វចនានុក្រមខ្មែរ

សំណ នាម

[សំ-ណ] samn

លោហធាតុពួកមួយសាច់ទន់ងាយរលាយ, មានច្រើនបែប :

សំណក

សំបកដែលសក :

សំណក នាម ១)

[សំ-ណក] samnok

ស្បែកដែលរសកចេញ :

សំណក នាម ២)

[សំ-ណក] samnok

សំបកដែលសក :

សំណង គុណនាម

[សំ-ណង] samnang

ដែលគេសងឬដែលសងគេ :

សំណង នាម

[សំ-ណង] samnang

ការសង, ប្រាក់ឬរបស់ដែលសង :

សំណង់

គ្រឹះស្ថាន, ប្រាសាទឬស្ពានជាដើមដែលគេបានសង់រួចហើយ :

សំណង់ នាម ១)

[សំ-ណង់] snong

ការសង់, ការកសាង, ការប្រជុំផ្ដុំគ្រឿងសម្ការៈធ្វើឱ្យកើតបានជាលំនៅជាដើម :

សំណង់ នាម ២)

[សំ-ណង់] snong

គ្រឹះស្ថាន, ប្រាសាទឬស្ពានជាដើមដែលគេបានសង់រួចហើយ :

សំណព្វ

ដែលពេញសព្វគ្រប់ក្នុងចិត្ត, ដែលគាប់ចិត្ត, ដែលគាប់គួរ, ដែលឥតមានទាស់អធ្យាស្រ័យ :

សំណព្វ គុណនាម

[សំ-ណប់] samnopvor

ដែលពេញសព្វគ្រប់ក្នុងចិត្ត, ដែលគាប់ចិត្ត, ដែលគាប់គួរ, ដែលឥតមានទាស់អធ្យាស្រ័យ :

សំណល់

(ព.ប្រ.) អស់ជម្រើស (ដូចជាផ្អកសល់) :

សំណល់ ន., គុ. ១)

[សំ-ណល់] samnal

អ្វីៗដែលសល់, ដែលសល់ពីគេ :

សំណល់ នាម ២)

[សំ-ណល់] samnal

ចំនួនដែលសល់ក្រោយការចែក :

សំណល់ នាម ៣)

[សំ-ណល់] samnal

(បរិ.) សារធាតុទាំងឡាយដែលពុំមានតម្លៃតទៅទៀតសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ ហើយត្រូវគេបញ្ចេញចោលទៅក្នុងបរិស្ថាន :

សំណល់ នាម

[សំ-ណល់-ផ្អក] samnal

(ព.ប្រ.) អស់ជម្រើស (ដូចជាផ្អកសល់) :

សំណាក គុណនាម

[សំ-ណាក] samnak

ដែលសាកយកភាពពីបែបដើម :

សំណាក នាម

[សំ-ណាក] samnak

បែបដែលសាក :

សំណាកគំរូ

(ម.ព. គំរូតាង)។

សំណាកគំរូ នាម

[សំ-ណាក-គំ-រូ] samnakkumru≈

(ម.ព. គំរូតាង)។

សំណាក់

(ម.ព. សម្នាក់{¥¥}១{££} សំណាក់{¥¥}២{££})។

សំណាក់ កិ., ន.

[សំ-ណាក់] somnak

(ម.ព. សម្នាក់១ សំណាក់២)។

សំណាង

មានភ័ព្វព្រេងល្អ, មានបុណ្យភ័ព្វពីព្រេងនាយមក។

សំណាង នាម

[សំ-ណាង] snang

អំពើដែលកសាង, ភ័ព្វព្រេង, ព្រេងពីនាយ :

សំណាង នាម

[មាន-សំ-ណាង] snang

មានភ័ព្វព្រេងល្អ, មានបុណ្យភ័ព្វពីព្រេងនាយមក។

សំណាញ នាម

[សំ-ណាញ] samnanh

អ្វីៗដែលមានសាច់សាញ; មនុស្សសាញ (ម.ប្រ.)។

សំណាញ់

(ព.ប្រ.) ច្បាប់ដែលប្រទាក់ជាក្រឡាដូចជាសំណាញ់ :

សំណាញ់ នាម

[សំ-ណាញ់] samnanh

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ត្បាញដោយខ្សែអំបោះប្រទាក់ជាក្រឡាតូចៗ, ប៉ែកខាងក្រោមរីកញែកធំមានដុំសំណតូចៗ ដោតភ្ជាប់ត្រង់ទីបំផុតជុំវិញ ហៅថា ជើង ប៉ែកខាងលើហៅថា ត្បូង រួមក្របួចចូលជាប់ជាមួយគ្នា, តពីត្បូងនោះ មានខ្សែធំមួយវែង, សម្រាប់ចាប់ឆ្មូលគ្រវែងទៅក្នុងទឹក (ហៅថា បង់) គ្របក្រសោបយ

សំណាញ់ នាម

[ឆ្មា-បង់-សំ-ណាញ់] samnanh

(ព.ប្រ.) ឆ្មាលោតគ្រវែងខ្លួន (ដូចគេបង់សំណាញ់)។

សំណាញ់ នាម

[សំ-ណាញ់-ចុះ-ទឹក] samnanh

(ព.ទ.បុ.) (គង់បានត្រីខ្លះពុំខាន) ធម្មតាកិច្ចការតែចាប់ធ្វើ គង់បានប្រយោជន៍ខ្លះពុំខាន។

សំណាញ់ នាម

[សំ-ណាញ់-ច្បាប់] samnanh

(ព.ប្រ.) ច្បាប់ដែលប្រទាក់ជាក្រឡាដូចជាសំណាញ់ :

សំណាញ់ញាណ

ញាណរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ដែលទ្រង់រំពឹងប្រមើលមើលឧបនិស្ស័យសត្វលោកពុំរើសមុខ, ទ្រង់ប្រមើលមើលក្នុងមួយថ្ងៃពីរដង គឺក្នុងវេលាព្រឹកម្ដង ល្ងាចម្ដងជាដរាប :

សំណាញ់ញាណ នាម

[សំ-ណាញ់-ញាន] samnanhonhean

ញាណរបស់ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ដែលទ្រង់រំពឹងប្រមើលមើលឧបនិស្ស័យសត្វលោកពុំរើសមុខ, ទ្រង់ប្រមើលមើលក្នុងមួយថ្ងៃពីរដង គឺក្នុងវេលាព្រឹកម្ដង ល្ងាចម្ដងជាដរាប :

សំណាដៃ

(ម.ព. សម្នាដៃ)។

សំណាដៃ នាម

[សំ-ណា-ដៃ] samnadai

(ម.ព. សម្នាដៃ)។

សំណាត់

អ្វីៗដែលសាត់អណ្ដែតឬរសាត់តាមខ្សែទឹក, តាមកម្លាំងរលកឬក៏ដែលរសាត់ដោយកម្លាំងខ្យល់ :

សំណាត់ នាម

[សំ-ណាត់] samnat

អ្វីៗដែលសាត់អណ្ដែតឬរសាត់តាមខ្សែទឹក, តាមកម្លាំងរលកឬក៏ដែលរសាត់ដោយកម្លាំងខ្យល់ :

សំណាប

(ព.ទ.បុ.) សំណាបល្អ តែងតែយោងដីស្រែឱ្យមានសន្ទូងលូតលាស់ល្អ, បើសំណាបអន់ ទោះបីស្រែមានជី សន្ទូងក៏តែងតែអន់; ប្រុសដែលមានប្រពន្ធត្រឹមត្រូវ ទោះបីក្រីក្រក៏ទ័លក្រល្អមើល, ប្រើប្រពន្ធអន់ ទោះបីប្ដីប៉ិនរកទ្រព្យធនយ៉ាងណា ក៏ពុំអាចឡើងកាន់ឋានៈជាអ្នកគ្រាន់បើបានឡើយ។

សំណាប នាម

[សំ-ណាប] samnab

ស្រូវដែលដុះក្នុងថ្នាលដោយសាប, លុះដល់កាលកំណត់ត្រូវដកយកទៅស្ទូង :

សំណាប នាម

[សំ-ណាប] samnab

(ព.ទ.បុ.) សំណាបល្អ តែងតែយោងដីស្រែឱ្យមានសន្ទូងលូតលាស់ល្អ, បើសំណាបអន់ ទោះបីស្រែមានជី សន្ទូងក៏តែងតែអន់; ប្រុសដែលមានប្រពន្ធត្រឹមត្រូវ ទោះបីក្រីក្រក៏ទ័លក្រល្អមើល, ប្រើប្រពន្ធអន់ ទោះបីប្ដីប៉ិនរកទ្រព្យធនយ៉ាងណា ក៏ពុំអាចឡើងកាន់ឋានៈជាអ្នកគ្រាន់បើបានឡើយ។

សំណាម

(ម.ព. សម្នាម)។

សំណាម នាម

[សំ-ណាម] samnam

(ម.ព. សម្នាម)។

សំណាយ

(ម.ព. បន្សាយ{¥¥}២{££})។

សំណាយ នាម

[សំ-ណាយ] samnay≈

(ម.ព. បន្សាយ២)។

សំណិង

ដែលជាទីសម្រាប់សិង :

សំណិង នាម a

[សំ-ណិង] samneng

(ស.ស.) ទីសម្រាប់សិង :

សំណិង នាម b

[សំ-ណិង] samneng

ឥរិយាបថសិង :

សំណិង គុណនាម

[សំ-ណិង] samneng

ដែលជាទីសម្រាប់សិង :

សំណឹក

បំណាច់; បើបានជា :

សំណឹក កិ., ន.

[សំ-ណឹក] samnoek

នឹកឃើញទោសរបស់ខ្លួន, រឭកឃើញកំហុសខ្លួន :

សំណឹក នាម ១)

[សំ-ណឹក] samnoek

កន្លែងដែលសឹក ដែលរិល, ស្នាមដែលសឹក :

សំណឹក នាម ២)

[សំ-ណឹក] samnoek

(បរិ.) ការសឹក, ដំណើរដាច់ចេញនៃភាគល្អិតរបស់សិលាឬដីចេញពីកន្លែងដើម ដោយសារភ្នាក់ងារសំណឹក ដូចជាទឹកនិងខ្យល់ជាដើម :

សំណឹក ឈ.

[សំ-ណឹក] samnoek

បំណាច់; បើបានជា :

សំណុស

អ្វីៗដែលសុស, ដែលអស់រសជាតិ :

សំណុស នាម

[សំ-ណុស] samnos

អ្វីៗដែលសុស, ដែលអស់រសជាតិ :

សំណុំ

(គណិត.) បណ្ដុំនៃវត្ថុដែលកំណត់ដោយលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់។ វត្ថុនីមួយៗនៃសំណុំហៅថា ធាតុនៃសំណុំ :

សំណុំ នាម

[សំ-ណុំ] samnoam

អ្វីៗដែលប្រមូលរួបរួមជាដុំ; ទំហំ :

សំណុំ នាម

[បាយ-សំ-ណុំ] samnoam

បាយដែលវេចខ្ចប់ដោយស្លឹកចេកស្រស់ជាដើម។

សំណុំ នាម

[សំ-ណុំ-ដង-ខ្លួន] samnoam

ទំហំដងខ្លួន។

សំណុំ នាម

[សំ-ណុំ-ដើម] samnoam

ទំហំដើម (ឈើ ...)។

សំណុំ នាម

[សំ-ណុំ] samnoam

(គណិត.) បណ្ដុំនៃវត្ថុដែលកំណត់ដោយលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់។ វត្ថុនីមួយៗនៃសំណុំហៅថា ធាតុនៃសំណុំ :

សំណុំឈីប

(ប.ព.) ក្រុមឈីបដែលធ្វើការរួមគ្នាក្នុងកិច្ចការណាមួយ។

សំណុំឈីប នាម

[សំ-ណុំ-ឈីប] samnoamchhib≈

(ប.ព.) ក្រុមឈីបដែលធ្វើការរួមគ្នាក្នុងកិច្ចការណាមួយ។

សំណុំបែបបទ

(ម.ព. នីតិវិធី)។

សំណុំបែបបទ នាម

[សំ-ណុំ-បែប-បត់] samnoambaebbta≈

(ម.ព. នីតិវិធី)។

សំណុំរឿង

ចំនួនរឿងឬសំបុត្រចុតហ្មាយដែលប្រមូលរួបរួមមួយដុំដាក់ជាមួយគ្នា :

សំណុំរឿង នាម

[សំ-ណុំ-រឿង] samnoamreung≈

ចំនួនរឿងឬសំបុត្រចុតហ្មាយដែលប្រមូលរួបរួមមួយដុំដាក់ជាមួយគ្នា :

សំណុះ គុណនាម

[សំ-ណុះ] samnoh

ដែលចុះតាមទឹកស្រក (ចំពោះតែមច្ឆជាតិ) :

សំណូក

ប្រាក់ឬរបស់ដែលសូក :

សំណូក នាម

[សំ-ណូក] samnouk

ប្រាក់ឬរបស់ដែលសូក :

សំណូម

សេចក្ដីប្រាថ្នាដែលសាងសូមឬដែលបានសាងសូមមកពីព្រេងនាយ :

សំណូម នាម ១)

[សំ-ណូម] samnoum

ការសូម, សេចក្ដីសូម :

សំណូម នាម ២)

[សំ-ណូម] samnoum

សេចក្ដីប្រាថ្នាដែលសាងសូមឬដែលបានសាងសូមមកពីព្រេងនាយ :

សំណូមពរ

ការស្នើសុំ, សេចក្ដីដែលបានស្នើសុំ :

សំណូមពរ នាម

[សំ-ណូម-ព] samnoumpo≈

ការស្នើសុំ, សេចក្ដីដែលបានស្នើសុំ :

សំណួរ

ដែលសួរ ដែលជាការសួរ :

សំណួរ នាម a

[សំ-ណួ] samnuor

ពាក្យសួរ; សេចក្ដីសួរសុខទុក្ខដោយសរសេរសំបុត្រ ឬផ្ដាំនឹងអ្នកដទៃ (ច្រើនសរសេរ សំនួរ ជាង) :

សំណួរ គុណនាម b

[សំ-ណួ] samnuor

ដែលសួរ ដែលជាការសួរ :

សំណើ

ការស្នើ, ការសុំ, សំណូមពរ :

សំណើ នាម

[សំ-ណើ] somner

ពេល, វេលាដីខ្លី មានរយៈប្រហែលដូចគេសើឱ្យឃើញស្នើឃើញស្រទាប់ :

សំណើ នាម

[សំ-ណើ] somner

ការស្នើ, ការសុំ, សំណូមពរ :

សំណើច

សើចទប់មិនឈ្នះ, សើចខ្លាំង។

សំណើច នាម

[សំ-ណើច] samnaeuch

អំពើឬដំណើរដែលសើច :

សំណើច នាម

[សំ-ណើច-នាក់-ផង] samnaeuch

សំណើចអ្នកទាំងពួង, សំណើចសាធារណជន។

សំណើច កិរិយាសព្ទ

[អស់-សំ-ណើច] samnaeuch

សើចទប់មិនឈ្នះ, សើចខ្លាំង។

សំណើម

អង្គុយលើកន្លែងដែលសើម។

សំណើម នាម ១)

[សំ-ណើម] samnaeum

ភាវៈសើម, សភាពសើម; កន្លែងដែលសើម :

សំណើម នាម ២)

[សំ-ណើម] samnaeum

បរិមាណជាតិទឹកនៅក្នុងខ្យល់ ដី អាកាស ជាដើម :

សំណើម នាម

[អង់-គុយ-លើ-សំ-ណើម] samnaeum

អង្គុយលើកន្លែងដែលសើម។

សំណេរ

ការសរសេរ, អ្វីដែលគេបានសរសរ កត់ទុក :

សំណេរ នាម

[សំ-ណេ] samne≈

ការសរសេរ, អ្វីដែលគេបានសរសរ កត់ទុក :

សំណេះ

ទំនើង; អំពើ :

សំណេះ នាម

[សំ-ណេះ] samneh

ទំនើង; អំពើ :

សំណេះសំណាល

ដែលនិយាយរៀបរាប់រាក់ទាក់តាមរឿងតាមដំណើរ :

សំណេះសំណាល គុ.កិ., គុ.

[សំ-ណេះ-សំ-ណាល] samnehsamnal

ដែលនិយាយរៀបរាប់រាក់ទាក់តាមរឿងតាមដំណើរ :

សំណែន

បាយចំណីដែលសែន។

សំណែន នាម ១)

[សំ-ណែន] samnaen

របស់ដែលសែន, ភោជនដែលសែន :

សំណែន នាម ២)

[សំ-ណែន] samnaen

(ព.ប្រ.) សំណូក :

សំណែន នាម

[បាយ-សំ-ណែន] samnaen

បាយចំណីដែលសែន។

សំណែព

អំពើដែលសេព, ការសេពគប់, ការប្រព្រឹត្ត, ការកាន់ :