វចនានុក្រមខ្មែរ

ដំបូល គុណនាម

[អស់-ដំ-បូល] damboul

(ព.ប្រ.) ដែលលិចលង់ហិនហោចវិនាសអស់ទ្រព្យធន អស់ផ្ទះលំនៅ ដោយបណ្ដាលអំពីហេតុណាមួយ។

ដំបូល គុណនាម

[អស់-ដំ-បូល-ផ្ទះ] damboul

(ម.ព. អស់ដំបូល)។

ដំបួច កិ., គុ.កិ.

[ដំ-បួច] dambuoch

និយាយចំអកចំអន់លេង :

ដំបែ

មេស្រាឬមេត្រប៉ែដែលគេផ្សំសូនជាដុំ ហើយហាលឱ្យស្ងួតរឹង។

ដំបែ នាម

[ដំ-បែ] dambae

មេស្រាឬមេត្រប៉ែដែលគេផ្សំសូនជាដុំ ហើយហាលឱ្យស្ងួតរឹង។

ដំបៅ

ឈ្មោះរោគកើតនៅសាច់មានខ្ទុះ មានទឹករងៃ; ដំបៅមានច្រើនប្រភេទ មានដំបៅងា, ដំបៅពកជាដើម។

ដំបៅ នាម

[ដំ-បៅ] dambau

ឈ្មោះរោគកើតនៅសាច់មានខ្ទុះ មានទឹករងៃ; ដំបៅមានច្រើនប្រភេទ មានដំបៅងា, ដំបៅពកជាដើម។

ជំងឺឆ្លងមួយប្រភេទរាតត្បាតនៅតំបន់ត្រូពិកដោយសារមេរោគស្ពៀរ៉ូកែត ឈ្មោះត្រេប៉ូណេម៉ាពែតឺនុយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺមានអាការៈក្ដៅខ្លួន ឈឺចុកចាប់អវយវៈបន្ទាប់មកមានចេញជាដំបៅ ពងបែករលួយរហូតដល់ជាលិកាក្រោមស្បែកជាពិសេសនៅលើមុខ ដៃ និង ជើង :

ដំបៅងា នាម

[ដំ-បៅ-ងា] dambavngea≈

ជំងឺឆ្លងមួយប្រភេទរាតត្បាតនៅតំបន់ត្រូពិកដោយសារមេរោគស្ពៀរ៉ូកែត ឈ្មោះត្រេប៉ូណេម៉ាពែតឺនុយ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺមានអាការៈក្ដៅខ្លួន ឈឺចុកចាប់អវយវៈបន្ទាប់មកមានចេញជាដំបៅ ពងបែករលួយរហូតដល់ជាលិកាក្រោមស្បែកជាពិសេសនៅលើមុខ ដៃ និង ជើង :

ដំបៅចិត្ត

(ម.ព. ដំបៅទ្រូង)។

ដំបៅចិត្ត នាម

[ដំ-បៅ-ចិត] dambavchet≈

(ម.ព. ដំបៅទ្រូង)។

ដំបៅទ្រូង

(សំនួន.) ឈឺងំមិនស្បើយក្នុងចិត្ត ហាក់បីដូចមានដំបៅនៅក្នុងទ្រូង :

ដំបៅទ្រូង កិរិយាសព្ទ

[ដំ-បៅ-ទ្រូង] dambavtrung≈

(សំនួន.) ឈឺងំមិនស្បើយក្នុងចិត្ត ហាក់បីដូចមានដំបៅនៅក្នុងទ្រូង :

ដំបៅហក

(ម.ព. ហក{¥¥}១{££})។

ដំបៅហក នាម

[ដំ-បៅ-ហក] dambavhka≈

(ម.ព. ហក១)។

ដំរី

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានធំកន្ទុលមូល សាច់ជ្រាយ :

ដំរី នាម

[ដំ-រ៉ី] damrey

សត្វចតុប្បាទមានរូបធំសម្បើម មានស្បែកក្រាស់មានដៃហៅថា ប្រមោយ; ខ្លះមានភ្លុក, មានចែ។

ដំរី នាម

[ដំ-រ៉ី-ចុះ-ប្រេង] damrey

ដំរីស្ដរឬភ្លុក ដែលឡើងខ្លួនពេញទំហំ ស្រវឹងដោយកាមារម្មណ៍ ចេញប្រេងត្រង់ខួចនៅកៀនត្រចៀក បណ្ដាលឱ្យកាចងងុល ឥតកោតខ្លាចទម័ក :

ដំរី នាម

[ដំ-រ៉ី-យោល-ដៃ] damrey

ឈ្មោះបទចម្រៀងមួយប្រភេទ :

ដំរី នាម

[ដំ-រី-ស] damrey

ដំរីមួយប្រភេទ មានសប្បុរ ស ហើយមានជំនឿថាជាសត្វមានបុណ្យបារមី ក្នុងរឿងព្រេង សាសនា ឬប្រវត្តិសាស្ត្រ :

ដំរី នាម

[ដំ-រ៉ី] damrey

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានធំកន្ទុលមូល សាច់ជ្រាយ :

ដំរីទឹក

សត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទមាឌធំជិតប៉ុនដំរី មានស្បែកក្រាស់ ជើងខ្លី រស់នៅតាមដងស្ទឹងឬបឹងនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។

ដំរីទឹក នាម

[ដំ-រ៉ី-ទឹក] damreitoek≈

សត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទមាឌធំជិតប៉ុនដំរី មានស្បែកក្រាស់ ជើងខ្លី រស់នៅតាមដងស្ទឹងឬបឹងនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក។

ដំរួច

ងារសម្រាប់ជនពួកពល (ពួកសូទ្រៈថ្នាក់ទាបជាងអកហ្លួង ងារនេះមានតែក្នុងសម័យពីដើមដែលនៅមានពួកសូទ្រៈ)។

ដំរួច នាម

[ដំ-រួច] damruoch

ងារសម្រាប់ជនពួកពល (ពួកសូទ្រៈថ្នាក់ទាបជាងអកហ្លួង ងារនេះមានតែក្នុងសម័យពីដើមដែលនៅមានពួកសូទ្រៈ)។

ដំរួយ

ទំនង, ន័យ :

ដំរួយ នាម

[ដំ-រួយ] damruoy

ទំនង, ន័យ :

ដំរៀត

ឈ្មោះពន្ធថ្លៃខ្លួនយកអំពីប្រជាជនជាតិតាងប្រទេសនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដែលច្បាប់ស្រុកមិនទទួលទុកជាជាតិខ្មែរ :

ដំរៀត នាម

[ដំ-រៀត] damriet

ឈ្មោះពន្ធថ្លៃខ្លួនយកអំពីប្រជាជនជាតិតាងប្រទេសនៅក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដែលច្បាប់ស្រុកមិនទទួលទុកជាជាតិខ្មែរ :

ដំរែក

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ពួកក្រូចពោធិ៍សាត់ឬក្រូចចងសក់ :

ដំរែក នាម

[ដំ-រ៉ែក] damreaek

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ ពួកក្រូចពោធិ៍សាត់ឬក្រូចចងសក់ :

ដំលើ

សញ្ញានិគ្គហិតដែលមានរាងជារង្វង់មូលតូច (ំ) សរសេរដាក់ពីលើសញ្ញាព្យញ្ជនៈ។ សញ្ញានេះជាសញ្ញាសម្គាល់ស្រៈច្រមុះខ្លី :

ដំលើ នាម

[ដំ-លើ] damleu≈

សញ្ញានិគ្គហិតដែលមានរាងជារង្វង់មូលតូច (ំ) សរសេរដាក់ពីលើសញ្ញាព្យញ្ជនៈ។ សញ្ញានេះជាសញ្ញាសម្គាល់ស្រៈច្រមុះខ្លី :

ដំឡាន់

ឈ្មោះអំពៅមួយប្រភេទ ដើមធំៗ :

ដំឡាន់ គុ.កិ., គុ.

[ដំ-ឡាន់] damlan

ដែលមានភាសាសម្ដីសម្រាប់ជាតិខ្លួនងាស់ៗ មិនច្បាស់លាស់ ព្រោះអណ្ដាតធំឬព្រោះងាស់គល់អណ្ដាត :

ដំឡាន់ នាម

[ដំ-ឡាន់] damlan

ឈ្មោះអំពៅមួយប្រភេទ ដើមធំៗ :

ដំឡូង

វល្លិមានមើមប្រើជាអាហារ :

ដំឡូង នាម

[ដំ-ឡូង] damloung

វល្លិមានមើមប្រើជាអាហារ :

ដំឡូងឈាមមាន់

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូតែទ្រវែងជាង មើមមានសាច់ពណ៌ស្វាយ :

ដំឡូងឈាមមាន់ នាម

[ដំ-ឡូង-ឈាម-មាន់] damloungchheammean≈

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូតែទ្រវែងជាង មើមមានសាច់ពណ៌ស្វាយ :

ដំឡូងដៃខ្លា

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូ មើមមានទ្រង់ទ្រាយក្រញាងស្រដៀងនឹងបាតដៃមនុស្សដែលលាឬបាតដៃខ្លា។

ដំឡូងដៃខ្លា នាម

[ដំ-ឡូង-ដៃ-ខ្លា] damloungdaikhlea≈

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិ ស្លឹកដុះឆ្លាស់គ្នាស្រដៀងនឹងស្លឹកម្លូ មើមមានទ្រង់ទ្រាយក្រញាងស្រដៀងនឹងបាតដៃមនុស្សដែលលាឬបាតដៃខ្លា។

ដំឡូងបារាំង

ឈ្មោះដំឡូងមួយប្រភេទមានមើមរាងមូលពណ៌លឿងឬក្រហមប្រើជាគ្រឿងផ្សំម្ហូប ហើយមានប្រភពមកពីបស្ចិមប្រទេស :

ដំឡូងបារាំង នាម

[ដំ-ឡូង-បា-រ៉ាំង] damloungbaraamng≈

ឈ្មោះដំឡូងមួយប្រភេទមានមើមរាងមូលពណ៌លឿងឬក្រហមប្រើជាគ្រឿងផ្សំម្ហូប ហើយមានប្រភពមកពីបស្ចិមប្រទេស :

ដំឡូងបាស

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិវារលើដី ស្លឹកដុះចេញពីថ្នាំង មើមពណ៌សក្បុស។

ដំឡូងបាស នាម

[ដំ-ឡូង-បាស] damloungbas≈

ដំណាំយកមើមមួយប្រភេទ មានដើមជាវល្លិវារលើដី ស្លឹកដុះចេញពីថ្នាំង មើមពណ៌សក្បុស។

ដំឡូងមី

ដំឡូងមួយប្រភេទមានដើមត្រង់និងបែកមែកច្រើន ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកគ និងមានមើមរាងមូលទ្រវែង :

ដំឡូងមី នាម

[ដំ-ឡូង-មី] damloungmi≈

ដំឡូងមួយប្រភេទមានដើមត្រង់និងបែកមែកច្រើន ស្លឹកស្រដៀងនឹងស្លឹកគ និងមានមើមរាងមូលទ្រវែង :

ដំឡើង

ឈ្មោះរដូវដែលទឹកឡើង :

ដំឡើង កិរិយាសព្ទ

[ដំ-ឡើង] damlaeung

ធ្វើឱ្យឡើង, ធ្វើឱ្យខ្ពស់ជាងមុន, ធ្វើឱ្យមានកម្លាំង, ធ្វើឱ្យឃើញសម្បើម :

ដំឡើង កិរិយាសព្ទ

[ដំ-ឡើង] damlaeung

លើកផ្គុំរៀបចំតាមលំនាំស្រាប់ :

ដំឡើង គុ., ន.

[ដំ-ឡើង] damlaeung

ឈ្មោះរដូវដែលទឹកឡើង :

ដំឡោក

ដែលឆាប់ធំមុនកាលកំណត់ :

ដំឡោក គុណនាម

[ដំ-ឡោក] damlaok

ដែលឆាប់ធំមុនកាលកំណត់ :

ដំអក់

អែអង់, រេរង់, ចំអៀក, ក្រស្ដី, ក្រនិយាយ, ក្រទៅ, ក្រមក, ក្រក្រោក, ក្រអង្គុយ។ល។ :

ដំអក់ កិ., គុ.កិ.

[ដំ-អក់] damaak

អែអង់, រេរង់, ចំអៀក, ក្រស្ដី, ក្រនិយាយ, ក្រទៅ, ក្រមក, ក្រក្រោក, ក្រអង្គុយ។ល។ :

ដ៏

ដែល, ដែលជា; ពាក្យជាវិសេសនៈ, មានសំឡេងខ្លីកំបុត សម្រាប់និយាយផ្សំនឹងគុណនាម ប្រើរៀងរបៀបត្រង់ខាងដើមគុណនាមដែលគួរប្រកបជាមួយផងបាន :

ដ៏ គុណកិរិយា

[ដ] dor

ដែល, ដែលជា; ពាក្យជាវិសេសនៈ, មានសំឡេងខ្លីកំបុត សម្រាប់និយាយផ្សំនឹងគុណនាម ប្រើរៀងរបៀបត្រង់ខាងដើមគុណនាមដែលគួរប្រកបជាមួយផងបាន :

ដ៏លង់

(ម.ព. ដ៏ឡុង)។

ដ៏លង់ គុណកិរិយា

[ដ-លង់] dalngo≈

(ម.ព. ដ៏ឡុង)។

ដ៏ហើយ

(ព.បុ.) ដែលធ្វើដោយ, ដែលធ្វើអំពី, សម្រេចមកអំពី, សុទ្ធសឹងតែ :

ដ៏ហើយ គុណនាម

[ដ-ហើយ] dahaeuy

(ព.បុ.) ដែលធ្វើដោយ, ដែលធ្វើអំពី, សម្រេចមកអំពី, សុទ្ធសឹងតែ :

ដ៏ឡុង

អង្វែង, យូរ :

ដ៏ឡុង គុណកិរិយា

[ដ-ឡុង] dalong

អង្វែង, យូរ :

ដ្បិត

ព្រោះអ្វី?។

ដ្បិត ឈ.

[ត្បិត] dbet

(បុរាណប្រើជា បទ (បត់), ត្បទ (ត្បត់ប្រហែលជាឃ្លាតក្លាយមកពី បា. តប្បទ គឺ ត "នោះ" បទ "ផ្លូវ, គន្លង; ហេតុ, ហេតុការណ៍; ដំណើរ" ទេដឹង? ព្រោះ, ព្រោះហេតុ, ដោយហេតុ :

ដ្បិត ឈ.

[ត្បិត-តែ] dbet

ព្រោះតែ។

ដ្បិត ឈ.

[ត្បិត-ថា] dbet

ព្រោះថា។

ដ្បិត ឈ.

[ត្បិត-អ្វី] dbet

ព្រោះអ្វី?។

ដ្យាស៉្បូរ៉ា

(ម.ព. អព្យព{¥¥}២{££})។

ដ្យាស៉្បូរ៉ា នាម

[ដ្យា-ស៉្បូ-រ៉ា] dyeasboura≈

(ម.ព. អព្យព២)។

ដ្រាយ

(ប.ព.) ឧបករណ៍មេកានិកម៉្យាងសម្រាប់បង្វិលថាសឬកាស្សែតដើម្បីទាញទិន្នន័យយកទៅប្រើប្រាស់។

ដ្រាយ នាម

[ដ្រាយ] dreay≈

(ប.ព.) ឧបករណ៍មេកានិកម៉្យាងសម្រាប់បង្វិលថាសឬកាស្សែតដើម្បីទាញទិន្នន័យយកទៅប្រើប្រាស់។

ដ្រូន

យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកឬឧបករណ៍យន្តដែលអាចហោះបានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលគេប្រើប្រដាប់បញ្ជាពីចម្ងាយ។ ដ្រូនជាឧបករណ៍សម័យទំនើបដែលមានតួនាទីច្រើនយ៉ាង ដូចជាពិនិត្យទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ឈ្លបយកការណ៍ តាមដានសកម្មភាពនានា វាស់វែងចម្ងាយនិងផ្ទៃក្រឡាដី ថតរូបភាព ដឹកជញ្ជូន ទម្លាក់គ្រាប់ឬបា

ដ្រូន នាម

[ដ្រូន] drun≈

យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកឬឧបករណ៍យន្តដែលអាចហោះបានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលគេប្រើប្រដាប់បញ្ជាពីចម្ងាយ។ ដ្រូនជាឧបករណ៍សម័យទំនើបដែលមានតួនាទីច្រើនយ៉ាង ដូចជាពិនិត្យទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ឈ្លបយកការណ៍ តាមដានសកម្មភាពនានា វាស់វែងចម្ងាយនិងផ្ទៃក្រឡាដី ថតរូបភាព ដឹកជញ្ជូន ទម្លាក់គ្រាប់ឬបា

ឥដ្ឋ

អារម្មណ៍ដែលគួរប្រាថ្នា, អារម្មណ៍ដែលត្រូវចិត្តឬដែលចាប់ចិត្ត :

ឥដ្ឋ នាម ១)

[អិត] idthar

បន្ទះកម្រាលដែលធ្វើដោយស៊ីម៉ងត៍ ឬដោយដីមានចានជាដើម មានព័ណ៌ផ្សេងៗ ក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ ក៏ហៅ ឥដ្ឋ ដែរ :

ឥដ្ឋ នាម ២)

[អិត] idthar

ដីស្អិតដែលធ្វើជារាងសណ្ឋានផ្សេងៗ ហើយហាលថ្ងៃឱ្យស្ងួតរួចដុតឱ្យឆ្អិន សម្រាប់ប្រើការរៀបកជាផ្ទះលំនៅជាដើម :

ឥដ្ឋ កិរិយាសព្ទ

[ជាន់-អិត] idthar

ជាន់ដីស្អិតក្នុងពុម្ពឱ្យកើតបានជាឥដ្ឋ។

ឥដ្ឋ កិរិយាសព្ទ

[បោះ-អិត] idthar

បោះពុម្ពឥដ្ឋស៊ីម៉ងត៍។

ឥដ្ឋ នាម

[អិត-តាន់] idthar

ប្រភេទឥដ្ឋម្យ៉ាង ដែលមានរាងបួនជ្រុងទ្រវែង មានសាច់តាន់ឬមានប្រហោងតូច និងមានកម្រាស់ស្តើងជាងឥដ្ឋប្រហោងពាក់កណ្ដាល ជាទូទៅប្រើសម្រាប់រៀបជាជញ្ជាំងឬសំណង់ផ្សេងៗ :