វចនានុក្រមខ្មែរ

រសិក— នាម

[រៈ-សិ-កៈ—] reaksekak—≈

(ម.ព. រសិក) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

រសី នាម

[រ-សី] rosei

(ម.ព. ឫស្សី)។

រសឹប គុណកិរិយា

[រ-សឹប] rosoeb

សូរឮល្អិតៗ ស្រាលៗ ហាក់ដូចគេខ្សឹបគ្នាតិចៗ :

រសឹប គុណកិរិយា

[រ-សឹប-រ-សាវ] rosoeb

រសឹបៗ រសាវៗ។

រសឹប គុណកិរិយា ១)

[រ-សឹប] rosoeb

ដែលសុខុមសត្វយ៉ាងល្អិតៗវារស្រាលៗ :

រសឹប គុណកិរិយា ២)

[រ-សឹប] rosoeb

ដែលស្រុះគ្នារញឹក :

រសឹបរសៀប

ដែលឮដំណឹងបន្តិចបន្តួចរហាក់រហៀងមិនទាន់ច្បាស់ប្រាកដ :

រសឹបរសៀប គុណកិរិយា

[រ-សឹប-រ-សៀប] rosoebrosieb

ដែលឮដំណឹងបន្តិចបន្តួចរហាក់រហៀងមិនទាន់ច្បាស់ប្រាកដ :

រសឹបរសៀវ

ដែលឮដំណឹងដោយសារគេខ្សឹបខ្សៀវគ្នាឬគេខ្សឹបខ្សៀវប្រាប់ :

រសឹបរសៀវ គុណកិរិយា

[រ-សឹប-រ-សៀវ] rosoebrosiev

ដែលឮដំណឹងដោយសារគេខ្សឹបខ្សៀវគ្នាឬគេខ្សឹបខ្សៀវប្រាប់ :

រសុក គុណកិរិយា

[រ-សុក] rosok

ដែលចូលឈូឆរបន្តគ្នាដូចគេចាប់ត្រសុក :

រសុល គុណកិរិយា

[រ-សុល] rosol

ដែលត្បុលសុលៗចូល។

រសុស គុណនាម

[រ-សុះ] rosos

ដែលសុសសព្វសាច់ :

រសូវ គុណកិរិយា

[រ-សូវ] rosouv

ដែលសូវៗរឿយៗ :

រសើប កិ., គុ. ១)

[រ-សើប] rosaeub

ស្ញើបព្រឺ ញោចញាក់ កន្ត្រាក់កន្ត្រើន ដោយឃើញគេលើកអ្វីៗជន្ល ឬដោយគេស្ទាប, អង្អែលស្រាលៗបន្ថើរៗត្រូវត្រង់សរីរៈកន្លែងខ្លះ មានកញ្ជឹងក, ក្លៀកជាដើម នាំឱ្យចង់សើចផងក៏មាន :

រសើប កិរិយាសព្ទ ២)

[រ-សើប] rosaeub

(ព.ប្រ.) ស្ញើបឬស្រៀវចិត្ត, រមាស់ចិត្ត :

រសៀល នាម

[រ-សៀល] rosiel

វេលាក្នុងរវាងថ្ងៃត្រង់និងល្ងាច គឺតាំងពីក្រោយថ្ងៃត្រង់ដល់ពេលល្ងាច :

រសៀល នាម

[រ-សៀល-គង-ភ្នំ] rosiel

វេលាព្រះអាទិត្យជ្រេទាបប៉ប្រះលើកំពូលភ្នំខ្ពស់។

រសៀល នាម

[រ-សៀល] rosiel

(ព.ប្រ.) ជិតនឹង, ទៀបនឹងដល់, រកកល់នឹង :

រសេច នាម

[រ-សេច] rosech

ពាក្យបរិវាររបស់ពាក្យ រសាច ថា :

រសេមរសាម

(ព.ប្រ.) ដែលរាយមាយទីសទាសមិនប្រាកដមិនដាច់ស្រេច :

រសេមរសាម គុ.កិ., គុ. ១)

[រ-សេម-រ-សាម] rosemrosam

ដែលរវីមរវាមមិនច្បាស់លាស់ :

រសេមរសាម គុ.កិ., គុ. ២)

[រ-សេម-រ-សាម] rosemrosam

(ព.ប្រ.) ដែលរាយមាយទីសទាសមិនប្រាកដមិនដាច់ស្រេច :

រសេវ បុព្វបទ

[រ-សេវ] rosev

ពាក្យបរិវាររបស់ពាក្យ រសាវ។

រសេវ កិរិយាសព្ទ

[ខ្សឹប-រ-សេវ-រ-សាវ] rosev

ខ្សឹបគ្នារសាវៗតិចៗ ខ្លាំងៗ។

រសេវ កិរិយាសព្ទ

[ខ្សឹប-រ-សេវ-រ-សាវ] rosev

ស្រមោចវាររសាវៗពេញពាស។

រសេះរសោះ កិ., គុ.កិ.

[រ-សេះ-រ-សោះ] rosehrosaoh

អស់កម្លាំង រួយដៃរួយជើង :

រសោង

(ព.ទ.បុ.) ដែលឆ្លើយដាក់ពីម្នាក់ទៅម្នាក់ឱ្យជាប់មានរឿងរយោងជាមួយគ្នា ប្រៀបដូចជាសម្លកំពឹសដែលស្រង់ឡើងជាប់គ្នារសោង។

រសោង គុណកិរិយា

[រ-សោង] rosaong

ដែលបន្តគ្នារជយឬតោងគ្នា ដូចគេសណ្ដោង :

រសោង កិរិយាសព្ទ

[ជាប់-រ-សោង-ដូច-សំ-ឡ-កំ-ពឹស] rosaong

(ព.ទ.បុ.) ដែលឆ្លើយដាក់ពីម្នាក់ទៅម្នាក់ឱ្យជាប់មានរឿងរយោងជាមួយគ្នា ប្រៀបដូចជាសម្លកំពឹសដែលស្រង់ឡើងជាប់គ្នារសោង។

រសោះ កិរិយាសព្ទ

[រ-សោះ] rosaoh

ផុរខ្សុរចេញ, រលុះរលាចេញ, របូតចេញពីគ្នា :

រស់ កិរិយាសព្ទ ១)

[រស់] rous

មានជីវិតនៅ, មិនទាន់ស្លាប់ :

រស់ គុណនាម

[រស់] rous

ដែលមានជីវិតនៅ :

រស់ កិរិយាសព្ទ ២)

[រស់] rous

(ព.ប្រ.) ស្ថិតនៅ, តាំងនៅ, មិនទាន់វិនាស, មិនទាន់រលំ :

រស់ កិរិយាសព្ទ

[រស់-រាន] rous

មានជីវិតរានខែឆ្នាំតទៅ គឺមានអាយុវែងតទៅ :

រស្មីសំយោគ

ដំណើរដែលរុក្ខជាតិប្រើថាមពលព្រះអាទិត្យ ដើម្បីបំលែងឧស្ម័នកាបូនិក និងទឹកទៅជាគ្លុយស៊ីដនិងអុកស៊ីសែន :

រស្មីសំយោគ នាម

[រ័ស-ស្មី-ស័ង-យោក] rsasmisngoyok≈

ដំណើរដែលរុក្ខជាតិប្រើថាមពលព្រះអាទិត្យ ដើម្បីបំលែងឧស្ម័នកាបូនិក និងទឹកទៅជាគ្លុយស៊ីដនិងអុកស៊ីសែន :

រស្ស គុណនាម

[រ័ស-សៈ] ross

ខ្លី; ដែលមានរូបរាងខ្លី; តឿ; ទាបកន្តិល, កន្តុញ។

ស្រៈមានសំឡេងខ្លី; សម្រាប់ប្រើក្នុងភាសាបាលីមាន ៣តួ គឺ អ, ឥ, ឧ; ខាងភាសាសំស្ក្រឹតមាន ៦តួគឺ អ, ឥ, ឧ, ឫ, ឭ, អះ; ខាងភាសាខ្មែរមាន ៤តួគឺ អិ, អឹ, អុ, អះ (សម្រាប់ភាសាខ្មែរ, ស្រៈ អ នេះមិនទៀង គឺជួនកាលជា រស្សៈ ជួនកាលជាទីឃៈ តាមសូរសំឡេងជា អៈ ខ្លី និង អ វែង, ដូចជា ប៉ប្រក, ប៉ប

រស្សកជាតិ

(ម.ព. រស្សជាតិ)។

រស្សកជាតិ នាម

[រ័ស-សៈ-កៈ-ជាត] rossakacheate

(ម.ព. រស្សជាតិ)។

រស្សកសត្ត

(ម.ព. រស្សជាតិ)។

រស្សកសត្ត នាម

[រ័ស-សៈ-កៈ-ស័ត] rossokosott

(ម.ព. រស្សជាតិ)។

រស្សកសត្វ

(ម.ព. រស្សកសត្ត)។

រស្សកសត្វ នាម

[រ័ស-សៈ-កៈ-ស័ត] rsasakkaksta≈

(ម.ព. រស្សកសត្ត)។

រស្សកាល

កាលខ្លី, កាលពុំយូរ។

រស្សកាល នាម

[រ័ស-សៈ-កាល] rossakal

កាលខ្លី, កាលពុំយូរ។

រស្សជាតិ

សត្វដែលមានខ្លួនខ្លីឬមានរូបត្រមុល (ហៅថា រស្សកជាតិ ឬ រស្សកសត្ត, សត្វ ក៏បាន)។

រស្សជាតិ នាម

[រ័ស-សៈ-ជាត] rossocheate

សត្វដែលមានខ្លួនខ្លីឬមានរូបត្រមុល (ហៅថា រស្សកជាតិ ឬ រស្សកសត្ត, សត្វ ក៏បាន)។

រស្សទស្សិនី

(ម.ព. រស្សទស្សី)។

រស្សទស្សិនី នាម

[រ័ស-សៈ-ទ័ស-សិ-នី] rossotosseni

(ម.ព. រស្សទស្សី)។

រស្សទស្សី

អ្នកឃើញកាលខ្លី ឬអ្នកឃើញហេតុខ្លី គឺអ្នកដែលមានគំនិតយល់ខ្លីៗ មិនស្គាល់ការគួរនិងពុំគួរ មិនស្គាល់ហេតុល្អអាក្រក់វែងឆ្ងាយ។

រស្សទស្សី នាម

[រ័ស-សៈ-ទ័ស-សី] rossatossei

អ្នកឃើញកាលខ្លី ឬអ្នកឃើញហេតុខ្លី គឺអ្នកដែលមានគំនិតយល់ខ្លីៗ មិនស្គាល់ការគួរនិងពុំគួរ មិនស្គាល់ហេតុល្អអាក្រក់វែងឆ្ងាយ។

រស្សសញ្ញា

គ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងថាមានសំឡេងខ្លី។ ពាក្យនេះវេយ្យាករណបណ្ឌិតខ្មែរសន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានកំបុតខ្លីនេះ (់) សម្រាប់ប្រើបំបែរសំឡេងវែងឱ្យខ្លីកំបុតធ្ងន់, ប្រើដាក់បានចំពោះតែពីលើតួអក្សរប្រកបរបស់ពាក្យខ្មែរដែលជាស្រៈ អ, អា ពីរនេះដូចជា អត់, កក់, ចប់, ដល់; អា

រស្សសញ្ញា នាម

[រ័ស-សៈ-ស័ញ-ញ៉ា] rossosonhnhea

គ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងថាមានសំឡេងខ្លី។ ពាក្យនេះវេយ្យាករណបណ្ឌិតខ្មែរសន្មតជាឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានកំបុតខ្លីនេះ (់) សម្រាប់ប្រើបំបែរសំឡេងវែងឱ្យខ្លីកំបុតធ្ងន់, ប្រើដាក់បានចំពោះតែពីលើតួអក្សរប្រកបរបស់ពាក្យខ្មែរដែលជាស្រៈ អ, អា ពីរនេះដូចជា អត់, កក់, ចប់, ដល់; អា

រស្សសព្ទ

សំឡេងខ្លី, សូរឮខ្លី។

រស្សសព្ទ នាម

[រ័ស-សៈ-ស័ប] rossasaptor

សំឡេងខ្លី, សូរឮខ្លី។

រស្សសរ

(ម.ព. រស្ស)។

រស្សសរ គុ., ន.

[រ័ស-សៈ-សៈ-រ៉ៈ] rossosor

(ម.ព. រស្ស)។

រស្សាវុធ

អាវុធខ្លី, ដូចយ៉ាងដំបងខ្លីជាដើម។

រស្សាវុធ នាម

[រ័ស-សា-វុត] rossavuth

អាវុធខ្លី, ដូចយ៉ាងដំបងខ្លីជាដើម។

រស្សៈ

(ម.ព. រស្ស)។

រស្សៈ គុ., ន.

[រ័ស-សៈ] rsasak≈

(ម.ព. រស្ស)។

រស—

ប្រើផ្សំជាបទសមាសរៀងពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ។ សព្ទនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងណាស់, ប្រែតាមរូបធាតុ គឺប្រភពដើមថា "វិស័យជាទីត្រេកអររបស់សត្វ" ឬថា "វិស័យដែលសត្វទទួលរ៉ាប់រងដោយការដឹង", ប្រែតាមដំណើរសេចក្ដី នៅមានច្រើន យ៉ាងទៅទៀត គឺប្រែថា ការដឹងអារម្មណ៍; សម្ផស្សកាម; តម្រេក; វត្ថុរាវ

រស— កិរិយាសព្ទ

[រៈ-សៈ—] reaksak—≈

ប្រើផ្សំជាបទសមាសរៀងពីខាងដើមឬខាងចុងសព្ទដទៃ។ សព្ទនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងណាស់, ប្រែតាមរូបធាតុ គឺប្រភពដើមថា "វិស័យជាទីត្រេកអររបស់សត្វ" ឬថា "វិស័យដែលសត្វទទួលរ៉ាប់រងដោយការដឹង", ប្រែតាមដំណើរសេចក្ដី នៅមានច្រើន យ៉ាងទៅទៀត គឺប្រែថា ការដឹងអារម្មណ៍; សម្ផស្សកាម; តម្រេក; វត្ថុរាវ

រហ គុណនាម

[រ-ហ] roh

(ម.ព. ល្ហ)។

រហក បុព្វបទ

[រ-ហក] rohok

(ម.ព. ល្ហក)។

រហក់

(ម.ព. ល្ហក់)។

រហក់ គុណនាម

[រ-ហក់] rohok

(ម.ព. ល្ហក់)។

រហង់

ដែលឈរឬអង្គុយតាមរបៀបរៀបរៀងចេញមុខចេញលំនាំសមរម្យមិនទាស់ភ្នែក :

រហង់ គុណនាម

[រ-ហង់] rohang

ដែលដុះច្រូងរៀងរាយល្អ ចាប់ចិត្តគួរចង់មើល :

រហង់ គុណកិរិយា

[រ-ហង់] rohang

ដែលឈរឬអង្គុយតាមរបៀបរៀបរៀងចេញមុខចេញលំនាំសមរម្យមិនទាស់ភ្នែក :

រហទដ្ឋាន

អន្លង់ទឹកជ្រៅ; អន្លង់មហាសមុទ្រ; បឹងជ្រៅ (ហៅ រហទប្បទេស ក៏បាន)។

រហទដ្ឋាន នាម

[រៈ-ហៈ-ទ័ត-ឋាន] rohatodthan

អន្លង់ទឹកជ្រៅ; អន្លង់មហាសមុទ្រ; បឹងជ្រៅ (ហៅ រហទប្បទេស ក៏បាន)។

រហទប្បទេស

(ម.ព. រហទដ្ឋាន)។

រហទប្បទេស នាម

[រៈ-ហៈ-ទ័ប-ប៉ៈ-ទេស] rohotobbotes

(ម.ព. រហទដ្ឋាន)។

រហនកិច្ច

(ម.ព. វហនកម្ម)។

រហនកិច្ច នាម

[រៈ-ហៈ-ណៈ-កិច] reakhaknakkech≈

(ម.ព. វហនកម្ម)។

រហប

ដែលហើបហាមាត់សួរឬសូមម្ហបៗច្រើនគ្នា :

រហប គុណកិរិយា

[រ-ហប] rohob

ដែលហើបហាមាត់សួរឬសូមម្ហបៗច្រើនគ្នា :

រហស្ថាន

ទីស្ងាត់, ទីដែលមិនមានមនុស្សនៅ :

រហស្ថាន នាម

[រៈ-ហ័ស-ស្ថាន] rohosthan

ទីស្ងាត់, ទីដែលមិនមានមនុស្សនៅ :

រហស្ស

ឧបាយសម្ងាត់, កិច្ចកលកំបាំង, ល្បិចសម្ងាត់។

រហស្ស នាម a

[រៈ-ហ័ស] ឬ [រៈ-ហ័ស-សៈ] rohoss

សេចក្ដីស្ងាត់, ការសម្ងាត់, ការកំបាំង, ការលាក់លៀម។

រសិក នាម

រសិក— នាម

រសី នាម

រសឹប គុណកិរិយា

រសឹប គុណកិរិយា

រសឹប គុណកិរិយា ១)

រសឹប គុណកិរិយា ២)

រសឹបរសៀប គុណកិរិយា

រសឹបរសៀវ គុណកិរិយា

រសុក គុណកិរិយា

រសុល គុណកិរិយា

រសុស គុណនាម

រសូវ គុណកិរិយា

រសើប កិ., គុ. ១)

រសើប កិរិយាសព្ទ ២)

រសៀល នាម

រសៀល នាម

រសៀល នាម

រសេច នាម

រសេមរសាម គុ.កិ., គុ. ១)

រសេមរសាម គុ.កិ., គុ. ២)

រសេវ បុព្វបទ

រសេវ កិរិយាសព្ទ

រសេវ កិរិយាសព្ទ

រសេះរសោះ កិ., គុ.កិ.

រសោង គុណកិរិយា

រសោង កិរិយាសព្ទ

រសោះ កិរិយាសព្ទ

រស់ កិរិយាសព្ទ ១)

រស់ គុណនាម

រស់ កិរិយាសព្ទ ២)

រស់ កិរិយាសព្ទ

រស្មី នាម

រស្មីម័ត នាម

រស្មីសំយោគ នាម

រស្ស គុណនាម

រស្ស នាម

រស្ស នាម

រស្សកជាតិ នាម

រស្សកសត្ត នាម

រស្សកសត្វ នាម

រស្សកាល នាម

រស្សជាតិ នាម

រស្សទស្សិនី នាម

រស្សទស្សី នាម

រស្សសញ្ញា នាម

រស្សសព្ទ នាម

រស្សសរ គុ., ន.

រស្សាវុធ នាម

រស្សៈ គុ., ន.

រស— កិរិយាសព្ទ

រហ គុណនាម

រហក បុព្វបទ

រហក់ គុណនាម

រហង់ គុណនាម

រហង់ គុណកិរិយា

រហទដ្ឋាន នាម

រហទប្បទេស នាម

រហនកិច្ច នាម

រហប គុណកិរិយា

រហស្ថាន នាម

រហស្ស នាម a