វចនានុក្រមខ្មែរ

សខិលភាស

អ្នកដែលពោលពាក្យសុភាពឱបអរសាទរ។

សខិលភាស គុណនាម ១)

[សៈ-ខិ-ឡៈ-ភាស] sakhelopheas

ដែលមានវាចានាំឱ្យបានជាសំឡាញ់, នាំឱ្យកើតមិត្តភាព; ដែលមានសម្ដីឱបអរសាទរ :

សខិលភាស នាម ២)

[សៈ-ខិ-ឡៈ-ភាស] sakhelopheas

អ្នកដែលពោលពាក្យសុភាពឱបអរសាទរ។

សខិលភាសា

សម្ដីដែលនាំឱ្យបានជាសំឡាញ់, ដែលនាំឱ្យកើតមិត្តភាព; សម្ដីឱបអរសាទរ :

សខិលភាសា នាម

[សៈ-ខិ-ឡៈ-ភា-សា] sokhelpheasa

សម្ដីដែលនាំឱ្យបានជាសំឡាញ់, ដែលនាំឱ្យកើតមិត្តភាព; សម្ដីឱបអរសាទរ :

សខិលភាសិនី

(ម.ព. សខិលភាស)។

សខិលភាសិនី នាម

[សៈ-ខិ-ឡៈ-ភា-សិ-នី] sokhelpheaseni

(ម.ព. សខិលភាស)។

សខិលភាសី

(ម.ព. សខិលភាស)។

សខិលភាសី នាម

[សៈ-ខិ-ឡៈ-ភា-សី] sokhelpheasei

(ម.ព. សខិលភាស)។

សខិលសម្ភាស

(ម.ព. សខិលភាស)។

សខិលសម្ភាស នាម

[សៈ-ខិ-ឡៈ-សំ-ភាស] sakkhelaksampheas≈

(ម.ព. សខិលភាស)។

សខិលសម្ភាសា

(ម.ព. សខិលភាសា)។

សខិលសម្ភាសា នាម

[សៈ-ខិ-ឡៈ-សំ-ភា-សា] sakkhelaksampheasa≈

(ម.ព. សខិលភាសា)។

សខិលសម្ភាសិនី

(ម.ព. សខិលភាសិនី)។

សខិលសម្ភាសិនី នាម

[សៈ-ខិ-ឡៈ-សំ-ភា-សិ-នី] sakkhelaksampheaseni≈

(ម.ព. សខិលភាសិនី)។

សខិលសម្ភាសី

(ម.ព. សខិលភាសី)។

សខិលសម្ភាសី នាម

[សៈ-ខិ-ឡៈ-សំ-ភា-សី] sakkhelaksampheasei≈

(ម.ព. សខិលភាសី)។

សគារវកថា

សម្ដីដែលប្រកបដោយសេចក្ដីគោរព (សម្ដីគោរព) :

សគារវកថា នាម

[សៈ-គា-រៈ-វៈ-កៈ-ថា] sokearvokotha

សម្ដីដែលប្រកបដោយសេចក្ដីគោរព (សម្ដីគោរព) :

សគុណ

មនុស្សឬអ្វីៗដែលមានគុណ, ដែលជាបំណាច់, ជារង្វាន់ :

សគុណ គុណនាម ១)

[សៈ-គុន] sokun

ដែលប្រកបដោយគុណ, ដែលមានគុណ, មានបំណាច់ :

សគុណ នាម ២)

[សៈ-គុន] sokun

មនុស្សឬអ្វីៗដែលមានគុណ, ដែលជាបំណាច់, ជារង្វាន់ :

សគោត្ត

ញាតិឆ្ងាយ។

សគោត្ត គុណនាម ១)

[សៈ-គោត] sokoutt

ដែលជាប់ជាញាតិនឹងគ្នា :

សគោត្ត នាម ២)

[សៈ-គោត] sokoutt

ញាតិឆ្ងាយ។

សគោត្រ

(ម.ព. សគោត្ត)។

សគោត្រ គុណនាម

[សៈ-គោត] sakkot≈

(ម.ព. សគោត្ត)។

សគ៌ៈ នាម ១)

[ស័រ-គៈ] sakreak

បរិច្ឆេទ, កណ្ឌ, កណ្ឌ, វគ្គ; ប៉ែក, ផ្នែក; ខ្សែ, ក្បាល (របស់គម្ពីរ, សាស្ត្រា, ក្រាំង, សៀវភៅ) :

សគ៌ៈ នាម ២)

[ស័រ-គៈ] sakreak

ការសាងឱ្យកើតឡើង, ការបង្កើត; ទីកើត, ដើមកំណើត; អ្វីៗដែលកើតមានឡើងតាមធម្មតា; ...។

សគ្គ

អ្នកនៅក្នុងឋានសួគ៌ (ទេវតាទូទៅ)។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ] sokk

ឋានសួគ៌។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ-កៈ-ថា] sokk

សម្ដីសម្ដែងអំពីឋានសួគ៌, ពាក្យទេសនាប្រកាសអំពីឋានសួគ៌។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ-គា-មិ-នី] sokk

(ម.ព. សគ្គគាមី)។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ-គា-មី] sokk

អ្នកដែលនឹងបានទៅកើតឯឋានសួគ៌។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ-មៈ] sokk

ផ្លូវទៅឋានសួគ៌ (ផ្លូវសួគ៌)។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ-មោក] sokk

សួគ៌និងនិញ្វន។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ-មោក-ខៈ-ម័ក] sokk

ផ្លូវសួគ៌និងនិញ្វន។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ-វា-សិន] sokk

(ម.ព. សគ្គវាសី)។

សគ្គ នាម

[ស័ក-គៈ-វា-សី] sokk

អ្នកនៅក្នុងឋានសួគ៌ (ទេវតាទូទៅ)។

សង កិរិយាសព្ទ ១)

[សង] sorng

ឱ្យតម្លៃរបស់ដែលទិញឬដែលខ្ចីគេមកឬចេញថ្លៃឱ្យគេជាជំនួសរបស់ដែលខូច ដែលវិនាសព្រោះខ្លួន :

សង កិរិយាសព្ទ ២)

[សង] sorng

ហូរវិលត្រឡប់ឡើងវិញព្រោះមានទីទើសម្ខាង :

សង កិរិយាសព្ទ ៣)

[សង] sorng

ធ្វើការតបឱ្យគេវិញ ព្រោះគេបានធ្វើឱ្យខ្លួនមុនរួចហើយ :

សង កិរិយាសព្ទ ៤)

[សង] sorng

ឱ្យប្រាក់ឬឱ្យរបស់ទៅគេ ឱ្យគេបាត់ឈឺចិត្ត :

សង កិរិយាសព្ទ ៥)

[សង] sorng

សបសម្ដីទៅវិញ :

សងខាង

ពីរខាង :

សងខាង នាម

[សង-ខាង] sangokhang

ពីរខាង :

សងសឹក

ធ្វើអាក្រក់តបទៅរកវិញ, បំផ្លាញតបទៅវិញ, ចងពៀរតប :

សងសឹក កិរិយាសព្ទ

[សង-សឹក] sangosoek

ធ្វើអាក្រក់តបទៅរកវិញ, បំផ្លាញតបទៅវិញ, ចងពៀរតប :

សង៉ា

សង្ហារាសី (រាសីរុងរឿង)។

សង៉ា គុណនាម

[សៈ-ង៉ា] songa

ដែលរុងរឿង, មានរូបល្អអង់អាច, ឆើតឆាយ, ស្រស់, ស្រស់បស់, សង្ហា :

សង៉ា នាម

[សៈ-ង៉ា-រា-សី] songa

សង្ហារាសី (រាសីរុងរឿង)។

សង់ កិរិយាសព្ទ ១)

[សង់] sorng

ប្រជុំគ្រឿងទព្វសម្ភារៈធ្វើឱ្យកើតបានជាលំនៅ :

សង់ កិរិយាសព្ទ ២)

[សង់] sorng

ធ្វើ, កសាង, បង្កើត ស្ពាន :

សង់ខ្យា នាម

[សង់-ខ្យា] sangokhya

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទ ធ្វើដោយស៊ុតទាលាយស្ករ :

សង់គោល

ដួលឬរលំខ្លាំង; បោល, រត់, ស្ទុះពេញទំហឹង :

សង់គោល គុណកិរិយា

[សង់-គោល] songokoul

ដួលឬរលំខ្លាំង; បោល, រត់, ស្ទុះពេញទំហឹង :

សង់ជ្រោង

ដែលដួលមិនរលំព្រោះទប់ដោយដៃនិងជើងជ្រែងចំកោងខ្លួន ដូចជាជ្រោងឱ្យនៅនឹងបាន :

សង់ជ្រោង គុណកិរិយា

[សង់-ជ្រោង] songochroung

ដែលដួលមិនរលំព្រោះទប់ដោយដៃនិងជើងជ្រែងចំកោងខ្លួន ដូចជាជ្រោងឱ្យនៅនឹងបាន :

សង់ត្រូមែរ

កន្លែងក្រូម៉ាទីតទាំងពីរជាប់គ្នា និងត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងសរសៃអាក្រូម៉ាទិក។

សង់ត្រូមែរ នាម

[សង់-ត្រូ-មែ] sngotrume≈

កន្លែងក្រូម៉ាទីតទាំងពីរជាប់គ្នា និងត្រូវបានភ្ជាប់ទៅនឹងសរសៃអាក្រូម៉ាទិក។

សង់ទីម៉ែត្រ

មាត្រារង្វាស់ប្រវែង ១០មិល្លីម៉ែត្រ :

សង់ទីម៉ែត្រ នាម

[សង់-ទី-ម៉ែត] sangotimaetrar

មាត្រារង្វាស់ប្រវែង ១០មិល្លីម៉ែត្រ :

សង់ទី—

បុព្វបទនៃខ្នាតដែលមានតម្លៃតូចជាងខ្នាត១០០ដង ហើយមាននិមិត្តសញ្ញា‹c›។

សង់ទី— នាម

[សង់-ទី—] sngoti—≈

បុព្វបទនៃខ្នាតដែលមានតម្លៃតូចជាងខ្នាត១០០ដង ហើយមាននិមិត្តសញ្ញា‹c›។

សង់ទ្រយុង

ដែលធ្លាក់ឬដួលចំហុងក្បាលចុះក្រោម :

សង់ទ្រយុង គុណកិរិយា

[សង់-ទ្រ-យុង] songotroyung

ដែលធ្លាក់ឬដួលចំហុងក្បាលចុះក្រោម :

សង់ផ្ទះ

(ព.ប្រ.) ដែលឈឺជាប់ជានិច្ចតាំងនៅយូរ, ដែលឈឺតត្រំតត្រើយមើលមិនជា :

សង់ផ្ទះ គុណនាម

[សង់-ផ្ទះ] songophtah

(ព.ប្រ.) ដែលឈឺជាប់ជានិច្ចតាំងនៅយូរ, ដែលឈឺតត្រំតត្រើយមើលមិនជា :

សង់សឿ

ឈ្មោះពស់ឥតពិសមួយប្រភេទ ពួកពស់ព្រៃ តែសម្បុរខ្នងខ្មៅរលើប ក្រឡាស្រកាពីត្រឹមពាក់កណ្ដាលខ្លួនទៅក្បាលដូចក្រឡាស្រកាពស់វែកដំបូក ពីពាក់កណ្ដាលខ្លួនទៅចុងកន្ទុយដូចពស់ព្រៃមាត្រធំជាងពស់ព្រៃ លូនលឿនភ្លែត :

សង់សឿ នាម

[សង់-សឿ] songosoea

ឈ្មោះពស់ឥតពិសមួយប្រភេទ ពួកពស់ព្រៃ តែសម្បុរខ្នងខ្មៅរលើប ក្រឡាស្រកាពីត្រឹមពាក់កណ្ដាលខ្លួនទៅក្បាលដូចក្រឡាស្រកាពស់វែកដំបូក ពីពាក់កណ្ដាលខ្លួនទៅចុងកន្ទុយដូចពស់ព្រៃមាត្រធំជាងពស់ព្រៃ លូនលឿនភ្លែត :

សង្កត់

រស្សសញ្ញា ឬបន្តក់ (') នេះ ដូចជា ក + ង់ > កង់, គ + ត់ > គត់, ចា+ ប់ > ចាប់, ដ + ក់ > ដក់។ល។

សង្កត់ កិរិយាសព្ទ ១)

[សង់-កត់] songkot

ដាក់ទម្ងន់ពីលើ ដើម្បីឱ្យពៀច, ឱ្យរាប, ឱ្យទ្រោម ឬកុំឱ្យកម្រើក, កុំឱ្យហើប, កុំឱ្យរើរួច :

សង្កត់ កិរិយាសព្ទ ២)

[សង់-កត់] songkot

ចាប់ផ្ញុចមិនឱ្យរើរួច :

សង្កត់ កិរិយាសព្ទ

[សង់-កត់] songkot

(ព.ប្រ.) គំរាម, ដាក់កំហិតឬបង្ខំឱ្យខាងតែបាន :

សង្កត់ កិរិយាសព្ទ

[សង់-កត់] songkot

ទប់ចិត្តមិនឱ្យកក្រើក :

សង្កត់ កិរិយាសព្ទ

[សង់-កត់] songkot

រកស៊ីមានបានជាងគេ, មានទ្រព្យច្រើនជាងអ្នកស្រុកជាមួយ :

សង្កត់ កិរិយាសព្ទ

[សង់-កត់] songkot

ស្ដីនិយាយគ្របលើ :

សង្កត់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[សង់-កត់] songkot

លឿនបន្តិចជាងគ្នា ឬមានក្បាលលូតបន្តិចជាងគ្នា :

សង្កត់ កិរិយាសព្ទ ៤)

[សង់-កត់] songkot

សូត្របាលី ឬសូត្រពាក្យសម្រាយប្រើខ្យល់ធ្ងន់ៗដាច់ៗត្រង់អក្សរតម្រួត (សូត្រសំយោគ) :

សង្កត់ នាម

[សង់-កត់] songkot

រស្សសញ្ញា ឬបន្តក់ (') នេះ ដូចជា ក + ង់ > កង់, គ + ត់ > គត់, ចា+ ប់ > ចាប់, ដ + ក់ > ដក់។ល។

សង្កត់ធ្ងន់

(ម.ព. គូសបញ្ជាក់)។

សង្កត់ធ្ងន់ កិរិយាសព្ទ

[សង់-កត់-ធ្ងន់] sngoktathongn≈

(ម.ព. គូសបញ្ជាក់)។

សង្កត់សង្កិន

សង្កត់ដូចជាកិនរឿយៗឱ្យល្អិតខ្ទេចខ្ទី, បង្គ្របលើ; បៀតបៀនយកប្រយោជន៍ :

សង្កត់សង្កិន កិរិយាសព្ទ

[សង់-កត់-សង់-កិន] sangkotasangkin

សង្កត់ដូចជាកិនរឿយៗឱ្យល្អិតខ្ទេចខ្ទី, បង្គ្របលើ; បៀតបៀនយកប្រយោជន៍ :

សង្កថា

ពាក្យសន្ទនា, ការសន្ទនាគ្នា; ការថ្លែងសេចក្ដីមាត់ទទេ :

សង្កថា នាម

[សង់-កៈ-ថា] sangkotha

ពាក្យសន្ទនា, ការសន្ទនាគ្នា; ការថ្លែងសេចក្ដីមាត់ទទេ :

សង្កប្ប

តម្រិះត្រូវ។

សង្កប្ប នាម

[សង់-ក័ប] ឬ [សង់-ក័ប-ប៉ៈ] sangkobb

សេចក្ដីត្រិះរិះ, តម្រិះ។

សង្កប្ប នាម

[មិច-ឆា-សង់-ក័ប-ប៉ៈ] sangkobb

តម្រិះខុស។

សង្កប្ប នាម

[សង់-ក័ប-ប៉ៈ-គោ-ច] sangkobb

អារម្មណ៍ឬដំណើរគំនិតដែលត្រិះរិះ។

សង្កប្ប នាម

[ស័ម-ម៉ា-សង់-ក័ប] sangkobb

តម្រិះត្រូវ។

សង្ករ

ភាវៈច្របូកច្របល់។

សង្ករ នាម

[សង់-កៈ-រ៉ៈ] ឬ [សង់-ក] sangkor

ការច្របូកច្របល់, ច្រឡូកច្រឡំ, ច្រឡំបល់; ដំណើរសាន់វ៉ាន់; សេចក្ដីខ្វល់ខ្លាំង។

សង្ករ នាម

[សង់-កៈ-រ៉ៈ-កា] sangkor

ហេតុឬដំណើរដែលនាំឱ្យច្របូកច្របល់, ...។

សង្ករ នាម

[សង់-កៈ-រ៉ៈ-ភាប] sangkor

ភាវៈច្របូកច្របល់។

សង្កល នាម

[សង់-កៈ-ឡៈ] ឬ [សង់-កល់] songkol

គណៈ, ពួក, ក្រុម, បន, ហ្វូង; ការបូកឱ្យឃើញចំនួន, ការថែមចំនួនឱ្យច្រើនឡើង :

សង្កល់

ឈ្មោះអណ្ដើកមួយប្រភេទ មាត្រធំសម្បុរខៀវក្រមៅ :

សង្កល់ នាម

[សង់-កល់] songkol

ឈ្មោះអណ្ដើកមួយប្រភេទ មាត្រធំសម្បុរខៀវក្រមៅ :

សង្កា

សន្យា, ប្ដេជ្ញា :

សង្កា នាម

[សង់-កា] sangkea

សេចក្ដីសង្ស័យ; សេចក្ដីខ្លាចក្រែង; ការប្រុងប្រយ័ត្ន, ការប្រុងប្រយ័ត្នក្រែងខុសទាស់, ក្រែងមិនសម្រេចដូចបំណង :