វចនានុក្រមខ្មែរ

ឆ្កៀស កិរិយាសព្ទ ១)

[ឆ្កៀស] chhkies

កៀសឆ្កៀល :

ឆ្កៀស កិរិយាសព្ទ ២)

[ឆ្កៀស] chhkies

កៀសជម្រុះ, កៀសទម្លាក់ :

ឆ្កៀស កិរិយាសព្ទ

[ឆ្កៀស-មិន-ឡើង] chhkies

(ព.ប្រ.) ដាស់តឿនឬស្ដីប្រដៅទៅនៅតែដដែល។

ឆ្កែ

ពាក្យជេរទ្រគោះបន្តុះបង្អាប់ប្រដូចទៅនឹងឆ្កែ។

ឆ្កែ នាម

[ឆ្កែ] chkae

សត្វជើង ៤ពួកមួយ រស់នៅអាស្រ័យនឹងមនុស្ស។

ឆ្កែ នាម

[ឆ្កែ-ព្រៃ] chkae

ឆ្កែដែលកើតនិងរស់នៅក្នុងព្រៃ។

ឆ្កែ ឧទានសព្ទ

[អា-ឆ្កែ] chkae

ពាក្យជេរទ្រគោះបន្តុះបង្អាប់ប្រដូចទៅនឹងឆ្កែ។

ឆ្កែញាំង

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយ ពួកភមរជាតិ នៅអាស្រ័យនឹងសំបុកដែលវាធ្វើដោយដីស្អិតដោយសារទឹកមាត់វា។

ឆ្កែញាំង នាម

[ឆ្កែ-ញាំង] chhkaenheang

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយ ពួកភមរជាតិ នៅអាស្រ័យនឹងសំបុកដែលវាធ្វើដោយដីស្អិតដោយសារទឹកមាត់វា។

ឆ្កែស្រែង

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់សាច់ធូរជ្រោក ច្រើនប្រើជាថ្នាំបង្ហុយដំបៅ ដែលកើតដោយរបួស ឬរូស, កោសលាយនឹងថ្នាំឯទៀត ជក់កែរោគឫសដូងខ្យល់។

ឆ្កែស្រែង នាម

[ឆ្កែ-ស្រែង] chhkaesraeng

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបកក្រាស់សាច់ធូរជ្រោក ច្រើនប្រើជាថ្នាំបង្ហុយដំបៅ ដែលកើតដោយរបួស ឬរូស, កោសលាយនឹងថ្នាំឯទៀត ជក់កែរោគឫសដូងខ្យល់។

ឆ្កោក

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ។

ឆ្កោក កិរិយាសព្ទ

[ឆ្កោក] chhkaok

ធ្វើទុក្ខធ្វើទោស ដោយចងរឹតរួតព្យួរបន្តោក :

ឆ្កោក គុណកិរិយា

[ឆ្កោក] chhkaok

ចងឆ្កោក។

ឆ្កោក នាម

[ឆ្កោក] chhkaok

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ។

ឆ្គង

(ព.ទ.បុ.) មានន័យថា ដឹងដែលគេដាក់ដងមិនស្រួល រមែងតែឆ្ងើយចាំងឈើមិនកើត; បើមេបាឆ្គង កូនក៏តែងតែឆ្គងដែរ។

ឆ្គង គុណនាម

[ឆ្គង] chhkang

ដែលគង, ឆ្វេង, មិនគប្បី, ឆ្ងើយ, មិនសម :

ឆ្គង គុណនាម

[ឆ្គង] chhkang

(ព.ទ.បុ.) មានន័យថា ដឹងដែលគេដាក់ដងមិនស្រួល រមែងតែឆ្ងើយចាំងឈើមិនកើត; បើមេបាឆ្គង កូនក៏តែងតែឆ្គងដែរ។

ឆ្គាំ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹង ឆ្គង :

ឆ្គាំ បុព្វបទ

[ឆ្គាំ] chhkam

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹង ឆ្គង :

ឆ្ងក នាម

[ឆ្ងក] chhngak

ទ្រូងសត្វជើង ៤:

ឆ្ងក គុណនាម

[ព-ពាល-ឆ្ងក] chhngak

ពពាលត្រង់ឆ្ងក :

ឆ្ងក់

ដែលមានដំណើរត្រង់ហើយរលាក់ផង :

ឆ្ងក់ គុណកិរិយា

[ឆ្ងក់] chhngok

ដែលមានដំណើរត្រង់ហើយរលាក់ផង :

ឆ្ងក់ៗ

(ម.ព. ឆ្ងក់)។

ឆ្ងក់ៗ គុណកិរិយា

[ឆ្ងក់-ឆ្ងក់] chhngkachhngka≈

(ម.ព. ឆ្ងក់)។

ឆ្ងល់

ឆ្ងល់ខ្លះយល់ខ្លះ ស្រវាក់ស្រវាន់។

ឆ្ងល់ កិរិយាសព្ទ

[ឆ្ងល់] chhngol

វីមវាម, សង្ស័យក្នុងចិត្ត, ពិភាល់, យល់មិនសព្វគ្រប់។

ឆ្ងល់ កិរិយាសព្ទ

[ឆ្ងែ-ឆ្ងល់] chhngol

ឆ្ងល់ខ្លះយល់ខ្លះ ស្រវាក់ស្រវាន់។

ឆ្ងាញ់

ដែលមានរសជាតិគាប់មាត់ ឬដែលមានក្លិនគាប់ច្រមុះ :

ឆ្ងាញ់ គុ.កិ., គុ.

[ឆ្ងាញ់] chhnganh

ដែលមានរសជាតិគាប់មាត់ ឬដែលមានក្លិនគាប់ច្រមុះ :

ឆ្ងាយ

ដែលមានចម្ងាយ :

ឆ្ងាយ គុ.កិ., គុ.

[ឆ្ងាយ] chgay

ដែលមានចម្ងាយ :

ឆ្ងាយដាច់អាល័យ

(សំនួន.) ឆ្ងាយដាច់សង្វែង ឆ្ងាយណាស់។

ឆ្ងាយដាច់អាល័យ គុណកិរិយា

[ឆ្ងាយ-ដាច់-អា-ឡៃ] chhngeaydachaalai≈

(សំនួន.) ឆ្ងាយដាច់សង្វែង ឆ្ងាយណាស់។

ឆ្ងិត

(ម.ព. ឆ្ងិតឈ្ងុយ)។

ឆ្ងិត គុ., គុ.កិ.

[ឆ្ងិត] chhnget

ឆ្អិត :

ឆ្ងិត គុណកិរិយា

[ឆ្ងិត-ឈ្ងុយ] chhnget

ដែលយកចិត្តទុកដាក់ដោយអស់អញលំគេញ, ដោយផ្ដេកផ្ដិត :

ឆ្ងិត គុណកិរិយា

[ឈ្ងុយ-ឆ្ងិត] chhnget

(ម.ព. ឆ្ងិតឈ្ងុយ)។

ឆ្ងឹង

(ម.ព. ឆ្កឹង)។

ឆ្ងឹង គុ.កិ., គុ.

[ឆ្ងឹង] chhngoeng

(ម.ព. ឆ្កឹង)។

ឆ្ងុយ

ដែលមើលទៅឃើញរាងបញ្ឈរមានសណ្ឋានកំបុតចុង :

ឆ្ងុយ គុណកិរិយា

[ឆ្ងុយ] chhngoy

ដែលមើលទៅឃើញរាងបញ្ឈរមានសណ្ឋានកំបុតចុង :

ឆ្ងូវ

(ម.ព. ច្រងូវ)។

ឆ្ងូវ គុណកិរិយា

[ឆ្ងូវ] chhngouv

(ម.ព. ច្រងូវ)។

ឆ្ងើក

ដែលមានដំណើរងើយក ហើយរលាក់ប៉ាក់ប៉ើក :

ឆ្ងើក គុណកិរិយា

[ឆ្ងើក] chhngaeuk

ដែលមានដំណើរងើយក ហើយរលាក់ប៉ាក់ប៉ើក :

ឆ្ងើកៗ

(ម.ព. ឆ្ងើក)។

ឆ្ងើកៗ គុណកិរិយា

[ឆ្ងើក-ឆ្ងើក] chhngeukchhngeuk≈

(ម.ព. ឆ្ងើក)។

ឆ្ងើយ

ដែលងើយឆ្គង, ដែលឆ្វេងឥតសណ្ដាប់, ឥតបែបបទ :

ឆ្ងើយ គុណនាម

[ឆ្ងើយ] chhngaeuy

ដែលងើយឆ្គង, ដែលឆ្វេងឥតសណ្ដាប់, ឥតបែបបទ :

ឆ្ងែ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឆ្ងល់ :

ឆ្ងែ បុព្វបទ

[ឆ្ងែ] chhngae

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឆ្ងល់ :

ឆ្ដុប

ដែលមានសណ្ឋានបែបដូចគេបន្តុប :

ឆ្ដុប គុណកិរិយា

[ឆ្ដុប] chhdob

ដែលមានសណ្ឋានបែបដូចគេបន្តុប :

ឆ្ដេញ

អវយវៈនៃយោនី (ព.អា.)។

ឆ្ដេញ នាម

[ឆ្ដេញ] chhdenh

អវយវៈនៃយោនី (ព.អា.)។

ឆ្ដោ

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ ពួកត្រីរ៉ស់; កាលនៅតូចគេហៅថា ត្រីដៀប, ធំទៅទៀតហៅថា ត្រីឆ្ដោ, ទៅពីឆ្ដោទៅទៀតហៅថា រាហូ។

ឆ្ដោ នាម

[ឆ្ដោ] chhdao

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ ពួកត្រីរ៉ស់; កាលនៅតូចគេហៅថា ត្រីដៀប, ធំទៅទៀតហៅថា ត្រីឆ្ដោ, ទៅពីឆ្ដោទៅទៀតហៅថា រាហូ។

ឆ្ដោរ

ដុំមាស ...។

ឆ្ដោរ នាម

[ឆ្ដោ] chhdaor

ដុំមាស ...។

ឆ្នង់

អវយវៈរទេះ ដែលទ្រទ្រពង :

ឆ្នង់ នាម

[ឆ្នង់] chhnang

អវយវៈរទេះ ដែលទ្រទ្រពង :

ឆ្នាក់

ឈើកំប៉ែតប្រើជាខ្នាត សម្រាប់ចងមង, អញ្ចងជាដើម ឱ្យស្មើក្រឡា។

ឆ្នាក់ នាម

[ឆ្នាក់] chhnak

ឈើកំប៉ែតប្រើជាខ្នាត សម្រាប់ចងមង, អញ្ចងជាដើម ឱ្យស្មើក្រឡា។

ឆ្នាប់មាត់

រសអាហារដែលចាប់មាត់, ត្រូវមាត់, ពីសា (ម.ប្រ., ច្រើនប្រើថា ចាប់មាត់)។

ឆ្នាប់មាត់ នាម

[ឆ្នាប់-មាត់] chhnabmath

រសអាហារដែលចាប់មាត់, ត្រូវមាត់, ពីសា (ម.ប្រ., ច្រើនប្រើថា ចាប់មាត់)។

ឆ្នាល់

គ្រឿងអាវុធរបស់សត្វទ្វេបាទពួកខ្លះ ដុះនៅជើង សម្រាប់ការពារខ្លួន :

ឆ្នាល់ នាម

[ឆ្នាល់] chhnal

គ្រឿងអាវុធរបស់សត្វទ្វេបាទពួកខ្លះ ដុះនៅជើង សម្រាប់ការពារខ្លួន :

ឆ្នាល់មាន់

ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទ មានបន្លាស្រដៀងនឹងឆ្នាល់មាន់ :

ឆ្នាល់មាន់ នាម

[ឆ្នាល់-មាន់] chhnalmean

ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទ មានបន្លាស្រដៀងនឹងឆ្នាល់មាន់ :

ឆ្នាស

(និយាយអំពីស្រីៗ) ដែលហៃរករឿងឈ្លោះប្រកែក ជេរប្រទេចមិនព្រមចាញ់នរណា; ឬអំពីសត្វញីមានមាន់ជាដើម ដែលហៃដេញចឹកមាន់ឯទៀតនៅជិតៗ :

ឆ្នាស គុណនាម

[ឆ្នាស] chhnas

(និយាយអំពីស្រីៗ) ដែលហៃរករឿងឈ្លោះប្រកែក ជេរប្រទេចមិនព្រមចាញ់នរណា; ឬអំពីសត្វញីមានមាន់ជាដើម ដែលហៃដេញចឹកមាន់ឯទៀតនៅជិតៗ :

ឆ្នាំ

រយៈពេលកើតឡើងដោយចលនាតាមឃើញនៃព្រះអាទិត្យដែលធ្វើដំណើរចេញពីសមរាត្រីណាមួយរហូតដល់សមរាត្រីនោះវិញ។

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ] jnam

កំណត់វេលាមួយខួប, ១២ខែ។

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ-តា-រ៉ា-គៈ-តិ] ឬ [ឆ្នាំ-ដា-រ៉ា-គៈ-តិ] jnam

រយៈពេល៣៦៥ថ្ងៃ ៦ម៉ោង ៩នាទី និង៩,៥វិនាទី គិតតាមរង្វិលខ្ញាល់និងរង្វិលជុំនៃផែនដី ដើម្បីបានមួយជុំព្រះអាទិត្យដោយផ្អែកលើការគណនាតាមតារាសាស្ត្រ។

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ-ត្រូ-ពិច] jnam

(ម.ព. ឆ្នាំសុរិយគតិ)។

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ-បង់-គ្រប់] jnam

ឆ្នាំដែលមានរយៈពេល៣៦៦ថ្ងៃ គិតចាប់ពីថ្ងៃទី១ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី៣១ខែធ្នូ ដែលក្នុងនោះខែកុម្ភៈមាន២៩ថ្ងៃ ហើយជាទូទៅកើតមានឡើងរៀងរាល់បួនឆ្នាំម្ដង។

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ-ប្រៈ-តិ-ទិន] ឬ [ឆ្នាំ-ប្រ-តិ-ទិន] jnam

(ម.ព. ឆ្នាំស៊ីវិល)។

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ-ភា-គៈ-ទាន] jnam

ចំនួនឆ្នាំដែលសមាជិកនៃស្ថាប័នណាមួយបានបង់ភាគទានក្នុងផ្នែកសោធន :

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ-ស៊ី-វិល] jnam

ឆ្នាំដែលមានរយៈពេលគិតចាប់ពីថ្ងៃទី១ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី៣១ខែធ្នូ មាន៣៦៥ថ្ងៃ លើកលែងតែឆ្នាំបង្គ្រប់ដែលមាន៣៦៦ថ្ងៃ។

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ-សិក-សា] jnam

រយៈពេលសិក្សាក្នុងមួយឆ្នាំ :

ឆ្នាំ នាម

[ឆ្នាំ-សុ-រ៉ិ-យ៉ៈ-គៈ-តិ] jnam

រយៈពេលកើតឡើងដោយចលនាតាមឃើញនៃព្រះអាទិត្យដែលធ្វើដំណើរចេញពីសមរាត្រីណាមួយរហូតដល់សមរាត្រីនោះវិញ។

ឆ្នាំង

ប្រដាប់ធ្វើដោយដីឬដោយលោហធាតុសម្រាប់ចម្អិនអាហារ :

ឆ្នាំង នាម

[ឆ្នាំង] chhnang

ប្រដាប់ធ្វើដោយដីឬដោយលោហធាតុសម្រាប់ចម្អិនអាហារ :

ឆ្នាំងដី

ឈ្មោះម្ហូបទឹកដែលចម្អិនក្នុងឆ្នាំងដី :

ឆ្នាំងដី នាម

[ឆ្នាំង-ដី] chhneaumngdei≈

ឈ្មោះម្ហូបទឹកដែលចម្អិនក្នុងឆ្នាំងដី :

ឆ្នាំងបាយអគ្គិសនី

ឆ្នាំងដាំបាយប្រើអគ្គិសនីដែលអាចដាំនឹងផ្ងំជាស្វ័យប្រវត្តិ។

ឆ្នាំងបាយអគ្គិសនី នាម

[ឆ្នាំង-បាយ-អ័ក-គិ-សៈ-នី] chhneaumngbayakkisakni≈

ឆ្នាំងដាំបាយប្រើអគ្គិសនីដែលអាចដាំនឹងផ្ងំជាស្វ័យប្រវត្តិ។

ឆ្នាំងភ្លើង

សម្ភារៈអគ្គិសនីប្រើក្នុងផ្ទះបាយសម្រាប់ចម្អិនអាហារ :

ឆ្នាំងភ្លើង នាម ១)

[ឆ្នាំង-ភ្លើង] chhneaumngphleung≈

ឈ្មោះម្ហូបទឹកដែលប្រើឆ្នាំងភ្លើងសម្រាប់កម្ដៅជាប់រហូត :

ឆ្នាំងភ្លើង នាម ២)

[ឆ្នាំង-ភ្លើង] chhneaumngphleung≈

ឆ្នាំងដែលដាក់លើតុអាហារ ដោយមានប្រើធ្យូងឬអាល់កុលសម្រាប់ដុតកម្ដៅឬចម្អិនម្ហូបអាហារឱ្យនៅក្ដៅរហូត :

ឆ្នាំងភ្លើង នាម ៣)

[ឆ្នាំង-ភ្លើង] chhneaumngphleung≈

សម្ភារៈអគ្គិសនីប្រើក្នុងផ្ទះបាយសម្រាប់ចម្អិនអាហារ :

ឆ្នាំងរបួល

ឆ្នាំងដែលគេចោះបាតជារន្ធច្រើនអន្លើ សម្រាប់ចំហុយនំផ្សេងៗ។

ឆ្នាំងរបួល នាម

[ឆ្នាំង-រ-បួល] chhnangrobuol

ឆ្នាំងដែលគេចោះបាតជារន្ធច្រើនអន្លើ សម្រាប់ចំហុយនំផ្សេងៗ។

ឆ្នាំងសាក

ឧបករណ៍សម្រាប់ផ្ទុកនិងផ្ទេរថាមពលអគ្គិសនីបញ្ចូលក្នុងទូរសព្ទ កុំព្យូទ័រ ជាដើម :

ឆ្នាំងសាក នាម

[ឆ្នាំង-សាក] chhneaumngsak≈

ឧបករណ៍សម្រាប់ផ្ទុកនិងផ្ទេរថាមពលអគ្គិសនីបញ្ចូលក្នុងទូរសព្ទ កុំព្យូទ័រ ជាដើម :

ឆ្នាំទៅ

ឆ្នាំមុខ, ឆ្នាំខាងមុខ។

ឆ្នាំទៅ នាម

[ឆ្នាំ-ទៅ] chhnamtov

ឆ្នាំដែលកន្លងទៅហើយបន្ទាប់ឆ្នាំបច្ចុប្បន្ននេះ។

ឆ្នាំទៅ នាម

[ឆ្នាំ-ទៅ-មួយ] chhnamtov

ឆ្នាំដែលកន្លងទៅហើយមុនឆ្នាំទៅ។