វចនានុក្រមខ្មែរ

ឆ្នាំទៅ នាម

[ឆ្នាំ-ទៅ-មួយ-នាយ] chhnamtov

ឆ្នាំដែលកន្លង ទៅហើយមុនឆ្នាំទៅមួយ។

ឆ្នាំទៅ នាម

[ឆ្នាំ-ភ្នែក] chhnamtov

ឆ្នាំមុខ, ឆ្នាំខាងមុខ។

ឆ្នាំសារពើពន្ធ

រយៈពេលពេញមួយឆ្នាំដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់សម្រាប់គោលដៅគណនេយ្យនិងគម្រោងថវិកា។ ខែដែលចាប់ផ្ដើមនិងខែបញ្ចប់ខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ :

ឆ្នាំសារពើពន្ធ នាម

[ឆ្នាំ-សា-រ៉ៈ-ពើ-ពន់] chhneaumsarakpeupno≈

រយៈពេលពេញមួយឆ្នាំដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់សម្រាប់គោលដៅគណនេយ្យនិងគម្រោងថវិកា។ ខែដែលចាប់ផ្ដើមនិងខែបញ្ចប់ខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ :

ឆ្នឹម

គំនរកណ្ដាប់ស្រូវទុំដែលគេរៀបជារបៀបខ្ពស់ត្រឹមត្រង់ ផ្អាប់ទុកឱ្យងាយបោកងាយបែន គឺឱ្យគ្រាប់ស្រូវជ្រុះអស់ :

ឆ្នឹម នាម

[ឆ្នឹម] chhnoem

គំនរកណ្ដាប់ស្រូវទុំដែលគេរៀបជារបៀបខ្ពស់ត្រឹមត្រង់ ផ្អាប់ទុកឱ្យងាយបោកងាយបែន គឺឱ្យគ្រាប់ស្រូវជ្រុះអស់ :

ឆ្នុក

(ម.ព. ឈ្នក់)។

ឆ្នុក នាម ១)

[ឆ្នុក] chhnok

ប្រដាប់សម្រាប់ចុក :

ឆ្នុក នាម ២)

[ឆ្នុក] chhnok

ថ្នាំជក់ដែលគេមូរហើយចុកក្នុងមាត់ពេលហូបម្លូស្លា :

ឆ្នុក នាម

[ឆ្នុក] chhnok

(ម.ព. ឈ្នក់)។

ឆ្នុកក្បិន

ចុងកន្ទុយក្បិនដែលគេមូរ ហើយយកទៅចុកត្រង់ឆ្នុកក្បិន។

ឆ្នុកក្បិន នាម ១)

[ឆ្នុក-ក្បិន] chhnokkben

អវយវៈមនុស្ស ត្រង់កន្លែងដែលចុកក្បិន។

ឆ្នុកក្បិន នាម ២)

[ឆ្នុក-ក្បិន] chhnokkben

ចុងកន្ទុយក្បិនដែលគេមូរ ហើយយកទៅចុកត្រង់ឆ្នុកក្បិន។

ឆ្នុច

(ប.ព.) គ្រាប់ចុចនីមួយៗនៅលើក្ដារចុច។

ឆ្នុច នាម

[ឆ្នុច] chhnuch≈

(ប.ព.) គ្រាប់ចុចនីមួយៗនៅលើក្ដារចុច។

ឆ្នូត

(ភូមិ.) គំនូសឆ្មារៗដែលគេគូសនៅលើផែនទីដើម្បីតាងចំណោតនៃសណ្ឋានដី :

ឆ្នូត នាម ១)

[ឆ្នូត] chhnout

ស្នាមឆូត, សម្បុរឆូតៗ :

ឆ្នូត គុណនាម ២)

[ឆ្នូត] chhnout

ដែលមានសម្បុរឆូតៗ :

ឆ្នូត នាម

[ឆ្នូត-កំ-ពស់] chhnout

(ភូមិ.) គំនូសឆ្មារៗដែលគេគូសនៅលើផែនទីដើម្បីតាងចំណោតនៃសណ្ឋានដី :

ឆ្នួន

រោងថែវមានផ្លូវកំបាំងឬផ្លូវមានគ្រឿងបាំង សម្រាប់ពួកស្ត្រីឥស្សរជនចរចេញចូល។

ឆ្នួន នាម

[ឆ្នួន] chhnuon

ប្រឆេះដាក់រំសេវកំបាំង សម្រាប់អុជបន្តភ្លើងឱ្យឆ្លងទៅឆេះនៅកន្លែងឯទៀត។

ឆ្នួន នាម

[ឆ្នួន] chhnuon

ក្ដារខ្មុកសម្បុរខ្មៅ ឬបន្ទះថ្មខ្មៅ សម្រាប់សរសេរអក្សរដោយដីស :

ឆ្នួន នាម

[ឆ្នួន] chhnuon

រោងថែវមានផ្លូវកំបាំងឬផ្លូវមានគ្រឿងបាំង សម្រាប់ពួកស្ត្រីឥស្សរជនចរចេញចូល។

ឆ្នើម

ដែលលើសដាច់គេ, ឆើត; ប្រើខាងអាក្រក់ក៏បាន :

ឆ្នើម គុ., គុ.កិ.

[ឆ្នើម] chnerm

ដែលលើសដាច់គេ, ឆើត; ប្រើខាងអាក្រក់ក៏បាន :

ឆ្នៀង

របៀង :

ឆ្នៀង នាម

[ឆ្នៀង] chhnieng

របៀង :

ឆ្នេរ

(ម.ព. ឆ្នេរ)។

ឆ្នេរ នាម ១)

[ឆ្នេ] chne

មាត់សមុទ្រ ឬ មាត់ទន្លេ, ស្ទឹង ត្រង់ដែលមានសណ្ឋានជ្រាលមានផ្នូកខ្សាច់រាបស្រួល :

ឆ្នេរ នាម ២)

[ឆ្នេ] chne

ចំណែកដីឬខ្សាច់ដែលនៅជាប់សមុទ្រ ទន្លេ ឬស្ទឹង មានសណ្ឋានជាជម្រាលនិងលិចទឹកម្ដងម្កាល :

ឆ្នេរ នាម

[ឆ្នេ-ល្បាក់] chne

ឆ្នេរផ្ទាំងថ្មដែលមានជម្រាលចោតខ្លាំង។

ឆ្នេរ នាម

[មាត់-ឆ្នេ] chne

(ម.ព. ឆ្នេរ)។

ឆ្នែង

ដែលមិនកប (ច្រើននិយាយតែក្នុងការនេសាទ) :

ឆ្នែង គុណនាម

[ឆ្នែង] chhnaeng

ដែលមិនកប (ច្រើននិយាយតែក្នុងការនេសាទ) :

ឆ្នៃ

ដៅ, ប្រមាណ, ស្មាន, ចាប់មន្ទិលដោយស្មាន, ម៉ៃសំដៅ :

ឆ្នៃ កិរិយាសព្ទ

[ឆ្នៃ] chhnai

ដៅ, ប្រមាណ, ស្មាន, ចាប់មន្ទិលដោយស្មាន, ម៉ៃសំដៅ :

ឆ្នោត

ស្លាក, សំបុត្រប្រាប់លាភដែលត្រូវបានដោយចាប់ផ្សងបុណ្យព្រេង, ផ្សងសំណាង។

ឆ្នោត នាម ១)

[ឆ្នោត] jnort

កំណត់សរសេរនឹងស្លាក។

ឆ្នោត នាម ២)

[ឆ្នោត] jnort

សំបុត្រប្លុងឥតឈ្មោះអ្នកសរសេរ។

ឆ្នោត នាម ៣)

[ឆ្នោត] jnort

ស្លាក, សំបុត្រប្រាប់លាភដែលត្រូវបានដោយចាប់ផ្សងបុណ្យព្រេង, ផ្សងសំណាង។

ឆ្នោតវត្ថុ

ឆ្នោតដែលផ្ដល់រង្វាន់ជាវត្ថុ មិនមែនជាសាច់ប្រាក់ :

ឆ្នោតវត្ថុ នាម

[ឆ្នោត-វ័ត-ថុ] chhnotvtatho≈

ឆ្នោតដែលផ្ដល់រង្វាន់ជាវត្ថុ មិនមែនជាសាច់ប្រាក់ :

ឆ្ពង់

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ។

ឆ្ពង់ នាម

[ឆ្ពង់] chhpong

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ។

ឆ្ពាម

ចំនួនវត្ថុដែលឆ្ពាម។

ឆ្ពាម កិរិយាសព្ទ

[ឆ្ពាម] chhpam

ចាប់មួយចម្ពាមដៃ, ច្បាម :

ឆ្ពាម នាម

[ឆ្ពាម] chhpam

ចំនួនវត្ថុដែលឆ្ពាម។

ឆ្ពិត

ចាប់មួយច្បិច។

ឆ្ពិត កិរិយាសព្ទ

[ឆ្ពិត] chhpet

ចាប់មួយច្បិច។

ឆ្ពិន

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ សន្តានត្រីគជ្រា។

ឆ្ពិន នាម

[ឆ្ពិន] chhpen

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ សន្តានត្រីគជ្រា។

ឆ្ពឹះ

ដែលដោរឡើងខ្ពស់ពីសាច់ធម្មតា :

ឆ្ពឹះ គុណនាម

[ឆ្ពឹស] chhpoeah

ដែលដោរឡើងខ្ពស់ពីសាច់ធម្មតា :

ឆ្ពុង

ហប់ថ្នាំរំងាប់រោគដោយយកចំហាយផ្សែង។

ឆ្ពុង កិរិយាសព្ទ

[ឆ្ពុង] chhpong

ហប់ថ្នាំរំងាប់រោគដោយយកចំហាយផ្សែង។

ឆ្ពោះ

ចំពោះ, សំដៅ, តម្រង់ :

ឆ្ពោះ ធ.

[ឆ្ពោះ] chhpaoh

ចំពោះ, សំដៅ, តម្រង់ :

ឆ្មក់

ដែលលបលួចល្បក់, ដែលរកស៊ីដោយឆក់។

ឆ្មក់ កិរិយាសព្ទ

[ឆ្មក់] chhmok

លួចល្បក់។

ឆ្មក់ គុណនាម

[ឆ្មក់] chhmok

ដែលលបលួចល្បក់, ដែលរកស៊ីដោយឆក់។

ឆ្មប

ឆ្មបដែលជួយស្ត្រីសម្រាលកូនតាមបែបប្រពៃណី :

ឆ្មប នាម

[ឆ្មប] chhmab

ស្ត្រីពេទ្យសម្រាលកូន គឺស្ត្រីអ្នកជួយដោះទុក្ខ នៃស្ត្រីផងគ្នាដែលសម្រាលកូន :

ឆ្មប នាម

[ឆ្មប-បុ-រ៉ាន] chhmab

ឆ្មបដែលជួយស្ត្រីសម្រាលកូនតាមបែបប្រពៃណី :

ឆ្មា នាម

[ឆ្មា] chma

បសុសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទជាសត្រូវនឹងកណ្ដុរ។

ឆ្មា នាម

[ឆ្មា] chma

(ព.ទ.បុ.) អ្នកធំមិននៅអ្នកតូចតែងឡើងចាង។

ឆ្មា នាម

[ឆ្មា-សំ-បុល-បី] chma

ឆ្មាដែលមានរោមបីពណ៌ចែកដាច់ គឺពណ៌ខ្មៅ ពណ៌លឿងទុំ និងពណ៌ស។ ខ្មែរយើងពីបុរាណតែងមានជំនឿថា ឆ្មាសម្បុរបីជាសត្វនាំលាភ នាំសំណាងឱ្យម្ចាស់ :

ឆ្មាដាវ

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ សម្បុរលឿងលាយត្នោតនិងមានរោមអុជៗពណ៌ខ្មៅ :

ឆ្មាដាវ នាម

[ឆ្មា-ដាវ] chhmeadav≈

ឈ្មោះសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ សម្បុរលឿងលាយត្នោតនិងមានរោមអុជៗពណ៌ខ្មៅ :

ឆ្មាត់

(ម.ព. គោឆ្មាត់)។

ឆ្មាត់ នាម

[ឆ្មាត់] chhmat

(ម.ព. គោឆ្មាត់)។

ឆ្មាបា

សត្វមានស្បែកជាស្លាបមួយប្រភេទ សម្រែកស្រដៀងនឹងឆ្មា ជាសត្វរត្តិចរ :

ឆ្មាបា នាម

[ឆ្មា-បា] chhmaba

សត្វមានស្បែកជាស្លាបមួយប្រភេទ សម្រែកស្រដៀងនឹងឆ្មា ជាសត្វរត្តិចរ :

ឆ្មារ

តូចបំផុត; សម្រាប់ហៅវត្ថុដែលតូចវែងឬសំឡេងតូចស្រួច :

ឆ្មារ គុណនាម

[ឆ្មា] chhmar

តូចបំផុត; សម្រាប់ហៅវត្ថុដែលតូចវែងឬសំឡេងតូចស្រួច :

ឆ្មាំ

រុក្ខារក្ស អ្នកដែលមានតួនាទីមើលថែរក្សាគ្រប់គ្រងនិងអភិរក្សព្រៃឈើ, អ្នកល្បាតព្រៃ :

ឆ្មាំ នាម

[ឆ្មាំ] chhmam

អ្នកចាំរក្សា :

ឆ្មាំ នាម

[ឆ្មាំ-គុក] chhmam

អ្នកយាមគុក :

ឆ្មាំ នាម

[ឆ្មាំ-ទ្វា] chhmam

អ្នកយាមទ្វារ :

ឆ្មាំ នាម

[ឆ្មាំ-ព្រៃ] chhmam

រុក្ខារក្ស អ្នកដែលមានតួនាទីមើលថែរក្សាគ្រប់គ្រងនិងអភិរក្សព្រៃឈើ, អ្នកល្បាតព្រៃ :

ឆ្មូល

រមូលប្រមូលឱ្យចុកសៀត :

ឆ្មូល កិរិយាសព្ទ ១)

[ឆ្មូល] chhmoul

ប្រមូលឱ្យមូលជាដុំ :

ឆ្មូល កិរិយាសព្ទ ២)

[ឆ្មូល] chhmoul

រមូលប្រមូលឱ្យចុកសៀត :

ឆ្មើង

ដែលកាន់ខ្លួន, រពើតរពើង :

ឆ្មើង គុណនាម

[ឆ្មើង] chhmaeung

ដែលកាន់ខ្លួន, រពើតរពើង :

ឆ្មើងកន្ទ្រើង

ឆ្មើងលេងឫក លេងខ្លួន។

ឆ្មើងកន្ទ្រើង កិរិយាសព្ទ

[ឆ្មើង-កន់-ទ្រើង] chhmeungknotreung≈

ឆ្មើងហួសបែបភាព។

ឆ្មើងកន្ទ្រើង កិរិយាសព្ទ

[ឆ្មើង-កំ-អួក] chhmeungkamauok≈

ឆ្មើងធ្វើពើម្ដងៗ។

ឆ្មើងកន្ទ្រើង កិរិយាសព្ទ

[ឆ្មើង-ឆ្មៃ] chhmeungchhmey≈

ឆ្មើងលេងឫក លេងខ្លួន។

ឆ្មៀង

បែរមើលចំហៀង :

ឆ្មៀង កិរិយាសព្ទ

[ឆ្មៀង] chhmieng

បែរមើលចំហៀង :

ឆ្មៃ

បរិវារសព្ទសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឆ្មើង :

ឆ្មៃ បុព្វបទ

[ឆ្មៃ] chhmai

បរិវារសព្ទសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឆ្មើង :

ឆ្លក

សត្វមួយប្រភេទពួកស្ការ, ពួកកំពីងដូង។

ឆ្លក កិរិយាសព្ទ

[ឆ្លក] chhlok

លកពោះផ្ដៅឬលកឈើ លកឫស្សី យកសាច់ខ្លះ :

ឆ្លក គុណនាម

[ឆ្លក] chhlok

ដែលមានពណ៌ដិតមិនស្មើ សំពត់ឆ្លក។

ឆ្លក នាម

[ឆ្លក] chhlok

សត្វមួយប្រភេទពួកស្ការ, ពួកកំពីងដូង។

ឆ្លង

ដែលរាលដាលជាប់កើតតទៅទៀត :

ឆ្លង កិរិយាសព្ទ ១)

[ឆ្លង] chlorng

ទៅពីត្រើយម្ខាងទៅត្រើយម្ខាង, កាត់រំលង :

ឆ្លង កិរិយាសព្ទ ២)

[ឆ្លង] chlorng

ធ្វើបុណ្យសម្រេចបញ្ចប់ ឱ្យចម្រើនកុសលថែមឡើងទៀត :

ឆ្លង គុ., កិ. ៣)

[ឆ្លង] chlorng

ដែលរាលដាលជាប់កើតតទៅទៀត :