វចនានុក្រមខ្មែរ

គុំ កិរិយាសព្ទ

[គុំ] kuum

ប៉ងដោយអាក្រក់, ប៉ងធ្វើការបៀតបៀនគេ, ចងចិត្តព្យាបាទគេ, ចងគំនុំ :

គុំ កិរិយាសព្ទ

[គុំ-កួន] kuum

គុំយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនមិនបណ្ដាលឱ្យភ្លេច :

គូ

មាជាប្អូនរបស់ម្ដាយ, ឬអ៊ំជាបងរបស់ម្ដាយ, ពាក្យសម្រាប់ហៅសាច់ថ្លៃឋានៈស្មើគ្នាសន្មតដូចកូនត្រូវហៅ។

គូ នាម

[គូ] ku

ស្នាមភ្លោះព័ទ្ធជុំវិញបន្ទាយ ឬ វាំង; ពាក្យបុរាណហៅ កសិណ ដូចយ៉ាងកសិណព័ទ្ធជុំវិញនគរវត្តជាដើម ជាប់ហៅរៀងមករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

គូ នាម

[គូ] ku

ចំនួនពីរផ្ទឹមគ្នា :

គូ សព្វនាម

[គូ] ku

មាជាប្អូនរបស់ម្ដាយ, ឬអ៊ំជាបងរបស់ម្ដាយ, ពាក្យសម្រាប់ហៅសាច់ថ្លៃឋានៈស្មើគ្នាសន្មតដូចកូនត្រូវហៅ។

គូក

សូរឮដោយឆ្លើយគ្នាពីចម្ងាយ ឬ បង្កូកហៅគ្នាពីចម្ងាយ (ប្រើតាមទម្លាប់ថា)។

គូក នាម

[គូក] kuk

ឈ្មោះសត្វស្លាបមួយប្រភេទ សន្តានទីទុយ, មៀម, ចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាយប់ រាប់បញ្ចូលក្នុងពួកសត្វ រត្តិចរ។

គូក ឧទានសព្ទ

[គូក] kuk

សូរឮដោយឆ្លើយគ្នាពីចម្ងាយ ឬ បង្កូកហៅគ្នាពីចម្ងាយ (ប្រើតាមទម្លាប់ថា)។

គូកន

កនដែលជាគូនឹងគ្នា, មនុស្សដែលជាមិត្រនឹងគ្នា, មិត្រសម្លាញ់, ដៃគូ។

គូកន នាម

[គូ-កន] kukon

កនដែលជាគូនឹងគ្នា, មនុស្សដែលជាមិត្រនឹងគ្នា, មិត្រសម្លាញ់, ដៃគូ។

គូកម្ម

បុរសនិងស្ត្រីបានគ្នាជាប្ដីប្រពន្ធ ហើយព្រាត់គ្នាទៅវិញក្នុងកាលរហ័សឆាប់។

គូកម្ម នាម

[គូ-កាំ] kukaam≈

បុរសនិងស្ត្រីបានគ្នាជាប្ដីប្រពន្ធ ហើយព្រាត់គ្នាទៅវិញក្នុងកាលរហ័សឆាប់។

គូក្ដី នាម

[គូ-ក្ដី] kukdei≈

គូទំនាស់, ដើមចោទនិងចុងចោទក្នុងតុលាការ :

គូឆាយ

តិណជាតិអម្បូរខ្ទឹមមានប្រភពដុះនៅតំបន់អាស៊ី។ ស្លឹកគេប្រើធ្វើជាម្ហូប បន្លែ និង នំ។ ស្លឹកនិងគ្រាប់វា គេអាចយកទៅប្រើជាឱសថ :

គូឆាយ នាម

[គូ-ឆាយ] kuchhay

តិណជាតិអម្បូរខ្ទឹមមានប្រភពដុះនៅតំបន់អាស៊ី។ ស្លឹកគេប្រើធ្វើជាម្ហូប បន្លែ និង នំ។ ស្លឹកនិងគ្រាប់វា គេអាចយកទៅប្រើជាឱសថ :

គូថ នាម

[គូត] kuth

អាចម ឬ អាចម៍, ឧច្ចារៈ, លាមក :

គូទ

អវយវៈត្រង់ចំណែកកាយខាងក្រោយជិតវច្ចទ្វារ :

គូទ នាម

[គូត] kut

អវយវៈត្រង់ចំណែកកាយខាងក្រោយជិតវច្ចទ្វារ :

គូធ នាម

[គូត] kut≈

(ម.ព. គូថ)។

គូប

ប្រលេពីប៉ែតកែងដែលវិមាត្រទាំងបីមានប្រវែងស្មើៗគ្នា។

គូប នាម ១)

[គូប] kub≈

ឯកតាមួយដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងការវាស់មាឌ និង ការវាល់ចំណុះ :

គូប នាម ២)

[គូប] kub≈

ត្រីគុណ, ចំនួនដែលបានពីការគុណនឹងខ្លួនឯងចំនួនបីដង :

គូប នាម ៣)

[គូប] kub≈

អង្គធាតុរឹងមានទម្រង់ជាឆមុខនិយ័តដែលមុខនីមួយៗមានរាងជាការ៉េ។

គូប នាម ៤)

[គូប] kub≈

ប្រលេពីប៉ែតកែងដែលវិមាត្រទាំងបីមានប្រវែងស្មើៗគ្នា។

គូប៉ុង

ក្រដាសឬបណ្ណសម្គាល់មានទម្រង់ផ្សេងៗដែលអាចឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចទិញទំនិញឬទទួលសេវាអ្វីមួយដោយមិនបាច់បង់ប្រាក់ឬចុះតម្លៃតាមកម្រិតកំណត់មួយ :

គូប៉ុង នាម

[គូ-ប៉ុង] kubong≈

ក្រដាសឬបណ្ណសម្គាល់មានទម្រង់ផ្សេងៗដែលអាចឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចទិញទំនិញឬទទួលសេវាអ្វីមួយដោយមិនបាច់បង់ប្រាក់ឬចុះតម្លៃតាមកម្រិតកំណត់មួយ :

គូព្រេង

គូសំណាងដែលបានសាងសូមប្រាថ្នាជាមួយគ្នាពីជាតិមុនមក (ប្រើចំពោះតែបុរសនិងស្ត្រី)។

គូព្រេង នាម

[គូ-ព្រេង] kupreng≈

គូសំណាងដែលបានសាងសូមប្រាថ្នាជាមួយគ្នាពីជាតិមុនមក (ប្រើចំពោះតែបុរសនិងស្ត្រី)។

គូរ កិរិយាសព្ទ

[គូ] ku

ធ្វើឱ្យកើតជាគំនូរតំណាងរូបរាងសរពើ ដោយដីខ្មៅ, ប៉ាកកា ឬ ជក់ :

គូរ បុព្វបទ

[គូ] ku

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយពាក្យគិត :

មនុស្សដែលស៊ីឈ្នួលធ្វើការ។ ពាក្យនេះមានដើមកំណើតនៅប្រទេសហិណ្ឌូស្តង់, គេសរសេរ កុលិ សំដៅចំពោះតែទៅលើមនុស្សស៊ីឈ្នួលធ្វើការជាតិហិណ្ឌូ ឬ ចិន; គេបានយកពាក្យនេះ ទៅប្រើក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស, តមកដល់ប្រទេសបារាំងសែស, ទើបផ្សាយមកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន មានស្រុកខ្មែរជាដើម។

គូលី នាម

[គូ-លី] kuli

មនុស្សដែលស៊ីឈ្នួលធ្វើការ។ ពាក្យនេះមានដើមកំណើតនៅប្រទេសហិណ្ឌូស្តង់, គេសរសេរ កុលិ សំដៅចំពោះតែទៅលើមនុស្សស៊ីឈ្នួលធ្វើការជាតិហិណ្ឌូ ឬ ចិន; គេបានយកពាក្យនេះ ទៅប្រើក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស, តមកដល់ប្រទេសបារាំងសែស, ទើបផ្សាយមកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន មានស្រុកខ្មែរជាដើម។

គូលីត

មនុស្សដែលលើកខ្លួនធ្វើជាស្ដេច ហើយតាំងបញ្ចុះបញ្ចូលពួកប្រជាជនឱ្យចុះចូលខ្លួន ដើម្បីនឹងកជាទ័ពក្បត់ផែនដី វេលាថ្ងៃលាក់ខ្លួនពួននៅតែក្នុងព្រៃ លុះដល់វេលាយប់ ទើបហ៊ានចេញវាល ឬ ចូលក្នុងស្រុកភូមិ, ប្រើអាការៈកិរិយាដូចជាសត្វគូលីតដែលជាសត្វរត្តិចរ។

គូលីត នាម

[គូ-លីត] kulit

ឈ្មោះសត្វបក្សីមួយប្រភេទ រូបតូច ជើងវែង កវែង សម្បុរប្រផេះពព្រុស ជាពួកសត្វរត្តិចរ ចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាយប់។

គូលីត នាម

[ស្ដាច់-គូ-លីត] kulit

មនុស្សដែលលើកខ្លួនធ្វើជាស្ដេច ហើយតាំងបញ្ចុះបញ្ចូលពួកប្រជាជនឱ្យចុះចូលខ្លួន ដើម្បីនឹងកជាទ័ពក្បត់ផែនដី វេលាថ្ងៃលាក់ខ្លួនពួននៅតែក្នុងព្រៃ លុះដល់វេលាយប់ ទើបហ៊ានចេញវាល ឬ ចូលក្នុងស្រុកភូមិ, ប្រើអាការៈកិរិយាដូចជាសត្វគូលីតដែលជាសត្វរត្តិចរ។

គូលែន

ឈ្មោះភ្នំ ១នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែនកម្ពុជា; ប្រហែលជាឱ្យឈ្មោះ តាមទំនងដែលមានដើមគូលែនដុះច្រើនទេដឹង? :

គូលែន នាម ១)

[គូ-លែន] kulen

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្លែជាអាហារ, ផ្លែមានសណ្ឋានប្រហែលផ្លែទៀបខ្មែរតែតូចជាងច្រើន, ស្រដៀងគ្នាស្ទើរចាប់ច្រឡំផ្លែសិរមាន់, មានគ្រាប់តែ ១សណ្ឋានសាច់រុំគ្រាប់ដូចផ្លែមៀន, ស្លឹកវែងៗស្រួចចុង; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមានសម្បូណ៌តែនៅភ្នំគូលែន ក្នុងខេត្តសៀមរាប, ប៉ុន្តែមានផ្លែតូចៗ ហើយសា

គូលែន នាម ២)

[គូ-លែន] kulen

ឈ្មោះភ្នំ ១នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែនកម្ពុជា; ប្រហែលជាឱ្យឈ្មោះ តាមទំនងដែលមានដើមគូលែនដុះច្រើនទេដឹង? :

គូវិវាទ

គូទំនាស់, គូបដិបក្ខ :

គូវិវាទ នាម

[គូ-វិ-វាត] kuviveat≈

គូទំនាស់, គូបដិបក្ខ :

គូស

ធ្វើឱ្យមានជួរស្នាម, ឱ្យមានជាគំនូស :

គូស កិរិយាសព្ទ

[គូស] kus

ធ្វើឱ្យមានជួរស្នាម, ឱ្យមានជាគំនូស :

គូសបញ្ជាក់

សង្កត់ធ្ងន់, ផ្ដោតលើ, បង្ហាញនូវអ្វី (ចំណុច) ដែលសំខាន់ ពិសេស :

គូសបញ្ជាក់ កិរិយាសព្ទ

[គូស-បញ់-ជាក់] kusbnhocheak≈

សង្កត់ធ្ងន់, ផ្ដោតលើ, បង្ហាញនូវអ្វី (ចំណុច) ដែលសំខាន់ ពិសេស :

គួង

ម្ហូបមួយប្រភេទផ្សំពីសាច់ឆ្អិនលាយបន្លែស្រស់មូរខ្ចប់ដោយសំបកម្សៅ :

គួង នាម

[គួង] kuong≈

ម្ហូបមួយប្រភេទផ្សំពីសាច់ឆ្អិនលាយបន្លែស្រស់មូរខ្ចប់ដោយសំបកម្សៅ :

គួចព្រលឹង

(សំនួន.) ជូនពរអ្នកណាម្នាក់ ដោយការចងដៃ ឬផ្ដល់អំណោយ ក្នុងពិធីមង្គលណាមួយ ដូចជាពិធីកាត់សក់បង្កក់ឆ្មបជាដើម :

គួចព្រលឹង កិរិយាសព្ទ

[គួច-ព្រ-លឹង] kuochproloeng≈

(សំនួន.) ជូនពរអ្នកណាម្នាក់ ដោយការចងដៃ ឬផ្ដល់អំណោយ ក្នុងពិធីមង្គលណាមួយ ដូចជាពិធីកាត់សក់បង្កក់ឆ្មបជាដើម :

គួប

រួម, ផ្គុំ, ព្រួត :

គួប កិ., គុ.

[គួប] kuob

រួម, ផ្គុំ, ព្រួត :

គួរ

សម; គប្បី; ឥតទាស់ :

គួរ គុណកិរិយា

[គួ] kur

សម, សមតែ, ល្មម, ល្មមតែ :

គួរ គុ., គុ.កិ.

[គួ] kur

សម; គប្បី; ឥតទាស់ :

គួរតែ

(ម.ព. គួរ)។

គួរតែ គុណកិរិយា

[គួ-តែ] kuotae≈

(ម.ព. គួរ)។

គួរនា

ហាក់ដូច, បីដូច, ដូចជា :

គួរនា គុណកិរិយា

[គួ-រៈ-នា] ឬ [គួ-នា] kuoronea

ហាក់ដូច, បីដូច, ដូចជា :

គួរសម

បង្គួរ ល្មម សមល្មម :

គួរសម គុ., គុ.កិ.

[គួ-សំ] kuosam≈

សមរម្យ ប្រពៃ ថ្លៃថ្នូរ សុភាពរាបសា, ដែលមានអាកប្បកិរិយាល្អ ដែលមានការគោរព :

គួរសម គុណកិរិយា

[គួ-សំ] kuosam≈

បង្គួរ ល្មម សមល្មម :

គួរីយេរ

មនុស្ស, រថ, រថយន្ត, នាវាដែលដឹកនាំសំបុត្រស្នាម ឬ បញ្ញើផ្សេងៗ ជាដើម; សំណុំលិខិត, លិខិតផ្សេងៗ ដែលប្រមូលរួមជាសំណុំក៏ហៅថា គួរីយេរ ដែរ។

គួរីយេរ នាម

[គួ-រី-យេ] kuoriyer

មនុស្ស, រថ, រថយន្ត, នាវាដែលដឹកនាំសំបុត្រស្នាម ឬ បញ្ញើផ្សេងៗ ជាដើម; សំណុំលិខិត, លិខិតផ្សេងៗ ដែលប្រមូលរួមជាសំណុំក៏ហៅថា គួរីយេរ ដែរ។

គួឡា

សត្វប្រភេទខ្លាឃ្មុំមានមាឌតូច ស្លឹកត្រចៀកធំ មាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី។

គួឡា នាម

[គួ-ឡា] kuola≈

សត្វប្រភេទខ្លាឃ្មុំមានមាឌតូច ស្លឹកត្រចៀកធំ មាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី។

គើមៗ

ទើមៗ :

គើមៗ គុណកិរិយា

[គើម-គើម] kaum

ទើមៗ :

គេ

ទាំងគេផង ទាំងខ្លួនឯងផង :

គេ សព្វនាម

[គេ] ke

ប្រើជា បុ. ទី ១, ខាងភាសាដទៃខ្លះ ប្រើជា បុ. ទី ៣សម្រាប់និយាយចំពោះអ្នកដទៃដោយមិនចេញចំឈ្មោះអ្នកណាមួយឡើយ :

គេ សព្វនាម

[គេ-យើង] ke

ទាំងគេទាំងយើង។

គេ សព្វនាម

[គេ-អែង] ke

ទាំងគេផង ទាំងខ្លួនឯងផង :

គេង

ប្រះដេក, ប្រះដេកឱ្យឮគ្រេង; ពាក្យទំយើ, ថ្នម សម្រាប់និយាយចំពោះកូនតូចដែលទើបនឹងចេះអង្គុយ ឬ ទើបនឹងចេះដើរដួល :

គេង កិរិយាសព្ទ

[គេង] kg

ប្រះដេក, ប្រះដេកឱ្យឮគ្រេង; ពាក្យទំយើ, ថ្នម សម្រាប់និយាយចំពោះកូនតូចដែលទើបនឹងចេះអង្គុយ ឬ ទើបនឹងចេះដើរដួល :

គេច

វេះមិនឱ្យចួប គេចមិនឱ្យចួប :

គេច កិរិយាសព្ទ

[គេច] kech

ចៀសវាង :

គេច កិរិយាសព្ទ

[គេច-ខ្លួន] kech

រត់ភៀសមិនឱ្យឃើញឬមិនឱ្យជួប :

គេច កិរិយាសព្ទ

[គេច-មុក] kech

វេះមិនឱ្យចួប គេចមិនឱ្យចួប :

គេចកែ

កែពង្វាង :

គេចកែ កិរិយាសព្ទ

[គេច-កែ] kechkae

កែពង្វាង :

គេចវេះ

គេចដោះមិនឱ្យឃើញខ្លួន។

គេចវេះ កិរិយាសព្ទ

[គេច-វេះ] kechves

គេចដោះមិនឱ្យឃើញខ្លួន។

គេហកិច្ច

កិច្ចការក្នុងផ្ទះ ដូចជាការសម្អាតផ្ទះ ការធ្វើម្ហូប និងការថែទាំគ្រួសារជាដើម :

គេហកិច្ច នាម

[គេ-ហៈ-កិច] kehakkech≈

កិច្ចការក្នុងផ្ទះ ដូចជាការសម្អាតផ្ទះ ការធ្វើម្ហូប និងការថែទាំគ្រួសារជាដើម :

គេហជន

មនុស្សដែលនៅក្នុងផ្ទះ, អ្នកផ្ទះ (ទោះម្នាក់ក្ដី ច្រើននាក់ក្ដី)។

គេហជន នាម

[គេ-ហៈ-ជន់] kehachon

មនុស្សដែលនៅក្នុងផ្ទះ, អ្នកផ្ទះ (ទោះម្នាក់ក្ដី ច្រើននាក់ក្ដី)។

គេហដ្ឋាន

ទីផ្ទះ, ផ្ទះទាំងមូល។

គេហដ្ឋាន នាម

[គេ-ហ័ដ-ឋាន] kehathan

ទីផ្ទះ, ផ្ទះទាំងមូល។

គេហទំព័រ

ទំព័រដំបូងដែលគេឃើញនៅពេលបើកមើលអាសយដ្ឋានទំព័រវេប។

គេហទំព័រ នាម

[គេ-ហៈ-ទំ-ព័រ] kehaktumpro≈

ទំព័រដំបូងដែលគេឃើញនៅពេលបើកមើលអាសយដ្ឋានទំព័រវេប។

គេហបថ

ផ្លូវតូចនៅចន្លោះបន្ទប់ផ្ទះសំណាក់ សណ្ឋាគារ ឬចន្លោះកៅអីរថភ្លើង រថយន្តក្រុងជាដើម។

គេហបថ នាម

[គេ-ហៈ-បត់] kehakbta≈

ផ្លូវតូចនៅចន្លោះបន្ទប់ផ្ទះសំណាក់ សណ្ឋាគារ ឬចន្លោះកៅអីរថភ្លើង រថយន្តក្រុងជាដើម។

គេហបាល

អ្នករក្សាផ្ទះ, អ្នកចាំផ្ទះ, ឆ្មាំផ្ទះ។

គុឡិកា នាម

គុឡី នាម

គុំ កិរិយាសព្ទ

គុំ កិរិយាសព្ទ

គូ នាម

គូ នាម

គូ សព្វនាម

គូក នាម

គូក ឧទានសព្ទ

គូកន នាម

គូកម្ម នាម

គូក្ដី នាម

គូឆាយ នាម

គូថ នាម

គូទ នាម

គូធ នាម

គូប នាម ១)

គូប នាម ២)

គូប នាម ៣)

គូប នាម ៤)

គូប៉ុង នាម

គូព្រេង នាម

គូរ កិរិយាសព្ទ

គូរ បុព្វបទ

គូលី នាម

គូលីត នាម

គូលីត នាម

គូលែន នាម ១)

គូលែន នាម ២)

គូវិវាទ នាម

គូស កិរិយាសព្ទ

គូសបញ្ជាក់ កិរិយាសព្ទ

គួង នាម

គួចព្រលឹង កិរិយាសព្ទ

គួប កិ., គុ.

គួរ គុណកិរិយា

គួរ គុ., គុ.កិ.

គួរតែ គុណកិរិយា

គួរនា គុណកិរិយា

គួរសម គុ., គុ.កិ.

គួរសម គុណកិរិយា

គួរីយេរ នាម

គួឡា នាម

គើមៗ គុណកិរិយា

គេ សព្វនាម

គេ សព្វនាម

គេ សព្វនាម

គេង កិរិយាសព្ទ

គេច កិរិយាសព្ទ

គេច កិរិយាសព្ទ

គេច កិរិយាសព្ទ

គេចកែ កិរិយាសព្ទ

គេចវេះ កិរិយាសព្ទ

គេហកិច្ច នាម

គេហជន នាម

គេហដ្ឋាន នាម

គេហទំព័រ នាម

គេហបថ នាម