វចនានុក្រមខ្មែរ

ក្ដារអុក

បន្ទះធ្វើអំពីឈើឬវត្ថុផ្សេងទៀត មានរាងការ៉េ បែងជា៦៤ក្រឡាស្មើៗគ្នា ប្រើសម្រាប់លេងល្បែងអុក :

ក្ដារអុក នាម

[ក្ដា-អុក] kdaaok≈

បន្ទះធ្វើអំពីឈើឬវត្ថុផ្សេងទៀត មានរាងការ៉េ បែងជា៦៤ក្រឡាស្មើៗគ្នា ប្រើសម្រាប់លេងល្បែងអុក :

ក្ដាំ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ក្ដី :

ក្ដាំ បុព្វបទ

[ក្ដាំ] kdam

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ក្ដី :

ក្ដាំង គុណនាម

[ក្ដាំង] kdang

ក្រៀមស្វិតរឹងជាប់គ្នា :

ក្ដាំងងា

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូប ត្របកផ្កាវែង; ក្ដាំងងានេះមានពីរយ៉ាង មួយយ៉ាងធំកើតនៅស្រុកខ្មែរ, មួយយ៉ាងតូច ផ្កាលឿងជាងបន្តិច ពូជមកពីប្រទេសចិន។

ក្ដាំងងា នាម

[ក្ដាំង-ងា] kdangngea

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាក្រអូប ត្របកផ្កាវែង; ក្ដាំងងានេះមានពីរយ៉ាង មួយយ៉ាងធំកើតនៅស្រុកខ្មែរ, មួយយ៉ាងតូច ផ្កាលឿងជាងបន្តិច ពូជមកពីប្រទេសចិន។

ក្ដាំងបាយ នាម

[ក្ដាំង-បាយ] kdaamngbay≈

(ម.ព. បាយក្ដាំង)។

ក្ដិច កិរិយាសព្ទ

[ក្ដិច] kdech

បិចដោយក្រចកដៃ :

ក្ដិត នាម

[ក្ដិត] kdet

(ព.ទ្រ.) ទ្វារឧច្ចារៈ, ទ្វារលាមក, ទ្វារសម្រាប់បញ្ចេញអាហារចាស់។

ក្ដិត គុណនាម

[ក្ដិត] kdet

ពាក្យបុរាណប្រើដូចគ្នានឹងពាក្យ ក្ដាត់។

ក្ដី

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីថា ឬ, ក៏ដោយ គឺទាំងនេះទាំងនោះឬនេះក៏បាន នោះក៏បាន :

ក្ដី នាម

[ក្ដី] kdei

(ព.បុ.) វត្តអារាមជាទីនៅនៃភិក្ខុសាមណេរ។

ក្ដី កិរិយាសព្ទ

[នៅ-ក្ដី] kdei

នៅវត្ត។

ក្ដី កិរិយាសព្ទ

[នៅ-ក្ដី] kdei

ឱ្យកូននៅវត្តដោយមានភិក្ខុសង្ឃជាគ្រូបង្រៀន ឱ្យបានចេះដឹងសេចក្ដីខុសត្រូវរាក់ជ្រៅ។

ក្ដី នាម

[ក្ដី] kdei

ដំណើរ, ហេតុ, ការណ៍ទាស់ទែងគ្នា, អធិករណ៍ដែលប្ដឹងផ្ដល់គ្នារហូតដល់ទីតុលាការវិនិច្ឆ័យ :

ក្ដី ឈ.

[ក្ដី] kdei

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីថា ឬ, ក៏ដោយ គឺទាំងនេះទាំងនោះឬនេះក៏បាន នោះក៏បាន :

ក្ដីក្ដាំ

អធិករណ៍ទូទៅ, អធិករណ៍រាយរង, វិវាទធម្មតា :

ក្ដីក្ដាំ នាម

[ក្ដី-ក្ដាំ] kdeikdam

អធិករណ៍ទូទៅ, អធិករណ៍រាយរង, វិវាទធម្មតា :

ក្ដីណា

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីថា ណាក្ដី, អ្វីក្ដី, ម្ដេចក្ដី :

ក្ដីណា គុណកិរិយា

[ក្ដី-ណា] kdeina

ពាក្យប្រាប់សេចក្ដីថា ណាក្ដី, អ្វីក្ដី, ម្ដេចក្ដី :

ក្ដីរំពឹងទុក នាម

[ក្ដី-រំ-ពឹង-ទុក] kdeirumpoengtuk≈

ការជឿជាក់ខ្លាំងថាអ្វីមួយនឹងកើតមានឡើង :

ក្ដឹប នាម ២)

[ក្ដឹប] kdoeb

(ព.ប្រ.) ជនមានវ័យក្មេង មានមាឌតូច :

ក្ដឹះ

ស្រែកលុះដល់ចេញញើសពីខ្លួនធុំក្លិនម្ហេះៗ; តែតាមទម្លាប់អ្នកស្រុកប្រើធម្មតា គឺសំដៅត្រង់ក្មេងស្រែកយំខ្លាំង :

ក្ដឹះ គុណនាម

[ក្ដឹស] kdoeah

ឆ្អេះម្ហេះៗ :

ក្ដឹះ គុណនាម

[ក្ដឹស] kdoeah

ស្រែកលុះដល់ចេញញើសពីខ្លួនធុំក្លិនម្ហេះៗ; តែតាមទម្លាប់អ្នកស្រុកប្រើធម្មតា គឺសំដៅត្រង់ក្មេងស្រែកយំខ្លាំង :

ក្ដុក

សេចក្ដីភ្ញាក់ផ្អើលក្នុងចិត្ត, សេចក្ដីតក់ស្លុតក្នុងចិត្ត :

ក្ដុក នាម

[ក្ដុក] kdok

សេចក្ដីភ្ញាក់ផ្អើលក្នុងចិត្ត, សេចក្ដីតក់ស្លុតក្នុងចិត្ត :

ក្ដុកៗ ឧទានសព្ទ

[ក្ដុក-ក្ដុក] kdok

សូរក្ដុកផ្ទួនៗ :

ក្ដុង

សូរខ្លាំងឮតុងដោយធ្លាក់របស់អ្វីតូចធ្ងន់ :

ក្ដុង ឧទានសព្ទ

[ក្ដុង] kdong

សូរខ្លាំងឮតុងដោយធ្លាក់របស់អ្វីតូចធ្ងន់ :

ក្ដុងក្ដាំង ឧទានសព្ទ

[ក្ដុង-ក្ដាំង] kdongkdang

សូរខ្លាំងផ្ទួនៗហើយឮសូរម្ដងៗពីរសំឡេង :

ក្ដុល

ទាល់, រួញ, ទាល់ប្រាជ្ញាគំនិត គឺលូតមិនរួច, គិតមិនឃើញ :

ក្ដុល នាម

[ក្ដុល] kdol

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានប្រហែលនឹងថ្កូវ, តែសាច់ដើមមានពណ៌លឿងដូចខ្នុរ :

ក្ដុល គុណនាម

[ក្ដុល] kdol

ទាល់, រួញ, ទាល់ប្រាជ្ញាគំនិត គឺលូតមិនរួច, គិតមិនឃើញ :

ក្ដូនចេស

ក្ដៀបរៀវមិនពេញសាច់, មិនដាក់គ្រាប់ (ផ្លែឈើជាដើម)។

ក្ដូនចេស គុណនាម

[ក្ដូន-ចេស] kdounches

ក្ដៀបរៀវមិនពេញសាច់, មិនដាក់គ្រាប់ (ផ្លែឈើជាដើម)។

ក្ដួច

ឈ្មោះវល្លិមើមមួយប្រភេទ ដើមមានបន្លា, មើមមានពិសពុលហើយរមាស់ផង តែបើបន្សាបចេញ អាចបរិភោគបាន។

ក្ដួច នាម

[ក្ដួច] kduoch

ឈ្មោះវល្លិមើមមួយប្រភេទ ដើមមានបន្លា, មើមមានពិសពុលហើយរមាស់ផង តែបើបន្សាបចេញ អាចបរិភោគបាន។

ក្ដួល កិរិយាសព្ទ

[ក្ដួល] kduol

អួលខ្យល់ដោយទោមនស្សចិត្ត :

ត្បាល់សម្រាប់ជាន់អង្ករ, មានជ្រុង ៤, បាតរៀវតូច ខាងបាតកប់ទៅក្នុងដីពាក់កណ្ដាល វេលានឹងបុកអង្ករ គេជាន់អង្រែដោយជើង។ មានត្បាល់ក្ដឿង ១យ៉ាងទៀតមានសណ្ឋានដូចគ្នា ទីទៃពីគ្នាតែមិនកប់ក្នុងដីនិងមិនជាន់អង្រែដោយជើង គឺកាន់អង្រែដោយដៃ។

ក្ដឿង នាម

[ក្ដឿង] kdoeang

សរពើវត្ថុជាដុំជាស្និត :

ក្ដៀង

(ម.ព. ក្ដឿង{¥¥}២{££})។

ក្ដៀង នាម

[ក្ដៀង] kdieng≈

(ម.ព. ក្ដឿង២)។

ក្ដៀន

កកខះចេញពីទីដើមដោយក្រ :

ក្ដៀន គុណនាម

[ក្ដៀន] kdien

កកខះចេញពីទីដើមដោយក្រ :

ក្ដៀប

តូចស្ពៀត គឺធំមិនដល់កំណត់ :

ក្ដៀប គុណនាម

[ក្ដៀប] kdieb

តូចស្ពៀត គឺធំមិនដល់កំណត់ :

ក្ដែងៗ

ដែលឮខ្លាំងក្របាត់ ដោយស្រែក ឬយំ :

ក្ដែងៗ គុណកិរិយា

[ក្ដែង-ក្ដែង] kdaeng

ដែលឮខ្លាំងក្របាត់ ដោយស្រែក ឬយំ :

ក្ដោង

សម្រុងច្រមុះពីត្រឹមចន្លោះចិញ្ចើម :

ក្ដោង នាម

[ក្ដោង] kdaong

ប្រដាប់សម្រាប់ឱ្យជក់ខ្យល់មានសណ្ឋានផ្សេងៗ ខ្លះស្រួច, ខ្លះទាល, ខ្លះជ្រុង :

ក្ដោង នាម

[ក្ដោង] kdaong

ត្រីកញ្ចុះដែលមានទ្រនុងខ្នងវែង :

ក្ដោង នាម

[ក្ដោង] kdaong

សម្រុងច្រមុះពីត្រឹមចន្លោះចិញ្ចើម :

ក្ដោប

ឈ្មោះស្ពៃមួយយ៉ាងសន្លឹកធំៗ, សន្លឹកស្រទាប់ខាងក្នុងមូរក្ដោបមុន, សន្លឹកបន្ទាប់ខាងក្រៅចេះតែក្រសោបផ្អោបគ្នាណែនដូចគេរុំ មានសណ្ឋានមូលសំប៉ែតបន្តិច :

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ ១)

[ក្ដោប] kdaob

ចាប់ក្រសោបដោយដៃទាំងពីរ។

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ ២)

[ក្ដោប] kdaob

ផ្អោបដោយខ្លួនឯងទៅវិញ ដូចយ៉ាងផ្កា ឬស្លឹកឈើខ្លះដែលរីក ឬលាពីព្រឹកដល់ពេលល្ងាចក្ដោបទៅវិញ។

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ ៣)

[ក្ដោប] kdaob

គ្របពីលើ; ប្រមូលឱ្យមូល ឱ្យមកនៅមួយកន្លែង :

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ

[ក្ដោប-ក្ដាប់] kdaob

គ្រប់គ្រងយ៉ាងណែន :

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ

[ក្ដោប-អំ-ណាច] kdaob

(សំនួន.) ប្រើឥទ្ធិពលត្រួតត្រាទៅលើស្ថាប័ន ឬអ្នកក្រោមបង្គាប់តែម្នាក់ឯង។

ក្ដោប នាម

[ក្ដោប] kdaob

ឈ្មោះស្ពៃមួយយ៉ាងសន្លឹកធំៗ, សន្លឹកស្រទាប់ខាងក្នុងមូរក្ដោបមុន, សន្លឹកបន្ទាប់ខាងក្រៅចេះតែក្រសោបផ្អោបគ្នាណែនដូចគេរុំ មានសណ្ឋានមូលសំប៉ែតបន្តិច :

ក្ដៅ

ស្អុះដោយសារកម្ដៅ ឬហប់ខ្យល់ហើយធ្វើឱ្យបែកញើស :

ក្ដៅ គុណនាម

[ក្ដៅ] kdav

ដែលមានកម្ដៅ, ដែលឱ្យក្ដៅ :

ក្ដៅ គុណនាម

[ក្ដៅ-ចិត្ត] kdav

អន្ទះអន្ទែងក្នុងចិត្តដោយមានហេតុភេទអ្វីនាំឱ្យខឹង។

ក្ដៅ គុណនាម

[ក្ដៅ-ស្លឹក-ត្រ-ចៀក] kdav

(សំនួន.) ដែលមានកំហឹងខ្លាំង :

ក្ដៅ កិរិយាសព្ទ

[ក្ដៅ-ស្អុះ] kdav

ស្អុះដោយសារកម្ដៅ ឬហប់ខ្យល់ហើយធ្វើឱ្យបែកញើស :

ក្ដៅក្រហាយ

(ម.ព. ក្ដៅចិត្ត)។

ក្ដៅក្រហាយ កិរិយាសព្ទ

[ក្ដៅ-ក្រ-ហាយ] kdavkrohay≈

(ម.ព. ក្ដៅចិត្ត)។

ក្ដៅខ្លួន

មានអាការៈឡើងកម្ដៅលើសពីធម្មតា :

ក្ដៅខ្លួន គុណកិរិយា

[ក្ដៅ-ខ្លួន] kdavkhluon≈

មានអាការៈឡើងកម្ដៅលើសពីធម្មតា :

ក្ដៅសាច់

ដែលឡើងកម្ដៅដោយមានអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ :

ក្ដៅសាច់ គុ., កិ.

[ក្ដៅ-សាច់] kdavsach≈

ដែលឡើងកម្ដៅដោយមានអារម្មណ៍ផ្លូវភេទ :

ក្ឌាំង

សូរលាន់ឮរំពងខ្លាំងដោយទង្គិចរបស់ធំធ្ងន់។

ក្ឌាំង ឧទានសព្ទ

[ក្ឌាំង] kdang

សូរលាន់ឮរំពងខ្លាំងដោយទង្គិចរបស់ធំធ្ងន់។

ក្ឌឺង

ដែលច្រឡោតខ្លាំង, ស្ទុះលឿនខ្លាំង :

ក្ឌឺង គុណកិរិយា

[ក្ឌឺង] kdeung

ដែលច្រឡោតខ្លាំង, ស្ទុះលឿនខ្លាំង :

ក្ឌុក

សូរឮដោយធ្លាក់ ឬជ្រុះផ្លែឈើជាដើម :

ក្ឌុក ឧទានសព្ទ

[ក្ឌុក] kdok

សូរឮដោយធ្លាក់ ឬជ្រុះផ្លែឈើជាដើម :

ក្ឌុង

សូរឮដោយបាញ់កាំភ្លើង ឬដោយផ្គរលាន់ :

ក្ឌុង ឧទានសព្ទ

[ក្ឌុង] kdong

សូរឮដោយបាញ់កាំភ្លើង ឬដោយផ្គរលាន់ :

ក្ឌុំ

ឡេវមានសណ្ឋានមូលត្រមោងក៏មាន រាងស្រួចចុងបន្តិចដូចផ្កាម្លិះក្រពុំក៏មាន ដែលធ្វើដោយខ្សែអំបោះ ឬសំពត់សម្រាប់ពាក់បញ្ចូលក្នុងអន្ទាក់ក្ឌុំ :

ក្ឌុំ នាម

[ក្ឌុំ] kdoam

ឡេវមានសណ្ឋានមូលត្រមោងក៏មាន រាងស្រួចចុងបន្តិចដូចផ្កាម្លិះក្រពុំក៏មាន ដែលធ្វើដោយខ្សែអំបោះ ឬសំពត់សម្រាប់ពាក់បញ្ចូលក្នុងអន្ទាក់ក្ឌុំ :

ក្ឌូង

(ម.ព. ក្ឌុង)។

ក្ឌូង ឧទានសព្ទ

[ក្ឌូង] kdung≈

(ម.ព. ក្ឌុង)។

ក្ទម្ព

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាចេញមកសណ្ឋានផ្លែតែម្ដងដូចផ្កាថ្កូវ, ផ្កាខ្នុរជាដើម ច្រើនដុះនៅទីទំនាប ឬនៅទីត្រពាំង, រំលោង, រំហាច, អ្នកស្រុកច្រើនយកត្រួយធ្វើជាថ្នាំទាស់។

ក្ទម្ព នាម

[ក្ទំ] ktompor

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្កាចេញមកសណ្ឋានផ្លែតែម្ដងដូចផ្កាថ្កូវ, ផ្កាខ្នុរជាដើម ច្រើនដុះនៅទីទំនាប ឬនៅទីត្រពាំង, រំលោង, រំហាច, អ្នកស្រុកច្រើនយកត្រួយធ្វើជាថ្នាំទាស់។

ក្ទម្ពទេស

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាឈើមានដើមមិនធំណាស់ មានសាច់រឹង ស្លឹកល្អិតៗ ផ្កាមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាក្ទម្ព ផ្លែមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែចង្រៀក ប៉ុន្តែត្រួយ, ផ្កានិងផ្លែខ្ចី ប្រើជាអន្លក់បាន, ត្រួយប្រើជារបោយនំបញ្ចុកក៏បាន, ជាឈើមានពូជមកពីប្រទេសក្រៅ, មាននៅប្រទេសកម្ពុជាយូរណាស់មកហើយ;

ក្ទម្ពទេស នាម

[ក្ទំ-ទេស] ktompotes

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ ជាឈើមានដើមមិនធំណាស់ មានសាច់រឹង ស្លឹកល្អិតៗ ផ្កាមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្កាក្ទម្ព ផ្លែមានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងផ្លែចង្រៀក ប៉ុន្តែត្រួយ, ផ្កានិងផ្លែខ្ចី ប្រើជាអន្លក់បាន, ត្រួយប្រើជារបោយនំបញ្ចុកក៏បាន, ជាឈើមានពូជមកពីប្រទេសក្រៅ, មាននៅប្រទេសកម្ពុជាយូរណាស់មកហើយ;

ក្ដារអុក នាម

ក្ដាំ បុព្វបទ

ក្ដាំង គុណនាម

ក្ដាំងងា នាម

ក្ដាំងបាយ នាម

ក្ដិច កិរិយាសព្ទ

ក្ដិត នាម

ក្ដិត គុណនាម

ក្ដី នាម

ក្ដី កិរិយាសព្ទ

ក្ដី កិរិយាសព្ទ

ក្ដី នាម

ក្ដី នាម

ក្ដី ឈ.

ក្ដីក្ដាំ នាម

ក្ដីណា គុណកិរិយា

ក្ដីរំពឹងទុក នាម

ក្ដឹប នាម ១)

ក្ដឹប នាម ២)

ក្ដឹះ គុណនាម

ក្ដឹះ គុណនាម

ក្ដុក នាម

ក្ដុកៗ ឧទានសព្ទ

ក្ដុង ឧទានសព្ទ

ក្ដុងក្ដាំង ឧទានសព្ទ

ក្ដុល នាម

ក្ដុល គុណនាម

ក្ដូនចេស គុណនាម

ក្ដួច នាម

ក្ដួល កិរិយាសព្ទ

ក្ដឿង នាម

ក្ដឿង នាម

ក្ដៀង នាម

ក្ដៀន គុណនាម

ក្ដៀប គុណនាម

ក្ដែងៗ គុណកិរិយា

ក្ដោង នាម

ក្ដោង នាម

ក្ដោង នាម

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ ១)

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ ២)

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ ៣)

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ

ក្ដោប កិរិយាសព្ទ

ក្ដោប នាម

ក្ដៅ គុណនាម

ក្ដៅ គុណនាម

ក្ដៅ គុណនាម

ក្ដៅ កិរិយាសព្ទ

ក្ដៅក្រហាយ កិរិយាសព្ទ

ក្ដៅខ្លួន គុណកិរិយា

ក្ដៅសាច់ គុ., កិ.

ក្ឌាំង ឧទានសព្ទ

ក្ឌឺង គុណកិរិយា

ក្ឌុក ឧទានសព្ទ

ក្ឌុង ឧទានសព្ទ

ក្ឌុំ នាម

ក្ឌូង ឧទានសព្ទ

ក្ទម្ព នាម

ក្ទម្ពទេស នាម