វចនានុក្រមខ្មែរ

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងលាវមួយបែប សម្រាប់ផ្លុំ, ធ្វើដោយពក (ឫស្សីពក) តូចៗ ឬ ដោយឫស្សីភ្នំ ២យ៉ាង, មួយយ៉ាងហៅ ម៉ៃហៀ, មួយយ៉ាងទៀតហៅ ម៉ៃឃុយខែន; គេយកកំណាត់ឫស្សីនោះមកតម្រៀបជា២ជួរ ចងផ្អោបគ្នា ក្នុង១ជួរចំនួន៥កំណាត់ក៏មាន, ៦កំណាត់ក៏មាន, ៨កំណាត់ក៏មាន, មានអណ្ដាតសម្រាប់ផ្លុំ ឮសូររំពងស្

គែន នាម

[គែន] kaen

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងលាវមួយបែប សម្រាប់ផ្លុំ, ធ្វើដោយពក (ឫស្សីពក) តូចៗ ឬ ដោយឫស្សីភ្នំ ២យ៉ាង, មួយយ៉ាងហៅ ម៉ៃហៀ, មួយយ៉ាងទៀតហៅ ម៉ៃឃុយខែន; គេយកកំណាត់ឫស្សីនោះមកតម្រៀបជា២ជួរ ចងផ្អោបគ្នា ក្នុង១ជួរចំនួន៥កំណាត់ក៏មាន, ៦កំណាត់ក៏មាន, ៨កំណាត់ក៏មាន, មានអណ្ដាតសម្រាប់ផ្លុំ ឮសូររំពងស្

គែប

ខ្នោះមានគន្លឹះម្យ៉ាងសម្រាប់ដាក់ក្នុងគន្លងសត្វស្លាបឱ្យថ្លោះជាប់ក ក៏ហៅ គែប ដែរ។

គែប នាម ១)

[គែប] keaeb

ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ចង្កាសេះ។

គែប នាម ២)

[គែប] keaeb

ខ្នោះមានគន្លឹះម្យ៉ាងសម្រាប់ដាក់ក្នុងគន្លងសត្វស្លាបឱ្យថ្លោះជាប់ក ក៏ហៅ គែប ដែរ។

គែម

រឹម, ហាម :

គែម នាម

[គែម] keaem

រឹម, ហាម :

គែល

ដូចគ្នានឹង គិល (ពាក្យ អាសគ្រាម)។

គែល នាម

[គែល] keael

ដូចគ្នានឹង គិល (ពាក្យ អាសគ្រាម)។

គែលលក

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ដើមតូចៗ ស្លឹកវែងៗ :

គែលលក នាម

[គែ-ល-លក] keaelolok

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ដើមតូចៗ ស្លឹកវែងៗ :

គែហ៊ៅ

ឈ្មោះទូកមួយប្រភេទ។

គែហ៊ៅ នាម

[គែ-ហ៊ៅ] keaehov

ឈ្មោះទូកមួយប្រភេទ។

គៃ

ក្រលៀសលៃបំបាត់យកខ្លះដោយបន្លំ :

គៃ កិរិយាសព្ទ

[គៃ] key

ក្រលៀសលៃបំបាត់យកខ្លះដោយបន្លំ :

គៃបន្លំ

បំបាត់ដោយបន្លំ, ប្រវ័ញ្ច :

គៃបន្លំ កិរិយាសព្ទ

[គៃ-បន់-ឡំ] keybnolam≈

បំបាត់ដោយបន្លំ, ប្រវ័ញ្ច :

គោ នាម

[គោ] ko

សត្វពាហនៈសម្រាប់ប្រើទឹមដឹកអូស ជាសត្វមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់របស់មនុស្ស។

គោក

ឈ្មោះតំបន់ទួលខ្ពស់មួយ ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ជាទីគោកដែលទឹកមិនលិចក្នុងរដូវវស្សា។ ដោយហេតុទួលនោះ ជាទីគោកខ្ពស់ទឹកមិនលិច ដូច្នោះទើបគេហៅ ទួលគោក។ តមកហៅក្លាយថា ទួលគក មកពីសរសេរជាអក្សរបារាំងថា Kork។ សព្វថ្ងៃរាជការក្រុងរៀបចំតំបន់នេះទៅជាភូមិមួយដ៏ស្អាតល្អសមរម្យតាមសម័យនិយម :

គោក គុ., ន. ១)

[គោក] kok

ដែលទីទៃពីមានទឹក គឺដែលគ្មានទឹក :

គោក គុណនាម ២)

[គោក] kok

ទួលកណ្ដាលវាល ឬ កណ្ដាលវាលស្រែ សព្វថ្ងៃនេះគេធ្វើជាភូមិលំនៅ ក៏មានដោយច្រើន។

គោក នាម ៣)

[គោក] kok

ឈ្មោះតំបន់ទួលខ្ពស់មួយ ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ជាទីគោកដែលទឹកមិនលិចក្នុងរដូវវស្សា។ ដោយហេតុទួលនោះ ជាទីគោកខ្ពស់ទឹកមិនលិច ដូច្នោះទើបគេហៅ ទួលគោក។ តមកហៅក្លាយថា ទួលគក មកពីសរសេរជាអក្សរបារាំងថា Kork។ សព្វថ្ងៃរាជការក្រុងរៀបចំតំបន់នេះទៅជាភូមិមួយដ៏ស្អាតល្អសមរម្យតាមសម័យនិយម :

គោខ្មែរ

(ម.ព. គោព្រៃ)។

គោខ្មែរ នាម

[គោ-ខ្មែ] koukhmear

(ម.ព. គោព្រៃ)។

គោឃាតកម្ម

អំពើពិឃាតគោ, ការសម្លាប់គោ។

គោឃាតកម្ម នាម

[គោ-ឃា-តៈ-កាំ] koukheatkomm

អំពើពិឃាតគោ, ការសម្លាប់គោ។

គោឃាតកៈ នាម

[គោ-ឃា-តៈ-កៈ] kokheatakkak≈

អ្នកសម្លាប់សត្វគោ (ច្រើនប្រើក្នុងធម្មនិទាន) :

គោឃាតក៍

(ម.ព. ផ្សារគោឃាតក៍)។

គោឃាតក៍ នាម

[គោ-ឃាត] koukheatak

អ្នកពិឃាតគោ, អ្នកសម្លាប់គោ យកសាច់លក់។

គោឃាតក៍ នាម

[ទី-គោ-ឃាត] koukheatak

(ម.ព. ផ្សារគោឃាតក៍)។

គោឃាតដ្ឋាន

ទី, កន្លែងដែលគេពិឃាតគោ (គួរកុំហៅ ផ្សារកាប់គោឬទីកាប់គោ ព្រោះជាពាក្យស្ដែងណាស់)។

គោឃាតដ្ឋាន នាម

[គោ-ឃា-ត័ត-ឋាន] koukheatdthan

ទី, កន្លែងដែលគេពិឃាតគោ (គួរកុំហៅ ផ្សារកាប់គោឬទីកាប់គោ ព្រោះជាពាក្យស្ដែងណាស់)។

គោឃាតស្ថាន

ដូចគ្នានឹង គោឃាតដ្ឋាន។

គោឃាតស្ថាន នាម

[គោ-ឃា-តៈ-ស្ថាន] koukheatsthan

ដូចគ្នានឹង គោឃាតដ្ឋាន។

គោង

ដែលពើងមិនរាបស្មើ :

គោង គុណនាម

[គោង] koung

ដែលពើងមិនរាបស្មើ :

គោងៗ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ វារ ឱ្យវិសេសឡើង :

គោងៗ គុណកិរិយា

[គោង-គោង] koung

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ វារ ឱ្យវិសេសឡើង :

គោចរ

ដំណើរយាត្រាទៅរកអាហារចំណី, ទីដែលមានអាហារចំណី, ទីដែលសមណៈគួរត្រាច់ចរទៅបានតាមពុទ្ធានុញ្ញាត។

គោចរ នាម ១)

[គោ-ច] kouchar

វិស័យ, ដំណើរនៃឥន្ទ្រិយ គឺ រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, សម្ផស្ស។

គោចរ នាម ២)

[គោ-ច] kouchar

ដំណើរយាត្រាទៅរកអាហារចំណី, ទីដែលមានអាហារចំណី, ទីដែលសមណៈគួរត្រាច់ចរទៅបានតាមពុទ្ធានុញ្ញាត។

គោឆ្កួត

ជំងឺឆ្លងកើតចំពោះគោ ដែលគេរកឃើញដំបូងនៅប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។ ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនៅមិនទាន់ស្គាល់ច្បាស់ តែគេដឹងថាស្ថិតក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទនិងភ្នែក :

គោឆ្កួត នាម

[គោ-ឆ្កួត] kochhkuot≈

ជំងឺឆ្លងកើតចំពោះគោ ដែលគេរកឃើញដំបូងនៅប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។ ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនៅមិនទាន់ស្គាល់ច្បាស់ តែគេដឹងថាស្ថិតក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទនិងភ្នែក :

គោឆ្មាត់

មេគោសម្រាប់រឺតទឹកដោះ :

គោឆ្មាត់ នាម

[គោ-ឆ្មាត់] kouchhmat

មេគោសម្រាប់រឺតទឹកដោះ :

គោត

មេហ្វូង, ស្ដជាមេហ្វូង (ដំរី) :

គោត នាម

[គោត] kout

មេហ្វូង, ស្ដជាមេហ្វូង (ដំរី) :

គោតម

ព្រះនាមនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះព្រះអង្គជាគោតមគោត្ត (ពូជវង្សនៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ)។ នាមរបស់អ្នកប្រាជ្ញច្រើនរូបពីក្នុងសម័យបុរាណ ក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស។ នាមត្រកូលរបស់ជនពួកខ្លះ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សព្វថ្ងៃនេះ ដែលជាប់តមកពីក្នុងសម័យបុរាណ។

គោតម នាម

[គោ-តៈ-ម៉ៈ] ឬ [គោ-ដំ] koutom

ព្រះនាមនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះព្រះអង្គជាគោតមគោត្ត (ពូជវង្សនៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ)។ នាមរបស់អ្នកប្រាជ្ញច្រើនរូបពីក្នុងសម័យបុរាណ ក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស។ នាមត្រកូលរបស់ជនពួកខ្លះ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សព្វថ្ងៃនេះ ដែលជាប់តមកពីក្នុងសម័យបុរាណ។

គោតមគោត្ត

វង្ស, ត្រកូល នៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ។

គោតមគោត្ត នាម

[គោ-តៈ-ម៉ៈ-គោត] koutmokoutt

វង្ស, ត្រកូល នៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ។

គោតមពុទ្ធ

ព្រះនាមព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ។

គោតមពុទ្ធ នាម

[គោ-តៈ-ម៉ៈ-ពុត] koutmoputthor

ព្រះនាមព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ។

គោត្ត

វង្ស, ត្រកូល, សែ។

គោត្ត នាម

[គោត] koutt

វង្ស, ត្រកូល, សែ។

គោត្តនាម

នាមត្រកូល។

គោត្តនាម នាម

[គោត-តៈ-នាម] kouttaneam

នាមត្រកូល។

គោត្រ

ដូចគ្នានឹង គោត្ត។

គោត្រ នាម

[គោត] koutrar

ដូចគ្នានឹង គោត្ត។

គោត្រកូល

ពូជពង្សតាមគោត្រ, ពូជវង្សដែលមានគោត្រជាមួយគ្នា ឬ ដែលផ្សេងគ្នា។

គោត្រកូល នាម

[គោត-ត្រៈ-កូល] ឬ [គោត-ត្រ-កូល] koutrakoul

ពូជពង្សតាមគោត្រ, ពូជវង្សដែលមានគោត្រជាមួយគ្នា ឬ ដែលផ្សេងគ្នា។

គោត្រភូ

បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញខ្ពស់ជិតនឹងបានលុះសោតាបត្តិមគ្គ។

គោត្រភូ នាម

[គោត-ត្រៈ-ភូ] koutraphu

បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញខ្ពស់ជិតនឹងបានលុះសោតាបត្តិមគ្គ។

គោត្រភូញាណ

ប្រាជ្ញាជាន់ខ្ពស់ ដែលជិតនឹងបានសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គ។

គោត្រភូញាណ នាម

[គោត-ត្រៈ-ភូ-ញាន] koutrphunhean

ប្រាជ្ញាជាន់ខ្ពស់ ដែលជិតនឹងបានសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គ។

គោត្រភូសង្ឃ

សង្ឃតវង្សត្រកូលគឺពួកអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលប្រព្រឹត្តឃ្លៀងឃ្លាតចាកធម៌វិន័យស្ទើរតែនឹងទាំងអស់ គ្រាន់តែមានភេទជាអ្នកបួសដោយឥតមានក្លែងក្លាយ ឬ រង្កៀសសង្ស័យឡើយប៉ុណ្ណោះឯង, ដោយហោចទៅ សូម្បីនៅត្រឹមតែយកសំពត់ជ្រលក់ពណ៌អម្ចត់មកចងនឹងកខ្លះ សៀតនឹងត្រចៀកខ្លះប៉ុណ្ណោះ ដោយមាន

គោត្រភូសង្ឃ នាម

[គោត-ត្រៈ-ភូ-សង់] koutrphusang

សង្ឃតវង្សត្រកូលគឺពួកអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលប្រព្រឹត្តឃ្លៀងឃ្លាតចាកធម៌វិន័យស្ទើរតែនឹងទាំងអស់ គ្រាន់តែមានភេទជាអ្នកបួសដោយឥតមានក្លែងក្លាយ ឬ រង្កៀសសង្ស័យឡើយប៉ុណ្ណោះឯង, ដោយហោចទៅ សូម្បីនៅត្រឹមតែយកសំពត់ជ្រលក់ពណ៌អម្ចត់មកចងនឹងកខ្លះ សៀតនឹងត្រចៀកខ្លះប៉ុណ្ណោះ ដោយមាន

គោទាវរី

ឈ្មោះស្ទឹងធំមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងទក្ខិណាបថ (ឌេក្ខ័ណ)។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងរឿងរ៉ាវខាងព្រះពុទ្ធសាសនា។

គោទាវរី នាម

[គោ-ទា-វៈ-រី] kouteavori

ឈ្មោះស្ទឹងធំមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងទក្ខិណាបថ (ឌេក្ខ័ណ)។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងរឿងរ៉ាវខាងព្រះពុទ្ធសាសនា។

គោធិក

ទន្សង, ត្រកួត (ពាក្យនេះ មានប្រើតែក្នុងសាស្ត្រាប្រែរយ និងសាស្ត្រាល្បែងពាក្យកាព្យបុរាណខ្លះ)។

គោធិក នាម

[គោ-ធិក] kouthik

ទន្សង, ត្រកួត (ពាក្យនេះ មានប្រើតែក្នុងសាស្ត្រាប្រែរយ និងសាស្ត្រាល្បែងពាក្យកាព្យបុរាណខ្លះ)។

គោបា

រូបគោតូចៗ ធ្វើដោយសំរឹទ្ធិ :

គោបា នាម ១)

[គោ-បា] kouba

គោដែលគេមិនក្រៀវទុកធ្វើបា, គោដែលជាបាឈ្នះឈ្នានលើហ្វូង។

គោបា នាម ២)

[គោ-បា] kouba

រូបគោតូចៗ ធ្វើដោយសំរឹទ្ធិ :

គោបាល

មនុស្សចេះច្បាប់ ប៉ុន្តែមិនកាន់ច្បាប់។

គោបាល នាម

[គោ-បាល] koubal

អ្នកចិញ្ចឹមគោ, អ្នករក្សាគោ, អ្នកឃ្វាលគោ, គង្វាលគោ :

គោបាល នាម

[មៈ-នុស-គោ-បាល] koubal

មនុស្សចេះច្បាប់ ប៉ុន្តែមិនកាន់ច្បាប់។

គោព្រៃ

គោដែលមានពូជកើតក្នុងព្រៃ រស់នៅក្នុងព្រៃ (មានតែក្នុងខេត្តកំពង់ធំ), ជាគោមានមាឌធំៗ, ស្នែងមានរំពត់រមួល, សម្បុរខ្លួនខ្មៅរលើប, មានពពាលសត្រង់កជើងទាំង ៤(ហៅថា ចាំងជើង) ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, គេទាក់យកកូនឈ្មោលស្ទាវៗមកផ្សាំង លុះវាធំឡើង គេទុកវាជា បាក្រោល, កូនកាត់ពីបានោះ បើ

គោព្រៃ នាម

[គោ-ព្រៃ] kouprey

គោដែលមានពូជកើតក្នុងព្រៃ រស់នៅក្នុងព្រៃ (មានតែក្នុងខេត្តកំពង់ធំ), ជាគោមានមាឌធំៗ, ស្នែងមានរំពត់រមួល, សម្បុរខ្លួនខ្មៅរលើប, មានពពាលសត្រង់កជើងទាំង ៤(ហៅថា ចាំងជើង) ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, គេទាក់យកកូនឈ្មោលស្ទាវៗមកផ្សាំង លុះវាធំឡើង គេទុកវាជា បាក្រោល, កូនកាត់ពីបានោះ បើ

គោព្រោះ

(ព.បុ.) គោស្ទាវ :

គោព្រោះ នាម

[គោ-ព្រោះ] koupros

(ព.បុ.) គោស្ទាវ :

គោម នាម

[គោម] koum

ប្រទីបមានឡត, មានប្រឆេះ, មានលំផូង; មានច្រើនបែប ច្រើនយ៉ាង រូបរាងសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា, សម្រាប់ប្រើកាន់ លើកដាក់បាន ហៅថា គោមដៃ; សម្រាប់ព្យួរ ហៅថា គោមព្យួរ ...។