វចនានុក្រមខ្មែរ

ជ្រែ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែ] chreae

កាសបង្ខិតរបស់ដែលគេដាក់ប្រទើសប្រជាន់គ្នា ឱ្យឃ្លាតចេញពីគ្នា; កាសញែកអក្សរពុម្ពដែលចង្អៀតញឹកឱ្យឃ្លាតស្រឡះពីគ្នា :

ជ្រែ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែ] chreae

ប្រជ្រៀតគេឯង ដើម្បីជែង :

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ ១)

[ជ្រែក] chreaek

ជែកវែកចូល, ញែកចូល :

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ ២)

[ជ្រែក] chreaek

(ព.ប្រ.) ជែកជែងស្ទាក់ផ្លូវ ស្ទាក់ដំណើរឱ្យអាក់ឱ្យទាស់ៈ :

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែក-រាច] chreaek

(រ.ស.) ដណ្ដើមរាជសម្បត្តិ។

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែក] chreaek

ផ្សំថ្នាំកែរោគដោយយកថ្នាំឯទៀតលាយបញ្ចូលខ្លះឱ្យជួយជាជំនួយ :

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែក] chreaek

សូត្ររាយមន្តអាគមច្រើនមេចម្រុះគ្នា :

ជ្រែង កិ., គុ.កិ.

[ជ្រែង] chreaeng

ទល់ទប់ខ្ជែងពីខាងឱ្យមាំ ឱ្យនឹង :

ជ្រែង កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែង-ជើង] chreaeng

ឈរកន្ធែកជើងទាំង ២ពេញកម្លាំង។

ជ្រែង កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែង-ដៃ] chreaeng

កន្ធែកដៃទាំង ២ទប់ពេញទំហឹង។

ជ្រែះ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រែស] chreaeeah

(ម.ព. ច្រេះ)។

ជ្រៃ

ឈ្មោះឈើមានជ័រ ពួកពោធិ៍, ពួកល្វា, មានពួររយីករយាកឬព័ទ្ធព័ន្ធ; ជ្រៃមានច្រើនយ៉ាងគឺ ជ្រៃពោធិ៍, ជ្រៃក្រឹម, ជ្រៃលៀប, ជ្រៃត្រាង, ជ្រៃវល្លិ ...។

ជ្រៃ នាម

[ជ្រៃ] chrey

ឈ្មោះឈើមានជ័រ ពួកពោធិ៍, ពួកល្វា, មានពួររយីករយាកឬព័ទ្ធព័ន្ធ; ជ្រៃមានច្រើនយ៉ាងគឺ ជ្រៃពោធិ៍, ជ្រៃក្រឹម, ជ្រៃលៀប, ជ្រៃត្រាង, ជ្រៃវល្លិ ...។

ជ្រោ គុណនាម

[ជ្រោ] chrou

ដែលជរាខ្លាំង, ដែលទោរទន់ទ្រមខ្លាំង :

ជ្រោក គុណនាម ១)

[ជ្រោក] chrouk

ដែលល្ហោសៗ, ស្គោក, មិនហាប់, មិនណែន, មិនម៉ដ្ឋ :

ជ្រោក គុណនាម ២)

[ជ្រោក] chrouk

ដែលខ្ជីខ្ជា :

ជ្រោក គុណនាម

[ជ្រោក-ជ្រាក] chrouk

ដែលជ្រោករយាក, ជ្រោកខ្លាំង។

ជ្រោង

ឈើឬឫស្សីដែលគេដាក់ខ្វែងឱ្យកន្ធែកខាងគល់រួមចុងចងភ្ជាប់គ្នា (ហៅថា ចងជ្រោង) :

ជ្រោង កិរិយាសព្ទ ១)

[ជ្រោង] chroung

ទ្រស្ទួយឡើង :

ជ្រោង កិរិយាសព្ទ ២)

[ជ្រោង] chroung

លើកបញ្ឈរអ្វីៗ មានដើមឫស្សី និងឧសជាដើម តាំងអំពី៣ដើមឡើងទៅ ធ្វើគល់ឱ្យកន្ធែក ខាងចុងឱ្យរួមចូលទល់គ្នាឬខ្វែងទប់គ្នា :

ជ្រោង នាម

[ជ្រោង] chroung

ឈើឬឫស្សីដែលគេដាក់ខ្វែងឱ្យកន្ធែកខាងគល់រួមចុងចងភ្ជាប់គ្នា (ហៅថា ចងជ្រោង) :

ជ្រោមជ្រែង

ទំនុកបម្រុងដោយជួយគាំពារ, ផ្ទប់ផ្ទល់ (ព.ប្រ.) :

ជ្រោមជ្រែង កិរិយាសព្ទ

[ជ្រោម-ជ្រែង] chroumchreng

ទំនុកបម្រុងដោយជួយគាំពារ, ផ្ទប់ផ្ទល់ (ព.ប្រ.) :

ជ្រោយ

ប៉ែកដីខ្ពស់ស្មើនឹងច្រាំងដែលញោចលយលូកចូលទៅក្នុងសមុទ្រ ឬ ទន្លេ, ស្ទឹង។

ជ្រោយ នាម

[ជ្រោយ] chrouy

ប៉ែកដីខ្ពស់ស្មើនឹងច្រាំងដែលញោចលយលូកចូលទៅក្នុងសមុទ្រ ឬ ទន្លេ, ស្ទឹង។

ជ្រោះ

ផ្លូវទឹកឬល្បាក់ទឹកធម្មជាតិនៅតំបន់ភ្នំឬខ្ពង់រាប មានចំណោតខ្លាំង ហើយមានទឹកមិនទៀងទាត់ :

ជ្រោះ នាម

[ជ្រោះ] chruoh

ជ្រលងជ្រៅក្នុងភ្នំ, ចង្ហូរទឹកចេញពីភ្នំ។

ជ្រោះ នាម

[ជ្រោះ] chruoh

ផ្លូវទឹកឬល្បាក់ទឹកធម្មជាតិនៅតំបន់ភ្នំឬខ្ពង់រាប មានចំណោតខ្លាំង ហើយមានទឹកមិនទៀងទាត់ :

ជ្រៅ គុណនាម

[ជ្រៅ] jrov

ទីទៃពីរាក់ គឺដែលមានជម្រៅ :

ជ្រៅជ្រះ គុ., គុ.កិ.

[ជ្រៅ-ជ្រះ] chrovchreah≈

ទូលំទូលាយ ប្រកបដោយប្រាជ្ញាឈ្លាសវៃ :

ជ្រំ កិរិយាសព្ទ

[ជ្រំ] chrum

កាប់ឬបុកតិចៗញំៗ បន្ថើរៗ យ៉ាងញាប់បន្តិច :

ជ្រះ

ឥតស្នាម, ឥតប្រឡាក់; អស់មន្ទិល, ឥតមានហ្មង, ស្រឡះ :

ជ្រះ គុណកិរិយា

[ជ្រះ] chreah

ឥតស្នាម, ឥតប្រឡាក់; អស់មន្ទិល, ឥតមានហ្មង, ស្រឡះ :

ជ្រះថ្លា

អស់មន្ទិលសៅម៉ងពីក្នុងចិត្ត; ដែលមានចិត្តល្អ រីករាយ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ :

ជ្រះថ្លា កិ., គុ.

[ជ្រះ-ថ្លា] chreahthla

អស់មន្ទិលសៅម៉ងពីក្នុងចិត្ត; ដែលមានចិត្តល្អ រីករាយ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ :

ឈ្មោះកោះមួយជាប្រទេសរាប់បញ្ចូលក្នុងភាគផែនដីអាស៊ី។ ពួកមនុស្សអ្នកប្រទេសនោះក៏ហៅ ជ្វា ដែរ, មានឆ្លងមកនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋតាំងពីយូរហើយ ជាប់ជាពូជវង្សដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ, តែភាសាសម្ដីក្លាយឃ្លាតអំពីភាសារបស់ពួកជ្វាដែលនៅក្នុងប្រទេស។ របស់និងដំណាំជាដើមដែលដោយជាប់មកអំពីប្រទេសជ្វ

ជ្វា នាម

[ជ្វា] chvea

ឈ្មោះកោះមួយជាប្រទេសរាប់បញ្ចូលក្នុងភាគផែនដីអាស៊ី។ ពួកមនុស្សអ្នកប្រទេសនោះក៏ហៅ ជ្វា ដែរ, មានឆ្លងមកនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋតាំងពីយូរហើយ ជាប់ជាពូជវង្សដរាបមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ, តែភាសាសម្ដីក្លាយឃ្លាតអំពីភាសារបស់ពួកជ្វាដែលនៅក្នុងប្រទេស។ របស់និងដំណាំជាដើមដែលដោយជាប់មកអំពីប្រទេសជ្វ

ជ្វាលា

អណ្ដាតភ្លើង, សេចក្ដីរុងរឿង, ពន្លឺដែលភ្លឺព្រោងព្រាត :

ជ្វាលា នាម

[ជ្វា-លា] chvealea

អណ្ដាតភ្លើង, សេចក្ដីរុងរឿង, ពន្លឺដែលភ្លឺព្រោងព្រាត :

ឧជុ

សន្តានចិត្តត្រង់; អ្នកដែលមានសន្តានចិត្តត្រង់។

ឧជុ គុណនាម

[អ៊ុ-ជុ] uchu

ត្រង់; ទៀងត្រង់; ស្លូតត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-កៈ-ថា] uchu

(ម.ព. ឧជុវាចា)។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-កាំ] uchu

អំពើត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-កា] uchu

ហេតុឬដំណើរត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-ចិត] uchu

ចិត្តត្រង់, ចិត្តស្លូតត្រង់, ចិត្តសុចរិត។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-ជន់] uchu

ជនស្លូតត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-បុក-គល់] uchu

បុគ្គលស្លូតត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុប-ប៉ៈ-ដិ-ប័ត] uchu

ប្រតិបត្តិត្រង់ គឺការប្រព្រឹត្តឬកាន់ត្រឹមត្រង់តាមគន្លងធម៌, តាមលំអានច្បាប់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុប-ប៉ៈ-ដិ-បុ័ន] ឬ [អ៊ុ-ជុប-ប៉ៈ-ដិ-ប័ន] uchu

អ្នកប្រតិបត្តិត្រឹមត្រង់តាមគន្លងធម៌ តាមលំអានច្បាប់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុប-ប៉ៈ-ដិ-បុ័ន-ណា] uchu

(ម.ព. ឧជុប្បដិបន្ន)។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-ភាប] uchu

ភាពត្រង់; ភាវៈឬសេចក្ដីស្លូតត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-ម័ក] uchu

ផ្លូវត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-វា-ចា] uchu

សម្ដីត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-វា-ទិ-នី] uchu

(ម.ព. ឧជុវាទី)។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-វា-ទី] uchu

អ្នកដែលតែងតែនិយាយត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-សន់-ឋាន] uchu

សណ្ឋានត្រង់; អ្វីៗដែលមានសណ្ឋានត្រង់។

ឧជុ នាម

[អ៊ុ-ជុ-សន់-ដាន] (ជើង ត អានជា ដ)] uchu

សន្តានចិត្តត្រង់; អ្នកដែលមានសន្តានចិត្តត្រង់។

ឧជុបត្តសត្វ

ពពួកបាណកសត្វសន្តានកណ្ដូប ចង្រិត…។

ឧជុបត្តសត្វ នាម

[អ៊ុ-ជុ-ប៉័ត-តៈ-ស័ត] auchubtataksta≈

ពពួកបាណកសត្វសន្តានកណ្ដូប ចង្រិត…។

ឧជុ—

(ម.ព. ឧជុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧជុ— នាម

[អ៊ុ-ជុ—] auchu—≈

(ម.ព. ឧជុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧជ្ឈាន

អ្នកដែលប៉ិនឬហៃខាងការរិះគន់គេ។

ឧជ្ឈាន នាម

[អ៊ុច-ឈាន] uchchhean

ការសម្លឹងរំពៃទោសដើម្បីរិះគន់គេ, ការនិយាយអាក្រក់ពីគេ, ការពោលទោសគេ, ការនិយាយដើមគេ; សេចក្ដីរិះគន់គេ :

ឧជ្ឈាន នាម

[អ៊ុច-ឈា-នៈ-កាំ] uchchhean

ការពោលទោសគេ គឺការនិយាយរិះគន់ឬនិន្ទាត្មះតិះដៀលគេដោយមានហេតុឬដោយឥតហេតុ :

ឧជ្ឈាន នាម

[អ៊ុច-ឈា-ណាប់-ប៉ៈ-ហាន] uchchhean

ការលះឧជ្ឈានភាព។

ឧជ្ឈាន នាម

[អ៊ុច-ឈា-នៈ-ភាប] uchchhean

ភាវៈឬដំណើរនិយាយអាក្រក់ពីគេ។

ឧជ្ឈាន នាម

[អ៊ុច-ឈា-នៈ-ស័ញ-ញ៉ា] uchchhean

សេចក្ដីកួចកាន់ក្នុងការរិះគន់គេ, ការរំពៃទោសគេដោយសេចក្ដីរិះគន់។

ឧជ្ឈាន នាម

[អ៊ុច-ឈា-នៈ-ស័ញ-ញិ-នី] uchchhean

(ម.ព. ឧជ្ឈានសញ្ញី)។

ឧជ្ឈាន នាម

[អ៊ុច-ឈា-នៈ-ស័ញ-ញ៉ី] uchchhean

អ្នកដែលប៉ិនឬហៃខាងការរិះគន់គេ។

ឧជ្ឈាន—

(ម.ព. ឧជ្ឈាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧជ្ឈាន— នាម

[អ៊ុច-ឈា-នៈ—] auchchheaneak—≈

(ម.ព. ឧជ្ឈាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឪជំ

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ឡើងតោងដើមឈើរស់ មានឫសចាប់លើសំបកឈើនោះ (ដូចឫសម្លូ), ផ្លែមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែញស្រុក :

ឪជំ នាម

[អូវ-ជំ] auchum

ឈ្មោះវល្លិមួយប្រភេទ ឡើងតោងដើមឈើរស់ មានឫសចាប់លើសំបកឈើនោះ (ដូចឫសម្លូ), ផ្លែមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែញស្រុក :

ឪជ្រឹង

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ស្វិតមានសរសៃ (ខ្មែរសម័យពីដើម ច្រើនប្រើធ្វើក្រដាសក្រាស់ៗ) :

ឪជ្រឹង នាម

[អូវ-ជ្រឹង] auchrueng

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់ស្វិតមានសរសៃ (ខ្មែរសម័យពីដើម ច្រើនប្រើធ្វើក្រដាសក្រាស់ៗ) :

ឮជា

(ព.បុ.) ដែលល្បីល្បាញ; ជាញជ័យ, អង់អាច, ហៅហាន។ ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

ឮជា គុ.កិ., គុ.

[លឺ-ជា] lyychea

(ព.បុ.) ដែលល្បីល្បាញ; ជាញជ័យ, អង់អាច, ហៅហាន។ ច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ, ដូចជា :

ឮជ័យ

ទីដែលលេចឮឈ្មោះថាជាទីមានជ័យ គឺជានាមដំបូងបង្អស់នៃក្រុងឧដុង្គ ដែលក្នុងសម័យនោះហៅថា បន្ទាយ : បន្ទាយឮជ័យ គឺក្រុងឧដុង្គឮជ័យ (សរសេរជា លឺជ័យ ក៏បាន)។ លុះចំណេរកាលតមក ទើបព្រះរាជធានីនេះប្រែនាមថា ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ វិញ :

ឮជ័យ នាម

[លឺ-ជ័យ] lyychey

ទីដែលលេចឮឈ្មោះថាជាទីមានជ័យ គឺជានាមដំបូងបង្អស់នៃក្រុងឧដុង្គ ដែលក្នុងសម័យនោះហៅថា បន្ទាយ : បន្ទាយឮជ័យ គឺក្រុងឧដុង្គឮជ័យ (សរសេរជា លឺជ័យ ក៏បាន)។ លុះចំណេរកាលតមក ទើបព្រះរាជធានីនេះប្រែនាមថា ក្រុងឧដុង្គមានជ័យ វិញ :

ឱជ នាម

[អោ-ជៈ] aoch

អ្វីៗដែលបង្កើតកម្លាំង, គ្រឿងបង្កើតកម្លាំង, ជំនួយកម្លាំង គឺរសដែលនាំឱ្យមានកម្លាំង, រសឆ្ងាញ់; ជីជាតិ; កម្លាំងកាយ ឬទឹកកម្លាំងក្នុងខ្លួន :

ឱជ នាម

[ប៉ៈ-ឋៈ-វោ-ជា] aoch

(ម.ព. បឋវោជៈ)។

ឱជ នាម

[ប៉ៈ-ឋៈ-វោ-ជៈ] aoch

ឱជៈឬឱជារសដី; ជីជាតិដី។

ឱជ កិរិយាសព្ទ

[មាន-អោ-ជា] aoch

មានរសឆ្ងាញ់ :

ឱជ នាម

[អោ-ជៈ-វៈ-តី] aoch

(ម.ព. ឱជវ័ន្ត)។

ឱជ នាម

[អោ-ជៈ-វ័ន] aoch

អ្នកមានឱជា; អ្នកមានកម្លាំងកាយ។

ឱជា

(ម.ព. មានឱជា ក្នុង ឱជ)។

ឱជា នាម

[អោ-ជា] aaochea≈

(ម.ព. ឱជ)។

ឱជា កិរិយាសព្ទ

[មាន-អោ-ជា-រស់] meanaaochearsa≈

(ម.ព. មានឱជា ក្នុង ឱជ)។

ឱជារស

ទឹកកម្លាំងកាយ; រសឆ្ងាញ់ពិសា។

ឱជារស នាម

[អោ-ជា-រស់] aaochearsa≈

ទឹកកម្លាំងកាយ; រសឆ្ងាញ់ពិសា។

ឱជៈ

(ម.ព. ឱជ)។

ជ្រែ កិរិយាសព្ទ

ជ្រែ កិរិយាសព្ទ

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ ១)

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ ២)

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

ជ្រែក កិរិយាសព្ទ

ជ្រែង កិ., គុ.កិ.

ជ្រែង កិរិយាសព្ទ

ជ្រែង កិរិយាសព្ទ

ជ្រែះ កិរិយាសព្ទ

ជ្រៃ នាម

ជ្រៃក្រឹម នាម

ជ្រោ គុណនាម

ជ្រោក គុណនាម ១)

ជ្រោក គុណនាម ២)

ជ្រោក គុណនាម

ជ្រោង កិរិយាសព្ទ ១)

ជ្រោង នាម

ជ្រោង កិរិយាសព្ទ ២)

ជ្រោង នាម

ជ្រោមជ្រែង កិរិយាសព្ទ

ជ្រោយ នាម

ជ្រោះ នាម

ជ្រោះ នាម

ជ្រៅ គុណនាម

ជ្រៅជ្រះ គុ., គុ.កិ.

ជ្រំ កិរិយាសព្ទ

ជ្រះ គុណកិរិយា

ជ្រះថ្លា កិ., គុ.

ជ្វា នាម

ជ្វាលា នាម

ឧជុ គុណនាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុ នាម

ឧជុបត្តសត្វ នាម

ឧជុ— នាម

ឧជ្ឈាន នាម

ឧជ្ឈាន នាម

ឧជ្ឈាន នាម

ឧជ្ឈាន នាម

ឧជ្ឈាន នាម

ឧជ្ឈាន នាម

ឧជ្ឈាន នាម

ឧជ្ឈាន— នាម

ឪជំ នាម

ឪជ្រឹង នាម

ឮជា គុ.កិ., គុ.

ឮជ័យ នាម

ឱជ នាម

ឱជ នាម

ឱជ នាម

ឱជ កិរិយាសព្ទ

ឱជ នាម

ឱជ នាម

ឱជា នាម

ឱជា កិរិយាសព្ទ

ឱជារស នាម