ច នាម
[ច] cha≈
តួព្យញ្ជនៈទី៦នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [c] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[ច] cha≈
តួព្យញ្ជនៈទី៦នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី១ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [c] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។
[ច] cha≈
ពុះឈើបំបែកជាពីរដោយដឹងភ្លុក :
[ច] cha≈
ស្បៃហ្នាំង គឺស្បៃសដែលគេត្រដាងបញ្ចាំងស្រមោលរូបស្បែកដាប់រំហោក :
[ច] cha≈
ឈ្មោះឆ្នាំទី ១១(សុនខ) :
[ចក] chak
សេវាលជាតិពួកមួយ អណ្ដែតលើទឹក។
[ចក] chak
ឈ្មោះពែងមួយយ៉ាងមានរូបតូចរាក់ :
ឈ្មោះចបមួយយ៉ាង ផ្លែវែងត្រង់ ដងខ្លីមានចម្ពាម សម្រាប់កាន់ចូកស្មៅទៅតាមជួរដំណាំ :
[ចក់] chok
សូរសម្រែកសត្វជីងចក់យំ :
[ចក់] chok
ឈ្មោះចបមួយយ៉ាង ផ្លែវែងត្រង់ ដងខ្លីមានចម្ពាម សម្រាប់កាន់ចូកស្មៅទៅតាមជួរដំណាំ :
(ម.ព. ចក្រ)។
[ច័ក] chka≈
(ម.ព. ចក្រ)។
(ម.ព. ចក្ររាសី)។
[ច័ក-កៈ-រា-សី] chkakakreasei≈
(ម.ព. ចក្ររាសី)។
(ម.ព. ចក្រវាល)។
[ច័ក-កៈ-វ៉ាល] chkakakval≈
(ម.ព. ចក្រវាល)។
អាយតនៈ គឺចក្ខុ, រណ្ដៅភ្នែក ប្រឡង់ភ្នែក ឬភ្នែក។
[ច័ក-ខុ] chokkho
អាយតនៈសម្រាប់មើលសម្រាប់ឃើញរូបផ្សេងៗ (ភ្នែក)។
[ច័ក-ខុ-ទ្វា] chokkho
ទ្វារភ្នែក។
[ច័ក-ខុ-និ-មិត] chokkho
ភ្នែកជាគ្រឿងសម្គាល់ ឬ ជាហេតុនៃរូបារម្មណ៍។
[ច័ក-ខុន-ទ្រី] chokkho
ឥន្ទ្រិយគឺភ្នែក (ភ្នែកមានភ្នាក់ងារជាធំខាងការឃើញ)។
[ច័ក-ខុ-ប៉ៈ-ថៈ] ឬ [ច័ក-ខុ-បត់] chokkho
គន្លងនៃភ្នែក, ខ្សែជាប់ពីភ្នែកទៅ ដែលជាផ្លូវនៃរូបារម្មណ៍។
[ច័ក-ខុ-ប៉ៈ-សាត] chokkho
តួប្រស្រីថ្លាមានសណ្ឋានតូច (ក្នុងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនាថា មានប្រមាណប៉ុនក្បាលចៃ) ដែលតាំងនៅត្រង់កណ្ដាលកែវភ្នែក; ប្រសាទនេះហើយដែលនាំឱ្យភ្លឺមើលឃើញរូបផ្សេងៗ, បើខូចប្រសាទនេះហើយ ក៏មើលអ្វីពុំឃើញហៅថា ងងឹត ឬខ្វាក់។
[ច័ក-ខុ-ប្រ-សាត] chokkho
(ម.ព. ចក្ខុបសាទ)។
[ច័ក-ខុ-រោក] chokkho
រោគក្នុងភ្នែក, រោគដែលកើតក្នុងភ្នែក, ជំងឺភ្នែក។
[ច័ក-ខុ-វិ-កល់] chokkho
វិកលនៃភ្នែក; ការខ្វាក់ភ្នែក; ដែលមានភ្នែកវិកល។
[ច័ក-ខុ-វិញ-ញាន] chokkho
សេចក្ដីដឹងដែលកើតឡើងព្រោះអាស្រ័យភ្នែក សំដៅចំពោះត្រង់ដែលរូបមកប៉ះនឹងចក្ខុ ហើយកើតឡើងជាសេចក្ដីដឹង។
[ច័ក-ខ្វា-យ៉ៈ-តៈ-ណៈ] chokkho
អាយតនៈ គឺចក្ខុ, រណ្ដៅភ្នែក ប្រឡង់ភ្នែក ឬភ្នែក។
(ម.ព. វ៉ែនតា និង ស្នងភ្នែក)។
[ច័ក-ខុ-ប៉ាត់-ថ័ម-ភក់] chakkhobatthamphok
(ម.ព. វ៉ែនតា និង ស្នងភ្នែក)។
គ្រូពេទ្យផ្នែកខាងភ្នែកនិងជំងឺភ្នែក។
[ច័ក-ខុ-ពែត] chkakhopet≈
គ្រូពេទ្យផ្នែកខាងភ្នែកនិងជំងឺភ្នែក។
(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យឃើញអំពីរូបរាង :
[ច័ក-ខុ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់] chkakhorubarmo≈
(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យឃើញអំពីរូបរាង :
ផ្នែកមួយនៃវេជ្ជសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីភ្នែកនិងជំងឺភ្នែក។
[ច័ក-ខុ-រោ-គៈ-សាស] chkakhorokeaksas≈
ផ្នែកមួយនៃវេជ្ជសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីភ្នែកនិងជំងឺភ្នែក។
ទីបំផុតឬចម្ងាយមួយក្រឡេកមើលទៅឃើញ, ចម្ងាយមួយបំផុតចុងភ្នែក។
[ច័ក-ខុ-វិ-សៃ] chkakhovisai≈
ការគិតទុកឬការប្រមើលមើលទៅមុខនូវផែនការឬអ្វីៗដែលនឹងកើតមានឡើងទៅអនាគត តាមរយៈគោលនយោបាយឬផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ។
[ច័ក-ខុ-វិ-សៃ] chkakhovisai≈
ទីបំផុតឬចម្ងាយមួយក្រឡេកមើលទៅឃើញ, ចម្ងាយមួយបំផុតចុងភ្នែក។
ការប៉ះពាល់រវាងភ្នែកនិងរូប គឺការប៉ះប្រសព្វ ចួបគ្នា រវាងភ្នែកនិងរូប ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង ឬឃើញឡើង។
[ច័ក-ខុ-ស័ម-ផ័ស] ឬ [ច័ក-ខុ-សំ-ផស់] chakkhosmphoss
ការប៉ះពាល់រវាងភ្នែកនិងរូប គឺការប៉ះប្រសព្វ ចួបគ្នា រវាងភ្នែកនិងរូប ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង ឬឃើញឡើង។
កង់; កង់មានកាំ; អាវុធមានសណ្ឋានជាវង់មូលមានងៀងជាបន្លាជុំវិញ មានមុខមុត; មណ្ឌល, រង្វង់មូល; ប្រទេស, អាណាខេត្ត; ពួក, ហ្វូង; កងទ័ព; កណ្ដាប់ព័ទ្ធជុំវិញ ...។
[ច័ក] chak
កង់; កង់មានកាំ; អាវុធមានសណ្ឋានជាវង់មូលមានងៀងជាបន្លាជុំវិញ មានមុខមុត; មណ្ឌល, រង្វង់មូល; ប្រទេស, អាណាខេត្ត; ពួក, ហ្វូង; កងទ័ព; កណ្ដាប់ព័ទ្ធជុំវិញ ...។
ព្រះនារាយណ៍ទ្រង់ចក្រ។
[ច័ក-ក្រឹស] chokrokroesnor
ព្រះនារាយណ៍ទ្រង់ចក្រ។
អ្នកដែលមានចក្រក្នុងដៃ ឬ ដែលមានដៃកាន់ចក្រ គឺអ្នកដែលមានដៃកាន់អាវុធមានវង់មូល ជាកង់មានងៀងមុខមុតជុំវិញ (ព្រះវិស្ណុ)។
[ច័ក-ក្រៈ-ប៉ា-ណី] chakrabanei
អ្នកដែលមានចក្រក្នុងដៃ ឬ ដែលមានដៃកាន់ចក្រ គឺអ្នកដែលមានដៃកាន់អាវុធមានវង់មូល ជាកង់មានងៀងមុខមុតជុំវិញ (ព្រះវិស្ណុ)។
ឋានន្តរនាយទាហានរងជើងទឹកថ្នាក់ក្រោមក្នុងថ្នាក់ចក្របាល ទាបជាងចក្របាលទោ។
[ច័ក-ក្រៈ-បាល-ត្រី] chkakreakbaltri≈
ឋានន្តរនាយទាហានរងជើងទឹកថ្នាក់ក្រោមក្នុងថ្នាក់ចក្របាល ទាបជាងចក្របាលទោ។
ឋានន្តរនាយទាហានរងជើងទឹក នៅចន្លោះចក្របាលត្រីនិងចក្របាលឯក។
[ច័ក-ក្រៈ-បាល-ទោ] chkakreakbalto≈
ឋានន្តរនាយទាហានរងជើងទឹក នៅចន្លោះចក្របាលត្រីនិងចក្របាលឯក។
ឋានន្តរពលទាហានជើងទឹកខ្ពស់ជាងនាវិកឯក ទាបជាងចក្របាលរងឯក។
[ច័ក-ក្រៈ-បាល-រង-ទោ] chkakreakbalrngoto≈
ឋានន្តរពលទាហានជើងទឹកខ្ពស់ជាងនាវិកឯក ទាបជាងចក្របាលរងឯក។
ឋានន្តរពលទាហានជើងទឹកខ្ពស់ជាងនាវិកទោ ទាបជាងចក្របាលត្រី។
[ច័ក-ក្រៈ-បាល-រង-អែក] chkakreakbalrngoaaek≈
ឋានន្តរពលទាហានជើងទឹកខ្ពស់ជាងនាវិកទោ ទាបជាងចក្របាលត្រី។
ឋានន្តរសក្ដិនាយទាហានរងជើងទឹកខ្ពស់បំផុតថ្នាក់ចក្របាល។
[ច័ក-ក្រៈ-បាល-អែក] chkakreakbalaaek≈
ឋានន្តរសក្ដិនាយទាហានរងជើងទឹកខ្ពស់បំផុតថ្នាក់ចក្របាល។
វង្សនៃស្ដេចចក្រពត្តិ, វង្សនៃក្សត្រអ្នកគ្រប់គ្រងអាណាចក្រ (គោរម្យព្រះបរមនាមនៃព្រះមហាក្សត្រទ្រង់រាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ)។
[ច័ក-ក្រៈ-ពង់] ឬ [ច័ក-ក្រ-ពង់] chakrapong
វង្សនៃស្ដេចចក្រពត្តិ, វង្សនៃក្សត្រអ្នកគ្រប់គ្រងអាណាចក្រ (គោរម្យព្រះបរមនាមនៃព្រះមហាក្សត្រទ្រង់រាជ្យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ)។
បរមក្សត្រដែលមានបុណ្យអំណាចដ៏ពន្លឹក មានចក្រកើតសម្រាប់បុណ្យ, អាចត្រាស់ប្រើចក្រនោះឱ្យប្រព្រឹត្តទៅគ្រប់ទីតំបន់បានតាមត្រូវការ ឥតមានទើសទាក់, ទ្រង់មានឥទ្ធានុភាពច្រើនជាអនេក, ជាម្ចាស់លើទ្វីបក្នុងពិភពលោក, ទ្រង់ប្រព្រឹត្តសុចរិតធម៌ និងទសពិធរាជធម៌ ខ្ជាប់ខ្ជួនមិនមានល្អៀង ហើយ
[ច័ក-ក្រៈ-ព័ត] ឬ [ច័ក-ក្រ-ព័ត] chokropot
បរមក្សត្រដែលមានបុណ្យអំណាចដ៏ពន្លឹក មានចក្រកើតសម្រាប់បុណ្យ, អាចត្រាស់ប្រើចក្រនោះឱ្យប្រព្រឹត្តទៅគ្រប់ទីតំបន់បានតាមត្រូវការ ឥតមានទើសទាក់, ទ្រង់មានឥទ្ធានុភាពច្រើនជាអនេក, ជាម្ចាស់លើទ្វីបក្នុងពិភពលោក, ទ្រង់ប្រព្រឹត្តសុចរិតធម៌ និងទសពិធរាជធម៌ ខ្ជាប់ខ្ជួនមិនមានល្អៀង ហើយ
នយោបាយមួយនៃការប្រើអំណាចត្រួតត្រារបស់រដ្ឋមួយទៅលើរដ្ឋដទៃទៀត។ ការត្រួតត្រានេះអាចមានលក្ខណៈជាសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ឬអាចមានទម្រង់ជាវប្បធម៌ :
[ច័ក-ក្រ-ព័ត-និ-យំ] chakrapotniyom
សេចក្ដីកំណត់, ការទៀងទាត់, ធម្មតារបស់ស្ដេចចក្រពត្តិ។ សម័យសព្វថ្ងៃ គេប្រើពាក្យនេះ សំដៅយកពួកមហាអំណាចខ្លាំងពូកែ ដែលវាតពង្រីកអាណាចក្ររបស់ខ្លួនទៅលើប្រទេសដទៃ។
[ច័ក-ក្រ-ព័ត-និ-យំ] chakrapotniyom
នយោបាយមួយនៃការប្រើអំណាចត្រួតត្រារបស់រដ្ឋមួយទៅលើរដ្ឋដទៃទៀត។ ការត្រួតត្រានេះអាចមានលក្ខណៈជាសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ឬអាចមានទម្រង់ជាវប្បធម៌ :
(ម.ព. ចក្រពត្តិ និង អធិរាជ)។
[ច័ក-ក្រ-ព័ត-ត្រា-ធិ-រាច] chakrapotrathireach
(ម.ព. ចក្រពត្តិ និង អធិរាជ)។
ប្រទេសឬរដ្ឋច្រើនដែលបញ្ចូលគ្នា ហើយគ្រប់គ្រងដោយអធិរាជឬរដ្ឋាភិបាលមួយដែលរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងនយោបាយត្រូវបានបង្កើតឡើងនិងគ្រប់គ្រងតាមមធ្យោបាយពីរយ៉ាង : ១. ចក្រភពតាមគោលការណ៍ទឹកដី ផ្អែកលើការឈ្លានពាននិងត្រួតត្រាទឹកដីដោយប្រើកម្លាំងយោធា។ ២. ចក្រភពបែបអនុត្តរភាពនិយមតាមការបង
[ច័ក-ក្រៈ-ភប់] chakraphop
ប្រទេសឬរដ្ឋច្រើនដែលបញ្ចូលគ្នា ហើយគ្រប់គ្រងដោយអធិរាជឬរដ្ឋាភិបាលមួយដែលរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងនយោបាយត្រូវបានបង្កើតឡើងនិងគ្រប់គ្រងតាមមធ្យោបាយពីរយ៉ាង : ១. ចក្រភពតាមគោលការណ៍ទឹកដី ផ្អែកលើការឈ្លានពាននិងត្រួតត្រាទឹកដីដោយប្រើកម្លាំងយោធា។ ២. ចក្រភពបែបអនុត្តរភាពនិយមតាមការបង
ខេត្តជុំវិញនៃផ្កាយអាទិត្យ ដែលជាផ្លូវនៃផ្កាយព្រះគ្រោះ (តាមហោរាសាស្ត្រ)។
[ច័ក-ក្រៈ-រា-សី] chakrareasei
ខេត្តជុំវិញនៃផ្កាយអាទិត្យ ដែលជាផ្លូវនៃផ្កាយព្រះគ្រោះ (តាមហោរាសាស្ត្រ)។
(ម.ព. ចក្ករ័តន៍)។
[ច័ក-ក្រៈ-រ័ត] chkakreakrta≈
(ម.ព. ចក្ករ័តន៍)។
(ម.ព. ចក្កលេខា)។
[ច័ក-ក្រៈ-លេ-ខា] chkakreaklekha≈
(ម.ព. ចក្កលេខា)។
ខ្យល់មានមណ្ឌលមូលដូចជាកង់ (ព្យុះចាប់ដក, ព្យុះសង្ឃរា, ខ្យល់កំបុតត្បូងធំ)។ ខ្យល់ដែលបណ្ដាលពីក្នុងរូបកាយឱ្យឃើញដូចជាកង់វិលមកគ្រប (ខ្យល់ឆ្កួតជ្រូក, ខ្យល់ប្រឆ្ងិត)។
[ច័ក-ក្រៈ-វាត] chakraveat
ខ្យល់មានមណ្ឌលមូលដូចជាកង់ (ព្យុះចាប់ដក, ព្យុះសង្ឃរា, ខ្យល់កំបុតត្បូងធំ)។ ខ្យល់ដែលបណ្ដាលពីក្នុងរូបកាយឱ្យឃើញដូចជាកង់វិលមកគ្រប (ខ្យល់ឆ្កួតជ្រូក, ខ្យល់ប្រឆ្ងិត)។
(ភូមិ.) សំណុំនៃអង្គនភានិងកាឡាក់ស៊ីទាំងអស់ដោយគិតទាំងលំហដែលវាស្ថិតនៅផង។
[ច័ក-ក្រៈ-វ៉ាល] chakroval
លោកធាតុ គឺភ្នំជាកំពែងព័ទ្ធជុំវិញនៃពិភពលោកទាំងមូល។
[ច័ក-ក្រៈ-វ៉ាល] chakroval
(ភូមិ.) សំណុំនៃអង្គនភានិងកាឡាក់ស៊ីទាំងអស់ដោយគិតទាំងលំហដែលវាស្ថិតនៅផង។
អ្នកមានចក្រជាអាវុធ (វិស្ណុ)។
[ច័ក-ក្រា-យុត] chokrayuth
អ្នកមានចក្រជាអាវុធ (វិស្ណុ)។
(ម.ព. ចក្រាយុធ)។
[ច័ក-ក្រា-វុត] chkakreavut≈
(ម.ព. ចក្រាយុធ)។
ងារសេនាបតីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ សម្រេចកិច្ចខាងក្រសួងយុទ្ធនាធិការ ចម្បាំងជើងគោក :
[ច័ក-ក្រី] chokrei
អ្នកមានចក្រ, អ្នកទ្រទ្រង់ចក្រ, (វិស្ណុ, ស្ដេចចក្រពត្តិ, ព្រះមហាក្សត្រ) ; អ្នកជិះលើរថ ...។
[ច័ក-ក្រី] chokrei
ងារសេនាបតីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ សម្រេចកិច្ចខាងក្រសួងយុទ្ធនាធិការ ចម្បាំងជើងគោក :
ភ្នែក។
[ច័ក-ក្សុ] chakso
ភ្នែក។
[ចង] chorng
កួចភ្ជាប់គ្នា, ព័ន្ធព័ទ្ធមុខគ្នា, ធ្វើឱ្យជាចំណង :
[ចង-ក្រោត] chorng
(ម.ព. ចងកំហឹង)។
[ចង-កំ-ហឹង] chorng
កួចកាន់ផ្ងំកំហឹងទុក មិនស្រាយ មិនរំលត់។
[ចង-គំ-នុំ] chorng
ចងចិត្តគុំបម្រុងនឹងព្យាបាទ។
ព្យួរកដោយខ្សែ (វិធីធ្វើឃាតឬអត្តឃាត) :
[ចង-ក] chngoka≈
ព្យួរកដោយខ្សែ (វិធីធ្វើឃាតឬអត្តឃាត) :
ខ្ចីប្រាក់គេឬឱ្យប្រាក់គេខ្ចីដោយមានខសន្យាថាត្រូវឱ្យប្រាក់ការទៅគេតាមកម្រិត :
[ចង-កា] changkar
ខ្ចីប្រាក់គេឬឱ្យប្រាក់គេខ្ចីដោយមានខសន្យាថាត្រូវឱ្យប្រាក់ការទៅគេតាមកម្រិត :
ប្រមូលផ្ដុំ រៀបរៀង :
[ចង-ក្រង] chongkrong
ប្រមូលផ្ដុំ រៀបរៀង :
(សំនួន.) ធុញថប់ មួម៉ៅ ខឹង មានកំហឹងនឹងបញ្ហាអ្វីមួយ។
[ចង-ចិញ-ចើម] chngochenhchaeum≈
ជ្រួញចិញ្ចើមចូលជិតគ្នា :
[ចង-ចិញ-ចើម] chngochenhchaeum≈
(សំនួន.) ធុញថប់ មួម៉ៅ ខឹង មានកំហឹងនឹងបញ្ហាអ្វីមួយ។