វចនានុក្រមខ្មែរ

ខ្នាយ នាម

[ខ្នាយ] khnay

ចង្កូមស្រួចជាគ្រឿងការពាររបស់ជ្រូក :

ខ្នាយ នាម

[ខ្នាយ-ជុំ-ក្រ-ឡង់] khnay

ខ្នាយជ្រូកព្រៃដែលដុះវែងរហូតមានរាងជារង្វង់ដែលគេសន្មតជាគ្រឿងពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិ :

ខ្នាយ នាម

[ខ្នាយ-តាន់] khnay

ខ្នាយដែលជ្រូកព្រៃកាច់បំបាក់ដោយចាក់ចូលដើមឈើ ដែលគេសន្មតជាគ្រឿងពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិ :

ខ្នាយ នាម

[ខ្នាយ] khnay

ឆ្អឹងពកជាប់ជើងបក្សីប្រភេទខ្លះ មានរាងស្រួចជាគ្រឿងសម្រាប់ប្រយុទ្ធ។ ជួនគេហៅថា ឆ្នាល់ :

ខ្នារ

(ព.បុ.) ទីដីជាទួលខ្ពស់ព័ទ្ធជុំវិញត្រពាំង ឬជាតស្រះ គឺស្រះដែលកើតឯងដោយឥតអ្នកណាជីក, ជួនកាលគេកភូមិ ឬ កវត្តលើទួលនោះគេហៅថា ភូមិខ្នារ, វត្តខ្នារ តាមឈ្មោះដើម។ ត្រពាំង ឬ ជាតស្រះនោះ ក៏គេហៅតាមឈ្មោះទួលនោះដែរ :

ខ្នារ នាម

[ខ្នា] khnar

ប្រដាប់សម្រាប់ការសូត្រ, ការអំបោះធ្វើដោយឫស្សីបិត ឬ ត្រែងដែលហៅថា ត្រែងខ្នារកាំ ជាដើម។

ខ្នារ នាម

[ខ្នា] khnar

ឈ្មោះគ្រឿងប្រហារមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានដូចស្នាសម្រាប់បាញ់ឯង។

ខ្នារ នាម

[ខ្នា] khnar

(ព.បុ.) ទីដីជាទួលខ្ពស់ព័ទ្ធជុំវិញត្រពាំង ឬជាតស្រះ គឺស្រះដែលកើតឯងដោយឥតអ្នកណាជីក, ជួនកាលគេកភូមិ ឬ កវត្តលើទួលនោះគេហៅថា ភូមិខ្នារ, វត្តខ្នារ តាមឈ្មោះដើម។ ត្រពាំង ឬ ជាតស្រះនោះ ក៏គេហៅតាមឈ្មោះទួលនោះដែរ :

ខ្និច

ធ្វើអំពើដោយកិច្ចកលមាយា។

ខ្និច កិរិយាសព្ទ

[ខ្និច] khnech

ធ្វើអំពើដោយកិច្ចកលមាយា។

ខ្និត

ឈើសម្រាប់កិតលាមក :

ខ្និត នាម

[ខ្និត] khnet

ឈើសម្រាប់កិតលាមក :

ខ្នឺប

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ សម្របត្រចៀក ឱ្យរឹងប្រឹងរាបទៅក្រោយ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្នឺប គុណកិរិយា

[ខ្នឺប] khneub

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ សម្របត្រចៀក ឱ្យរឹងប្រឹងរាបទៅក្រោយ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្នុរ

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ មានផ្លែជាអាហារ ខ្លឹមប្រើស្ងោរយកទឹកជ្រលក់សំពត់ចីវរអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ខ្នុរមានច្រើនយ៉ាងគឺ ខ្នុរណាំង សាច់រឹង, ខ្នុរបាយស្រា សាច់ជ្រាយ ជាដើម។

ខ្នុរ នាម

[ខ្នុល] khnor

ឈ្មោះរោគបូសដែលច្រើនតែកើតនៅក្បាលកូនក្មេង :

ខ្នុរ នាម

[ខ្នុល] khnor

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ មានផ្លែជាអាហារ ខ្លឹមប្រើស្ងោរយកទឹកជ្រលក់សំពត់ចីវរអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ខ្នុរមានច្រើនយ៉ាងគឺ ខ្នុរណាំង សាច់រឹង, ខ្នុរបាយស្រា សាច់ជ្រាយ ជាដើម។

ខ្នុរសម្ល

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ស្លឹកធំហើយឆែកៗ ដើមបែបម្កាក់បារាំង ផ្លែសម្រាប់ធ្វើសម្ល។

ខ្នុរសម្ល នាម

[ខ្នុល-សំ-ឡ] khnorsomlor

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ស្លឹកធំហើយឆែកៗ ដើមបែបម្កាក់បារាំង ផ្លែសម្រាប់ធ្វើសម្ល។

ខ្នូរ

ប្រដាប់សម្រាប់កូរ, ឧបករណ៍សម្រាប់កូរ។

ខ្នូរ នាម

[ខ្នូ] khnu≈

ប្រដាប់សម្រាប់កូរ, ឧបករណ៍សម្រាប់កូរ។

ខ្នួច

ចំណងសម្រាប់កួចធ្វើដោយឫស្សីស្រស់ ឬ ដោយទ្រនុងស្លឹករឹតជាដើម :

ខ្នួច នាម

[ខ្នួច] khnuoch

ចំណងសម្រាប់កួចធ្វើដោយឫស្សីស្រស់ ឬ ដោយទ្រនុងស្លឹករឹតជាដើម :

ខ្នួត

របស់សម្រាប់កួត :

ខ្នួត នាម

[ខ្នួត] khnuot

របស់សម្រាប់កួត :

ខ្នួតអំបោះ

ឈ្មោះសត្វតូចសន្តាននឹងកន្លង់ សម្បុរបៃតងចាស់។

ខ្នួតអំបោះ នាម

[ខ្នួត-អំ-បោះ] khnuotaambaoh

ឈ្មោះសត្វតូចសន្តាននឹងកន្លង់ សម្បុរបៃតងចាស់។

ខ្នើត

(ព.សា.) អ្វីៗដែលគេធ្វើកើត, បើធ្វើមិនកើត គេនិយាយថា មិនខ្នើតទេ គឺអ្វីនោះគេនឹងធ្វើមិនកើតទេ។

ខ្នើត នាម

[ខ្នើត] khnaeut

ពន្លឺដែលកើតតាមលំដាប់ថ្ងៃ គឺចំណែកខែខាងដើមដែលមានពន្លឺព្រះចន្ទ្រមកដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី គឺតាំងពីថ្ងៃ ១កើត មកដល់ ១៥កើត; ថ្ងៃតពីនេះទៅហៅថា រនោច។

ខ្នើត នាម

[ខ្នើត] khnaeut

(ព.សា.) អ្វីៗដែលគេធ្វើកើត, បើធ្វើមិនកើត គេនិយាយថា មិនខ្នើតទេ គឺអ្វីនោះគេនឹងធ្វើមិនកើតទេ។

ខ្នើយ

ខ្នើយសម្រាប់ឱប។

ខ្នើយ នាម

[ខ្នើយ] khnaeuy

ប្រដាប់សម្រាប់កើយ, គង, ឱប, ផ្អែក។

ខ្នើយ នាម

[ខ្នើយ-ក្បាល] khnaeuy

ខ្នើយសម្រាប់កើយ។

ខ្នើយ នាម

[ខ្នើយ-ជើង] khnaeuy

ខ្នើយសម្រាប់គង។

ខ្នើយ នាម

[ខ្នើយ-ប៉ាក់-ថៅ] khnaeuy

ខ្នើយសម្រាប់ផ្អែក។

ខ្នើយ នាម

[ខ្នើយ-អោប] khnaeuy

ខ្នើយសម្រាប់ឱប។

ខ្នៀរ

ប្រដាប់សម្រាប់កៀរ :

ខ្នៀរ នាម

[ខ្នៀ] khnier

ប្រដាប់សម្រាប់កៀរ :

ខ្នៀស

ប្រដាប់សម្រាប់កៀសវត្ថុផ្សេងៗ :

ខ្នៀស នាម

[ខ្នៀស] khnies

ប្រដាប់សម្រាប់កៀសវត្ថុផ្សេងៗ :

ខ្នែង

មែកព្រឹក្សា, វល្លិ, ប្រទាលដែលខ្ចី ទើបលាស់ចេញពីដើម :

ខ្នែង នាម

[ខ្នែង] khnaeng

មែកព្រឹក្សា, វល្លិ, ប្រទាលដែលខ្ចី ទើបលាស់ចេញពីដើម :

ខ្នែងពោះវៀន

អាការៈមួយនៅក្នុងពោះមនុស្សត្រង់គល់ពោះវៀនធំ :

ខ្នែងពោះវៀន នាម

[ខ្នែង-ពោះ-វៀន] khnengpoeahvien≈

អាការៈមួយនៅក្នុងពោះមនុស្សត្រង់គល់ពោះវៀនធំ :

ខ្នោស

ប្រដាប់សម្រាប់កោស :

ខ្នោស នាម

[ខ្នោស] khnaos

ប្រដាប់សម្រាប់កោស :

ខ្នោះ

ឈ្មោះគ្រឿងដាក់ក្ដីម្យ៉ាង ធ្វើដោយឈើ ឬ ដែកសម្រាប់ដាក់ភ្ជាប់ជើងដៃ :

ខ្នោះ នាម

[ខ្នោះ] khnaoh

ឈ្មោះគ្រឿងដាក់ក្ដីម្យ៉ាង ធ្វើដោយឈើ ឬ ដែកសម្រាប់ដាក់ភ្ជាប់ជើងដៃ :

ខ្នៅ

ស្នាមដែលដៅ (ម.ប្រ.)។

ខ្នៅ នាម

[ខ្នៅ] khnau

ស្នាមដែលដៅ (ម.ប្រ.)។

ខ្នះខ្នែង

ខំសង្វាត :

ខ្នះខ្នែង កិរិយាសព្ទ

[ខ្នះ-ខ្នែង] khnahkhnaeng

ខំសង្វាត :

ខ្ព

ឈើបន្ទះមានសណ្ឋាន ង សម្រាប់តក្បាល ឬ កន្សៃទូកឱ្យចម្រើនប្រវែងនិងកម្ពស់ឡើង :

ខ្ព នាម

[ខ្ព] khpor

សំណុំផ្កាដូង, ផ្កាស្លាជាដើម :

ខ្ព នាម

[ខ្ព] khpor

ឈើបន្ទះមានសណ្ឋាន ង សម្រាប់តក្បាល ឬ កន្សៃទូកឱ្យចម្រើនប្រវែងនិងកម្ពស់ឡើង :

ខ្ពង់

ខ្នងភ្នំ ឬ ខ្នងទួល :

ខ្ពង់ នាម

[ខ្ពង់] khpong

ខ្នងភ្នំ ឬ ខ្នងទួល :

ខ្ពង់ខ្ពស់

ខ្ពស់ដូចខ្នងភ្នំ, ថ្កើងថ្កាន, ប្រសើរ :

ខ្ពង់ខ្ពស់ គុណនាម

[ខ្ពង់-ខ្ពស់] khpongokhpos

ខ្ពស់ដូចខ្នងភ្នំ, ថ្កើងថ្កាន, ប្រសើរ :

ខ្ពង់មេឃ

ផ្ទៃមេឃដែលខ្ពស់ស្រឡះ។

ខ្ពង់មេឃ នាម

[ខ្ពង់-មេក] khpongmekh

ផ្ទៃមេឃដែលខ្ពស់ស្រឡះ។

ខ្ពង់រាប

ខ្នងភ្នំ ឬ ខ្នងទួល ដែលមានផ្ទៃដីរាបស្មើទូលាយវែងឆ្ងាយ។

ខ្ពង់រាប នាម

[ខ្ពង់-រាប] khpangreab

ខ្នងភ្នំ ឬ ខ្នងទួល ដែលមានផ្ទៃដីរាបស្មើទូលាយវែងឆ្ងាយ។

ខ្ពប

កន្លែងថ្នក់ទឹកកើតដោយដីដុះថ្មីឱបច្រាំងចាស់។

ខ្ពប កិរិយាសព្ទ

[ខ្ពប] khpob

ឡើងដើមឈើដោយឱប :

ខ្ពប នាម

[ខ្ពប] khpob

កន្លែងថ្នក់ទឹកកើតដោយដីដុះថ្មីឱបច្រាំងចាស់។

ខ្ពបសមុទ្រ

(ភូមិ.) តំបន់ទឹកសមុទ្ររាក់ ស្ងប់ ដាច់ចេញពីសមុទ្រដោយពំនូកខ្សាច់កោះរបាំងឬផ្កាថ្ម ហើយមានច្រកចេញចូលទៅសមុទ្របាន។

ខ្ពបសមុទ្រ នាម

[ខ្ពប-សៈ-ម៉ុត] khapbsakmot≈

(ភូមិ.) តំបន់ទឹកសមុទ្ររាក់ ស្ងប់ ដាច់ចេញពីសមុទ្រដោយពំនូកខ្សាច់កោះរបាំងឬផ្កាថ្ម ហើយមានច្រកចេញចូលទៅសមុទ្របាន។

ខ្ពស់

ដែលមានជំហរបញ្ឈរវែងច្រើនឡើងលើ។

ខ្ពស់ គុណនាម

[ខ្ពស់] kpous

ដែលមានជំហរបញ្ឈរវែងច្រើនឡើងលើ។

ខ្ពាក

សូរឮដោយរបស់រាវ ឬ វត្ថុទន់ធ្លាក់ខ្លាំងមកទាំងដុំ :

ខ្ពាក ឧទានសព្ទ

[ខ្ពាក] khpak

សូរឮដោយរបស់រាវ ឬ វត្ថុទន់ធ្លាក់ខ្លាំងមកទាំងដុំ :

ខ្ពាក់ៗ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ធ្លាក់, ជ្រុះ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្ពាក់ៗ គុណកិរិយា

[ខ្ពាក់-ខ្ពាក់] khpak

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ធ្លាក់, ជ្រុះ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្ពាប់

កាប់ម្ដង។

ខ្ពាប់ ឧទានសព្ទ

[ខ្ពាប់] khpab

សូរឮដោយវាយ ដោយកាប់ :

ខ្ពាប់ កិរិយាសព្ទ

[កាប់-មួយ-ខ្ពាប់] khpab

កាប់ម្ដង។

ខ្ពុក

សូរឮដោយរបស់តូចធ្លាក់ :

ខ្ពុក ឧទានសព្ទ

[ខ្ពុក] khpok

សូរឮដោយរបស់តូចធ្លាក់ :

ខ្ពុរ

បៀមទឹកអង្រង់លាងមាត់ :

ខ្ពុរ កិរិយាសព្ទ

[ខ្ពុល] khpor

បៀមទឹកអង្រង់លាងមាត់ :

ខ្ពើម

ណាយចិត្តនឹងអាហារមិនស្អាត, នឹងវត្ថុស្មោកគ្រោក ឬ ក្លិនមិនគាប់ចិត្ត។ ជ្រេញចិត្ត, រអាចិត្ត។

ខ្ពើម កិរិយាសព្ទ

[ខ្ពើម] khpaeum

ណាយចិត្តនឹងអាហារមិនស្អាត, នឹងវត្ថុស្មោកគ្រោក ឬ ក្លិនមិនគាប់ចិត្ត។ ជ្រេញចិត្ត, រអាចិត្ត។

ខ្ពោក

សូរឮដោយដួល, ដោយធ្លាក់, ដោយជ្រុះរបស់អ្វីៗដែលមានអាការៈទន់ :

ខ្ពោក ឧទានសព្ទ

[ខ្ពោក] khpaok

សូរឮដោយដួល, ដោយធ្លាក់, ដោយជ្រុះរបស់អ្វីៗដែលមានអាការៈទន់ :

ខ្មង

ខួរក្នុងឆ្អឹង ឬ ឆ្អឹងខ្នងត្រីរ៉ស់ ត្រីឆ្ដោ :

ខ្មង នាម

[ខ្មង] khmong

ខួរក្នុងឆ្អឹង ឬ ឆ្អឹងខ្នងត្រីរ៉ស់ ត្រីឆ្ដោ :

ខ្មាញ់

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ រត់ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្មាញ់ គុណនាម

[ខ្មាញ់] khmanh

ដែលចូលធ្លុងគ្នាល្អ :

ខ្មាញ់ នាម

[ខ្មាញ់] khmanh

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ពួកស្មៅជើងបង្កងសម្រាប់ប្រើជ្រលក់យកពណ៌ខ្មៅ បុកលាយជាមួយនឹងខ្មួញ។

ខ្មាញ់ គុណកិរិយា

[ខ្មាញ់] khmanh

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ រត់ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្មាន់

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ មានសម្បុរកន្ទុយ និងព្រុយដូចត្រីកំភរ តែធំជាងត្រីកំភរ :

ខ្មាន់ នាម

[ខ្មាន់] khman

កងទាហានកាន់ធ្នូ, ជាងកោរកាត់កេសា; កងទាហានកាន់ធ្នូហៅថា ខ្មាន់ធ្នូ, ជាងកោរកាត់កេសាស្ដេចហៅ ខ្មាន់ព្រះកេស។

ខ្មាន់ នាម

[ខ្មាន់-កាំ-ភ្លើង] khman

អ្នកកាន់កាំភ្លើង, អ្នកបាញ់កាំភ្លើង :

ខ្មាន់ នាម

[ខ្មាន់] khman

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ មានសម្បុរកន្ទុយ និងព្រុយដូចត្រីកំភរ តែធំជាងត្រីកំភរ :

ខ្មាយ

ដែលធ្វើដែរ ប៉ុន្តែអាក់ខានមិនទាន់ចប់ស្រេច ក៏បោះបង់ទៅសិន :

ខ្មាយ គុណនាម ១)

[ខ្មាយ] khmay

ដែលមិនរឹតមិនរើទេ សះជាក៏មិនទាន់សះជាដែរ :

ខ្មាយ គុណនាម ២)

[ខ្មាយ] khmay

ដែលមិនទាន់ហើយ ក៏បោះបង់ចោលទៅសិន :

ខ្មាយ គុណកិរិយា

[ខ្មាយ] khmay

ដែលធ្វើដែរ ប៉ុន្តែអាក់ខានមិនទាន់ចប់ស្រេច ក៏បោះបង់ទៅសិន :

ខ្មាស

សេចក្ដីអៀនអន់, ដែលអៀនខ្មាស។