Khmer Dictionary

កណ្ដៀរ នាម

[កន់-ដៀ] kondier

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយពួកក្នុងពួកកណ្ដាច់ ចេះពូនដីឱ្យកើតជាដំបូកជាត្រោកបាន។

កណ្ដៀវ

(សំនួន.) ឆ្នាំដែលធ្វើស្រូវមិនបាន គឺកណ្ដៀវនៅស្រណុកគ្មានអ្វីនឹងច្រូត។

កណ្ដៀវ នាម

[កន់-ដៀវ] kandiev

ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកមានផ្លែខុប សម្រាប់ច្រូតស្រូវ, ច្រូតស្មៅជាដើម។

កណ្ដៀវ នាម

[កន់-ដៀវ] kandiev

(សំនួន.) ឆ្នាំដែលធ្វើស្រូវមិនបាន គឺកណ្ដៀវនៅស្រណុកគ្មានអ្វីនឹងច្រូត។

កណ្ដេង

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទពួកម្រោម មានមេធំជាងម្រោមបន្តិច, មិនចេះទិច, ត្រឹបយកដមនិងលំអងផ្កាដូចម្រោម ធ្វើសំបុកនៅក្នុងរន្ធដំបូក មានជ័រពណ៌សឬលឿង រឹងដូចជ័រចុង ហៅថា ជ័រកណ្ដេង (មានដោយស្រុក)។

កណ្ដេង នាម

[កន់-ដេង] kondeng

ធូលីកករនៅបាតក្អមជាដើម :

កណ្ដេង នាម

[កន់-ដេង] kondeng

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទពួកម្រោម មានមេធំជាងម្រោមបន្តិច, មិនចេះទិច, ត្រឹបយកដមនិងលំអងផ្កាដូចម្រោម ធ្វើសំបុកនៅក្នុងរន្ធដំបូក មានជ័រពណ៌សឬលឿង រឹងដូចជ័រចុង ហៅថា ជ័រកណ្ដេង (មានដោយស្រុក)។

កណ្ដែងកណ្ដោច

ដែលនៅក្នុងទីស្ងាត់ឥតមានសូរសព្ទអ្វីទៅបណ្ដាលឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ហើយមានតែនាំឱ្យមានសេចក្ដីសង្វេគក្នុងចិត្ត។

កណ្ដែងកណ្ដោច គុណនាម

[កន់-ដែង-កន់-ដោច] kondaengkondaoch

ដែលនៅក្នុងទីស្ងាត់ឥតមានសូរសព្ទអ្វីទៅបណ្ដាលឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ហើយមានតែនាំឱ្យមានសេចក្ដីសង្វេគក្នុងចិត្ត។

កណ្ដោច

ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ កណ្ដាច់ ថា កណ្ដាច់កណ្ដោច :

កណ្ដោច គុ.កិ., គុ.

[កន់-ដោច] kandaoch

ដែលត្រមោចឯកឯង, ដែលមានចិត្តត្រមោច លន្លង់លន្លោចក្នុងទីស្ងាត់ជ្រងំ :

កណ្ដោច បុព្វបទ

[កន់-ដោច] kandaoch

ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ កណ្ដាច់ ថា កណ្ដាច់កណ្ដោច :

កណ្ដោចកណ្ដែង គុណកិរិយា

[កន់-ដោច-កន់-ដែង] knodaochknodaeng≈

(ម.ព. កណ្ដែងកណ្ដោច)។

កណ្ដោល

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកធំៗ សំបកក្រាស់ ផ្កាក្លិនឆ្អាប, សំបកប្រើធ្វើជាទ្រនាប់ទ្រាប់ខ្នងដំរី។

កណ្ដោល នាម

[កន់-ដោល] kondaol

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកធំៗ សំបកក្រាស់ ផ្កាក្លិនឆ្អាប, សំបកប្រើធ្វើជាទ្រនាប់ទ្រាប់ខ្នងដំរី។

កណ្ដោលបាត

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកផ្លែនិងក្លិនប្រហែលគ្នានឹងកណ្ដោលធំ តែដើមតូចទាប កម្ពស់ប្រមាណដើមស្ពៃ។

កណ្ដោលបាត នាម

[កន់-ដោល-បាត] kandaolbat

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកផ្លែនិងក្លិនប្រហែលគ្នានឹងកណ្ដោលធំ តែដើមតូចទាប កម្ពស់ប្រមាណដើមស្ពៃ។

កណ្ឋជៈ គុណនាម

[កាន់-ឋៈ-ជៈ] konthocheak

ដែលមានសូរសំឡេងកើតត្រង់ក (បំពង់ក)។

កណ្ឌ នាម

[កាន់] kandar

ព្រួញ; គ្រាប់កាំភ្លើង; ទង់; ដើម; កំណត់, បរិច្ឆេទ, វគ្គ, ខ្សែ :

កណ្ឌ នាម

[ទុ-តិ-យ៉ៈ-កាន់] kandar

ភាគ ឈុត ឬវគ្គទីពីរ :

កណ្ណធារ

បុគ្គលដែលមានគុណវុឌ្ឍិឬសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈសមស្របជួយដល់មេបញ្ជាការនាវា ដើម្បីបើកបរនាវានៅពេលចូលនិងចេញពីកំពង់ផែ។

កណ្ណធារ នាម

[កាន់-ណៈ-ធា] kannakthea≈

បុគ្គលដែលមានគុណវុឌ្ឍិឬសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈសមស្របជួយដល់មេបញ្ជាការនាវា ដើម្បីបើកបរនាវានៅពេលចូលនិងចេញពីកំពង់ផែ។

កណ្ណធារកិច្ច នាម

[កាន់-ណៈ-ធា-រៈ-កិច] kannaktheareakkech≈

សកម្មភាពដែលធ្វើឡើងដោយកណ្ណធារ។

កណ្ហាជិនា

ឈ្មោះព្រះរាជធីតានៃព្រះវេស្សន្តរមានក្នុងមហាវេស្សន្តរជាតក (រឿងមហាជាតក៍)។

កណ្ហាជិនា នាម

[កន់-ហា-ជិ-នា] kanhachinea

ឈ្មោះព្រះរាជធីតានៃព្រះវេស្សន្តរមានក្នុងមហាវេស្សន្តរជាតក (រឿងមហាជាតក៍)។

កតញ្ញុតា នាម

[កៈ-តាញ់-ញុ-តា] katanhnhuta

សេចក្ដីដឹងឧបការគុណដែលអ្នកដទៃបានធ្វើដល់ខ្លួន :

កតញ្ញុតា នាម

[កៈ-ត័ញ-ញុ-តា-ធ័រ] katanhnhuta

ធម៌គឺកតញ្ញុតា :

កតញ្ញូ

អ្នកដឹងឧបការគុណដែលអ្នកឯទៀតគេបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន គឺអ្នកដែលមិនភ្លេច, មិនរមិលគុណគេ :

កតញ្ញូ ន., គុ.

[កៈ-ត័ញ-ញូ] kotonhnhu

អ្នកដឹងឧបការគុណដែលអ្នកឯទៀតគេបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន គឺអ្នកដែលមិនភ្លេច, មិនរមិលគុណគេ :

កតវេទិតា

ការដែលបានតប ឬដែលគិតតែនឹងតបស្នងសងគុណដល់អ្នកមានគុណ :

កតវេទិតា នាម

[កៈ-តៈ-វេ-ទិ-តា] katavetita

ការដែលបានតប ឬដែលគិតតែនឹងតបស្នងសងគុណដល់អ្នកមានគុណ :

កតវេទិនី នាម

[កៈ-តៈ-វេ-ទិ-នី] kaktakvetini≈

(ម.ព. កតវេទី)។

កតវេទី

អ្នកដែលបានតប, ដែលគិតតែនឹងតបស្នងសងគុណដល់អ្នកមានគុណ :

កតវេទី គុ., ន.

[កៈ-តៈ-វេ-ទី] kotoveti

អ្នកដែលបានតប, ដែលគិតតែនឹងតបស្នងសងគុណដល់អ្នកមានគុណ :

កតាវសាន នាម

[កៈ-តា-វៈ-សាន] kaktaveaksan≈

ការស៊ូ ការមានះ ភាពឋិតថេរ។

កតិកា

សេចក្ដីប្ដេជ្ញា, ការសន្មតិគ្នា, ការមត់គ្នា, ខសន្យា។

កតិកា នាម

[កៈ-តិ-កា] kateka

សេចក្ដីប្ដេជ្ញា, ការសន្មតិគ្នា, ការមត់គ្នា, ខសន្យា។

កតិកាភេទ

ការបដិសេធកិច្ចសន្យាណាមួយ ពីព្រោះកិច្ចសន្យានោះមានវិការៈដល់ឫសគល់នៃការព្រមព្រៀងគ្នា។

កតិកាភេទ នាម

[កៈ-តិ-កា-ភេត] kaktekaphet≈

ការបដិសេធកិច្ចសន្យាណាមួយ ពីព្រោះកិច្ចសន្យានោះមានវិការៈដល់ឫសគល់នៃការព្រមព្រៀងគ្នា។

កតិកាសញ្ញា

កិច្ចព្រមព្រៀងដែលត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងភាគីពីរឬច្រើន ឬរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋទាំងផ្លូវការ ទាំងមិនផ្លូវការដើម្បីធ្វើអ្វីមួយរួមគ្នាក្នុងគោលបំណង បម្រើផលប្រយោជន៍រវាងគ្នាទៅវិញទៅមក :

កតិកាសញ្ញា នាម ១)

[កៈ-តិ-កា-សាញ់-ញ៉ា] kaktekasanhnha≈

សញ្ញាគឺការសន្មតិគ្នា, ការមត់គ្នាទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ :

កតិកាសញ្ញា នាម ២)

[កៈ-តិ-កា-សាញ់-ញ៉ា] kaktekasanhnha≈

កិច្ចព្រមព្រៀងដែលត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងភាគីពីរឬច្រើន ឬរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋទាំងផ្លូវការ ទាំងមិនផ្លូវការដើម្បីធ្វើអ្វីមួយរួមគ្នាក្នុងគោលបំណង បម្រើផលប្រយោជន៍រវាងគ្នាទៅវិញទៅមក :

កតូបការៈ នាម

[កៈ-តូ-ប៉ៈ-កា-រៈ] kotoubkareak

អ្នកមានឧបការៈធ្វើហើយ ឬអ្នកធ្វើឧបការៈ។

កត់ កិ., គុ. ២)

[កត់] kot

ដក់, តាំងនៅ :

កត់ កិរិយាសព្ទ ១)

[កត់] kot

ទប់, ឃាត់ទុកឱ្យនឹង :

កត់ នាម

[ប៉័ញ-ញ៉ា-កត់] kot

(ព.ប្រ.) បញ្ញាដែលឆាប់ចាំហើយមិនភ្លេច។

កត់ កិរិយាសព្ទ

[កត់] kot

សរសេរចំណាំ :

កត្តា នាម

[ក័ត-តា] katta

(គណិត.) ចំនួនលេខណាមួយក្នុងបណ្ដាចំនួនលេខច្រើនឬកន្សោមលេខដែលបង្កើតចេញជាផលគុណ កាលណាគេគុណចំនួនលេខនោះ :

កត្តា នាម

[ក័ត-តា] katta

អ្នកធ្វើ, អ្នកផ្ដើមធ្វើ, បុព្វហេតុឬស្ថានភាពដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើរឿងអ្វីមួយ។

កត្តា

(គណិត.) ចំនួនលេខណាមួយក្នុងបណ្ដាចំនួនលេខច្រើនឬកន្សោមលេខដែលបង្កើតចេញជាផលគុណ កាលណាគេគុណចំនួនលេខនោះ :

កត្តិក នាម

[ក័ត-ដឹក] kattek

ឈ្មោះខែទី ១២តាមចន្ទគតិ មាន ៣០ថ្ងៃ :

កត្តុវាចក នាម

[កាត់-តុ-វា-ចៈ-កៈ] ឬ [កាត់-តុ-វា-ចក់] kottoveachok

(ម.ព. កត្តុវាចកៈ)។

កត្តុវាចកៈ នាម

[កាត់-តុ-វា-ចៈ-កៈ] kattoveachakkak≈

ឈ្មោះវាចកៈមួយក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី។ ទម្រង់នៃល្បះ ដែលប្រធានធ្វើអំពើលើកម្មបទ។

កត្តុវាចកៈ

ឈ្មោះវាចកៈមួយក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី។ ទម្រង់នៃល្បះ ដែលប្រធានធ្វើអំពើលើកម្មបទ។

កថា នាម

[កៈ-ថា-ខាន់] katha

សង្កាត់, ផ្នែក, ប៉ែកនៃកថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-ស័ល-ឡា-ប៉ៈ] katha

ការនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាពីនេះខ្លះពីនោះខ្លះ, ការចរចា, ការសន្ទនា, ការសំណេះសំណាល, ពាក្យចរចា; សម្ដីរួសរាយឬរាក់ទាក់។

កថា នាម

[កៈ-ថា-វៈ-សាន] katha

ទីបំផុត, ទីចប់កថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-មុក] katha

សេចក្ដីផ្ដើមរឿង, អារម្ភបទ។

កថា នាម

[កៈ-ថា-ម័ក] katha

ផ្លូវ គន្លងរបស់កថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន] katha

ទីបំផុតឬចុងចប់នៃកថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-បត់] katha

បទឬចំណែកនៃកថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា] katha

ពាក្យ, សម្ដី, ពំនោល, ការសម្ដែង, រឿង។

កថា

ការនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាពីនេះខ្លះពីនោះខ្លះ, ការចរចា, ការសន្ទនា, ការសំណេះសំណាល, ពាក្យចរចា; សម្ដីរួសរាយឬរាក់ទាក់។

កថាភាគ នាម

[កៈ-ថា-ភាក] kakthapheak≈

ផ្នែកឬភាគនៃអត្ថបទ :

កថាវត្ថុ នាម

[កៈ-ថា-វ័ត-ថុ] kakthavtatho≈

ឈ្មោះគម្ពីរអភិធម្មទី៥ក្នុងគម្ពីរទាំង៧។

កថាវត្ថុ នាម

[កៈ-ថា-វ័ត-ថុ] kakthavtatho≈

រឿងនិទានដែលគួរនិយាយ គួរថ្លែង។

កថិន នាម

[កៈ-ថិន] kathen

សំពត់ដែលទាយកប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងកថិនកាល គឺតាំងពីថ្ងៃ ១រោចខែអស្សុជ ដល់ថ្ងៃ ១៥កើតខែកត្តិក; បុណ្យកថិន គឺបុណ្យប្រគេនសំពត់នេះឯង។ សព្វថ្ងៃនេះច្រើនសរសេរ កឋិន តាមព្រះត្រៃបិដក។

កថិន

សំពត់ដែលទាយកប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងកថិនកាល គឺតាំងពីថ្ងៃ ១រោចខែអស្សុជ ដល់ថ្ងៃ ១៥កើតខែកត្តិក; បុណ្យកថិន គឺបុណ្យប្រគេនសំពត់នេះឯង។ សព្វថ្ងៃនេះច្រើនសរសេរ កឋិន តាមព្រះត្រៃបិដក។

កថិនត្ថារកិច្ច នាម

[កៈ-ថិ-ណ័ត-ថា-រៈ-កិច] kakthentathareakkech≈

កិច្ចក្នុងការក្រាលគ្រងនូវកឋិន, មាន ៨យ៉ាងគឺ បុព្វករណ (កិច្ចការខាងដើមមានការបោកគក់, ការចាត់ចែងវាស់វែង, ការកាត់, ការដានផ្គុំ, ការដេរ, ការជ្រលក់, ការធ្វើពិន្ទកប្ប) ១, បច្ចុទ្ធារ (ការដកចីវរចាស់) ១, អធិដ្ឋាន (ការតែងតាំងឈ្មោះចីវរថ្មី) ១, អត្ថារ (ការក្រាលគ្រង) ១, មាតិក

កថិនត្ថារកិច្ច

កិច្ចក្នុងការក្រាលគ្រងនូវកឋិន, មាន ៨យ៉ាងគឺ បុព្វករណ (កិច្ចការខាងដើមមានការបោកគក់, ការចាត់ចែងវាស់វែង, ការកាត់, ការដានផ្គុំ, ការដេរ, ការជ្រលក់, ការធ្វើពិន្ទកប្ប) ១, បច្ចុទ្ធារ (ការដកចីវរចាស់) ១, អធិដ្ឋាន (ការតែងតាំងឈ្មោះចីវរថ្មី) ១, អត្ថារ (ការក្រាលគ្រង) ១, មាតិក