ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ឧត្តលា នាម

[អ៊ុត-តៈ-ឡា] auttakla

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី ឧត្តរា ដោយផ្លាស់ រ ជា ល។

ឧត្តលោ

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី ឧត្តរោ ដោយផ្លាស់ រ ជា ល។

ឧត្តលោ នាម

[អ៊ុត-តៈ-ឡោ] auttaklao

ពាក្យប្រើក្លាយមកពី ឧត្តរោ ដោយផ្លាស់ រ ជា ល។

ឧត្តាន គុណនាម

[អ៊ុត-តាន] uttan

រាក់; ផ្ងារ; ងាយ។ សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ តាមដោយកវីជ្រើសរើសប្រើ, ដូចជាកាព្យថា :

ឧត្តាន នាម

[អ៊ុត-តា-ណៈ-កៈ-ថា] uttan

ពាក្យងាយយល់។

ឧត្តាន នាម

[អ៊ុត-តា-ណៈ-កា] uttan

ហេតុឬដំណើរងាយ។

ឧត្តាន នាម

[អ៊ុត-តា-ណៈ-ចិន-ដា] uttan

គំនិតរាក់។

ឧត្តាន នាម

[អ៊ុត-តា-ណៈ-ភាប] uttan

ភាពរាក់ឬងាយ។

ឧត្តាន នាម

[អ៊ុត-តា-ណៈ-ម៉ៈ-តិ] uttan

(ម.ព. ឧត្តានចិន្តា)។

ឧត្តាន នាម

[អ៊ុត-តា-ណៈ-សៃ-យ៉ា] uttan

ការដេកផ្ងារ, ដំណេកផ្ងារ។

ឧត្តាន—

(ម.ព. ឧត្តាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧត្តាន— នាម

[អ៊ុត-តា-ណៈ—] auttanak—

(ម.ព. ឧត្តាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-តា-សៈ] uttas

សេចក្ដីខ្លាចខ្លាំង, សេចក្ដីតក់ស្លុត។ សរសេរជា ឧត្តាសៈ ឬ ឧត្រាសៈ ក៏បាន សម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យតាមដោយកវីត្រូវការប្រើ :

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-តា-សៈ-កា] uttas

ហេតុឬដំណើរដែលគួរឱ្យខ្លាចខ្លាំង។

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-តា-សៈ-ចិត] uttas

ចិត្តតក់ស្លុត។

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-តា-ស័ត-ឋាន] uttas

ទីដែលគួរឱ្យខ្លាចខ្លាំង។

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-តា-សៈ-នី-យ័ត-ឋាន] uttas

(ម.ព. ឧត្តាសដ្ឋាន)។

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-តា-សៈ-ភាប] uttas

ភាពនៃសេចក្ដីតក់ស្លុត, ដំណើរតក់ស្លុត។

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-ត្រា-សៈ-កា] uttas

(ម.ព. ឧត្តាសការណ៍)។

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-ត្រា-សៈ-ចិត] uttas

(ម.ព. ឧត្តាសចិត្ត)។

ឧត្តាស នាម

[អ៊ុត-ត្រា-សៈ-ភាប] uttas

(ម.ព. ឧត្តាសភាព)។

ឧត្តាសៈ នាម

[អ៊ុត-តា-សៈ] auttasak

(ម.ព. ឧត្តាស)។

ឧត្តាស—

(ម.ព. ឧត្តាស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧត្តាស— នាម

[អ៊ុត-តា-សៈ—] auttasak—

(ម.ព. ឧត្តាស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧត្តុង្គ

ខ្ពស់, ខ្ពង់ខ្ពស់; ប្រសើរ, ថ្លៃថ្លា។

ឧត្តុង្គ គុណនាម

[អ៊ុត-ដុង] autdong

ខ្ពស់, ខ្ពង់ខ្ពស់; ប្រសើរ, ថ្លៃថ្លា។

ឧត្តុង្គឧត្តម

ឧត្តមលើសលែង, ប្រសើរកន្លង (សរសេរជា ឧដុង្គឧត្តម តាមទម្លាប់ប្រើរៀងមកក៏បាន។

ឧត្តុង្គឧត្តម គុណនាម

[អ៊ុត-ដុង-អ៊ុត-ដំ] autdongautdam

ឧត្តមលើសលែង, ប្រសើរកន្លង (សរសេរជា ឧដុង្គឧត្តម តាមទម្លាប់ប្រើរៀងមកក៏បាន។

ឧត្បល

ត្រពាំងមានឧត្បល, ត្រពាំងមានព្រលិត លំចង់។

ឧត្បល នាម

[អ៊ុត-ត្បល់] ឬ [អ៊ុត-ត្បុល] utbol

បទុមជាតិ; ព្រលិត; លំចង់ :

ឧត្បល នាម

[អ៊ុត-ត្ប៉ៈ-ឡៈ-ប័ត] utbol

ស្លឹកឧត្បល។

ឧត្បល នាម

[អ៊ុត-ត្ប៉ៈ-ឡៈ-វ័ន] utbol

ព្រៃឧត្បល។

ឧត្បល នាម

[អ៊ុត-ត្ប៉ៈ-ឡៈ-ស្រះ] utbol

ត្រពាំងមានឧត្បល, ត្រពាំងមានព្រលិត លំចង់។

ឧត្បល—

(ម.ព. ឧត្បល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧត្បល— នាម

[អ៊ុត-ត្ប៉ៈ-ឡៈ—] auttabaklak—

(ម.ព. ឧត្បល) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឧត្បាត

ហេតុឬភាពអាក្រក់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងខុសពីធម្មតា; ផ្នូលនៃគ្រោះកាច, នៃហេតុអាក្រក់; អាភេទ; ចង្រៃ :

ឧត្បាត ន., គុ.

[អ៊ុត-ត្បាត] utbat

ហេតុឬភាពអាក្រក់ដែលបណ្ដាលកើតឡើងខុសពីធម្មតា; ផ្នូលនៃគ្រោះកាច, នៃហេតុអាក្រក់; អាភេទ; ចង្រៃ :

ឧត្រាស នាម

[អ៊ុ-ត្រាស] autreas

(ម.ព. ឧត្តាស)។

ឧត្រាសៈ នាម

[អ៊ុត-ត្រា-សៈ] utrasak

(ម.ព. ឧត្តាស)។

ឧត្សាហៈ នាម

[អ៊ុត-សា-ហៈ] utsahak

(ម.ព. ឧស្សាហៈ)។

ឫត

សេចក្ដីពិត; ច្បាប់, សណ្ដាប់ធ្នាប់, វិន័យ (សម្រាប់សាសនា) ; ការប្រព្រឹត្តតាមគន្លងធម៌, តាមលំអានច្បាប់។

ឫត នាម

[រឺ-តៈ] ryt

សេចក្ដីពិត; ច្បាប់, សណ្ដាប់ធ្នាប់, វិន័យ (សម្រាប់សាសនា) ; ការប្រព្រឹត្តតាមគន្លងធម៌, តាមលំអានច្បាប់។

ឫតិយា

គរហា, និន្ទា; ការមើលងាយ; សេចក្ដីខ្មាស; ដំណើរអាម៉ាស់មុខ; សេចក្ដីស្អប់ខ្ពើម; សេចក្ដីខ្លាចរអា, ដំណើររាងចាល។

ឫតិយា នាម

[រឹ-តិ-យ៉ា] ryteyea

គរហា, និន្ទា; ការមើលងាយ; សេចក្ដីខ្មាស; ដំណើរអាម៉ាស់មុខ; សេចក្ដីស្អប់ខ្ពើម; សេចក្ដីខ្លាចរអា, ដំណើររាងចាល។

ឫតីយា នាម

[រឹ-តី-យ៉ា] roeteiya

(ម.ព. ឫតិយា)។

ឫតុ

ការងូតទឹកជម្រះខ្លួនក្នុងថ្ងៃដាច់រដូវ; ការងូតទឹកជម្រះកាយរបស់ស្ត្រីក្នុងវេលាដែលធ្លាក់រដូវរួចហើយឬក្នុងវេលាកន្លងមក ៤ថ្ងៃ អំពីថ្ងៃដែលមានរដូវជាដំបូងបំផុត (ងូតដើម្បីឱ្យកើតស្រីសួស្ដី, តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ឬលទ្ធិបុរាណ)។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ] ryto

រដូវ។ ប្រើជាបទសមាស។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-កាល] ryto

សម័យក្នុងរដូវ, គ្រាដែលសមតាមរដូវ, ដែលមានទំនងស្រួល; សម័យធ្លាក់រដូវនៃស្ត្រី (ហៅថា ឫតុសម័យ ឬ ឧតុ ក៏បាន)។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-និ-យំ] ryto

ការកំណត់តាមរដូវ; ធម្មតារបស់រដូវ (ហៅថា ឫតុនិយាម ឬ ឧតុ ក៏បាន)។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-ប៉ៈ-រ៉ិ-ណា-មៈ-ជា-ពាត] ryto

ជំងឺដែលកើតព្រោះការប្រែឬផ្លាស់រដូវ។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-រាច] ryto

ស្ដេចរដូវ គឺរដូវស្លឹកឈើលាស់ (វសន្តរដូវ)។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-សន់-ធិ] ryto

តំណរដូវ គឺវេលាត្រង់ចន្លោះរដូវពីមួយទៅមួយ, វេលាផ្លាស់រដូវ។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុ-សាត] ryto

អាហារដែលឆ្ងាញ់តាមរដូវ; ដំណើរឆ្ងាញ់ពិសាតាមរដូវ។

ឫតុ នាម

[រឹ-តុស-ស្នាន] ryto

ការងូតទឹកជម្រះខ្លួនក្នុងថ្ងៃដាច់រដូវ; ការងូតទឹកជម្រះកាយរបស់ស្ត្រីក្នុងវេលាដែលធ្លាក់រដូវរួចហើយឬក្នុងវេលាកន្លងមក ៤ថ្ងៃ អំពីថ្ងៃដែលមានរដូវជាដំបូងបំផុត (ងូតដើម្បីឱ្យកើតស្រីសួស្ដី, តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ឬលទ្ធិបុរាណ)។

ឫតុ—

(ម.ព. ឫតុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឫតុ— នាម

[រឺ-តុ—] reuto—

(ម.ព. ឫតុ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឯតទគ្គកម្ម

អំពើ លទ្ធផលលើសឬប្រសើរជាងគេ ជាពិសេសនៅក្នុង វិស័យកីឡា :

ឯតទគ្គកម្ម នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គៈ-កាំ] aetaktkakeakkaam

អំពើ លទ្ធផលលើសឬប្រសើរជាងគេ ជាពិសេសនៅក្នុង វិស័យកីឡា :

ឯតទគ្គា នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គា] aetaktkakea

(ម.ព. ឯតទគ្គ) :

ឯតទគ្គៈ

អ្នកដែលគេលើកថាលើសលែងឬប្រសើរជាងគេខាងមុខការឬក៏ចំណេះវិជ្ជាណាមួយ :

ឯតទគ្គៈ នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គៈ] etotokkeak

អ្នកដែលគេលើកថាលើសលែងឬប្រសើរជាងគេខាងមុខការឬក៏ចំណេះវិជ្ជាណាមួយ :

ឯតទគ្គៈ— នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គៈ—] aetaktkakeak—

(ម.ព. ឯតទគ្គៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឯតទគ្គៈ— នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គ័ត-ឋាន] aetaktkaktathan

ទីជាឯតទគ្គៈ។

ឯតទគ្គៈ— នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គៈ-បុក-គល់] aetaktkakeakbokklo

បុគ្គលជាឯតទគ្គៈ។

ឯតទគ្គៈ— នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គៈ-បុ-រ៉ស់] aetaktkakeakborsa

បុរសជាឯតទគ្គៈ។

ឯតទគ្គៈ— នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គៈ-ភាប] aetaktkakeakpheab

ភាពជាឯតទគ្គៈ។

ឯតទគ្គ—

(ម.ព. ឯតទគ្គៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឯតទគ្គ— នាម

[អេ-តៈ-ទ័ក-គៈ—] aetaktkakeak—

(ម.ព. ឯតទគ្គៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឯតើ

(ម.ព. អ៊‍ីតើ “ទេតើ”)។

ឯតើ គុណកិរិយា

[អែ-តើ] etaeu

(ម.ព. អ៊‍ីតើ “ទេតើ”)។

ឱត

ឱតឱ្យភ័ន្ត, ឱតបំភាន់, ឱតបំភ្លៃ :

ឱត កិរិយាសព្ទ

[អោត] aot

ស្រែកពេញសំឡេង ឬស្រែកឮគ្រលួចម្ដងៗ :

ឱត គុណនាម

[អោត] aot

ដែលចេញសូរឱត :

ឱត គុណនាម

[អោត] aot

(ព.ទ.បុ.) (ថា ...រលាស់ខ្លួនខ្ចាយ ...ក៏មាន) និយាយពីអ្នកមានចំណេះវិជ្ជាព្រមទាំងសម្ដីថ្វីមាត់ ប៉ុន្តែធ្វើឫកពាត្រុកៗ ញើបៗបែបហាក់ដូចជាល្ងង់ខ្លៅណាស់, លុះដល់វេលាត្រូវការស្រាប់តែបញ្ចេញប្រាជ្ញឱ្យឃើញជាក់ស្តែង ក្នុងកណ្ដាលជំនុំចំណោម :

ឱត គុណនាម

[មាន-អោត-មាន-ភាន់] aot

មានបែបមានយ៉ាង, មានតិចៗស្មើៗឮខ្លាំងៗ (ចំពោះតែវាចា) :

ឱត នាម

[សំ-ដី-មាន-អោត-តៈ-ភ័ន] aot

សម្ដីមានរបៀបបែបបទត្រឹមត្រូវ, សម្ដីមិនឆ្គង។

ឱត កិរិយាសព្ទ

[អោត-ភ័ន] aot

ឱតឱ្យភ័ន្ត, ឱតបំភាន់, ឱតបំភ្លៃ :

ឱត្តប្ប នាម

[អោត-ត័ប-ប៉ៈ] aottobb

ការខ្លាចបាប, ដំណើរខ្លាចទុច្ចរិត, ដំណើរខ្លាចមិនហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់, សេចក្ដីតក់ស្លុតជ្រេញរអាចំពោះបាប :