វចនានុក្រមខ្មែរ

គោម នាម

[គោម] koum

ក្រឡាបួនជ្រុងឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងៗ ដែលមាននៅសំពត់ ឬនៅខ្លួនសត្វមានពស់ថ្លាន់ជាដើម ឬក្រឡាឥដ្ឋពណ៌ជាដើម :

គោម នាម

[គោម] koum

ឈ្មោះចានមួយយ៉ាងរាងក្រឡូម ធំជាងចានសម្ល :

គោមពស់ថ្លាន់

ក្រឡាបួនជ្រុង ឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងដែលមានលើខ្នងពស់ថ្លាន់។

គោមពស់ថ្លាន់ នាម

[គោម-ពស់-ថ្លាន់] koumposthlan

ក្រឡាបួនជ្រុង ឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងដែលមានលើខ្នងពស់ថ្លាន់។

គោមហូល

ក្រឡាបួនជ្រុង ឬបួនជ្រុងព្នាយ ឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងដែលមាននៅលើសាច់សំពត់ហូល។

គោមហូល នាម

[គោម-ហូល] koumhoul

ក្រឡាបួនជ្រុង ឬបួនជ្រុងព្នាយ ឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងដែលមាននៅលើសាច់សំពត់ហូល។

គោមហោះ

គោមធ្វើដោយក្រដាសស្ដើង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជាលអម្រែក សម្រាប់អុជបង្ហោះទៅឯអាកាស។

គោមហោះ នាម

[គោម-ហោះ] koumhaoh

គោមធ្វើដោយក្រដាសស្ដើង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជាលអម្រែក សម្រាប់អុជបង្ហោះទៅឯអាកាស។

គោមូត្រ

ឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកង្កាញ់ទឹកនោមគោ (៚) សម្រាប់ប្រើសរសេរ ដាក់ត្រង់កន្លែងបញ្ចប់សេចក្ដី ដែលចប់អស់ហើយត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ច្រើនប្រើក្នុងទីចប់ស្រេចនៃកាព្យ។ គ្រឿងវណ្ណយុត្តិនេះ អ្នកលង្កាទ្វីប ប្រើដាក់ត្រង់ទីចប់នៃគាថាបាលីមួយៗ សម្គាល់ជាខ្យល់សំឡេងរន

គោមូត្រ នាម

[គោ-ម៉ូត] koumutror

ឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកង្កាញ់ទឹកនោមគោ (៚) សម្រាប់ប្រើសរសេរ ដាក់ត្រង់កន្លែងបញ្ចប់សេចក្ដី ដែលចប់អស់ហើយត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ច្រើនប្រើក្នុងទីចប់ស្រេចនៃកាព្យ។ គ្រឿងវណ្ណយុត្តិនេះ អ្នកលង្កាទ្វីប ប្រើដាក់ត្រង់ទីចប់នៃគាថាបាលីមួយៗ សម្គាល់ជាខ្យល់សំឡេងរន

គោមួយ

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំរំងាប់រោគ :

គោមួយ នាម

[គោ-មួយ] koumuoy

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំរំងាប់រោគ :

គោម៉

ឈ្មោះសត្វល្អិតពួកស្រគោមតែធំទ្រើសជាងស្រគោម មានជើងវែងៗ សម្បុរក្រហមពព្រុសខ្លះ ខ្មៅពព្រុសខ្លះ មានពុកមាត់សណ្ឋានស្នែង។

គោម៉ នាម

[គោ-ម៉] koum

ឈ្មោះសត្វល្អិតពួកស្រគោមតែធំទ្រើសជាងស្រគោម មានជើងវែងៗ សម្បុរក្រហមពព្រុសខ្លះ ខ្មៅពព្រុសខ្លះ មានពុកមាត់សណ្ឋានស្នែង។

គោម័យ

បាយអអាចម៍គោស្រស់ លាយដីដំបូកនិងចំបើងបូកជញ្ជាំងប្រដឹស, ច្រើនមានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ ហៅថា បាយអគោម័យ។

គោម័យ នាម

[គោ-ម៉ៃ] koumey

បាយអអាចម៍គោស្រស់ លាយដីដំបូកនិងចំបើងបូកជញ្ជាំងប្រដឹស, ច្រើនមានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ ហៅថា បាយអគោម័យ។

គោយន្ត

គ្រឿងយន្តកសិកម្មមួយបែប ដែលអាចភ្ជួរ រាស់ ដឹកជញ្ជូនជាដើម :

គោយន្ត នាម

[គោ-យន់] kouyon

គ្រឿងយន្តកសិកម្មមួយបែប ដែលអាចភ្ជួរ រាស់ ដឹកជញ្ជូនជាដើម :

គោរក្ខកម្ម

ការរក្សាគោ, របរចិញ្ចឹមគោ :

គោរក្ខកម្ម នាម

[គោ-រ៉ាក់-ខៈ-កាំ] kourkkhakamm

ការរក្សាគោ, របរចិញ្ចឹមគោ :

គោរក្ខា

ការរក្សាគោ, ការថែគោ, របរចិញ្ចឹមគោ។

គោរក្ខា នាម

[គោ-រ៉ាក់-ខា] kourkkha

ការរក្សាគោ, ការថែគោ, របរចិញ្ចឹមគោ។

គោរព

ប្រើក្លាយមកជា កិ. :

គោរព នាម a

[គោ-រប់] korob

សេចក្ដីលំអុត, លំអុតលំឱន, ឱនលំទោន, ដំណើរប្រតិបត្តិតាមសេចក្ដីកោតក្រែង, ដំណើរយកចិត្តទុកដាក់។

គោរព កិរិយាសព្ទ b

[គោ-រប់] korob

ប្រើក្លាយមកជា កិ. :

គោរម

ដែលមានសូរសព្ទរងំ, ត្រូវចួន, ត្រូវចង្វាក់ ត្រូវបែបបទ គួរឱ្យរីករាយ, គួរចាប់ចិត្តស្រើបស្រាល, ស្រណោះ :

គោរម គុ., ន.

[គោ-រំ] kourom

ដែលមានសូរសព្ទរងំ, ត្រូវចួន, ត្រូវចង្វាក់ ត្រូវបែបបទ គួរឱ្យរីករាយ, គួរចាប់ចិត្តស្រើបស្រាល, ស្រណោះ :

គោរមងារ

របៀបពាក្យដ៏ឧត្តម បន្ថែមតពីងារទៅទៀត ជាពាក្យសរសើរងារ, សម្រាប់ប្រើសរសេរចំពោះតែការចេញសំបុត្រដីកាធំៗ។

គោរមងារ នាម

[គោ-រំ-ងា] kourmongear

របៀបពាក្យដ៏ឧត្តម បន្ថែមតពីងារទៅទៀត ជាពាក្យសរសើរងារ, សម្រាប់ប្រើសរសេរចំពោះតែការចេញសំបុត្រដីកាធំៗ។

គោរមនាម

ពាក្យសរសើរបន្ថែមទៅលើនាម ដែលតែងតាំងឡើង ឬពាក្យសរសើរនាមឱ្យឧត្តមឡើង :

គោរមនាម នាម

[គោ-រំ-នាម] korumneam≈

ពាក្យសរសើរបន្ថែមទៅលើនាម ដែលតែងតាំងឡើង ឬពាក្យសរសើរនាមឱ្យឧត្តមឡើង :

គោរម្យ៍

(ម.ព. គោរម)។

គោរម្យ៍ គុ., ន.

[គោ-រំ] korum≈

(ម.ព. គោរម)។

គោរម្យ៍ងារ

(ម.ព. គោរមងារ)។

គោរម្យ៍ងារ នាម

[គោ-រំ-ងា] korumngea≈

(ម.ព. គោរមងារ)។

គោរស

រសកើតអំពីគោ គឺរសនៃទឹកដោះគោ; ក្នុងសម័យពីដើមសំដៅយកតែ ៥យ៉ាងគឺ ទឹកដោះស្រស់, ទឹកដោះថ្លា, ទឹកដោះខាប់, ទឹកដោះជូរ, ទឹកដោះជូរឡើងពពុះ ទាំង ៥នេះហៅថា បញ្ចគោរស។

គោរស នាម

[គោ-រស់] kouros

រសកើតអំពីគោ គឺរសនៃទឹកដោះគោ; ក្នុងសម័យពីដើមសំដៅយកតែ ៥យ៉ាងគឺ ទឹកដោះស្រស់, ទឹកដោះថ្លា, ទឹកដោះខាប់, ទឹកដោះជូរ, ទឹកដោះជូរឡើងពពុះ ទាំង ៥នេះហៅថា បញ្ចគោរស។

គោរាត

ឈ្មោះសត្វវារិជជាតិពួកក្អាត់ តែមានសំឡេងឮធំស្អារំពងខ្ទ័រត្រចៀក យំតែក្នុងវេលាយប់។

គោរាត នាម

[គោ-រាត] koureat

ឈ្មោះសត្វវារិជជាតិពួកក្អាត់ តែមានសំឡេងឮធំស្អារំពងខ្ទ័រត្រចៀក យំតែក្នុងវេលាយប់។

គោល

ឈ្មោះកូនចត្រង្គមួយបែប។

គោល នាម

[គោល] kol

ដុំថ្ម, ដុំដែក, ដុំ ឬ កំណាត់ឈើ, ឬក៏ដុំផ្ទាំងដែលរៀបឥដ្ឋ ទោះមានចារឹកអក្សរក្ដី មិនមានអក្សរក្ដី ដែលគេជីកដាំ ឬ បោះទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងព្រំប្រទល់ជាដើម :

គោល នាម

[គោល] kol

រូបពាក្យ, រូបសេចក្ដី; ច្បាប់, មាត្រា, មាតិកា; ភ័ស្ដុតាង, សំអាង, សាក្សី :

គោល នាម

[គោល] kol

ឈ្មោះកូនចត្រង្គមួយបែប។

គោលការណ៍

ទ្រឹស្ដីដែលចេញប្រើជាគោល សម្រាប់អនុវត្តកិច្ចការឱ្យត្រូវតាមបែបផែន។

គោលការណ៍ នាម

[គោល-កា] koulka

ទ្រឹស្ដីដែលចេញប្រើជាគោល សម្រាប់អនុវត្តកិច្ចការឱ្យត្រូវតាមបែបផែន។

គោលចារឹក

ដុំដែក, ដុំថ្ម ឬកំណាត់ឈើ ឬក៏ដុំផ្ទាំងដែលរៀបឥដ្ឋ ហើយមានសរសេរអក្សរផង ដែលគេជីកដាំឬបោះទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងព្រំប្រទល់ជាដើម :

គោលចារឹក នាម ១)

[គោល-ចា-រ៉ឹក] koulcharuek

បង្គោលសសរដែលបោះឬដាំទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ព្រំដី ឬព្រំប្រទល់ប្រទេស។ ឬគោលគំនិតសំខាន់សម្រាប់យកជាហ្លាក់ឋាន។

គោលចារឹក នាម ២)

[គោល-ចា-រ៉ឹក] koulcharuek

ដុំដែក, ដុំថ្ម ឬកំណាត់ឈើ ឬក៏ដុំផ្ទាំងដែលរៀបឥដ្ឋ ហើយមានសរសេរអក្សរផង ដែលគេជីកដាំឬបោះទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ឱ្យដឹងព្រំប្រទល់ជាដើម :

គោលជំហរ

សភាពនៃការយល់ព្រមឬការមិនយល់ព្រមខាងគំនិត ការពេញចិត្តឬការមិនពេញចិត្ត ដែលទាក់ទងនឹងវេទនារម្មណ៍និងអារម្មណ៍ ហើយដែលផ្ទុយទៅនឹងជំនឿ។ ជំនឿទាក់ទងនឹងហេតុការណ៍និងការគិត ចំណែកឯគោលជំហរវិញ ទាក់ទងនឹងការវាយតម្លៃនិងការឆ្លើយតបខាងវេទនារម្មណ៍ :

គោលជំហរ នាម

[គោល-ជំ-ហ៊] kolchumho≈

សភាពនៃការយល់ព្រមឬការមិនយល់ព្រមខាងគំនិត ការពេញចិត្តឬការមិនពេញចិត្ត ដែលទាក់ទងនឹងវេទនារម្មណ៍និងអារម្មណ៍ ហើយដែលផ្ទុយទៅនឹងជំនឿ។ ជំនឿទាក់ទងនឹងហេតុការណ៍និងការគិត ចំណែកឯគោលជំហរវិញ ទាក់ទងនឹងការវាយតម្លៃនិងការឆ្លើយតបខាងវេទនារម្មណ៍ :

គោលដៅ

ទីកន្លែងដែលគេត្រូវទៅ :

គោលដៅ នាម ១)

[គោល-ដៅ] koldov

អ្វីៗដែលគេត្រូវធ្វើឱ្យបានសម្រេចនៅក្នុងគោលនយោបាយ ផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ ឬបេសកកម្មណាមួយ :

គោលដៅ នាម ២)

[គោល-ដៅ] koldov

ទីកន្លែងដែលគេត្រូវទៅ :

គោលនយោបាយ

បណ្ដុំគំនិត យុទ្ធសាស្ត្រ វិធានឬបន្ទាត់នយោបាយដែលបង្កើតឡើងដោយអង្គភាព គណបក្ស ឬរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសណាមួយ ដើម្បីអនុវត្ត :

គោលនយោបាយ នាម

[គោល-នៈ-យោ-បាយ] kolneakyobay≈

បណ្ដុំគំនិត យុទ្ធសាស្ត្រ វិធានឬបន្ទាត់នយោបាយដែលបង្កើតឡើងដោយអង្គភាព គណបក្ស ឬរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសណាមួយ ដើម្បីអនុវត្ត :

គោលបំណង

ចំណុចដែលប៉ងប្រាថ្នា, អ្វីដែលចង់បាន :

គោលបំណង នាម ១)

[គោល-បំ-ណង] koulbamnang

បំណងដ៏សំខាន់, សេចក្ដីប៉ងចង់បានអ្វីមួយ, សេចក្ដីប្រាថ្នា។

គោលបំណង នាម ២)

[គោល-បំ-ណង] koulbamnang

ចំណុចដែលប៉ងប្រាថ្នា, អ្វីដែលចង់បាន :

គោលរបប

កញ្ចប់របបដែលផ្ដល់ឱ្យយោធិនបម្រុងដើម្បីបំពេញការងារ។

គោលរបប នាម

[គោល-រ-បប] kolrobba≈

កញ្ចប់របបដែលផ្ដល់ឱ្យយោធិនបម្រុងដើម្បីបំពេញការងារ។

គោលិកាក្រហម

ធាតុផ្សំម៉្យាងនៃឈាម មានពណ៌ក្រហមក្រមៅដែលមានមុខងារដឹកនាំអុកស៊ីសែន ពីសួតទៅកោសិកា រួចផ្ទុកកាបូនឌីអុកស៊ីដពីកោសិកាមកសួតវិញ :

គោលិកាក្រហម នាម

[គោ-លិ-កា-ក្រ-ហម] kolikakrohmo≈

ធាតុផ្សំម៉្យាងនៃឈាម មានពណ៌ក្រហមក្រមៅដែលមានមុខងារដឹកនាំអុកស៊ីសែន ពីសួតទៅកោសិកា រួចផ្ទុកកាបូនឌីអុកស៊ីដពីកោសិកាមកសួតវិញ :

គោលិកាស

ធាតុផ្សំម៉្យាងនៃឈាម ដែលមានមុខងារសម្លាប់មេរោគ :

គោលិកាស នាម

[គោ-លិ-កា-ស] kolikasa≈

ធាតុផ្សំម៉្យាងនៃឈាម ដែលមានមុខងារសម្លាប់មេរោគ :

គោលោត

(ព.ប្រ.) ឆោត; ឡើងបញ្ជោរ :

គោលោត គុណនាម

[គោ-លោត] koulout

(ព.ប្រ.) ឆោត; ឡើងបញ្ជោរ :

គោល្បាយ

(ម.ព. គោព្រៃ)។

គោល្បាយ នាម

[គោ-ល្បាយ] koulbay

(ម.ព. គោព្រៃ)។

គោវត្ត

វត្តរបស់គោ, ការប្រព្រឹត្តដូចជាគោ (សេចក្ដីប្រតិបត្តិរបស់ជនពួកខ្លះ នៅប្រទេសឥណ្ឌាសម័យបុរាណ)។

គោវត្ត នាម

[គោ-វ័ត] ឬ [គោ-វ័ត-តៈ] kouvott

វត្តរបស់គោ, ការប្រព្រឹត្តដូចជាគោ (សេចក្ដីប្រតិបត្តិរបស់ជនពួកខ្លះ នៅប្រទេសឥណ្ឌាសម័យបុរាណ)។

គោសៀម

(ម.ព. គោព្រៃ)។

គោសៀម នាម

[គោ-សៀម] kousiem

(ម.ព. គោព្រៃ)។

គោហៀ

ផ្កាភ្លើងធ្វើពីម្សេវ សម្រាប់អុជបូជាក្នុងការធ្វើបុណ្យ (ពួកកាំជ្រួចរន្ទា)។

គោហៀ នាម

[គោ-ហៀ] kouhie

ផ្កាភ្លើងធ្វើពីម្សេវ សម្រាប់អុជបូជាក្នុងការធ្វើបុណ្យ (ពួកកាំជ្រួចរន្ទា)។

គោហ្ម

(ម.ព. គោម៉)។

គោហ្ម នាម

[គោ-ម៉] kouhmor

(ម.ព. គោម៉)។

គោឡើងភ្នំ

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ដោយយកបន្ទះសាច់គោនិងបន្លែអាំងលើខ្ទះក្ដៅមានបាតពើងកំពុងកណ្ដាលដូចភ្នំ មានប្រហោងរាងទ្រវែងតូចៗ បរិភោគដោយជ្រលក់នឹងទឹកតៅហ៊ូឬទឹកម្រេច។ ខ្លះហៅថា គោឡើងភ្នំភ្លើង។

គោឡើងភ្នំ នាម

[គោ-ឡើង-ភ្នំ] kolaeungphnum≈

ឈ្មោះម្ហូបមួយបែប ដោយយកបន្ទះសាច់គោនិងបន្លែអាំងលើខ្ទះក្ដៅមានបាតពើងកំពុងកណ្ដាលដូចភ្នំ មានប្រហោងរាងទ្រវែងតូចៗ បរិភោគដោយជ្រលក់នឹងទឹកតៅហ៊ូឬទឹកម្រេច។ ខ្លះហៅថា គោឡើងភ្នំភ្លើង។

គោះ

(សំនួន.) ប្រើវិធីផ្សេងៗដើម្បីទារយកកម្រៃក្រៅជាដើម :

គោះ កិរិយាសព្ទ

[គោះ] kuoh

វាយបន្ថើរៗ :

គោះ កិរិយាសព្ទ

[គោះ-លុយ] kuoh

(សំនួន.) ប្រើវិធីផ្សេងៗដើម្បីទារយកកម្រៃក្រៅជាដើម :

គោះត្រឡោក

ឈ្មោះរបាំប្រជាប្រិយមួយប្រភេទ ដែលបុរសនិងស្ត្រីជាគូៗរេរាំរំពើតរំពើន ទាំងដៃកាន់ត្រឡោកគោះឆ្លងឆ្លើយគ្នាតាមសំឡេងចម្រៀងនិងចង្វាក់ភ្លេង។

គោះត្រឡោក នាម

[គោះ-ត្រ-ឡោក] koeahtrolaok≈

ឈ្មោះរបាំប្រជាប្រិយមួយប្រភេទ ដែលបុរសនិងស្ត្រីជាគូៗរេរាំរំពើតរំពើន ទាំងដៃកាន់ត្រឡោកគោះឆ្លងឆ្លើយគ្នាតាមសំឡេងចម្រៀងនិងចង្វាក់ភ្លេង។

គោះពព្លាក់

ឈ្មោះល្បែងក្មេងលេងអង្គុយពែនភ្នែនយកដៃទះភ្លៅគោះចង្កា :

គោះពព្លាក់ នាម

[គោះ-ព-ព្លាក់] kuohpleak

ឈ្មោះល្បែងក្មេងលេងអង្គុយពែនភ្នែនយកដៃទះភ្លៅគោះចង្កា :

គោះអង្រែ

(ម.ព. លោតអង្រែ)។

គោះអង្រែ នាម

[គោះ-អង់-រែ] koeahangre≈

(ម.ព. លោតអង្រែ)។

គំ កិរិយាសព្ទ

[គំ] kum

ចាក់ទឹកត្រាំឱ្យរបើកបាយក្ដាំងដែលជាប់នៅនឹងបាតឆ្នាំង :

គំនក់

ការបោកសម្អាតឱ្យជ្រះក្អែល :

គំនក់ នាម

[គំ-នក់] kumnok

ការគក់ :

គំនក់ នាម

[គំ-នក់] kumnok

ការបោកសម្អាតឱ្យជ្រះក្អែល :

គំនង នាម ១)

[គំ-នង] kumnong

ការគង :

គំនង នាម ២)

[គំ-នង] kumnong

ការគង, ការដាក់គងលើ :

គំនង់

ការគង់, ការសល់នៅ :

គំនង់ នាម

[គំ-នង់] kumnong

ការគង់, ការសល់នៅ :

គំនន់

ការគន់មើល :

គំនន់ នាម

[គំ-នន់] kumnon

ការគន់មើល :

គំនប់

ការរាប់រកគ្នា, ការចូលគំនិតជាមួយគ្នា :

គំនប់ នាម ១)

[គំ-នប់] kumnba≈

ការគប់, ការវាយ :

គំនប់ នាម ២)

[គំ-នប់] kumnba≈

ការរាប់រកគ្នា, ការចូលគំនិតជាមួយគ្នា :