វចនានុក្រមខ្មែរ

ហ នាម

[ហ] hor

តួព្យញ្ជនៈទី៣១នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ, ជាតួព្យញ្ជនៈទី៦ក្នុងសេសវគ្គឬអវគ្គ។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [h] ជាព្យញ្ជនៈដើមក ខ្យល់មាត់ សូរត្រដុស អឃោសៈ។

ហ!

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការហុច, ក្នុងការប្រគល់អ្វីៗឱ្យគ្នាឬប្រើក្នុងការតឿនជាសញ្ញាឱ្យស្រុះគ្នា; ប្រើបានចំពោះតែទៅរកបុគ្គលអ្នកតូចជាងឬស្មើគ្នា។ ហ ជាពាក្យបង្អូសវែងសម្រាប់តឿនឱ្យស្រុះគ្នាឬឱ្យអ្វីៗយ៉ាងយឺតមិនប្រញាប់មិនបង្ខំ :

ហ! ឧទានសព្ទ

[ហ] ha≈

ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការហុច, ក្នុងការប្រគល់អ្វីៗឱ្យគ្នាឬប្រើក្នុងការតឿនជាសញ្ញាឱ្យស្រុះគ្នា; ប្រើបានចំពោះតែទៅរកបុគ្គលអ្នកតូចជាងឬស្មើគ្នា។ ហ ជាពាក្យបង្អូសវែងសម្រាប់តឿនឱ្យស្រុះគ្នាឬឱ្យអ្វីៗយ៉ាងយឺតមិនប្រញាប់មិនបង្ខំ :

ហក គុណនាម ១)

[ហក] hork

ដែលរើសាឡើងវិញ, ដែលរើរឹតឡើងវិញ :

ហក គុណនាម ២)

[ហក] hork

ដែលភ្លាត់, ធ្លោយ, ជ្រុល, ស៊ុន :

ហក់

(សំនួន.) ប្រឹងធ្វើអ្វីដែលហួសពីសមត្ថភាព :

ហក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ហក់] hokk

ធ្លាក់ពីលើដាំក្បាលចុះមកក្រោមដូចគេច្រាន :

ហក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ហក់] hokk

ស្ទុះលោតក្រទីក្រទា :

ហក់ កិរិយាសព្ទ

[ហក់] hokk

(សំនួន.) ប្រឹងធ្វើអ្វីដែលហួសពីសមត្ថភាព :

ហង

មេ, ឯង។ ពាក្យសម្រាប់អ្នកធំឬចាស់និយាយទៅរកស្រីដែលតូចទាបជាងខ្លួនឬនិយាយដោយស្មោះស្មើទៅរកស្រីស្មើភាពនឹងខ្លួន :

ហង សព្វនាម

[ហង] hong

មេ, ឯង។ ពាក្យសម្រាប់អ្នកធំឬចាស់និយាយទៅរកស្រីដែលតូចទាបជាងខ្លួនឬនិយាយដោយស្មោះស្មើទៅរកស្រីស្មើភាពនឹងខ្លួន :

ហង្ស

(ម.ព. ហង្សសេត)។

ហង្ស នាម

[ហង់] horng

ក្ងានព្រៃ។ បក្សីពួកសកុណជាតិមានក្រញាំជើងព្រែកជាប់គ្នារូបរាងដូចក្ងានប៉ុន្តែមានចំពុះរៀវស្រួចខាងចុងបន្តិចមាន កមូលវែងច្រើនតែមានសម្បុរស្លាប សភ្លឺឬសម្បុរស្លាបលឿងក៏មានខ្លះហៅថាសុវណ្ណហង្ស, ជាសត្វហើរបានខ្ពស់ត្រដែតកាត់ឆ្លងទីឆ្ងាយៗចូលចិត្តហើរចុះហែលទឹករកចំណីក្នុងទឹកវាហែលទឹក

ហង្ស ន., គុ.

[ហង់-សៈ-គៈ-តិ] horng

ដំណើរនៃហង្ស, ដែលមានលំនាំដំណើរស្រដៀងនឹងហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-គា-មិ-នី] horng

ស្ត្រីដែលមានលំនាំដំណើរស្រដៀងនឹងហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-នាត] horng

សម្រែកហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-ពា-ហៈ-នៈ] horng

(ម.ព. ហង្សពាហៈ)។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-ពា-ហៈ] horng

អ្នកដែលមានហង្សជាជំនិះ (ព្រះព្រហ្ម)។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-មា-លា] horng

ហ្វូងហង្ស (ប្រើជាហង្សនិករក៏បាន)។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-រាច] horng

ស្ដេចហង្សឬហង្សជាស្ដេចនៃបក្សី រាជហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-សេត] horng

សដូចសម្បុរស្លាបហង្ស។

ហង្ស នាម

[ហង់-សៈ-ស្វេត] horng

(ម.ព. ហង្សសេត)។

ហង្សបាទ

ពណ៌ក្រហមដូចជាសម្បុរជើងហង្ស។

ហង្សបាទ គុណនាម

[ហង់-ស្បាត] hornggbat

ដែលក្រហមដូចជាសម្បុរជើងហង្ស (មញ្ជេដ្ឋ) :

ហង្សបាទ នាម

[ហង់-ស្បាត] hornggbat

ពណ៌ក្រហមដូចជាសម្បុរជើងហង្ស។

ហង្ស—

(ម.ព. ហង្ស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហង្ស— នាម

[ហង់-សៈ—] hngosak—≈

(ម.ព. ហង្ស) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហដ្ដចោរក

ចោរអ្នកលួចឆក់យកអីវ៉ាន់គេក្នុងផ្សារឬក្នុងទីតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើល :

ហដ្ដចោរក នាម

[ហ័ត-ដៈ-ចោ-រ៉ក់] haddachaorok

ចោរអ្នកលួចឆក់យកអីវ៉ាន់គេក្នុងផ្សារឬក្នុងទីតាំងរបស់សម្ងាចឱ្យមហាជនមើល :

ហដ្ដចោរិកា

(ម.ព. ហដ្ដចោរក)។

ហដ្ដចោរិកា នាម

[ហ័ត-ដៈ-ចោ-រិ-កា] haddachaorika

(ម.ព. ហដ្ដចោរក)។

ហដ្ដវិលាសិនី

ស្រីអ្នកលេងឫកក្នុងផ្សារ (ស្រីផ្សារ; ស្រីពេស្យា)។

ហដ្ដវិលាសិនី នាម

[ហ័ត-ដៈ-វិ-លា-សិ-នី] haddavileaseni

ស្រីអ្នកលេងឫកក្នុងផ្សារ (ស្រីផ្សារ; ស្រីពេស្យា)។

ហដ្ឋចិត្ត

ដែលមានចិត្តរីករាយ :

ហដ្ឋចិត្ត នាម a

[ហ័ត-ឋៈ-ចិត] hadthachett

ចិត្តរីករាយ :

ហដ្ឋចិត្ត គុណនាម b

[ហ័ត-ឋៈ-ចិត] hadthachett

ដែលមានចិត្តរីករាយ :

ហឋយោគ

(ទស្សនៈ.) ផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធទស្សនវិជ្ជាយោគៈដែលជាការហ្វឹកហាត់និងលត់ដំរាង កាយ និងចិត្តឱ្យមានតុល្យភាព ដោយប្រើវិធីផ្សេងៗ ដូចជាការធ្វើសមាធិ ការហាត់ប្រាណ ជាដើម ហើយដែលមានកម្រិតស្រាលជាងប្រព័ន្ធវិធីយោគៈផ្សេងៗទៀត។

ហឋយោគ នាម ១)

[ហៈ-ឋៈ-យោក] hathayok

ការហាត់ប្រព្រឹត្តយ៉ាងតឹងតាមលទ្ធិនិគ្រន្ថ (មានហាត់ឈរតែជើងម្ខាងជ្រោងដៃទាំងពីរត្រង់ភ្លឹងទៅលើជាដើម) :

ហឋយោគ នាម ២)

[ហៈ-ឋៈ-យោក] hathayok

(ទស្សនៈ.) ផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធទស្សនវិជ្ជាយោគៈដែលជាការហ្វឹកហាត់និងលត់ដំរាង កាយ និងចិត្តឱ្យមានតុល្យភាព ដោយប្រើវិធីផ្សេងៗ ដូចជាការធ្វើសមាធិ ការហាត់ប្រាណ ជាដើម ហើយដែលមានកម្រិតស្រាលជាងប្រព័ន្ធវិធីយោគៈផ្សេងៗទៀត។

ហឋវិទ្យា

វិទ្យាដែលចេះមកពីហឋយោគ :

ហឋវិទ្យា នាម

[ហៈ-ឋៈ-វិត-ទ្យា] hothovityea

វិទ្យាដែលចេះមកពីហឋយោគ :

ហតក្កិលេស

ដែលកម្ចាត់កិលេសបានស្រេចហើយ; អ្នកដែលកម្ចាត់កិលេសស្អាតជ្រះស្រឡះពីសន្តានហើយ (ព្រះអរហន្ត)។

ហតក្កិលេស នាម

[ហៈ-ត័ក-កិ-ឡែស] hotokkeles

ដែលកម្ចាត់កិលេសបានស្រេចហើយ; អ្នកដែលកម្ចាត់កិលេសស្អាតជ្រះស្រឡះពីសន្តានហើយ (ព្រះអរហន្ត)។

ហត់

នឿយខ្លាំងដល់ហត់ម្ដងៗ។

ហត់ កិ., គុ.

[ហត់] hort

ដកដង្ហើមខ្លីៗញាប់ៗប្រផុតប្រផើយដោយខ្សោយកម្លាំងព្រោះរត់ជាដើម :

ហត់ កិ., គុ.

[ហត់-នឿយ] hort

នឿយខ្លាំងដល់ហត់ម្ដងៗ។

ហត្ថ

(ម.ព. ហត្ថខ្នាត)។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត] hath

ដៃ; ប្រមោយដំរី; ផ្នួងសក់។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថៈ-កាំ] hath

ការដែលត្រូវធ្វើដោយដៃ, ការរបស់ជាង, ជំនាង។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថៈ-កាំ-ម៉ៈ-មូល] hath

ថ្លៃបំណាច់ដៃ, រង្វាន់ស្នាដៃ។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថៈ-កិច] hath

(ម.ព. ហត្ថកម្ម)។

ហត្ថ គុណនាម

[ហ័ត-ថៈ-គត់] hath

ដែលដល់ដៃ, ដែលនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃ; អ្វីៗដែលនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃ។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថ័ច-ឆែត] hath

កាត់ដៃ; ការកាត់ដៃ :

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថ័ប-ប៉ៈ-ហា] hath

ការប្រហារដោយដៃ (មានវាយ, ទះ, តប់ជាដើម) :

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថៈ-ពល់] hath

កម្លាំងដៃ។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថៈ-សូត] hath

អំបោះចំណងដៃ (ដែលចងក្នុងវេលាធ្វើអាវាហមង្គលជាដើម)។

ហត្ថ គុណនាម

[ហ័ត-ថៈ-ហា-រ៉ី] hath

ដែលល្មមចាប់កាន់ដោយដៃយកទៅមកបាន :

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថា-ភៈ-រ៉ៈ-ណៈ] hath

គ្រឿងប្រដាប់សម្រាប់តាក់តែងដៃ (មានចិញ្ចៀនជាដើម)។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ថា-ឡ័ង-កា] hath

(ម.ព. ហត្ថាភរណៈ)។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត] hath

ឈ្មោះនក្សត្រឬផ្កាយឫក្សពួកទី១៣មាន៥ដួងសណ្ឋានស្រដៀងនឹងដៃ។

ហត្ថ នាម

[ហ័ត] hath

ខ្នាតរង្វាស់ប្រវែងពីរចំអាមឬប្រវែងកន្លះលូកគឺប្រវែងពីត្រឹមចុងដុំដៃដល់ចុងម្រាមដៃកណ្ដាល :

ហត្ថ នាម

[ហ័ត-ម័ច-ឈិ-មៈ-បុ-រ៉ស់] hath

(ម.ព. ហត្ថខ្នាត)។

ហត្ថកោបនា

ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលនិងហិរញ្ញវត្ថុ។

ហត្ថកោបនា នាម

[ហ័ត-ថៈ-កោ-ប៉ៈ-ណា] htathakkaobakna≈

ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលនិងហិរញ្ញវត្ថុ។

ហត្ថកោសល្យ

ការឈ្លាសដោយដៃ, ការប៉ិនប្រសប់ខាងធ្វើកិច្ចការផ្សេងៗដោយដៃមានការគូរវាសឬកាត់ដេរខោអាវជាដើម។

ហត្ថកោសល្យ នាម

[ហ័ត-ថៈ-កោ-សល់] htathakkaoslo≈

ការឈ្លាសដោយដៃ, ការប៉ិនប្រសប់ខាងធ្វើកិច្ចការផ្សេងៗដោយដៃមានការគូរវាសឬកាត់ដេរខោអាវជាដើម។

ហត្ថក្រពុំ

ខ្នាតរង្វាស់ប្រវែងមួយគក់។

ហត្ថក្រពុំ នាម

[ហ័ត-ក្រ-ពុំ] htakropuum≈

ខ្នាតរង្វាស់ប្រវែងមួយគក់។

ហត្ថខ្នាត

រង្វាស់ប្រវែងមួយហត្ថដែលជាខ្នាតសម្រាប់ជាងឈើក្នុងបុរាណសម័យ (ប្រវែងកន្លះម៉ែត្របារាំងសែស) ហៅ វឌ្ឍកីហត្ថឬហត្ថមជ្ឈិមបុរសក៏បាន។

ហត្ថខ្នាត នាម

[ហ័ត-ខ្នាត] htakhneat≈

រង្វាស់ប្រវែងមួយហត្ថដែលជាខ្នាតសម្រាប់ជាងឈើក្នុងបុរាណសម័យ (ប្រវែងកន្លះម៉ែត្របារាំងសែស) ហៅ វឌ្ឍកីហត្ថឬហត្ថមជ្ឈិមបុរសក៏បាន។

ហត្ថគ្រឹះ

ឃ្លាំង ភណ្ឌាគារ កន្លែងស្តុកទំនិញ។

ហត្ថគ្រឹះ នាម

[ហ័ត-ថៈ-គ្រឹះ] htathakkroeeah≈

ឃ្លាំង ភណ្ឌាគារ កន្លែងស្តុកទំនិញ។

ហត្ថគ្រោះ

សហត្ថាករណ៍ ការលើកដាក់ ការរៀបចំទំនិញ។

ហត្ថគ្រោះ នាម

[ហ័ត-ថៈ-គ្រោះ] htathakkroeah≈

សហត្ថាករណ៍ ការលើកដាក់ ការរៀបចំទំនិញ។

ហត្ថជាងឈើ

(ម.ព. ហត្ថខ្នាត)។

ហត្ថជាងឈើ នាម

[ហ័ត-ជាង-ឈើ] htacheangchheu≈

(ម.ព. ហត្ថខ្នាត)។

ហត្ថបាស

អន្ទាក់ដៃ។ ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះរង្វាស់ប្រវែង២ហត្ថមួយចំអាម; មានបែបកំណត់២យ៉ាងគឺសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃអង្គុយឬឈរប្រជុំគ្នាធ្វើសង្ឃកម្មផ្សេងៗឱ្យគិតពីទីបំផុតខាងក្រៅអវយវៈរាល់ខ្លួនចូលមកអស់ម្ខាង១ហត្ថនៅសល់ចន្លោះ១ចំអាមគឺឱ្យឃ្លាត១ចំអាមពីគ្នារួមជា២ហត្ថ១ចំអាម។

ហត្ថបាស នាម

[ហ័ត-ថ្បាស] hathabas

អន្ទាក់ដៃ។ ក្នុងវិន័យពុទ្ធសាសនាប្រើពាក្យនេះជាឈ្មោះរង្វាស់ប្រវែង២ហត្ថមួយចំអាម; មានបែបកំណត់២យ៉ាងគឺសម្រាប់ភិក្ខុសង្ឃអង្គុយឬឈរប្រជុំគ្នាធ្វើសង្ឃកម្មផ្សេងៗឱ្យគិតពីទីបំផុតខាងក្រៅអវយវៈរាល់ខ្លួនចូលមកអស់ម្ខាង១ហត្ថនៅសល់ចន្លោះ១ចំអាមគឺឱ្យឃ្លាត១ចំអាមពីគ្នារួមជា២ហត្ថ១ចំអាម។

ហត្ថពលិក

អ្នកធ្វើការងារដោយកម្លាំង កម្លាំងពលកម្ម។

ហត្ថពលិក នាម

[ហ័ត-ថៈ-ពៈ-លឹក] htathakpeakloek≈

អ្នកធ្វើការងារដោយកម្លាំង កម្លាំងពលកម្ម។

ហត្ថលេខ

សញ្ញាឬគំនូសដែលគេធ្វើឬចុះផ្នែកខាងក្រោមលិខិត សន្លឹកឯកសារជាដើមសម្រាប់ជាសម្គាល់តាងឱ្យហត្ថលេខាឬឈ្មោះបុគ្គលខ្លួនឯងដើម្បីបញ្ជាក់ថា លិខិតឬសន្លឹកឯកសារនោះបានត្រួតពិនិត្យត្រឹមត្រូវនិងបង្ការការក្លែងបន្លំ។

ហត្ថលេខ នាម

[ហ័ត-ថៈ-ឡេក] htathaklek≈

សញ្ញាឬគំនូសដែលគេធ្វើឬចុះផ្នែកខាងក្រោមលិខិត សន្លឹកឯកសារជាដើមសម្រាប់ជាសម្គាល់តាងឱ្យហត្ថលេខាឬឈ្មោះបុគ្គលខ្លួនឯងដើម្បីបញ្ជាក់ថា លិខិតឬសន្លឹកឯកសារនោះបានត្រួតពិនិត្យត្រឹមត្រូវនិងបង្ការការក្លែងបន្លំ។

ហត្ថលេខា

លាយដៃ, ថ្នាំងដៃ។

ហត្ថលេខា នាម

[ហ័ត-ថៈ-ឡេ-ខា] hatthalekha

សម័យបច្ចុប្បន្ននេះប្រើសំដៅការចុះនាមដោយដៃខ្លួនឯង គឺឈ្មោះរបស់ខ្លួនដែលខ្លួនបានសរសេររួចហើយ ដោយដៃខ្លួនឯងតាមចំណាំរៀងមក; សព្វថ្ងៃនេះប្រើពាក្យ ហត្ថលេខា តាមសម័យនិយមរបស់ប្រទេសកម្ពុជាឯករាជ្យ អព្យាក្រឹតទៅហើយ; (រ.ស.) ជា ព្រះហស្ដលេខា; ទ្រង់ឡាយព្រះហស្ដលេខា។ល។ :

ហត្ថលេខា នាម

[ហ័ត-ថៈ-ឡេ-ខា] hatthalekha

លាយដៃ, ថ្នាំងដៃ។

ហត្ថលេខាឌីជីផល

(ប.ព.) ទិន្នន័យដែលភ្ជាប់នឹងសារអេឡិចត្រូនិកដើម្បីបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណនៃហត្ថលេខីឌីជីថលនិងផ្ទៀងផ្ទាត់ស្ថានភាពដើមនៃសារអេឡិចត្រូនិកដែលហត្ថលេខីឌីជីថលបានចុះហត្ថលេខា។

ហត្ថលេខាឌីជីផល នាម

[ហ័ត-ថៈ-ឡេ-ខា-ឌី-ជី-ថល] htathaklekhadichithlo≈

(ប.ព.) ទិន្នន័យដែលភ្ជាប់នឹងសារអេឡិចត្រូនិកដើម្បីបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណនៃហត្ថលេខីឌីជីថលនិងផ្ទៀងផ្ទាត់ស្ថានភាពដើមនៃសារអេឡិចត្រូនិកដែលហត្ថលេខីឌីជីថលបានចុះហត្ថលេខា។

ហត្ថលេខាអេឡិចត្រូនិក

(ប.ព.) រាល់ហត្ថលេខាដែលបានបង្កើតឡើងតាមមធ្យោបាយអេឡិចត្រូនិកសម្រាប់ប្រើប្រាស់កំណត់អត្តសញ្ញាណរបស់ហត្ថលេខី ដូចជាហត្ថលេខាឌីជីថលជាដើម។

ហត្ថលេខាអេឡិចត្រូនិក នាម

[ហ័ត-ថៈ-ឡេ-ខា-អេ-ឡិច-ត្រូ-និច] htathaklekhaaelechtrunich≈

(ប.ព.) រាល់ហត្ថលេខាដែលបានបង្កើតឡើងតាមមធ្យោបាយអេឡិចត្រូនិកសម្រាប់ប្រើប្រាស់កំណត់អត្តសញ្ញាណរបស់ហត្ថលេខី ដូចជាហត្ថលេខាឌីជីថលជាដើម។

ហត្ថលេខី

អ្នកជាម្ចាស់ហត្ថលេខា។

ហត្ថលេខី នាម

[ហ័ត-ថៈ-ឡេ-ខី] htathaklekhei≈

អ្នកជាម្ចាស់ហត្ថលេខា។

ហត្ថសាទរ

ការទះដៃសាទរ។

ហត្ថសាទរ នាម

[ហ័ត-ថៈ-សា-ទ] htathaksato≈

ការទះដៃសាទរ។

ហត្ថា—

(ម.ព. ហត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហត្ថា— នាម

[ហ័ត-ថា—] htatha—≈

(ម.ព. ហត្ថ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ហត្ថិគោបក

អ្នករក្សាដំរី, គង្វាលដំរី។

ហត្ថិគោបក នាម

[ហ័ត-ថិ-គោ-ប៉ៈ-កៈ] ឬ [ហ័ត-ថិ-គោ-បក់] hatthekobakak

អ្នករក្សាដំរី, គង្វាលដំរី។

ហត្ថិគោបិកា

(ម.ព. ហត្ថិគោបក)។

ហត្ថិគោបិកា នាម

[ហ័ត-ថិ-គោ-បិ-កា] hatthekoubeka

(ម.ព. ហត្ថិគោបក)។

ហត្ថិនី

(ម.ព. ហត្ថី)។