វចនានុក្រមខ្មែរ

ហ៊ុមរោង នាម

[ហ៊ុម-រោង] humrong

(ម.ព. ហោមរោង)។

ហ៊ុមហ

ទីដែលបាំងព័ទ្ធជិតដូចគេខ្ចប់ :

ហ៊ុមហ កិរិយាសព្ទ

[ហ៊ុម-ហ] homhor

បាំងព័ទ្ធជុំវិញជិតដូចគេខ្ចប់ :

ហ៊ុមហ នាម

[ហ៊ុម-ហ] homhor

ទីដែលបាំងព័ទ្ធជិតដូចគេខ្ចប់ :

ហ៊ុះៗ

សូរសើចឬនិយាយគ្នាតិចៗ :

ហ៊ុះៗ ឧទានសព្ទ

[ហ៊ុះ-ហ៊ុះ] hoh

សូរសើចឬនិយាយគ្នាតិចៗ :

ហ៊ូ

ដុំ, ប្រអប់ ច្រើនប្រើសម្គាល់ចំនួន៥២សន្លឹកចំពោះបៀ :

ហ៊ូ ឧទានសព្ទ

[ហ៊ូ] ho

សូរខ្យល់បក់ខ្លាំង :

ហ៊ូ នាម

[ហ៊ូ] ho

វេលា, ខណៈ, ស្របក់នៃខ្យល់បក់ខ្លាំង :

ហ៊ូ នាម

[ហ៊ូ] ho

ដុំ, ប្រអប់ ច្រើនប្រើសម្គាល់ចំនួន៥២សន្លឹកចំពោះបៀ :

ហ៊ូពាន់

មេទ័ពឬមន្ត្រីអ្នកត្រួតពលរាប់ពាន់។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងសម្គាល់ក្នុងបណ្ដាស័ក្ដិមន្ត្រី មានអត្ថន័យថាជាអ្នកមានអំណាចត្រួតពលបានប៉ុណ្ណោះៗពាន់ (ក្នុងកាលដែលមានសឹកសង្គ្រាម) :

ហ៊ូពាន់ នាម

[ហ៊ូ-ពាន់] hupean

មេទ័ពឬមន្ត្រីអ្នកត្រួតពលរាប់ពាន់។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើជាគ្រឿងសម្គាល់ក្នុងបណ្ដាស័ក្ដិមន្ត្រី មានអត្ថន័យថាជាអ្នកមានអំណាចត្រួតពលបានប៉ុណ្ណោះៗពាន់ (ក្នុងកាលដែលមានសឹកសង្គ្រាម) :

ហ៊ូពូ

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទយំឮសូរហ៊ូពូៗ ... (ហៅតាមសូរយំនេះ)។

ហ៊ូពូ នាម

[ហ៊ូ-ពូ] houpu

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទយំឮសូរហ៊ូពូៗ ... (ហៅតាមសូរយំនេះ)។

ហ៊ើយ!

(ម.ព. ហ៊‌ើយ!)។

ហ៊‌ើយ! ឧទានសព្ទ

[ហ៊‌ើយ] h‌euy≈

សូរសម្ដីដេញគោក្របីឱ្យដើរ។

ហ៊ើយ! ឧទានសព្ទ

[ហ៊ើយ] heuy≈

(ម.ព. ហ៊‌ើយ!)។

ហ៊េ!

(ម.ព. ហេ!)។

ហ៊េ! ឧទានសព្ទ

[ហ៊េ] he≈

(ម.ព. ហេ!)។

ហ៊ែ ឧទានសព្ទ

[ហ៊ែ] he

សូរពញ្ញាក់គ្នា។

ហ៊ែះ ឧទានសព្ទ

[ហ៊ែះ] haeah

សូរសើច :

ហ៊ែះៗ

(ម.ព. ហ៊ែះ)។

ហ៊ែះៗ ឧទានសព្ទ

[ហ៊ែះ-ហ៊ែះ] heeahheeah≈

(ម.ព. ហ៊ែះ)។

ហ៊ែៈ

(ម.ព. ហេៈ)។

ហ៊ែៈ ឧទានសព្ទ

[ហ៊ែៈ] haeak

(ម.ព. ហេៈ)។

ហ៊ោ

ហ៊ោខ្ញៀវខ្ញារ។

ហ៊ោ កិរិយាសព្ទ

[ហ៊ោ] hao

ស្រែកបន្លឺសូរសព្ទឮខ្ពស់គ្រលួចស្រួចឡើងឬស្រែកបន្លឺសូរសព្ទគឹកកងខ្ពស់គ្រលួចស្រួចឡើងព្រមគ្នាយកជ័យឬដោយសេចក្ដីរីករាយក្នុងការលេងកម្សាន្តសប្បាយជាដើម :

ហ៊ោ កិរិយាសព្ទ

[ហ៊ោ-កញ់-ជ្រៀវ] hao

ហ៊ោខ្ញៀវខ្ញារ។

ហ៊ៅ

ឈរឱបដៃស្ងៀមមិនស្ដីថាអ្វី គ្រាន់តែសម្ដែងខ្លួនឱ្យលោកអ្នកធំឃើញ ហើយលោកនឹងសួរឱ្យដឹងការណ៍។ (ព.ប្រ.) ឈរធ្មឹងមិនស្ដី។

ហ៊ៅ កិរិយាសព្ទ

[ហ៊ៅ] haov

គំនាប់; ឈរឱបដៃគំនាប់; ឈរឱបដៃប្ដឹងឥស្សរជន :

ហ៊ៅ កិរិយាសព្ទ

[ឈ-ហ៊ៅ] haov

ឈរឱបដៃស្ងៀមមិនស្ដីថាអ្វី គ្រាន់តែសម្ដែងខ្លួនឱ្យលោកអ្នកធំឃើញ ហើយលោកនឹងសួរឱ្យដឹងការណ៍។ (ព.ប្រ.) ឈរធ្មឹងមិនស្ដី។

ហ៊ៗ

(ម.ព. ហ៊)។

ហ៊ៗ ឧទានសព្ទ

[ហ៊-ហ៊] hoho≈

(ម.ព. ហ៊)។

ហ៏ ឧទានសព្ទ

[ហ] ha≈

ពាក្យរស្សៈមានសំឡេងខ្លីសម្រាប់ប្រើការប្រញាប់ :

ហ៏! ឧទានសព្ទ

[ហ] ha≈

(ម.ព. ហ!)។

ហ័តហោង

ដែលស្ងាត់គួរខ្លាច ព្រោះតែងតែមានសត្រូវចាំបៀតបៀន :

ហ័តហោង គុណនាម

[ហ័ត-ហោង] hathoang

ដែលស្ងាត់គួរខ្លាច ព្រោះតែងតែមានសត្រូវចាំបៀតបៀន :

ហ័ន

(ម.ព. ហាន់)។

ហ័ន កិរិយាសព្ទ

[ហាន់] horn

(ម.ព. ហាន់)។

ហ័យ

(ម.ព. ហយៈ)។

ហ័យ នាម

[ហៃ] hai≈

(ម.ព. ហយៈ)។

ហ័វ

ការតាំងហោមពិធី, ការធ្វើយញ្ញពិធី; តាំងហោមពិធី, ធ្វើបូជាយញ្ញ។

ហ័វ កិរិយាសព្ទ

[ហៅ] hav

បន្លឺសម្ដីចេញឈ្មោះ, ស្រែកដង្ហោយចំឈ្មោះ; ពោលពាក្យចេញឈ្មោះ; ឱ្យឈ្មោះ (ខ្មែរបុរាណប្រើជាហាវ, សម័យសព្វថ្ងៃនេះប្រើជា ហៅ។

ហ័វ ន., កិ.

[ហៅ] hav

ការតាំងហោមពិធី, ការធ្វើយញ្ញពិធី; តាំងហោមពិធី, ធ្វើបូជាយញ្ញ។

ហ្ន ឧទានសព្ទ

[ន] hnor

ពាក្យលាន់មាត់ដោយស្ងើច, ដោយឆ្ងល់, ដោយត្អូញជាដើម។ ហ្ន ជាពាក្យមានសំឡេងខ្ពស់ស្រទន់បន្តិច :

ហ្នាំង

(ម.ព. ណាំង{¥¥}១{££} ឬ ណាំង{¥¥}២{££})។

ហ្នាំង នាម

[ណាំង] hnang

(ម.ព. ណាំង១ ឬ ណាំង២)។

ហ្នឹង

(ព.សា.) ដូច្នឹង, អ‌៊ីចឹង; អើ (អ្នកម្នាក់ប្រាប់ថា) :

ហ្នឹង សព្វ., គុ.

[នឹង] neung

នុះ :

ហ្នឹង គុ.កិ., ឧ.

[នឹង] neung

(ព.សា.) ដូច្នឹង, អ‌៊ីចឹង; អើ (អ្នកម្នាក់ប្រាប់ថា) :

ហ្នឹងហើយ!

អ‌៊ីចឹងហើយ!

ហ្នឹងហើយ! ឧទានសព្ទ

[នឹង-ហើយ] noenghaeuy≈

អ‌៊ីចឹងហើយ!

ហ្នឹងឯង!

អ‌៊ីចឹងឯង!

ហ្នឹងឯង! ឧទានសព្ទ

[នឹង-ឯង] noengaeng≈

អ‌៊ីចឹងឯង!

ហ្ន៎

ហ្ន៎ ជាពាក្យមានសំឡេងខ្ពស់ស្រទន់ខ្លាំង :

ហ្ន៎ ឧទានសព្ទ

[ន] no≈

ហ្ន៎ ជាពាក្យមានសំឡេងខ្ពស់ស្រទន់ខ្លាំង :

ហ្ន៎ះ!

(ម.ព. ណ៎ះ!)។

ហ្ន៎ះ! ឧទានសព្ទ

[ណះ] nah≈

(ម.ព. ណ៎ះ!)។

ហ្ន័ង

(ម.ព. ណាំង{¥¥}២{££})។

ហ្ន័ង នាម

[ណាំង] hnang

(ម.ព. ណាំង២)។

ហ្ម

ហ្មចាស់ទុំជាគ្រូឬជាអធិបតីលើអស់ហ្មដំរីក្នុងពួកមួយៗ។

ហ្ម នាម

[ម៉] mor

អ្នកចេះមើលជំងឺ, អ្នកចេះថ្នាំរម្ងាប់រោគ, គ្រូមើលជំងឺ, ពេទ្យ :

ហ្ម នាម

[ពែត-ម៉] mor

(ម.ព. ហ្មពេទ្យ)។

ហ្ម នាម

[ម៉-ពែត] mor

គ្រូពេទ្យ (ហៅគ្រូហ្មក៏បាន)។

ហ្ម នាម

[ម៉] mor

អ្នកទាក់ដំរីឬអ្នករក្សាដំរី :

ហ្ម នាម

[ម៉-ថាវ] mor

ហ្មចាស់ទុំជាគ្រូឬជាអធិបតីលើអស់ហ្មដំរីក្នុងពួកមួយៗ។

ហ្មគ្វាម

ដំណើរបណ្ដោះបណ្ដៃគេចកែ; ដំណើរជជែកដោះស្រាយដោយសាញប្រដាញ, សម្ដីលូកលមិនចេះដាច់ស្រេច :

ហ្មគ្វាម កិរិយាសព្ទ

[ម៉-គ្វាម] morkveam

បញ្ចេញសម្ដីលែបខាយច្រើនឬនិយាយលូកលច្រើន :

ហ្មគ្វាម គុ.កិ., គុ.

[ម៉-គ្វាម] morkveam

ដែលចេញបែបលែបខាយឬលូកលច្រើន :

ហ្មគ្វាម នាម

[ម៉-គ្វាម] morkveam

ដំណើរបណ្ដោះបណ្ដៃគេចកែ; ដំណើរជជែកដោះស្រាយដោយសាញប្រដាញ, សម្ដីលូកលមិនចេះដាច់ស្រេច :

ហ្មង

សៅហ្មង; ឆ្គាំឆ្គង។

ហ្មង គុណនាម

[ម៉ង] morng

ដែលមិនបរិសុទ្ធ, មិនស្អាត; ល្អក់ :

ហ្មង នាម

[ម៉ង] morng

សេចក្ដីមិនបរិសុទ្ធ, មិនស្អាត; សេចក្ដីឆ្គាំឆ្គង; ដំណើរលើសលស់ :

ហ្មង នាម

[មោះ-ម៉ង] morng

មោះមៃ :

ហ្មង គុណនាម

[ម៉ង-ឆ្គង] morng

ខុសឆ្គង, ទាស់ឆ្គង, ឆ្គាំឆ្គង។

ហ្មង គុណនាម

[ម៉ង-សៅ] morng

សៅហ្មង; ឆ្គាំឆ្គង។

ហ្មត់

អស់, អស់រលីង, មិនមាន, មិនសល់ :

ហ្មត់ កិ., គុ.កិ.

[ម៉ត់] mort

អស់, អស់រលីង, មិនមាន, មិនសល់ :

ហ្មត់ចត់

ស្អាត, បរិសុទ្ធ, ប្រពៃ, ឥតមន្ទិល; ត្រឹមត្រូវ; គ្រប់គ្រាន់; ដែលគួរដល់ការ :

ហ្មត់ចត់ គុ.កិ., គុ.

[ម៉ត់-ចត់] matchot

ស្អាត, បរិសុទ្ធ, ប្រពៃ, ឥតមន្ទិល; ត្រឹមត្រូវ; គ្រប់គ្រាន់; ដែលគួរដល់ការ :

ហ្មត់ហ្មង

ដែលអស់សេចក្ដីសៅហ្មង, អស់មន្ទិល; សុទ្ធសូន្យ; ល្អប្រពៃ; ស្អាតប្រពៃ; ស្អាតបាត :

ហ្មត់ហ្មង គុណនាម

[ម៉ត់-ម៉ង] mortmorng

ដែលអស់សេចក្ដីសៅហ្មង, អស់មន្ទិល; សុទ្ធសូន្យ; ល្អប្រពៃ; ស្អាតប្រពៃ; ស្អាតបាត :

ហ្មនួត

គ្រូពេទ្យធ្វើសរសៃ, គ្រូពេទ្យគក់ច្របាច់សម្រួលសរសៃ។ ខ្មែរយើងហៅថាអ្នកចាប់សរសៃ។

ហ្មនួត នាម

[ម៉-នួត] manout

គ្រូពេទ្យធ្វើសរសៃ, គ្រូពេទ្យគក់ច្របាច់សម្រួលសរសៃ។ ខ្មែរយើងហៅថាអ្នកចាប់សរសៃ។

ហ្មប

អង្គុយបត់ជើងច្រត់ដុំដៃទាំងពីរលើទីផ្ទៃឱនបន្ទាបខ្លួនចុះ ឬអង្គុយបត់ជើងដាក់ដុំដៃទាំងពីរលើជង្គង់ឱនបន្ទាបខ្លួនបញ្ឆៀងបន្តិចទៅខាងឆ្វេង (បែបបទអង្គុយគាល់ឥស្សរជនមានក្សត្រិយ៍ជាដើម) :

ហ្មប កិរិយាសព្ទ

[ម៉ប] hmorb

អង្គុយបត់ជើងច្រត់ដុំដៃទាំងពីរលើទីផ្ទៃឱនបន្ទាបខ្លួនចុះ ឬអង្គុយបត់ជើងដាក់ដុំដៃទាំងពីរលើជង្គង់ឱនបន្ទាបខ្លួនបញ្ឆៀងបន្តិចទៅខាងឆ្វេង (បែបបទអង្គុយគាល់ឥស្សរជនមានក្សត្រិយ៍ជាដើម) :