វចនានុក្រមខ្មែរ

ក្អៀកៗ

ពាក្យសម្រាប់ញ៉ាំងពាក្យសើចឱ្យវិសេសឡើង :

ក្អៀកៗ គុណកិរិយា

[ក្អៀក-ក្អៀក] kaiek

ពាក្យសម្រាប់ញ៉ាំងពាក្យសើចឱ្យវិសេសឡើង :

ក្អេង

ដោយមិនកោតញញើត :

ក្អេង នាម

[ក្អេង] kaeng

អ្វីៗដែលប៉េងទៅខាង :

ក្អេង គុណនាម a

[ក្អេង] kaeng

ដែលមានឫកឬសម្ដីឥតកោតញញើត :

ក្អេង គុណកិរិយា b

[ក្អេង] kaeng

ដោយមិនកោតញញើត :

ក្អេងក្អាង

(ម.ព. ក្អេង{¥¥}២{££} ក្អាង)។

ក្អេងក្អាង គុណនាម

[ក្អេង-ក្អាង] kaengkang

(ម.ព. ក្អេង២ ក្អាង)។

ក្អេលក្អល

អាការៈរមួលខ្លួន អែនអនៗ។

ក្អេលក្អល នាម

[ក្អេល-ក្អល] kaelkal≈

អាការៈរមួលខ្លួន អែនអនៗ។

ក្អែ

រើអាហារចេញពីមាត់ដោយខ្យល់មិនស្រួល; ច្រើននិយាយតែអំពីក្មេង ដែលរើទឹកដោះចេញមក :

ក្អែ កិរិយាសព្ទ

[ក្អែ] kaae

រើអាហារចេញពីមាត់ដោយខ្យល់មិនស្រួល; ច្រើននិយាយតែអំពីក្មេង ដែលរើទឹកដោះចេញមក :

ក្អែក

ឈ្មោះត្រសក់ពុលមួយប្រភេទ ផ្លែរាងមូលទុំឡើងពណ៌ក្រហម :

ក្អែក នាម

[ក្អែក] kaaek

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅសុទ្ធ, ដំណើរលោតៗ ច្រើនបរិភោគអសុភជាអាហារ។

ក្អែក នាម

[ក្អែក] kaaek

ឈ្មោះត្រីមួយប្រភេទ មានស្រកា សម្បុរខ្មៅប្រផេះ, រង្វង់មាត់តូច :

ក្អែក នាម

[ក្អែក] kaaek

ឈ្មោះត្រសក់ពុលមួយប្រភេទ ផ្លែរាងមូលទុំឡើងពណ៌ក្រហម :

ក្អែកទឹក

ជលបក្សីមួយប្រភេទមានសម្បុរខ្មៅ ចំពុះវែង រស់នៅតំបន់ទឹកសាបឬទឹកប្រៃ :

ក្អែកទឹក នាម

[ក្អែក-ទឹក] kaaektoek≈

ជលបក្សីមួយប្រភេទមានសម្បុរខ្មៅ ចំពុះវែង រស់នៅតំបន់ទឹកសាបឬទឹកប្រៃ :

ក្អែប

ឈ្មោះសត្វមានពិសមួយប្រភេទ មានជើងច្រើនសម្រាប់វារ (បាលីហៅ សតបទី "សត្វមានជើងច្រើន") :

ក្អែប នាម

[ក្អែប] kaaeb

ឈ្មោះសត្វមានពិសមួយប្រភេទ មានជើងច្រើនសម្រាប់វារ (បាលីហៅ សតបទី "សត្វមានជើងច្រើន") :

ក្អែល

ធូលី, មន្ទិលដែលជាប់នឹងស្បែក ឬនឹងវត្ថុស្អាត :

ក្អែល នាម

[ក្អែល] kaael

ធូលី, មន្ទិលដែលជាប់នឹងស្បែក ឬនឹងវត្ថុស្អាត :

ខ នាម

[ខ] kha≈

តួព្យញ្ជនៈទី២នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [kʰ] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ខ កិរិយាសព្ទ

[ខ] kha≈

ចម្អិនម្ហូបដែលហៅ ខ :

ខ នាម

[ខ] kha≈

ត្រីឬសាច់ដែលចម្អិនដោយមានគ្រឿងផ្សេងៗលាយផ្សំផង, ជាម្ហូបមានទឹកទីទៃពីសម្លនិងត្រីស្ងោរ :

ខ នាម

[ខ] kha≈

ឈ្មោះដាវដងវែង មានងៀងនៅខ្នង :

ខ នាម

[ខ] kha≈

ប្រការ, ចំពូក, មាត្រា, បទ, ន័យ, សេចក្ដីស្រង់ រួមចំនួនខ្លីៗ :

ខក កិ., គុ. ១)

[ខក] khork

ខានចេញទៅ, ខានចូលមកដោយមានហេតុអ្វីមួយមកឃាត់ខាំងរាំងរា :

ខក កិរិយាសព្ទ ២)

[ខក] khork

ជ្រុល, ហួស, ស៊ុន :

ខក កិរិយាសព្ទ

[ខក-ចិត] khork

ខកបំណង អន់ចិត្តដោយមិនបានសម្រេចតាមបំណងឬដូចការរំពឹងទុក :

ខក កិរិយាសព្ទ

[ខក-បំ-ណង] khork

(ម.ព. ខកចិត្ត)។

ខកខាន

មិនបានធ្វើតាមការគ្រោងទុក ព្រោះមានបញ្ហាអ្វីមួយមករារាំង :

ខកខាន កិរិយាសព្ទ

[ខក-ខាន] khkakhan≈

មិនបានធ្វើតាមការគ្រោងទុក ព្រោះមានបញ្ហាអ្វីមួយមករារាំង :

ខក់

ស្ទះក្នុងបំពង់កដោយវត្ថុអ្វីៗដែលភ្លាត់ចូលទៅ ដោយមិនប្រុងនឹងលេប :

ខក់ កិ., គុ.

[ខក់] khak

ស្ទះក្នុងបំពង់កដោយវត្ថុអ្វីៗដែលភ្លាត់ចូលទៅ ដោយមិនប្រុងនឹងលេប :

ខខិត

ប្រកាន់ទុក, ចំណាំទុកនូវរបស់អ្វីមួយថាជារបស់ខ្លួន ដោយដាក់សញ្ញាជាសម្គាល់ :

ខខិត កិរិយាសព្ទ

[ខ-ខិត] khakhet

ប្រកាន់ទុក, ចំណាំទុកនូវរបស់អ្វីមួយថាជារបស់ខ្លួន ដោយដាក់សញ្ញាជាសម្គាល់ :

ខងខិត

(ម.ព. ខខិត)។

ខងខិត កិរិយាសព្ទ

[ខង-ខិត] khngokhet≈

(ម.ព. ខខិត)។

ខណៈ

ស្របក់, រំពេច :

ខណៈ នាម

[ខៈ-ណៈ] knak

ស្របក់, រំពេច :

ខណ្ឌ

(ម.ព. ខណ្ឌសញ្ញា)។

ខណ្ឌ នាម

[ខ័ន] khan

កម្រិត, បម្រាមផ្ដាច់មិនឱ្យធ្វើ :

ខណ្ឌ នាម

[ខ័ន] khan

សង្កាត់, ប៉ែក, កំណត់, ប៉ែកអាណាខេត្ត, តំបន់រដ្ឋបាលថ្នាក់បន្ទាប់ពីរាជធានីឬក្រុង :

ខណ្ឌ នាម

[ខ័ន] khan

(ម.ព. ខណ្ឌសញ្ញា)។

ខណ្ឌករណ៍

បំណែងចែកជាផ្នែក ជាភាគ :

ខណ្ឌករណ៍ នាម

[ខាន់-ឌៈ-ក] khandeakka≈

បំណែងចែកជាផ្នែក ជាភាគ :

ខណ្ឌខាប់

(ម.ព. ខាប់ខណ្ឌ)។

ខណ្ឌខាប់ គុ.កិ., គុ.

[ខាន់-ខាប់] khondkhab

(ម.ព. ខាប់ខណ្ឌ)។

ខណ្ឌភាគ

ចំណែក, ផ្នែកឬភាគណាមួយ, អង្កត់។

ខណ្ឌភាគ នាម

[ខាន់-ឌៈ-ភាក] khandeakpheak≈

ចំណែក, ផ្នែកឬភាគណាមួយ, អង្កត់។

ខណ្ឌសញ្ញា

សញ្ញាមានរូបយ៉ាងនេះ (។) សម្រាប់ប្រើរាំងឃ្លា ឬសង្កាត់នៃសេចក្ដីមួយៗ ឱ្យដាច់ស្រឡះដោយឡែកពីគ្នា។

ខណ្ឌសញ្ញា នាម

[ខាន់-ឌៈ-សាញ់-ញ៉ា] ឬ [ខាន់-សាញ់-ញ៉ា] khandasanhnha

សញ្ញាមានរូបយ៉ាងនេះ (។) សម្រាប់ប្រើរាំងឃ្លា ឬសង្កាត់នៃសេចក្ដីមួយៗ ឱ្យដាច់ស្រឡះដោយឡែកពីគ្នា។

ខណ្ឌសីមា

សីមាតូច។ ឈ្មោះពទ្ធសីមាតូច ដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃសន្មត ដោយញត្តិទុតិយកម្មវាចា ផ្ដាច់ចេញចាកមហាសីមា ដើម្បីធ្វើសង្ឃកម្មដោយងាយ (ព.វិ.)។

ខណ្ឌសីមា នាម

[ខាន់-ឌៈ-សី-ម៉ា] ឬ [ខាន់-សី-ម៉ា] khanseima

សីមាតូច។ ឈ្មោះពទ្ធសីមាតូច ដែលព្រះភិក្ខុសង្ឃសន្មត ដោយញត្តិទុតិយកម្មវាចា ផ្ដាច់ចេញចាកមហាសីមា ដើម្បីធ្វើសង្ឃកម្មដោយងាយ (ព.វិ.)។

ខណ្ឌស្ករ

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែរាងតូចខ្លី សំបកទុំហើយក៏នៅតែបៃតង ជ័រច្រើន :

ខណ្ឌស្ករ នាម

[ខាន់-ស្ក] khanskar

ឈ្មោះថ្នាំកែរោគម្យ៉ាងស្រដៀងនឹងស្ករក្រាម (មាននិយាយតែក្នុងក្បួនផ្សំថ្នាំពីបុរាណ)។

ខណ្ឌស្ករ នាម

[ខាន់-ស្ក] khanskar

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែរាងតូចខ្លី សំបកទុំហើយក៏នៅតែបៃតង ជ័រច្រើន :

ខត្តិយៈ

(ម.ព. ក្សត្រ និង ក្សត្រិយ៍)។

ខត្តិយៈ នាម

[ខាត់-តិ-យៈ] khotteyeak

(ម.ព. ក្សត្រ និង ក្សត្រិយ៍)។

ខន គុណនាម

[ខន] khon

ស្ទើរដំណើរមិនបានទៅតាមពេលកំណត់ :

ខនិជ

រ៉ែ, សារធាតុរឹងអសរីរាង្គ ដែលមានសមាសភាពគីមីជាក់លាក់ :

ខនិជ នាម

[ខៈ-និច] khaknich≈

រ៉ែ, សារធាតុរឹងអសរីរាង្គ ដែលមានសមាសភាពគីមីជាក់លាក់ :

ខនិជវិទូ

អ្នកប្រាជ្ញខនិជសាស្ត្រ។

ខនិជវិទូ នាម

[ខៈ-និច-វិ-ទូ] khaknichvitu≈

អ្នកប្រាជ្ញខនិជសាស្ត្រ។

ខនិជសាស្ត្រ

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីខនិជ។

ខនិជសាស្ត្រ នាម

[ខៈ-និ-ជៈ-សាស] khaknicheaksas≈

វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីខនិជ។

ខន់ គុណនាម

[ខន់] khan

កកតែនៅទន់ :

ខន្តី

អំណត់អត់ឱន, សេចក្ដីអត់ធន់, អត់ទ្រាំនូវកំហឹងនិងសេចក្ដីទុក្ខកង្វល់ជាដើម។

ខន្តី នាម

[ខ័ន-តី] khonti

អំណត់អត់ឱន, សេចក្ដីអត់ធន់, អត់ទ្រាំនូវកំហឹងនិងសេចក្ដីទុក្ខកង្វល់ជាដើម។

ខន្ទរា

ឈ្មោះរោគកើតក្នុងបំពង់ក ហើមចេញមកក្រៅ :

ខន្ទរា នាម

[ខ័ន-ទៈ-រា] khontorea

ឈ្មោះរោគកើតក្នុងបំពង់ក ហើមចេញមកក្រៅ :

ខន្ធ

ចូលនិព្វាន។

ខន្ធ នាម

[ខ័ន] khonthor

ក; ដើម; គំនរ, ពួក, កង, ប្រជុំ; កំណត់ :

ខន្ធ កិរិយាសព្ទ

[ទំ-លាយ-ខ័ន] khonthor

ស្លាប់។

ខន្ធ កិរិយាសព្ទ

[រំ-លត់-ខ័ន] khonthor

ចូលនិព្វាន។

ខន្ធនិព្វាន

(ម.ព. និព្វាន)។

ខន្ធនិព្វាន នាម

[ខ័ន-និប-ពាន] khnonibpean≈

(ម.ព. និព្វាន)។

ខម

ឈ្មោះអក្សរខ្មែរបែបមួយ គឺអក្សរធំកាច់ជ្រុង (ច្រើនប្រើចារនឹងស្លឹករឹត) :

ខម កិរិយាសព្ទ

[ខម] khom

បើកមាត់លៀនអណ្ដាត បើកភ្នែកសម្ដែងអាការៈឱ្យគេខ្លាច :

ខម នាម ១)

[ខម] khom

ខ្មែរក្នុងបុរាណសម័យព្រេងនាយ។

ខម នាម ២)

[ខម] khom

ឈ្មោះអក្សរខ្មែរបែបមួយ គឺអក្សរធំកាច់ជ្រុង (ច្រើនប្រើចារនឹងស្លឹករឹត) :

ខមាទោស

ការសុំឱ្យអត់ទោស, ពាក្យសុំឱ្យអត់ទោសឬលើកទោសចោល :

ខមាទោស នាម

[ខៈ-ម៉ា-ទោស] khomatous

ការសុំឱ្យអត់ទោស, ពាក្យសុំឱ្យអត់ទោសឬលើកទោសចោល :

ខរ

ឈ្មោះយក្សមួយក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍។

ខរ នាម

[ខ] khar

ឈ្មោះយក្សមួយក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍។

ខរាពាធ

រោគដែលកើតឡើង មានអាការៈរបឹងរឹងរូស បណ្ដាលឱ្យឈឺចាប់ធ្ងន់ដាបចុះជាលំដាប់។

ខរាពាធ នាម

[ខៈ-រ៉ា-ពាត] khoreapeath

រោគដែលកើតឡើង មានអាការៈរបឹងរឹងរូស បណ្ដាលឱ្យឈឺចាប់ធ្ងន់ដាបចុះជាលំដាប់។

ខលុបច្ឆាភត្តិកង្គ

ឈ្មោះធុតង្គទី ៧ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣។ ភិក្ខុអ្នកកាន់ធុតង្គនេះ កាលបើខ្លួនឆាន់ជិតនឹងលែង ឬឆាន់រួចហើយភ្លាមៗនោះ កាលបើមានគេយកចង្ហាន់មកប្រគេនទៀត បានឃាត់គេថា ខ្លួនលែងឆាន់ទៀតហើយ ក៏ត្រូវតែលែងឆាន់ក្នុងពេលបន្ទាប់នោះទៀត ដោយដាច់ខាត (ដូចជាសត្វមៀម ដែលក្នុងយប់ណា បើវាចាប់ចំណីអ្

ខលុបច្ឆាភត្តិកង្គ នាម

[ខៈ-ឡុ-ប៉ាច់-ឆា-ភាត់-តិ-ក័ង] ឬ [ខៈ-ឡុ-ប៉ាច់-ឆា-ភាត់-តិ-ក័ង-គៈ] kholubchchhaphttekongkor

ឈ្មោះធុតង្គទី ៧ក្នុងពួកធុតង្គទាំង ១៣។ ភិក្ខុអ្នកកាន់ធុតង្គនេះ កាលបើខ្លួនឆាន់ជិតនឹងលែង ឬឆាន់រួចហើយភ្លាមៗនោះ កាលបើមានគេយកចង្ហាន់មកប្រគេនទៀត បានឃាត់គេថា ខ្លួនលែងឆាន់ទៀតហើយ ក៏ត្រូវតែលែងឆាន់ក្នុងពេលបន្ទាប់នោះទៀត ដោយដាច់ខាត (ដូចជាសត្វមៀម ដែលក្នុងយប់ណា បើវាចាប់ចំណីអ្

ខាក

ប្រឹងខ្ជាក់អ្វីៗដែលនៅបំពង់កឱ្យរបូតចេញ :

ខាក កិរិយាសព្ទ

[ខាក] khak

ប្រឹងខ្ជាក់អ្វីៗដែលនៅបំពង់កឱ្យរបូតចេញ :

ខាង នាម

[ខាង] khang

ប៉ែក, ចំណែក; ប្រប, ជិត :

ខាត កិ., គុ.កិ.

[ខាត] khat

ថយពីចំនួនដើម, មិនពេញ, មិនចំណេញ :

ខាតដើម

(ម.ព. ខាត)។

ខាតដើម កិរិយាសព្ទ

[ខាត-ដើម] khatdaeum≈

(ម.ព. ខាត)។

ខាតបង់

ខូចខាត បាត់បង់ :

ខាតបង់ កិរិយាសព្ទ

[ខាត-បង់] khatbong

ខូចខាត បាត់បង់ :

ខាត់

ឈ្មោះផ្តិលមួយប្រភេទ ធ្វើដោយលោហធាតុ កាលបើខាត់ ឡើងសម្បុរភ្លឺ :

ខាត់ កិរិយាសព្ទ

[ខាត់] khat

ដុសរំលីងឱ្យស្អាត ដោយគ្រឿងខាត់ :