គណបូរកៈ នាម
[គៈ-ណៈ-ប៉ូ-រ៉ៈ-កៈ] keaknakbourakkak≈
សង្ឃឬភិក្ខុអ្នកមកជួយបំពេញ ឬជួយបង្គ្រប់ចំនួនសង្ឃ – សម្រាប់ធ្វើសង្ឃកម្មឱ្យត្រឹមត្រូវតាមវិន័យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។
ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[គៈ-ណៈ-ប៉ូ-រ៉ៈ-កៈ] keaknakbourakkak≈
សង្ឃឬភិក្ខុអ្នកមកជួយបំពេញ ឬជួយបង្គ្រប់ចំនួនសង្ឃ – សម្រាប់ធ្វើសង្ឃកម្មឱ្យត្រឹមត្រូវតាមវិន័យក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។
(ម.ព. គណបក្ខ)។
[គៈ-ណៈ-ព័ក] keaknakpka≈
(ម.ព. គណបក្ខ)។
វិទ្យាសាស្ត្រខាងគណនា, វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពី នព្វន្ត ធរណីមាត្រ ពីជគណិត គណិតវិទ្យាវិភាគ គណិតវិទ្យាគណនាជាដើម ហើយសិក្សាអំពីបរិមាណ ទំហំលំដាប់ទម្រង់និងលក្ខណៈរបស់វាដោយប្រើប្រាស់ចំនួននិងនិម្មិតសញ្ញា។
[គៈ-ណិត-វិត-ទ្យា] keaknetvittyea≈
វិទ្យាសាស្ត្រខាងគណនា, វិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពី នព្វន្ត ធរណីមាត្រ ពីជគណិត គណិតវិទ្យាវិភាគ គណិតវិទ្យាគណនាជាដើម ហើយសិក្សាអំពីបរិមាណ ទំហំលំដាប់ទម្រង់និងលក្ខណៈរបស់វាដោយប្រើប្រាស់ចំនួននិងនិម្មិតសញ្ញា។
ឈ្មោះទេវតាមានក្បាលជាដំរី ជាបុត្រព្រះឥសូរ។ ក្លាយមកពីពាក្យ វិឃ្នេស។
[គៈ-ណេស] kones
ឈ្មោះទេវតាមានក្បាលជាដំរី ជាបុត្រព្រះឥសូរ។ ក្លាយមកពីពាក្យ វិឃ្នេស។
ក្រុមនៃភិក្ខុសង្ឃ។
[គៈ-ណៈ] knak
ពួក; ក្រុម; បន; ហ្វូង។
[រ័ត-មន់-ត្រី-គៈ-ណៈ] knak
ក្រុមនៃរដ្ឋមន្ត្រី។
[សង់-ឃៈ-គៈ-ណៈ] ឬ [សង់-គៈ-ណៈ] knak
ក្រុមនៃភិក្ខុសង្ឃ។
ជនមួយក្រុមឬក្រុមជំនុំដែលចាត់តាំងឡើង ដោយពិធីបោះឆ្នោតឬដោយការជ្រើសតាំង សម្រាប់ឱ្យពិនិត្យកិច្ចការណាមួយដាច់មុខដោយឡែក :
[គៈ-ណៈ-កាំ-ម៉ៈ-កា] konakkammokar
ជនមួយក្រុមឬក្រុមជំនុំដែលចាត់តាំងឡើង ដោយពិធីបោះឆ្នោតឬដោយការជ្រើសតាំង សម្រាប់ឱ្យពិនិត្យកិច្ចការណាមួយដាច់មុខដោយឡែក :
សមាជិកមួយក្រុមដែលតាំងឡើងក្នុងក្រសួងរាជការ ឬ ក្នុងសភាដើម្បីឱ្យប្រតិបត្តិសម្រេចការណាមួយ :
[គៈ-ណៈ-កាំ-ម៉ា-ធិ-កា] konakkammeathikar
សមាជិកមួយក្រុមដែលតាំងឡើងក្នុងក្រសួងរាជការ ឬ ក្នុងសភាដើម្បីឱ្យប្រតិបត្តិសម្រេចការណាមួយ :
ពាក្យផ្សំដោយសន្មតិប្រើ មានអត្ថន័យថា ពួកមានគ្នាច្រើន ឬថា ពួកទីទៃពីគ្នា; ប្រើជា គណព័គ្គ ក៏បាន។
[គៈ-ណៈ-ប៉ាក់] keaknakbak≈
ពាក្យផ្សំដោយសន្មតិប្រើ មានអត្ថន័យថា ពួកមានគ្នាច្រើន ឬថា ពួកទីទៃពីគ្នា; ប្រើជា គណព័គ្គ ក៏បាន។
(ម.ព. គណបក្ខ)។
[គៈ-ណៈ-ប៉ាក់] keaknakbak≈
(ម.ព. គណបក្ខ)។
ជនមួយក្រុម ឬ គណៈកម្មការមួយក្រុម ដែលគេចាត់ឱ្យជាតំណាងជាតិ, តំណាងប្រទេស ឬ តំណាងក្រុមណាមួយ ដើម្បីបំពេញកិច្ចការផ្សេងៗ ឯបរទេស ឬ ក្នុងប្រទេស។
[គៈ-ណៈ-ប្រៈ-តិ-ភូ] konakbratephu
ជនមួយក្រុម ឬ គណៈកម្មការមួយក្រុម ដែលគេចាត់ឱ្យជាតំណាងជាតិ, តំណាងប្រទេស ឬ តំណាងក្រុមណាមួយ ដើម្បីបំពេញកិច្ចការផ្សេងៗ ឯបរទេស ឬ ក្នុងប្រទេស។
បុគ្គលជាអធិបតីតិចឬច្រើនដែលគេចាត់តាំងឡើងសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យមើលការខុសត្រូវក្នុងពេលប្រឡង។
[គៈ-ណៈ-មេ-ប្រ-យោក] konakmebroyouk
បុគ្គលជាអធិបតីតិចឬច្រើនដែលគេចាត់តាំងឡើងសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យមើលការខុសត្រូវក្នុងពេលប្រឡង។
ពួកក្រុមនៃរដ្ឋមន្ត្រី ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបជាប្រមុខ។
[គៈ-ណៈ-រ័ត-ឋៈ-មន់-ត្រី] keaknakrtathakmnotri≈
ពួកក្រុមនៃរដ្ឋមន្ត្រី ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបជាប្រមុខ។
ឥស្សរជនដែលជាអ្នកធំក្នុងពិធីជួបជុំឬអង្គប្រជុំណាមួយ។
[គៈ-ណៈ-អៈ-ធិ-ប៉ៈ-ដី] keaknakaakthibakdei≈
ឥស្សរជនដែលជាអ្នកធំក្នុងពិធីជួបជុំឬអង្គប្រជុំណាមួយ។
(ម.ព. គណៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[គៈ-ណៈ—] keaknak—≈
(ម.ព. គណៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
សត្វដែលមានសំបករឹងកង់ៗតជាប់គ្នា :
[គន់-ឋិ-កៈ-ស័ត] knothekaksta≈
សត្វដែលមានសំបករឹងកង់ៗតជាប់គ្នា :
ឈ្មោះគម្ពីរពួកមួយ ខាងពុទ្ធសាសនា ជាគម្ពីរសម្ដែងសេចក្ដីអធិប្បាយបាលី មានលំនាំស្រដៀងនឹងគម្ពីរអដ្ឋកថា តែញែកសេចក្ដីពិស្ដារច្បាស់លាស់ជាងអដ្ឋកថា; គម្ពីរគណ្ឋីនេះមានច្រើនតែខាងប៉ែកវិន័យ។
[គ័ន-ឋី] konthei
ឈ្មោះគម្ពីរពួកមួយ ខាងពុទ្ធសាសនា ជាគម្ពីរសម្ដែងសេចក្ដីអធិប្បាយបាលី មានលំនាំស្រដៀងនឹងគម្ពីរអដ្ឋកថា តែញែកសេចក្ដីពិស្ដារច្បាស់លាស់ជាងអដ្ឋកថា; គម្ពីរគណ្ឋីនេះមានច្រើនតែខាងប៉ែកវិន័យ។
(រ.ស.) ថ្ពាល់ :
[គន់-ឌៈ] knodeak≈
(រ.ស.) ថ្ពាល់ :
គ្រឿងសម្គាល់មួយបែបមានសណ្ឋានដូច្នេះ ">" មានន័យថា "ទៅជាឬកើតទៅជា" សម្រាប់ប្រើក្នុងការពន្យល់ប្រភពពាក្យជាសមាសនាមជាដើម ដែលកាត់បទញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ហើយរួមបញ្ចូលគ្នាទៅវិញ ដូចជា ជល + អាសយ > ជលាសយ ជាដើម។
[គៈ-តៈ-ស័ញ-ញ៉ា] kotasanhnha
គ្រឿងសម្គាល់មួយបែបមានសណ្ឋានដូច្នេះ ">" មានន័យថា "ទៅជាឬកើតទៅជា" សម្រាប់ប្រើក្នុងការពន្យល់ប្រភពពាក្យជាសមាសនាមជាដើម ដែលកាត់បទញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ហើយរួមបញ្ចូលគ្នាទៅវិញ ដូចជា ជល + អាសយ > ជលាសយ ជាដើម។
ការទៅ, ការដើរទៅ, ដំណើរ; ផ្លូវគន្លង; ទីកើតផ្សេងៗ; និស្ស័យ; អធ្យាស្រ័យ; ប្រាជ្ញាញាណ; ទីនៅ; បរិសុទ្ធិ។
[គៈ-តិ] kote
ការទៅ, ការដើរទៅ, ដំណើរ; ផ្លូវគន្លង; ទីកើតផ្សេងៗ; និស្ស័យ; អធ្យាស្រ័យ; ប្រាជ្ញាញាណ; ទីនៅ; បរិសុទ្ធិ។
(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទរបស់អារីស្តូត សម្រាប់ការពិចារណា ដែលនាំទៅដល់សកម្មភាពប្រតិបត្តិ ពោលគឺសំដៅទៅដល់គុណធម៌ដែលកើតចេញពីការពិចារណាអំពីការអនុវត្តត្រឹមត្រូវនូវការយល់ដឹងទូទៅ និងការយល់ដឹងពីទ្រឹស្ដីសីលធម៌ចំពោះករណីជាក់ស្ដែងដោយឡែកៗ ដោយនិយាយថា គតិបណ្ឌិតប្រតិបត្តិ គឺជាសភាពពិត
[គៈ-តិ-បន់-ឌិត] kotebndet
គតិរបស់បណ្ឌិត, អធ្យាស្រ័យ ឬ ប្រាជ្ញាញាណរបស់អ្នកប្រាជ្ញ។
[គៈ-តិ-បន់-ឌិត] kotebndet
(ទស្សនៈ.) អធ្យាស្រ័យល្អឬសុភនិច្ឆ័យរបស់មនុស្សដែលកើតចេញពីសមត្ថភាពនៃការប្រើប្រាស់បញ្ញាញាណ បទពិសោធ និង ពុទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីធ្វើការសម្រេចចិត្ត និងការវិនិច្ឆ័យឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
[គៈ-តិ-បន់-ឌិត-ប្រៈ-តិ-ប័ត] kotebndet
(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទរបស់អារីស្តូត សម្រាប់ការពិចារណា ដែលនាំទៅដល់សកម្មភាពប្រតិបត្តិ ពោលគឺសំដៅទៅដល់គុណធម៌ដែលកើតចេញពីការពិចារណាអំពីការអនុវត្តត្រឹមត្រូវនូវការយល់ដឹងទូទៅ និងការយល់ដឹងពីទ្រឹស្ដីសីលធម៌ចំពោះករណីជាក់ស្ដែងដោយឡែកៗ ដោយនិយាយថា គតិបណ្ឌិតប្រតិបត្តិ គឺជាសភាពពិត
ដែលទាក់ទងនឹងច្បាប់ តាមគន្លងច្បាប់ :
[គៈ-តិ-យុត] keakteyut≈
ដែលទាក់ទងនឹងច្បាប់ តាមគន្លងច្បាប់ :
ភាពស្មោះត្រង់ មិនលម្អៀង មានយុត្តិធម៌; ការយកចិត្តទុកដាក់លើអ្នកដទៃដោយស្មើភាពគ្នា។
[គៈ-តិ-យុត] keakteyut≈
ភាពស្មោះត្រង់ មិនលម្អៀង មានយុត្តិធម៌; ការយកចិត្តទុកដាក់លើអ្នកដទៃដោយស្មើភាពគ្នា។
ដែលជិតមិនលេច មិនជ្រាបទឹក :
[គត់] kot
(ម.ព. គុត)។
[គត់] kot
ដែលត្រឹម, ដែលត្រឹមកំណត់មិនលើស មិនខ្វះ :
[គត់] kot
ដែលជិតមិនលេច មិនជ្រាបទឹក :
ដែលបរិសុទ្ធល្អ; និយាយបានតែអំពីកិរិយាមារយាទ :
[គត់-មត់] kotomot
ដែលបរិសុទ្ធល្អ; និយាយបានតែអំពីកិរិយាមារយាទ :
[គន] kon
កន្លែងលើខ្នងដំរី ត្រង់ខាងក្រោយកូប ឬ រយាង។
[គន] kon
កំណាត់ឈើចងតគ្នាដោយខ្សែ, ដោយវល្លិសម្រាប់អូសបង្អើលត្រី ឱ្យផ្អើលដើម្បីនឹងឱ្យអ្នកកាន់អង្រុតរុត, ក្រុងត្រី។
[គន] kon
ដែលមកជួបប្រទះនៅពេលជាមួយគ្នា ហើយប្រទើសប្រទាក់គ្នា :
រកមើល; តែកម្រនិយាយដាច់តែឯង ច្រើននិយាយថា គយគន់ ឬ គន់មើល ...។
[គន់] kun
រកមើល; តែកម្រនិយាយដាច់តែឯង ច្រើននិយាយថា គយគន់ ឬ គន់មើល ...។
ពិចារណាដោយក្បួនវេទ មានវាយលេខ ជាដើម :
[គន់-គូ] konokur
ពិចារណាដោយក្បួនវេទ មានវាយលេខ ជាដើម :
ធុរៈផ្នែកខាងគម្ពីរបាលី, កិច្ចការរៀនសូត្រខាងបរិយត្តិ (ជាគូគ្នានឹង វិបស្សនាធុរៈ។
[គ័ន-ថៈ-ធុ-រៈ] konthothureak
ធុរៈផ្នែកខាងគម្ពីរបាលី, កិច្ចការរៀនសូត្រខាងបរិយត្តិ (ជាគូគ្នានឹង វិបស្សនាធុរៈ។
ការរចនា, ការតែងគម្ពីរបាលីឬក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ។
[គ័ន-ថៈ-រ៉ៈ-ចៈ-ណា] konthorochana
ការរចនា, ការតែងគម្ពីរបាលីឬក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ។
អាចារ្យអ្នកតែងគម្ពីរក្បួនច្បាប់ :
[គ័ន-ថៈ-រ៉ៈ-ចៈ-ណា-ចា] konthorochanachar
អាចារ្យអ្នកតែងគម្ពីរក្បួនច្បាប់ :
គម្ពីរ ឬ ក្បួនខាងសាសនា; ឈ្មោះកិលេសមួយពួក មាន អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ ជាដើម។
[គ័ន-ថៈ] kontheak
កម្រង; ចំណង, ...។
[គ័ន-ថៈ] kontheak
គម្ពីរ ឬ ក្បួនខាងសាសនា; ឈ្មោះកិលេសមួយពួក មាន អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ ជាដើម។
(ម.ព. គន្ធពាណិជ)។
[គន់-ធ] kunthor
ក្លិន; គ្រឿងក្រអូប (សម្រាប់ប្រើតែក្នុងកាព្យ)។
[គ័ន-ធៈ-ជាត] kunthor
ក្លិន; គ្រឿងក្រអូប។
[គ័ន-ធៈ-ពា-និច] kunthor
អ្នកលក់គ្រឿងក្រអូប, អ្នកលក់ទឹកអប់ ឬ ប្រេងក្រអូបផ្សេងៗ។
[គ័ន-ធៈ-ពិ-ដោ] ឬ [គន់-ធៈ-ពិ-ដោ] kunthor
ក្លិនក្រអូបល្អ, ក្លិនក្រអូបឈ្ងប់, ក្រអូបល្វេងល្វើយ។
[គ័ន-ធៈ-រស់] kunthor
ទឹកក្រអូប, ទឹកអប់។ល។
[គ័ន-ធៈ-វា-ណិជ] kunthor
(ម.ព. គន្ធពាណិជ)។
ស្ដេចរបស់គន្ធព្វ គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ គ្រប់គ្រងទិសខាងកើត។
[គន់-ធាប់] ឬ [គន់-ធប់] konthopvor
ទេវតាពួករបាំ :
[គ័ន-ធ័ប-ពា-ធិ-បៈ] ឬ [គ័ន-ធ័ប-ពា-ធិប] konthopvor
ស្ដេចរបស់គន្ធព្វ គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ គ្រប់គ្រងទិសខាងកើត។
ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។
[គ័ន-ធា-រៈ] knotheareak≈
ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។
(ម.ព. គន្ធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
[គន់-ធៈ—] knotheak—≈
(ម.ព. គន្ធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។
ចំណែកមួយនៃទ្រូងផ្លូវដែលខណ្ឌដោយគំនូសឬបរិក្ខារបែងផ្លូវជាចំណែកតាមបណ្ដោយទ្រូងផ្លូវ ដែលមានប្រវែងទទឹងគ្រប់គ្រាន់អាចឱ្យយានជំនិះគ្រប់ប្រភេទធ្វើដំណើរបានមួយជួរ។
[គន់-លង] konlong
ជួរស្នាម; ជ្រលង; ដាន; លំអាន :
[គន់-លង] konlong
លំអាន :
[គន់-លង] konlong
ច្បាប់, សណ្ដាប់ :
[គន់-លង-គោ-ច] konlong
ផ្លូវដែលភពនីមួយៗចល័តជុំវិញទៅតាមគន្លងរបស់វា :
[គន់-លង-ធ័រ] konlong
ការប្រព្រឹត្តល្អ ដឹងខុសដឹងត្រូវ ស្តាប់បង្គាប់ និងគោរពចាស់ទុំ :
[គន់-លង-ផែន-ដី] konlong
គន្លងដែលមានរាងជាអេលីបបង្កើតឡើងដោយរង្វិលជុំរបស់ផែនដី។
[គន់-លង-ផ្លូវ] konlong
ចំណែកមួយនៃទ្រូងផ្លូវដែលខណ្ឌដោយគំនូសឬបរិក្ខារបែងផ្លូវជាចំណែកតាមបណ្ដោយទ្រូងផ្លូវ ដែលមានប្រវែងទទឹងគ្រប់គ្រាន់អាចឱ្យយានជំនិះគ្រប់ប្រភេទធ្វើដំណើរបានមួយជួរ។
កន្លែងដែលគេលាក់ឱ្យស្ដួចតូចជាងគេ, អ្វីៗដែលមានថ្នាក់ មានជាន់ដូចគេលាក់ :
[គន់-លាក់] konleak
កន្លែងដែលគេលាក់ឱ្យស្ដួចតូចជាងគេ, អ្វីៗដែលមានថ្នាក់ មានជាន់ដូចគេលាក់ :
(ភាសា.) សូរដែលកើតឡើងចន្លោះខ្សែសំឡេង។
[គន់-លាក់-កាន់] knoleakkan≈
(ភាសា.) សូរដែលកើតឡើងចន្លោះខ្សែសំឡេង។
ដែលមានគន្លាក់ច្រើនដង, ច្រើនសង្កាត់ :
[គន់-លាក់-គន់-លើន] konleakknlaun
ដែលមានគន្លាក់ច្រើនដង, ច្រើនសង្កាត់ :
អវយវៈរបស់មនុស្សត្រង់ប៉ែកខាងក្រោយជង្គង់។
[គន់-លាក់-អាច់] konleakoaachom
អវយវៈរបស់មនុស្សត្រង់ប៉ែកខាងក្រោយជង្គង់។
ពាក្យគន្លាស់, សម្ដីគន្លាស់។ ចាស់ទុំហាមថា កុំនិយាយគន្លាស់លើពាក្យពុំសមគួរ ឬ លើពាក្យអាសគ្រាម ព្រោះនាំឱ្យគេរង្កៀស ឱ្យគេរិះគន់និន្ទាថាព្រហើន។ ពាក្យគន្លាស់ពុំសមគួរនោះ កាលបើយើងនឹងរកទៅគង់តែឃើញមាន។