វចនានុក្រមខ្មែរ

សកិ្តសិទ្ធិភាព នាម

[ស័ក-សិត-ធិ-ភាប] skasetthipheab≈

(សេ.ហិ.) ការប្រព្រឹត្តទៅឬការបំពេញការងារដែលសន្សំសំចៃ ចំណាយពេលតិច។ ការប្រព្រឹត្តទៅ ឬការបំពេញការងារដែលខិតខំប្រឹងប្រែងតិចតួចតែទទួលបានលទ្ធផលគាប់ប្រសើរ :

សកុណជាតិ

ជាតិបក្សី, បក្សីទូទៅ :

សកុណជាតិ នាម

[សៈ-កុ-ណៈ-ជាត] sokoncheate

ជាតិបក្សី, បក្សីទូទៅ :

សកុណណ្ឌ

ពងសត្វស្លាប, ស៊ុតបក្សី (ព.ខ្ព.) ឬ (ព.កា.) :

សកុណណ្ឌ នាម

[សៈ-កុ-ណន់] sokonondor

ពងសត្វស្លាប, ស៊ុតបក្សី (ព.ខ្ព.) ឬ (ព.កា.) :

សក់ នាម

[សក់] sork

អាការៈមួយប្រភេទ ជាសរសៃល្អិតៗដុះលើក្បាលមនុស្សឬលើក្បាលសត្វពួកខ្លះ :

សក់ នាម

[សក់-កន់-ដាញ់] sork

សក់ដែលក្រញាញ់ចាក់ស្រែះ ជាប់បេះមិនចេញដូចគេព្រលាំងជ័រ។

សក់ នាម

[សក់-ក្រ-ញ៉ាញ់] sork

សក់រួញរេញមិនរាប។

សក់ នាម

[សក់-គោ-លិត] sork

(ព.ប្រ.) សក់បាក់ក្រាបរាបលើសាច់ក្បាលវៀចប៉ាន់ប៉ែវដោយអន្លើ។

សក់ នាម

[សក់-ពោត] sork

(ព.ប្រ.) សរសៃល្អិតៗ ទន់ល្មៃដែលកើតមាននៅខាងចុងផ្លែពោត មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងសរសៃសក់។

សក់ នាម

[សក់-ព្រៃ] sork

សក់កំណើតដែលដុះលើក្បាលកូនខ្ចីតាំងពីនៅក្នុងផ្ទៃមាតាមក :

សក់ នាម

[សក់-រួញ-អង់-គា-ដី] sork

(ព.ប្រ.) សក់ស្លូតដែលរួញរមួលខ្ពស់ខ្លះទាបខ្លះ។

សក់ នាម

[សក់-ស្លូត] sork

(ព.ប្រ.) សក់មិនរួញមិនក្រញាញ់ មិនរបះរបើង។

សក់ នាម

[សក់] sork

ផ្នែកខាងលើនៃព្យញ្ជនៈដែលគ្របពីលើមានសណ្ឋានដូចទឹករលក :

សក់ក នាម

[សក់-ក] skaka≈

រោមរឹងសរសៃថ្លោសៗ ដុះលើដងកសេះ (ទីទៃពីសក់ក្បាលនិងសក់ស្វាយរបស់វា)។

សក់ក នាម

[សក់-ក] skaka≈

ពាក្យហៅវណ្ណយុត្តិ ត្រីសព្ទ :

សក់កន្ទុយ

សរសៃឬរោមវែងៗ មានសណ្ឋានដូចសរសៃសក់, ដែលដុះនៅចុងដងកន្ទុយនៃសត្វចតុប្បាទប្រភេទខ្លះដូច គោ, ក្របី, សេះនិងចាមរីជាដើម :

សក់កន្ទុយ នាម

[សក់-កន់-ទុយ] sokokontuy

សរសៃឬរោមវែងៗ មានសណ្ឋានដូចសរសៃសក់, ដែលដុះនៅចុងដងកន្ទុយនៃសត្វចតុប្បាទប្រភេទខ្លះដូច គោ, ក្របី, សេះនិងចាមរីជាដើម :

សក់កាន្ត

(ម.ព. សក់ក័ន្ត)។

សក់កាន្ត នាម

[សក់-កាន] skakan≈

(ម.ព. សក់ក័ន្ត)។

សក់ក័ន្ត

ការកាត់សក់។ សៀមសរសេរជា ឝកក័ន្ត (សុក កាន់), ឝក (សុក) "សក់" ជាពាក្យខ្មែរ + ក័ន្ត < បា. កន្ត, សំ. កាន្ត "កាត់" = កាត់សក់ សំដៅសេចក្ដីថា "កាត់ជុក ឬកាត់កំប៉ោយ"; លុះចំណេរតមកប្រើក្លាយជា សុក័ន្ត ឬ សុកាន្ត "កាត់ដោយប្រពៃ" ជួនប្រើជា សោក័ន្ត ឬ សោកាន្ត ក៏មាន, សំដៅសេចក្ដីថា

សក់ក័ន្ត នាម

[សក់-កាន់] sakakoantor

ការកាត់សក់។ សៀមសរសេរជា ឝកក័ន្ត (សុក កាន់), ឝក (សុក) "សក់" ជាពាក្យខ្មែរ + ក័ន្ត < បា. កន្ត, សំ. កាន្ត "កាត់" = កាត់សក់ សំដៅសេចក្ដីថា "កាត់ជុក ឬកាត់កំប៉ោយ"; លុះចំណេរតមកប្រើក្លាយជា សុក័ន្ត ឬ សុកាន្ត "កាត់ដោយប្រពៃ" ជួនប្រើជា សោក័ន្ត ឬ សោកាន្ត ក៏មាន, សំដៅសេចក្ដីថា

សក់ជ្រង

(ម.ព. ជ្រង{¥¥}២{££})។

សក់ជ្រង នាម

[សក់-ជ្រង] skachorng≈

(ម.ព. ជ្រង២)។

សក់ផ្កាថ្កូវ

ម៉ូតសក់មួយបែបរបស់ស្ត្រីខ្មែរ ដែលកាត់ខ្លីល្មមឱ្យមានលក្ខណៈឈរត្រង់បះទៅលើរបៀបម៉ូតសក់មនុស្សប្រុស :

សក់ផ្កាថ្កូវ នាម

[សក់-ផ្កា-ថ្កូវ] skaphkathkouv≈

ម៉ូតសក់មួយបែបរបស់ស្ត្រីខ្មែរ ដែលកាត់ខ្លីល្មមឱ្យមានលក្ខណៈឈរត្រង់បះទៅលើរបៀបម៉ូតសក់មនុស្សប្រុស :

សក់ល្បាយអាចម៍ខ្លា

(ម.ព. សក់ស្កូវល្បាយអាចម៍ខ្លា ក្នុង ល្បាយ)។

សក់ល្បាយអាចម៍ខ្លា នាម

[សក់-ល្បាយ-អាច់-ខ្លា] skalbayaachkhlea≈

(ម.ព. សក់ស្កូវល្បាយអាចម៍ខ្លា ក្នុង ល្បាយ)។

សក់សេះ

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទផ្កាបែកចេញជាសរសៃល្អិតៗវែងរីកសាងញ៉ាង (ស្រដៀងនឹងសក់សេះ) :

សក់សេះ នាម ១)

[សក់-សេះ] sakaseh

(ព.ប្រ.) ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ (ពួកទាល់, ពួកធ្មៅ) មានផ្កាចេញជាសរសៃល្អិតៗ វែងៗ បែកសាងញ៉ាង (ស្រដៀងនឹងសក់សេះ), មើមប្រើធ្វើជាម្សៅសម្រាប់ធ្វើនំបាន :

សក់សេះ នាម ២)

[សក់-សេះ] sakaseh

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទផ្កាបែកចេញជាសរសៃល្អិតៗវែងរីកសាងញ៉ាង (ស្រដៀងនឹងសក់សេះ) :

សក់ស្វាយ

រោមវែងៗដុះជាកញ្ចុំពីលើប្រជុំស្មាសេះ។

សក់ស្វាយ នាម

[សក់-ស្វាយ] sakasvay

រោមវែងៗដុះជាកញ្ចុំពីលើប្រជុំស្មាសេះ។

សក់ឡក់

ដែលរឡិករឡក់, ខ្ជីខ្ជា, ពាយងាយ, ច្រឡោងខាម :

សក់ឡក់ គុ.កិ., គុ.

[សក់-ឡក់] sokolok

ដែលរឡិករឡក់, ខ្ជីខ្ជា, ពាយងាយ, ច្រឡោងខាម :

សក្ក នាម

[ស័ក-កៈ] sokk

ពួកសាក្យៈ, សាក្យរាជ; ព្រះសក្យមុនីគោតម។ (សំ. ឝក្រ) ព្រះឥន្ទ្រ។

សក្ក នាម

[ស័ក-កៈ-ជន់-នៈ-បត់] sokk

ជនបទឬខេត្តដែនរបស់ពួកសាក្យៈ, ដែនជាជាតិភូមិរបស់ព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ។

សក្ក នាម

[ស័ក-កៈ-ទេ-វៈ-រាច] sokk

ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជ។

សក្ក នាម

[ស័ក-កៈ-រ័ត] sokk

(ម.ព. សក្កជនបទ)។

សក្កដភាសា

ភាសាសំស្ក្រឹត។

សក្កដភាសា នាម

[ស័ក-កៈ-ដៈ-ភា-សា] sakkadapheasa

ភាសាសំស្ក្រឹត។

សក្ករជាតិ

ជាតិស្ករ, ស្ករអំពៅឬស្ករឆៃថាវ។

សក្ករជាតិ នាម

[ស័ក-កៈ-រ៉ៈ-ជាត] skakakrakcheat≈

ជាតិស្ករ, ស្ករអំពៅឬស្ករឆៃថាវ។

សក្ការ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ] sakkar

ការធ្វើគោរព, សេចក្ដីគោរព, ការធ្វើបដិសណ្ឋារៈដោយគោរព; តង្វាយ, ជំនូន, គ្រឿងបូជា :

សក្ការ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ-បូ-ជា] sakkar

គ្រឿងបូជាដោយគោរព, គ្រឿងបូជាដ៏ផ្ចិតផ្ចង់។

សក្ការ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ-ភា-ជៈ-នៈ] sakkar

ភាជនៈដាក់គ្រឿងសក្ការៈ។

សក្ការ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ-ភាច] sakkar

(ម.ព. សក្ការភាជនៈ)។

សក្ការសម្មាន

សក្ការៈនិងសេចក្ដីរាប់អាន, សក្ការៈនិងសេចក្ដីគួរសម :

សក្ការសម្មាន នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ-ស័ម-ម៉ាន] sokkarsommean

សក្ការៈនិងសេចក្ដីរាប់អាន, សក្ការៈនិងសេចក្ដីគួរសម :

សក្ការៈ

(ម.ព. សក្ការ)។

សក្ការៈ នាម

[ស័ក-កា-រ៉ៈ] skakarak≈

(ម.ព. សក្ការ)។

សក្កៈ

(ម.ព. សក្ក)។

សក្កៈ នាម

[ស័ក-កៈ] skakak≈

(ម.ព. សក្ក)។

សក្ខរា

ទឹកដែលលាយដោយស្ករក្រាម។

សក្ខរា នាម

[ស័ក-ខៈ-រ៉ា] sokkhorea

ក្រួស; ស្ករក្រាម ឬស្ករតាំងស៊ិន។

សក្ខរា នាម

[ស័ក-ខៈ-រ៉ៈ-បាន] sokkhorea

(ម.ព. សក្ខរាបាន)។

សក្ខរា នាម

[ស័ក-ខៈ-រ៉ា-បាន] sokkhorea

ទឹកដែលលាយដោយស្ករក្រាម។

សក្ខី

ដែលជាសាក្សី។

សក្ខី នាម

[ស័ក-ខី] sokkhei

សាក្សី (ស្ម, បន្ទាល់)។

សក្ខី នាម

[ស័ក-ខី-ភាប] sokkhei

ដំណើរជាសាក្សី។

សក្ខី គុណនាម

[ស័ក-ខី-ភូត] sokkhei

ដែលជាសាក្សី។

សក្ខីកម្ម

ការផ្ដល់ភស្តុតាង, ការផ្ដល់អំណះអំណាង, ការផ្ដល់ចម្លើយក្នុងនាមជាសាក្សី, កិច្ចដែលបុគ្គលម្នាក់បញ្ជាក់ប្រាប់អំពីអត្ថិភាពនៃរឿងហេតុណាមួយដែលខ្លួនបានឃើញឬដឹងដោយផ្ទាល់ :

សក្ខីកម្ម នាម

[ស័ក-ខី-កាំ] skakheikaam≈

ការផ្ដល់ភស្តុតាង, ការផ្ដល់អំណះអំណាង, ការផ្ដល់ចម្លើយក្នុងនាមជាសាក្សី, កិច្ចដែលបុគ្គលម្នាក់បញ្ជាក់ប្រាប់អំពីអត្ថិភាពនៃរឿងហេតុណាមួយដែលខ្លួនបានឃើញឬដឹងដោយផ្ទាល់ :

សក្ខីភូតា

(ម.ព. សក្ខី)។

សក្ខីភូតា នាម

[ស័ក-ខី-ភូ-តា] skakheiphuta≈

(ម.ព. សក្ខី)។

សក្ដា

អានុភាពដ៏អង់អាច, ... :

សក្ដា គុណនាម a

[ស័ក-ក្ដា] sokda

ដែលអាច, អង់អាច, ដែលមានអំណាច, ក្លាហាន; មានកម្លាំង; មានព្យាយាមរឹងប៉ឹង; ពូកែ, ខ្លាំងពូកែ; ជំនាញ; ដែលប៉ិនធន់ទ្រាំ។

សក្ដា នាម b

[ស័ក-ក្ដា] sokda

សេចក្ដីអង់អាច, ភាពមានអំណាច, សេចក្ដីក្លាហាន, ការប៉ិនធន់ទ្រាំ :

សក្ដា នាម

[ស័ក-ក្ដា-ដែច] sokda

តេជះដ៏អង់អាច, ដ៏ក្លាហាន។

សក្ដា នាម

[ស័ក-ក្ដា-ដេ-ជះ] sokda

(ម.ព. សក្ដាតេជ)។

សក្ដា នាម

[ស័ក-ក្ដា-នុ-ភាប] sokda

អានុភាពដ៏អង់អាច, ... :

សក្ដិ នាម

[ស័ក] sakde

(ម.ព. ស័ក្ដិ)។

សក្ដិ នាម

[យស់-ស័ក] sakde

(ម.ព. ស័ក្ដិយស)។

សក្ដិ នាម

[ស័ក-ក្ដិ-ត្រៃ] ឬ [ស័ក-ត្រៃ] sakde

ប្រជុំ ៣នៃស័ក្ដិ ឬអង្គ៣នៃរាជស័ក្ដិ គឺ ព្រះរាជា, អមាត្យ ឬ មន្ត្រី, ពលស័ក្ដិ (ពលរដ្ឋដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ)។

សក្ដិ នាម

[ស័ក-ក្ដិ-ធ] ឬ [ស័ក-ធ] sakde

អ្នកទ្រទ្រង់ស័ក្ដិ (អ្នកមានស័ក្ដិ) ; អ្នកកាន់រំពែង។

សក្ដិ នាម

[ស័ក-ប្រាំ-បួន-ហ៊ូ-ពាន់] sakde

(ម.ព. ហ៊ូពាន់)។

សក្ដិភូមិ

ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋដោយព្រះរាជា ភាគច្រើនផ្អែកលើច្បាប់សាសនា ដែលក្នុងនោះដីធ្លីនិងប្រជាជនជាកម្មសិទ្ធិផ្ដាច់មុខរបស់ព្រះអង្គ :

សក្ដិភូមិ នាម

[ស័ក-ក្ដិ-ភូម] skakdephum≈

ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋដោយព្រះរាជា ភាគច្រើនផ្អែកលើច្បាប់សាសនា ដែលក្នុងនោះដីធ្លីនិងប្រជាជនជាកម្មសិទ្ធិផ្ដាច់មុខរបស់ព្រះអង្គ :

សក្យ

(ម.ព. សក្យសីហៈ)។

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ] sokyor

ជនពួកមួយនៅក្នុងដែនសក្កៈ (ជាប់គ្នានឹងប្រទេសឥណ្ឌាភាគខាងកើត, ជិតភ្នំហិមពាន្ត ឬហិមាល័យ) គឺពួកជនជាពូជវង្សនៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ :

សក្យ នាម

[រឹង-ដូច-សា-ក្យ៉ៈ] sokyor

(ព.ទ.បុ.) រឹងត្អឹងដោយប្រកាន់ជាតិ ប្រកាន់ត្រកូលដូចជាជនពួកសាក្យ។

សក្យ នាម

[រឹង-មើល-តែ-សា-ក្យ៉ៈ] sokyor

(ម.ព. រឹងដូចសាក្យ)។

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ-ជៈ-នៈ-បត់] ឬ [ស័ក-ក្យ៉ៈ-ជន់-នៈ-បត់] sokyor

ជនបទឬដែនរបស់ពួកសាក្យ "ក្នុងសម័យពីដើមរៀងមកដល់ពុទ្ធកាល មានក្រុង កបិលវត្ថុ ឬ កបិលព័ស្តុ ជារាជធានី; សម័យឥឡូវនេះ ដែននោះប្រែឈ្មោះជា នេប៉ាល Népal, រាជធានីឈ្មោះ កដ្ឋមណ្ឌូ Katthamandu ។ "នេប៉ាល" ប្រែថា "ប្រទេសរក្សានូវទម្លាប់ល្អរបស់ខ្លួនមិនឱ្យបាត់"; កដ្ឋមណ្ឌូ បំប្លែងចេញ

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ-ត្រ-កូល] sokyor

ត្រកូលសាក្យ។

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ-បុត] sokyor

បព្វជិតជាកូនចៅឬជាពួជវង្សនៃព្រះពុទ្ធជាបុត្ររបស់សាក្យ (បព្វជិតពុទ្ធិក) :

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ-មុ-នី] sokyor

អ្នកប្រាជ្ញរបស់ពួកសាក្យ (ព្រះសមណគោតមបរមគ្រូ)។

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ-រ័ត] sokyor

ដែនសក្យៈ។

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ-រាច] sokyor

ស្ដេចរបស់ពួកសាក្យ, ពួកស្ដេចសាក្យ (ពួកព្រះញាតិវង្សរបស់ព្រះសក្យមុនី)។

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ-វង់] sokyor

ឋានន្តរសមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ទោ :

សក្យ នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ-សី-ហៈ] sokyor

(ព.ប្រ.) សីហៈ ឬសិង្ហរបស់ពួកសាក្យ (ព្រះសក្យមុនី) :

សក្យ នាម

[សា-ក្យ៉ៈ-ត្រ-កូល] sokyor

(ម.ព. សក្យត្រកូល)។

សក្យ នាម

[សា-ក្យ៉ៈ-បុត-ត្រី] sokyor

(ម.ព. សក្យបុត្តិយ៍)។

សក្យ នាម

[សា-ក្យ៉ៈ-មុន-នី] sokyor

(ម.ព. សក្យមុនី)។

សក្យ នាម

[សា-ក្យ៉ៈ-រ័ត] sokyor

(ម.ព. សក្យរដ្ឋ)។

សក្យ នាម

[សា-ក្យ៉ៈ-រាជ] sokyor

(ម.ព. សក្យរាជ)។

សក្យ នាម

[សា-ក្យ៉ៈ-សឹង] sokyor

(ម.ព. សក្យសីហៈ)។

សក្យ—

(ម.ព. សក្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សក្យ— នាម

[ស័ក-ក្យ៉ៈ—] skakayak—≈

(ម.ព. សក្យ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

សក្លាត

សំពត់កម្ពលគឺសំពត់ធ្វើដោយរោមសត្វ មានសាច់ក្រាស់ជិត ប្រើធន់បានយូរ, មានច្រើនបែប :

សក្លាត នាម

[សៈ-ក្លាត] saklat

សំពត់កម្ពលគឺសំពត់ធ្វើដោយរោមសត្វ មានសាច់ក្រាស់ជិត ប្រើធន់បានយូរ, មានច្រើនបែប :