វចនានុក្រមខ្មែរ

គន្លាស់ កិ., គុ.កិ.

[គន់-លាស់] konleas

និយាយផ្ទុយពាក្យ ថាត្រឡប់ឡើងវិញ ទើបមានន័យច្បាស់ថា ជានេះជានោះ, ដូចគន្លាស់ថា តានៅ? (=ទៅណា?) ; ម៉ាពីនក? (= មកពីណា?) ; សាយប៊ី (= ស៊ីបាយ) ជាដើម :

គន្លាស់ គុណនាម

[គន់-លាស់] konleas

ពាក្យគន្លាស់, សម្ដីគន្លាស់។ ចាស់ទុំហាមថា កុំនិយាយគន្លាស់លើពាក្យពុំសមគួរ ឬ លើពាក្យអាសគ្រាម ព្រោះនាំឱ្យគេរង្កៀស ឱ្យគេរិះគន់និន្ទាថាព្រហើន។ ពាក្យគន្លាស់ពុំសមគួរនោះ កាលបើយើងនឹងរកទៅគង់តែឃើញមាន។

គន្លាស់គន្លោង

ដែលគន្លាស់ជាកាព្យ ជាឃ្លោង, ដូចជា ខ្ជៀនរឹល, សេកឌីសេកឌី, ត្អថាក្រូញ, ស៊េតែកុំ, អាសខ្មិត, ចក់អាក្រិត, ឃេពីកុស, ទាំងអ៊ាក្នស់, ក្នុកស្រុង ...។

គន្លាស់គន្លោង គុ.កិ., គុ.

[គន់-លាស់-គន់-លោង] konleasknloung

ដែលគន្លាស់ជាកាព្យ ជាឃ្លោង, ដូចជា ខ្ជៀនរឹល, សេកឌីសេកឌី, ត្អថាក្រូញ, ស៊េតែកុំ, អាសខ្មិត, ចក់អាក្រិត, ឃេពីកុស, ទាំងអ៊ាក្នស់, ក្នុកស្រុង ...។

គន្លិកគន្លាក់

ដែលរដិបរដុប, ខ្ពស់ទាប, ស្ដួចខ្លះ, ធំខ្លះ។

គន្លិកគន្លាក់ គុណនាម

[គន់-លិក-គន់-លាក់] konlikkonleak

ដែលរដិបរដុប, ខ្ពស់ទាប, ស្ដួចខ្លះ, ធំខ្លះ។

គន្លឹះ

រនុកបញ្ឈរ, ឬផ្ដេក ចន្ទាស់សម្រាប់រុករុញចេញចូល :

គន្លឹះ នាម

[គន់-លឹស] konlueeah

រនុកបញ្ឈរ, ឬផ្ដេក ចន្ទាស់សម្រាប់រុករុញចេញចូល :

គន្លោង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ គន្លាស់, កន្លៀត :

គន្លោង បុព្វបទ

[គន់-លោង] konloung

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ គន្លាស់, កន្លៀត :

គប់

អន្លូងឈើធំៗ មានសណ្ឋានបែបញញួរ។

គប់ កិរិយាសព្ទ ១)

[គប់] kob

វាយ, សំពងដោយគប់ :

គប់ កិរិយាសព្ទ ២)

[គប់] kob

ចោល គ្រវែង ឬបោះវត្ថុអ្វីមួយតម្រង់ទៅរកគោលដៅដោយប្រើកម្លាំងដៃ :

គប់ កិរិយាសព្ទ

[គប់] kob

រាប់រកគ្នា, ចងសមាគមនឹងគ្នា :

គប់ នាម

[គប់] kob

សំណុំសំរាម, ចំបើងឬបាច់ឈើស្ងួត, ឈើពុកដែលចងសម្រាប់កាន់អុជឆួលឬបំភ្លឺ (ហៅ គប់ភ្លើង ក៏បាន)។

គប់ នាម

[គប់] kob

អន្លូងឈើធំៗ មានសណ្ឋានបែបញញួរ។

គប់គិត

រួមគំនិតគ្នា, គិតគូរគ្នា។

គប់គិត កិរិយាសព្ទ

[គប់-គិត] kobakit

រួមគំនិតគ្នា, គិតគូរគ្នា។

គប់វង់

ឈ្មោះល្បែងម្យ៉ាងដែលក្មេងៗចូលចិត្តលេង ដោយយកស្បែកជើងគប់វត្ថុអ្វីមួយឱ្យខ្ទាតចេញពីវង់ :

គប់វង់ នាម

[គប់-វង់] kbavngo≈

ឈ្មោះល្បែងម្យ៉ាងដែលក្មេងៗចូលចិត្តលេង ដោយយកស្បែកជើងគប់វត្ថុអ្វីមួយឱ្យខ្ទាតចេញពីវង់ :

គប្បី

ដែលត្រឹមត្រូវ :

គប្បី កិរិយាសព្ទ a

[គាប់-បី] kobbei

ត្រូវតែ :

គប្បី គុណកិរិយា b

[គាប់-បី] kobbei

ដែលត្រឹមត្រូវ :

គភ៌ នាម ១)

[គ័រ] kophr

សត្វកើតក្នុងផ្ទៃ :

គភ៌ នាម ២)

[គ័រ] kophr

(វេជ្ជ.) កូនក្នុងផ្ទៃដែលវិវត្តពីស៊ីកូតរហូតដល់គ្រប់ខែកើត :

គភ៌ នាម

[គ័រ-ក្រៅ-ស្បូន] kophr

គភ៌ដែលតាំងទីនៅដៃស្បូន កន្សោមស្បូន ឬឆិទ្ទដ្ឋានពោះ :

គភ៌ នាម

[គ័រ-គ្រប់-ខែ] kophr

គភ៌ដែលមានអាយុមធ្យម ៩ខែ១០ថ្ងៃ រាប់ចាប់ពីថ្ងៃបាត់រដូវរហូតដល់ថ្ងៃសម្រាល :

គភ៌ នាម

[គ័រ-ចាស់-ខែ] kophr

គភ៌ដែលមានអាយុលើសពី៤២សប្ដាហ៍ គឺមានរយៈពេលវែងជាងគភ៌គ្រប់ខែធម្មតា :

គម

បណ្ដូល កឈើក្នុងពួកត្នោត, ដូង, ស្លា, ជ្រែ; ប្រើធ្វើជាបន្លែ, អន្លក់ មានរសពីសា ប្រើជួសសាឡាត់បាន :

គម គុណនាម

[គម] kom

ដែលមានខ្នងពកកំពូកស្រដៀងនឹងបូកគោ :

គម នាម

[គម-គាក់] kom

គមនិងគាក់។

គម នាម

[គម] kom

ឈ្មោះនំមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានដូចខ្នងគម ធ្វើពីម្សៅដំណើបមានស្នូលដូងឬស្នូលសណ្ដែក ស្បាត់ស្ករ ខ្ចប់ដោយស្លឹក ចម្អិនដោយចំហុយ :

គម នាម

[គម] kom

បណ្ដូល កឈើក្នុងពួកត្នោត, ដូង, ស្លា, ជ្រែ; ប្រើធ្វើជាបន្លែ, អន្លក់ មានរសពីសា ប្រើជួសសាឡាត់បាន :

គមនាការ

អាការៈទៅ, អាការៈដែលប្រុងធ្វើដំណើរទៅ, ដំណើរដែលប្រុងនឹងទៅ :

គមនាការ នាម

[គៈ-មៈ-នា-កា] komoneakar

អាការៈទៅ, អាការៈដែលប្រុងធ្វើដំណើរទៅ, ដំណើរដែលប្រុងនឹងទៅ :

គមនាគមន៍

(ប.ព.) គមនាគមន៍ដែលសម្គាល់លើការបញ្ជូនទិន្នន័យជាលក្ខណៈឌីជីថល។

គមនាគមន៍ នាម

[គៈ-មៈ-នា-គំ] komoneakom

ការទៅនិងការមក, ដំណើរទៅនិងដំណើរមក; ផ្លូវទាក់ទងសម្រាប់ធ្វើដំណើរទៅមក :

គមនាគមន៍ នាម

[គៈ-មៈ-នា-គំ-ទិន-នៈ-នៃ] komoneakom

(ប.ព.) គមនាគមន៍ដែលសម្គាល់លើការបញ្ជូនទិន្នន័យជាលក្ខណៈឌីជីថល។

គម្ដែង

ព្រះភិក្ខុសង្ឃជាទីគោរព :

គម្ដែង នាម

[គំ-មៈ-ដែង] komdeaeng

មានន័យថា ព្រះតេជព្រះគុណ; លោកជាម្ចាស់។ លុះចំណេរកាលតៗមក ខ្មែរយើងប្រើពាក្យនេះ សំដៅសេចក្ដីថា លោកអ្នកមានបុណ្យច្រើនគួរជាទីគោរព គួរធ្វើសក្ការបូជា; លោកអ្នកមានស័ក្ដិយសខ្ពង់ខ្ពស់។

គម្ដែង នាម

[គំ-មៈ-ដែង-ក្រ-ឡា] komdeaeng

ស្វាមី, ប្ដី។

គម្ដែង នាម

[គំ-មៈ-ដែង-ផ្ទៃ-ក្រោម] komdeaeng

ព្រះរាជា, ក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ។

គម្ដែង នាម

[គំ-មៈ-ដែង-សង់] komdeaeng

ព្រះភិក្ខុសង្ឃជាទីគោរព :

គម្ពីរ

សាស្ត្រា, ច្បាប់, ធម្មវិន័យ ដែលរួបរួមដោយពួក ដោយប៉ែក ដោយខ្សែ :

គម្ពីរ នាម

[គំ-ពី] kompi

សាស្ត្រា, ច្បាប់, ធម្មវិន័យ ដែលរួបរួមដោយពួក ដោយប៉ែក ដោយខ្សែ :

គម្ពីរនិយម

ការប្រកាន់យកទស្សនៈ គំនិត គោលការណ៍ណាមួយថា សុទ្ធតែត្រឹមត្រូវ ដោយមិនបាច់ពិចារណា :

គម្ពីរនិយម នាម

[គំ-ពី-និ-យំ] kumpiniyum≈

ការប្រកាន់យកទស្សនៈ គំនិត គោលការណ៍ណាមួយថា សុទ្ធតែត្រឹមត្រូវ ដោយមិនបាច់ពិចារណា :

គម្ពីរបរិសុទ្ធ

ឈ្មោះគម្ពីរនៅក្នុងសាសនាគ្រិស្ត (គម្ពីរប៊ីប) :

គម្ពីរបរិសុទ្ធ នាម

[គំ-ពី-ប-រិ-សុត] kumpibarisot≈

ឈ្មោះគម្ពីរនៅក្នុងសាសនាគ្រិស្ត (គម្ពីរប៊ីប) :

គម្ភីរ

មតិជ្រៅ, គំនិតជ្រៅ។

គម្ភីរ គុណនាម

[គំ-ភី] komphi

ដែលមានជម្រៅ, ជ្រៅ។

គម្ភីរ នាម

[គំ-ភី-រៈ-បត់] komphi

បទឬចំណែកនៃសេចក្ដីដ៏ជ្រាលជ្រៅ។

គម្ភីរ នាម

[គំ-ភី-រៈ-ភាប] komphi

ភាពជ្រៅ, ជម្រៅ។

គម្ភីរ នាម

[គំ-ភី-រៈ-មៈ-តិ] komphi

មតិជ្រៅ, គំនិតជ្រៅ។

គម្ភីរ—

(ម.ព. គម្ភីរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

គម្ភីរ— នាម

[គំ-ភី—] kumphi—≈

(ម.ព. គម្ភីរ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

គម្រក់

ដែលគគ្រក់, អាក្រក់យកជាការពុំបាន :

គម្រក់ គុណនាម

[គំ-រក់] komrok

ដែលគគ្រក់, អាក្រក់យកជាការពុំបាន :

គម្រង

ការស្លៀកដណ្ដប់ត្រៃចីវរ (ស.ស.) :

គម្រង នាម

[គំ-រង] komrong

ការគ្រង, ការថែរក្សា :

គម្រង នាម

[គំ-រង] komrong

ការស្លៀកដណ្ដប់ត្រៃចីវរ (ស.ស.) :

គម្រប នាម

[គំ-រប] komrob

ប្រដាប់សម្រាប់គ្រប :

គម្រប់

ដែលជាទីបង្គ្រប់ចំនួន :

គម្រប់ កិរិយាសព្ទ

[គំ-រប់] komrob

ធ្វើឱ្យគ្រប់, បង្គ្រប់, បំពេញឱ្យគ្រប់ :

គម្រប់ គុណនាម

[គំ-រប់] komrob

ដែលជាទីបង្គ្រប់ចំនួន :

គម្រាំង

ដែលគគ្រាំង, ដែលមិនរលីង មិនស្អាត :

គម្រាំង គុ., គុ.កិ.

[គំ-រាំង] komreang

ដែលគគ្រាំង, ដែលមិនរលីង មិនស្អាត :

គម្រិងគម្រាំង

ដែលគគ្រិងគគ្រាំង :

គម្រិងគម្រាំង គុណនាម

[គំ-រិង-គំ-រាំង] komringkomrang

ដែលគគ្រិងគគ្រាំង :

គម្រិះ

(ម.ព. កំណាញ់) :

គម្រិះ គុ., ន.

[គំ-រិស] komris

គគ្រិះ, ដែលគគ្រិះកខ្វក់ :

គម្រិះ គុណនាម

[គំ-រិស] komris

(ម.ព. កំណាញ់) :

គម្រៀវ

ដែលគេគ្រៀវហើយ; សត្វមានគោជាដើម ដែលគេគ្រៀវហើយទីទៃពីសត្វដែលគេមិនគ្រៀវ គេទុកឱ្យវាឡើងក :

គម្រៀវ គុ., ន.

[គំ-រៀវ] komriev

ដែលគេគ្រៀវហើយ; សត្វមានគោជាដើម ដែលគេគ្រៀវហើយទីទៃពីសត្វដែលគេមិនគ្រៀវ គេទុកឱ្យវាឡើងក :

គម្រេច

ការគ្រេច :

គម្រេច នាម

[គំ-រិច] komrech

ការគ្រេច :

គម្រោង

ការដែលគេគ្រោងទុកជាមុន :

គម្រោង នាម

[គំ-រោង] komrong

ការដែលគេគ្រោងទុកជាមុន :

គម្រោងការ

ការលើកជាគំនិតគ្រោងទុក ឬលើកផែនការដែលបានព្រាងទុក ឬផ្គងទុកកំណត់រួចជាស្រេច ដើម្បីអនុវត្តកិច្ចការអ្វីមួយ :

គម្រោងការ នាម

[គំ-រោង-កា] kumrongka≈

ការលើកជាគំនិតគ្រោងទុក ឬលើកផែនការដែលបានព្រាងទុក ឬផ្គងទុកកំណត់រួចជាស្រេច ដើម្បីអនុវត្តកិច្ចការអ្វីមួយ :

គម្លង់

ដែលកើតឃ្លង់; មនុស្សឃ្លង់ :

គម្លង់ គុ., ន.

[គំ-លង់] komlong

ដែលកើតឃ្លង់; មនុស្សឃ្លង់ :

គម្លាត

គម្លាតគំរូ, ឫសការ៉េនៃវ៉ារ្យ៉ង់។

គម្លាត នាម

[គំ-លាត] kumleat≈

ការឃ្លាត, ចម្ងាយដែលឃ្លាត :

គម្លាត នាម

[គំ-លាត-សង់-គំ] kumleatsngokum≈

គម្លាតរវាងក្រុមមនុស្សផ្សេងគ្នានៅក្នុងសង្គម ដូចជាវណ្ណៈសង្គម ពូជសាសន៍ឬជនជាតិ ភេទឬយេនឌ័រ។

គម្លាត នាម

[គំ-លាត-ស្តង់-ដា]​ (ជើង ត)] kumleatsatngda]​(cheungt)a≈

គម្លាតគំរូ, ឫសការ៉េនៃវ៉ារ្យ៉ង់។

គម្លាន

សេចក្ដីឃ្លាន :

គម្លាន នាម

[គំ-លាន] komlean

សេចក្ដីឃ្លាន :

គយ

ដែលទើបនឹងទុំមួយៗ ច្បោលៗ (ផ្លែឈើ) :

គយ នាម ១)

[គយ] koy

អាករព្រះរាជធានី ដែលហូតយកពីសរពើទំនិញ ដែលនាំចេញចូលទៅមក។

គយ នាម ២)

[គយ] koy

ក្រសួងដែលកាន់កាប់ខាងមុខហូតអាករព្រះរាជធានីនោះ ក៏ហៅថា គយ ដែរ។

គយ កិ., គុ.

[គយ] koy

ដែលទើបនឹងទុំមួយៗ ច្បោលៗ (ផ្លែឈើ) :

គយគន់

ចាំមើល, ឃ្លាំមើល :

គយគន់ កិរិយាសព្ទ

[គយ-គន់] koyokon

ចាំមើល, ឃ្លាំមើល :

គយឃ្លាំ

រំពៃចាំមើល, ល្បាត :

គយឃ្លាំ កិរិយាសព្ទ

[គយ-ឃ្លាំ] koyokhloam

រំពៃចាំមើល, ល្បាត :

គរ

ធ្វើឱ្យជាគំនរ។

គរ កិរិយាសព្ទ

[គ] kor

ធ្វើឱ្យជាគំនរ។

គរគោក

ដែលច្រើនពេញពាស, ដេរដាស (បើយកទៅគរក្នុងទឹកអាចនឹងទៅជាគោកបាន)។

គរគោក គុ.កិ., គុ.

[គ-គោក] korokouk

ដែលច្រើនពេញពាស, ដេរដាស (បើយកទៅគរក្នុងទឹកអាចនឹងទៅជាគោកបាន)។