Khmer Dictionary

គ្រេង ឧទានសព្ទ

[ក្រ-បី-ដេក-គ្រេង] kreng

ក្របីប្រះដេកក្នុងទឹកឮសូរគ្រេង។

គ្រេង ឧទានសព្ទ

[ប្រះ-ដេក-គ្រេង] kreng

ប្រះដេកដោយទម្លាក់ខ្លួនខ្លាំង មានអាការៈប្រហែសដូចក្របីប្រះដេក។

គ្រេច

ដែលភ្លាត់ ឬ ខ្ទាំសរសៃ :

គ្រេច នាម

[គ្រេច] krech

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ ដើមមានសណ្ឋានជាវល្លិប្រើជាថ្នាំស្ដោះគ្រេច :

គ្រេច កិ., គុ.

[គ្រេច] krech

ដែលភ្លាត់ ឬ ខ្ទាំសរសៃ :

គ្រែ

(ម.ព. គ្រែធម្មាសនៈ)។

គ្រែ នាម

[គ្រែ] kreae

គ្រឿងសេនាសនៈមានជើង មានមេ មានរនាបសម្រាប់ដេក, សម្រាប់អង្គុយ។

គ្រែ នាម

[គ្រែ-ធ័ម-មា-សៈ-ណៈ] kreae

គ្រែសម្រាប់ធម្មកថិកអង្គុយសម្ដែងធម៌។

គ្រែ នាម

[គ្រែ-ធ័ម-មាស] kreae

(ម.ព. គ្រែធម្មាសនៈ)។

គ្រែង

សក់ត្រង់ជាយខាងៗ ដែលសល់ពីកន្លែងថ្ពែក :

គ្រែង នាម

[គ្រែង] kreaeng

ឈ្មោះខ្យងសមុទ្រមួយពួក សន្តានលៀសតែធំជាងលៀស ហើយមានសំបកគគ្រើមឆូតៗជាជួរស្នាម។

គ្រែង នាម

[គ្រែង] kreaeng

ជាយជុំវិញមានសណ្ឋានដូចចុងសំបកគ្រែង (គ្រឿងល្ខោន)។

គ្រែង នាម

[គ្រែង] kreaeng

សក់ត្រង់ជាយខាងៗ ដែលសល់ពីកន្លែងថ្ពែក :

គ្រែស្នែង

គ្រែដែលមានប្រដាប់សែងសម្រាប់ដឹកជញ្ជូនអ្នកជំងឺឬអ្នករងរបួស។

គ្រែស្នែង នាម

[គ្រែ-ស្នែង] kresneng≈

គ្រែតូចខ្លីសម្រាប់ជិះមានមនុស្សសែង។

គ្រែស្នែង នាម

[គ្រែ-ស្នែង] kresneng≈

គ្រែដែលមានប្រដាប់សែងសម្រាប់ដឹកជញ្ជូនអ្នកជំងឺឬអ្នករងរបួស។

គ្រោង

ដែលខ្ពស់ស្រោងហួសខ្នាត, ដែលខ្ពស់ចង្គ្រោង :

គ្រោង កិរិយាសព្ទ

[គ្រោង] krong

ប្រុងទុក, រៀបចំទុកជាមុន :

គ្រោង កិរិយាសព្ទ

[គ្រោង-ទុក] krong

រៀបចំផែនការទុកជាមុនយ៉ាងម៉ត់ចត់ក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ :

គ្រោង នាម

[គ្រោង] krong

រាង, សណ្ឋាន :

គ្រោង គុណនាម

[គ្រោង] krong

ដែលធំជាងគេ; ឈ្មោះចាន ឈ្មោះក្ដាម ឈ្មោះកុក… ដែលមានរាងធំ :

គ្រោង គុណនាម

[គ្រោង] krong

ដែលខ្ពស់ស្រោងហួសខ្នាត, ដែលខ្ពស់ចង្គ្រោង :

គ្រោងឆ្អឹង

(ម.ព. គ្រោង{¥¥}២{££}) :

គ្រោងឆ្អឹង នាម ១)

[គ្រោង-ឆ្អឹង] krongchhaoeng≈

រចនាសម្ព័ន្ធឆ្អឹងដែលទ្រទ្រង់រាងកាយមនុស្ស សត្វទាំងមូល :

គ្រោងឆ្អឹង នាម ២)

[គ្រោង-ឆ្អឹង] krongchhaoeng≈

(ម.ព. គ្រោង២) :

គ្រោត

ដែលមិនពីរោះពិសា ទ្រគោះ អសុរោះ សោះកក្រោះ :

គ្រោត គុណនាម

[គ្រោត] krout

ដែលមិនម៉ដ្ឋ, មិនល្អិត, គ្រើមៗ :

គ្រោត គុណនាម

[គ្រោត-គ្រាត] krout

ដែលមិនពីរោះពិសា ទ្រគោះ អសុរោះ សោះកក្រោះ :

គ្រោះ

គុណ; ទោស; សុខ; ទុក្ខ; ថ្នាំងថ្នាក់ ដែលកើតមានក្នុងកាលម្ដងៗ តាមដំណើរអំពើអាក្រក់ល្អរបស់បុគ្គលរាល់រូប :

គ្រោះ នាម

[គ្រោះ] krouh

គុណ; ទោស; សុខ; ទុក្ខ; ថ្នាំងថ្នាក់ ដែលកើតមានក្នុងកាលម្ដងៗ តាមដំណើរអំពើអាក្រក់ល្អរបស់បុគ្គលរាល់រូប :

គ្រោះជា

ចួនជា, លោជាប្រទះទៅលើស្រួល :

គ្រោះជា ឈ.

[គ្រោះ-ជា] kruoh

ចួនជា, លោជាប្រទះទៅលើស្រួល :

គ្រោះថ្នាក់

ហេតុការណ៍អាក្រក់ ដែលកើតឡើងភ្លាមៗឬដោយចៃដន្យ :

គ្រោះថ្នាក់ នាម

[គ្រោះ-ថ្នាក់] krosthnak

ហេតុការណ៍អាក្រក់ ដែលកើតឡើងភ្លាមៗឬដោយចៃដន្យ :

គ្រោះថ្នាក់ការងារ

គ្រោះថ្នាក់ដែលកើតឡើងក្នុងពេលបំពេញការងារ ឬក្នុងពេលធ្វើដំណើរទៅមកបំពេញការងារ :

គ្រោះថ្នាក់ការងារ នាម

[គ្រោះ-ថ្នាក់-កា-ងា] kroeahthneakkangea≈

គ្រោះថ្នាក់ដែលកើតឡើងក្នុងពេលបំពេញការងារ ឬក្នុងពេលធ្វើដំណើរទៅមកបំពេញការងារ :

គ្រោះមហន្តរាយ

ការខូចខាតដ៏ធំធេង (ទ្រព្យសម្បត្តិ ជីវិតមនុស្ស សត្វ...) ដែលបង្កឡើងដោយធម្មជាតិឬដោយមនុស្ស។

គ្រោះមហន្តរាយ នាម

[គ្រោះ-មៈ-ហន់-តៈ-រ៉ាយ] kroeahmeakhnotakray≈

ការខូចខាតដ៏ធំធេង (ទ្រព្យសម្បត្តិ ជីវិតមនុស្ស សត្វ...) ដែលបង្កឡើងដោយធម្មជាតិឬដោយមនុស្ស។

គ្រោះរញ្ជួយដី

បាតុភូតធម្មជាតិដែលបង្កឡើងជាការញ័រកក្រើកនៃផ្ទៃដីដោយការបញ្ចេញថាមពលភ្លាមៗពីស្រទាប់សិលាក្រោមផ្ទៃដី :

គ្រោះរញ្ជួយដី នាម

[គ្រោះ-រុញ-ជួយ-ដី] kroeahrunhchuoydei≈

បាតុភូតធម្មជាតិដែលបង្កឡើងជាការញ័រកក្រើកនៃផ្ទៃដីដោយការបញ្ចេញថាមពលភ្លាមៗពីស្រទាប់សិលាក្រោមផ្ទៃដី :

គ្រោះរាំងស្ងួត

ការខូចខាតផលដំណាំបណ្ដាលមកពីកង្វះកំណកអាកាស កង្វះសំណើមក្នុងដីជាពិសេស កង្វះទឹកភ្លៀងរយៈពេលយូរនៃតំបន់ណាមួយ។

គ្រោះរាំងស្ងួត នាម

[គ្រោះ-រាំង-ស្ងួត] kroeahreaumngsnguot≈

ការខូចខាតផលដំណាំបណ្ដាលមកពីកង្វះកំណកអាកាស កង្វះសំណើមក្នុងដីជាពិសេស កង្វះទឹកភ្លៀងរយៈពេលយូរនៃតំបន់ណាមួយ។

គ្រៅ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ គ្រឿង ថា គ្រឿងគ្រៅ គឺ គ្រឿងច្រើនមុខផ្សំគ្នាជាពួកមួយ :

គ្រៅ បុព្វបទ

[គ្រៅ] krov≈

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ គ្រឿង ថា គ្រឿងគ្រៅ គឺ គ្រឿងច្រើនមុខផ្សំគ្នាជាពួកមួយ :

គ្រំ

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ សន្តានត្រីក្អែក សម្បុរសលាយខ្មៅ ពព្រុះ មានក្លិនឆ្អេះបន្តិច :

គ្រំ នាម

[គ្រំ] krum

ឈ្មោះខ្យងមួយពួក :

គ្រំ នាម

[គ្រំ] krum

ឈ្មោះត្រីស្រកាមួយប្រភេទ សន្តានត្រីក្អែក សម្បុរសលាយខ្មៅ ពព្រុះ មានក្លិនឆ្អេះបន្តិច :

គ្លុយកូស

(ជីវ.) ស្ករម្យ៉ាងដែលជាប្រភពថាមពលនៃសរីរាង្គមានជីវិតនិងជាធាតុផ្សំមួយនៃអ៊ីដ្រូកាបួជាច្រើន។

គ្លុយកូស នាម

[គ្លុយ-កូស] kluykous≈

(ជីវ.) ស្ករម្យ៉ាងដែលជាប្រភពថាមពលនៃសរីរាង្គមានជីវិតនិងជាធាតុផ្សំមួយនៃអ៊ីដ្រូកាបួជាច្រើន។

គ្លុយស៊ីដ

(ជីវ.) សារធាតុស្ករជាកាបូនអ៊ីដ្រាត។

គ្លុយស៊ីដ នាម

[គ្លុយ-ស៊ីត] kluysit≈

(ជីវ.) សារធាតុស្ករជាកាបូនអ៊ីដ្រាត។

គ្វាម

ដំណើរ; បទ; បែបបទ (របស់គាថា, ពាក្យកាព្យ) :

គ្វាម នាម

[គ្វាម] kveam

ដំណើរ; បទ; បែបបទ (របស់គាថា, ពាក្យកាព្យ) :

គ្វីនទីលាន

ចំនួន ១០០០ក្វាទ្រីលាន ស្មើនឹង ១ម៉ឺនបកោដិតាមបកតិសំខ្យាខ្មែរបុរាណ (មានសូន្យ១៨)។

គ្វីនទីលាន គុណនាម

[គ្វីន-ទី-លាន] kvintilean≈

ចំនួន ១០០០ក្វាទ្រីលាន ស្មើនឹង ១ម៉ឺនបកោដិតាមបកតិសំខ្យាខ្មែរបុរាណ (មានសូន្យ១៨)។

ឃ

តួព្យញ្ជនៈទី៤នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [kʰ] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឃ នាម

[ឃ] kho≈

តួព្យញ្ជនៈទី៤នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [kʰ] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឃរ

ផ្ទះ, លំនៅឋាន, កន្លែង។

ឃរ នាម

[ឃៈ-រៈ] kheakreak≈

ផ្ទះ, លំនៅឋាន, កន្លែង។

ឃរណី

ស្ត្រីជាម្ចាស់ផ្ទះ, មេផ្ទះ, ប្រពន្ធ (ព.កា.)។

ឃរណី នាម

[ឃៈ-រៈ-នី] khoronei

ស្ត្រីជាម្ចាស់ផ្ទះ, មេផ្ទះ, ប្រពន្ធ (ព.កា.)។

ឃរមូល

ឫសសំណង់ផ្ទះ។

ឃរមូល នាម

[ឃៈ-រៈ-មូល] khoromul

ឫសសំណង់ផ្ទះ។

ឃរាវាស

ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ" ក៏មានខ្លះ (តាមទម្លាប់ប្រើ) :

ឃរាវាស នាម ១)

[ឃៈ-រា-វាស] khoreaveas

ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ។

ឃរាវាស នាម ២)

[ឃៈ-រា-វាស] khoreaveas

ខ្មែរប្រើសំដៅសេចក្ដីថា "អ្នកនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ" ក៏មានខ្លះ (តាមទម្លាប់ប្រើ) :

ឃរាវាសកិច្ច

ការងារឬកិច្ចការរបស់គ្រហស្ថ។

ឃរាវាសកិច្ច នាម

[ឃៈ-រា-វា-សៈ-កិច] kheakreaveasakkech≈

ការងារឬកិច្ចការរបស់គ្រហស្ថ។

ឃាង កិរិយាសព្ទ

[ឃាង] kheang

និយាយឆបំបាត់កាត់ប្រយោជន៍គេ (ម.ប្រ.)។

ឃាត នាម

[ឃាត] kheat

ការសម្លាប់, ការបំបាត់ជីវិត, ការបៀតបៀន, ការធ្វើឱ្យវិនាស :

ឃាតកម្ម

អំពើគឺនៃការសម្លាប់, អំពើសម្លាប់, អំពើបៀតបៀន។

ឃាតកម្ម នាម

[ឃា-តៈ-កាំ] kheatkomm

អំពើគឺនៃការសម្លាប់, អំពើសម្លាប់, អំពើបៀតបៀន។

ឃាតករ

សព្វថ្ងៃប្រើក្លាយមកពី ឃាតកៈ។

ឃាតករ នាម

[ឃា-តៈ-ក] kheatakka≈

សព្វថ្ងៃប្រើក្លាយមកពី ឃាតកៈ។

ឃាតកៈ

អ្នកធ្វើឃាត, អ្នកសម្លាប់។

ឃាតកៈ នាម

[ឃា-តៈ-កៈ] kheatokak

អ្នកធ្វើឃាត, អ្នកសម្លាប់។

ឃាត់

ទប់ចំណង់។

ឃាត់ កិរិយាសព្ទ

[ឃាត់] khort

ហាម; ទប់; រារាំង :

ឃាត់ កិរិយាសព្ទ

[ឃាត់-កំ-ហឹង] khort

ទប់កំហឹង។

ឃាត់ កិរិយាសព្ទ

[ឃាត់-ចំ-ណង់] khort

ទប់ចំណង់។

ឃាត់ឃាំង

រារាំង ទប់ស្កាត់ មិនឱ្យប្រព្រឹត្ត :

ឃាត់ឃាំង កិរិយាសព្ទ

[ឃាត់-ឃាំង] kheatkheaumng≈

រារាំង ទប់ស្កាត់ មិនឱ្យប្រព្រឹត្ត :

ឃាន

ច្រមុះ។

ឃាន នាម

[ឃាន] khean≈

ច្រមុះ។

ឃានប្បសាទ

អាយតនៈសម្រាប់ឱ្យដឹងក្លិន។

ឃានប្បសាទ នាម

[ឃា-ណាប់-ប៉ៈ-សាត] kheanabbaksat≈

អាយតនៈសម្រាប់ឱ្យដឹងក្លិន។

ឃានរូបារម្មណ៍

(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យដឹងអំពីក្លិន :

ឃានរូបារម្មណ៍ នាម

[ឃា-នៈ-រូ-ប៉ា-រ៉ម់] kheaneakrubarmo≈

(អ.សិ.) រូបារម្មណ៍ក្នុងអត្ថបទកំណាព្យ អត្ថបទពាក្យរាយ ដែលកើតឡើងតាមរយៈពាក្យពេចន៍ ឃ្លាប្រយោគ ដែលរំលេចឱ្យដឹងអំពីក្លិន :

ឃានរោគ

រោគច្រមុះ រោគក្នុងច្រមុះ។

ឃានរោគ នាម

[ឃា-នៈ-រោក] kheaneakrok≈

រោគច្រមុះ រោគក្នុងច្រមុះ។

ឃានវិញ្ញាណ

សេចក្ដីដឹងច្បាស់នូវក្លិនដោយសារច្រមុះ។

ឃានវិញ្ញាណ នាម

[ឃា-នៈ-វិញ-ញាន] kheaneakvinhnhean≈

សេចក្ដីដឹងច្បាស់នូវក្លិនដោយសារច្រមុះ។

ឃានសម្ផស្ស

ការប៉ះពាល់រវាងច្រមុះនិងក្លិន គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នា ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។

ឃានសម្ផស្ស នាម

[ឃា-នៈ-សំ-ផស់] kheaneaksamphsa≈

ការប៉ះពាល់រវាងច្រមុះនិងក្លិន គឺការប៉ះប្រសព្វចួបគ្នា ទើបកើតសេចក្ដីដឹងឡើង។

ឃាសកូល

រុក្ខជាតិអំបូរស្រូវឬពោត។

ឃាសកូល នាម

[ឃា-សៈ-កូល] kheasakkoul≈

រុក្ខជាតិអំបូរស្រូវឬពោត។

ឃាំង

រាំងរា, ស្ទាក់ដំណើរ :

ឃាំង កិរិយាសព្ទ

[ឃាំង] kheang

រាំងរា, ស្ទាក់ដំណើរ :

ឃិនឆាយ

ឈ្មោះបន្លែចិនមួយយ៉ាង សណ្ឋានប្រហែលនឹងវ៉ាន់ស៊ុយ តែស្លឹកធំជាងវ៉ាន់ស៊ុយ ក្លិនក៏ខុសគ្នា។

ឃិនឆាយ នាម

[ឃិន-ឆាយ] khinchhay

ឈ្មោះបន្លែចិនមួយយ៉ាង សណ្ឋានប្រហែលនឹងវ៉ាន់ស៊ុយ តែស្លឹកធំជាងវ៉ាន់ស៊ុយ ក្លិនក៏ខុសគ្នា។