានន្តរនៃរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌នុះដូចពីដើមដែរ :

យមុនា

ឈ្មោះទន្លេមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា មានចេញឈ្មោះច្រើនអន្លើក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។

យមុនា នាម

[យៈ-មុ-នា] yomunea

ឈ្មោះទន្លេមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា មានចេញឈ្មោះច្រើនអន្លើក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។

យមៈ

ឋាននរក, នរក។

យមៈ នាម

[យៈ-មៈ] yomeak

សេចក្ដីស្លាប់; អធិបតីនរក; ច្រើនហៅថា ព្រះយម។

យមៈ នាម

[យៈ-ម័ក-ខ័ន] yomeak

ពួកនរក។

យមៈ នាម

[យៈ-មៈ-បុ-រ៉ស់] yomeak

បុរសរបស់យមៈ (មរណៈ)។

យមៈ នាម

[យៈ-មៈ-លោក] yomeak

ឋាននរក, អបាយលោក។

យមៈ នាម

[យៈ-មៈ-សាត] yomeak

ឋាននរក, នរក។

យល់

យោគយល់ឬអត់ឱនដោយឃើញថាមានមុខមានឈ្មោះ, រើសមុខ :

យល់ កិរិយាសព្ទ

[យល់] yul

ឃើញដោយប្រាជ្ញា, គិតឃើញច្បាស់ :

យល់ កិរិយាសព្ទ

[យល់-ចិត] yul

ឃើញជ្រៅដល់ទឹកចិត្ត។

យល់ កិរិយាសព្ទ

[យល់-ព្រម] yul

ព្រមតាម, អនុលោមតាម, ឃើញត្រូវជាមួយ។

យល់ កិរិយាសព្ទ

[យល់-មុក] yul

យោគយល់ឬអត់ឱនដោយឃើញថាមានមុខមានឈ្មោះ, រើសមុខ :

យល់ច្រឡំ

ភាន់គំនិត យល់មិនច្បាស់ យល់មិនអស់សេចក្ដី :

យល់ច្រឡំ កិរិយាសព្ទ

[យល់-ច្រ-ឡំ] ylchrolam≈

ភាន់គំនិត យល់មិនច្បាស់ យល់មិនអស់សេចក្ដី :

យល់ទាស់

យល់ផ្ទុយ គិតផ្ទុយ ខ្វែងគំនិត :

យល់ទាស់ កិរិយាសព្ទ

[យល់-ទាស់] ylteas≈

យល់ផ្ទុយ គិតផ្ទុយ ខ្វែងគំនិត :

យល់យោគ

(ម.ព. យោគយល់ ក្នុង យោគ{¥¥}៣{££})។

យល់យោគ កិរិយាសព្ទ

[យល់-យោក] ylyok≈

(ម.ព. យោគយល់ ក្នុង យោគ៣)។

យល់សប្ដ

ដេកលក់ឃើញអារម្មណ៍ផ្សេងៗ។

យល់សប្ដ កិរិយាសព្ទ

[យល់-សប់] ylsba≈

ដេកលក់ឃើញអារម្មណ៍ផ្សេងៗ។

យល់សប្ដិ

សុបិន, យល់សុបិន។

យល់សប្ដិ កិរិយាសព្ទ

[យល់-សប់] ylsba≈

សុបិន, យល់សុបិន។

យល់សប្ន

ឃើញកំពុងដេកលក់។

យល់សប្ន កិរិយាសព្ទ

[យល់-សប់] yolosobnor

ឃើញកំពុងដេកលក់។

យល់សូង

ឃើញកំពុងដេកលក់ពេលថ្ងៃ។

យល់សូង កិរិយាសព្ទ

[យល់-សូង] yolosoung

ឃើញកំពុងដេកលក់ពេលថ្ងៃ។

យស នាម ១)

[យស់] yos

អានុភាព; ឥស្សរភាព; បរិវារ; ទ្រព្យធន; កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អ; សេចក្ដីថ្កើងថ្កាន :

យស នាម ២)

[យស់] yos

ខ្មែរច្រើនប្រើសំដៅលំដាប់ឋានន្តរស័ក្ដិធំតូចឬអំណាចតាមមុខងារ, មុខក្រសួង :

យស នាម

[យៈ-សៈ-ស័ម-ប៉ៈ-ទា] yos

(ម.ព. យសសម្ប័ទ)។