វចនានុក្រមខ្មែរ

ឃ្លាតឃ្លា កិ., គុ.

[ឃ្លាត-ឃ្លា] khleatkhlea

ឃ្លាតដាច់ស្រឡះ, ឃ្លាតឆ្ងាយដាច់សង្វែង។

ឃ្លាតឃ្លៃ

បែកឃ្លាតចេញដាច់សង្វែងឥតមានសង្ឃឹមថានឹងបានជួប ឬ បានត្រឡប់មកឃើញវិញ (ប្រើតែក្នុងកាព្យ)។

ឃ្លាតឃ្លៃ កិ., គុ.

[ឃ្លាត-ឃ្លៃ] khleatkhley

បែកឃ្លាតចេញដាច់សង្វែងឥតមានសង្ឃឹមថានឹងបានជួប ឬ បានត្រឡប់មកឃើញវិញ (ប្រើតែក្នុងកាព្យ)។

ឃ្លាតចាក

ដាច់ចេញ, ឆ្ងាយដាច់ចេញពីគ្នា។

ឃ្លាតចាក កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លាត-ចាក] khleatjak

ដាច់ចេញ, ឆ្ងាយដាច់ចេញពីគ្នា។

ឃ្លាន

ចង់បរិភោគអាហារ :

ឃ្លាន កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លាន] khlean

ចង់បរិភោគអាហារ :

ឃ្លាយបាត

ឈ្មោះវល្លិតូចមួយប្រភេទសម្រាប់វេញខ្សែ :

ឃ្លាយបាត នាម

[ឃ្លាយ-បាត] khleaybat

ឈ្មោះវល្លិតូចមួយប្រភេទសម្រាប់វេញខ្សែ :

ឃ្លាំ

គយគន់រវាំងមើលម្ដងៗ :

ឃ្លាំ កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លាំ] khloam

គយគន់រវាំងមើលម្ដងៗ :

ឃ្លាំង

កន្លែងដែលតម្កល់គម្ពីរក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ ឬ សាលាសម្រាប់រៀនចំណេះផ្សេងៗ។ មនុស្សដែលមានចំណេះបរិបូណ៌ ក៏ហៅថា ឃ្លាំងចំណេះ ដែរ។

ឃ្លាំង នាម

[ឃ្លាំង] khleang

ផ្ទះសម្រាប់ទុកដាក់ទ្រព្យរបស់ :

ឃ្លាំង នាម

[ឃ្លាំង-ចំ-ណេះ] khleang

កន្លែងដែលតម្កល់គម្ពីរក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ ឬ សាលាសម្រាប់រៀនចំណេះផ្សេងៗ។ មនុស្សដែលមានចំណេះបរិបូណ៌ ក៏ហៅថា ឃ្លាំងចំណេះ ដែរ។

ឃ្លាំមើល

តាមមើល តាមដាន គយគន់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន, មើលឬសង្កេតដោយយកចិត្តទុកដាក់ :

ឃ្លាំមើល កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លាំ-មើល] khleaummeul≈

តាមមើល តាមដាន គយគន់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន, មើលឬសង្កេតដោយយកចិត្តទុកដាក់ :

ឃ្លិប

ដេរចំជាយ, ដេរចំ; រុំព័ទ្ធបន្ថែម។

ឃ្លិប កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លិប] khlib

ដេរចំជាយ, ដេរចំ; រុំព័ទ្ធបន្ថែម។

ឃ្លុកៗ

សូរឮដោយបុកគ្រលុកវត្ថុជ្រាយ :

ឃ្លុកៗ ឧទានសព្ទ

[ឃ្លុក-ឃ្លុក] khluk

សូរឮដោយបុកគ្រលុកវត្ថុជ្រាយ :

ឃ្លុប

ថ្ងៃឥតឫក្ស គឺថ្ងៃដែលពួកហោរ កំណត់ឱ្យឈ្មោះតាមហោរាសាស្ត្រថា ថ្ងៃឥតជោគជ័យ, ឥតមង្គលសួស្ដី :

ឃ្លុប នាម

[ឃ្លុប] khlub

សន្ទះសម្រាប់បិទមិនឱ្យទឹកចូល :

ឃ្លុប គុណនាម

[ឃ្លុប] khlub

ថ្ងៃឥតឫក្ស គឺថ្ងៃដែលពួកហោរ កំណត់ឱ្យឈ្មោះតាមហោរាសាស្ត្រថា ថ្ងៃឥតជោគជ័យ, ឥតមង្គលសួស្ដី :

ឃ្លុំ

ប្រដាប់សម្រាប់រុំព័ទ្ធមាត់សត្វជើង ៤:

ឃ្លុំ កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លុំ] khluum

ដណ្ដប់រុំព័ទ្ធបិទបាំងកាយដោយចីវរ តាមវិនយប្បញ្ញត្តិ :

ឃ្លុំ កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លុំ] khluum

ចងបិទមាត់សត្វ :

ឃ្លុំ នាម

[ឃ្លុំ] khluum

ប្រដាប់សម្រាប់រុំព័ទ្ធមាត់សត្វជើង ៤:

ឃ្លួប

ទំពាអាហារប៉ោងផតប៉ោងផត ព្រោះឥតធ្មេញ (មនុស្សចាស់ដែលឥតធ្មេញ)។

ឃ្លួប គុ.កិ., គុ.

[ឃ្លួប] khluob

ទន់រួបចូលគ្នា :

ឃ្លួប កិរិយាសព្ទ

[ទំ-ពា-ឃ្លួប-ឃ្លួប] khluob

ទំពាអាហារប៉ោងផតប៉ោងផត ព្រោះឥតធ្មេញ (មនុស្សចាស់ដែលឥតធ្មេញ)។

ឃ្លៀង

ល្អៀងមិនចំគន្លង :

ឃ្លៀង កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លៀង] khlieng

ល្អៀងមិនចំគន្លង :

ឃ្លៀងឃ្លាត

ល្អៀងឃ្លាតចេញ, ងាកបែរចេញ, លាកចេញពីគ្នា :

ឃ្លៀងឃ្លាត កិ., គុ.

[ឃ្លៀង-ឃ្លាត] khliengkhleat

ល្អៀងឃ្លាតចេញ, ងាកបែរចេញ, លាកចេញពីគ្នា :

ឃ្លៀច

ដំរីដែលមានសម្បុរស្រដៀងនឹងឆ្នាំងដីថ្មី ខ្មែរបុរាណហៅ ដំរីឃ្លៀចដែរ, លុះចំណេរកាលតមក ខ្មែរហៅ ដំរីស។

ឃ្លៀច គុណនាម

[ឃ្លៀច] khliech

ដែលមានសម្បុរសស្រគាំដូចឆ្នាំងដីថ្មី :

ឃ្លៀច នាម

[ឃ្លៀច] khliech

ដំរីដែលមានសម្បុរស្រដៀងនឹងឆ្នាំងដីថ្មី ខ្មែរបុរាណហៅ ដំរីឃ្លៀចដែរ, លុះចំណេរកាលតមក ខ្មែរហៅ ដំរីស។

ឃ្លេ

ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទមានបន្លា សម្រាប់យកខ្លឹមស្ងោរជ្រលក់សូត្រ។

ឃ្លេ នាម

[ឃ្លេ] khle

ឈ្មោះឈើរនាមមួយប្រភេទមានបន្លា សម្រាប់យកខ្លឹមស្ងោរជ្រលក់សូត្រ។

ឃ្លេងឃ្លោង

ដែលអណ្ដែតអណ្ដូង, ដែលងាកបែរមិននឹងមិនប្រាកដ :

ឃ្លេងឃ្លោង កិ., គុ.កិ.

[ឃ្លេង-ឃ្លោង] khlengkhloung

ផ្អៀងចុះផ្អៀងឡើងច្រើនដង :

ឃ្លេងឃ្លោង គុណនាម

[ឃ្លេង-ឃ្លោង] khlengkhloung

ដែលអណ្ដែតអណ្ដូង, ដែលងាកបែរមិននឹងមិនប្រាកដ :

ឃ្លៃ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ឃ្លាត :

ឃ្លៃ នាម

[ឃ្លៃ] khley

ឈ្មោះឫស្សីមួយពួកឥតបន្លា ដើមធំៗ ដូចឫស្សីស្រុក :

ឃ្លៃ បុព្វបទ

[ឃ្លៃ] khley

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ឃ្លាត :

ឃ្លោក

ឈ្មោះវល្លិឡើងទ្រើងជាដំណាំស្រុកមានផ្លែជាបន្លែ; មាន ២យ៉ាងគឺ មួយយ៉ាងមានផ្លែបែបថូទឹក ហៅថា ឃ្លោកសាយដៀវ; មួយយ៉ាងទៀតមានផ្លែវែងៗ ហៅថា ឃ្លោកវែង ឬ ហៅត្រឹមតែឃ្លោក ប៉ុណ្ណោះ។

ឃ្លោក នាម

[ឃ្លោក] khlouk

ឈ្មោះវល្លិឡើងទ្រើងជាដំណាំស្រុកមានផ្លែជាបន្លែ; មាន ២យ៉ាងគឺ មួយយ៉ាងមានផ្លែបែបថូទឹក ហៅថា ឃ្លោកសាយដៀវ; មួយយ៉ាងទៀតមានផ្លែវែងៗ ហៅថា ឃ្លោកវែង ឬ ហៅត្រឹមតែឃ្លោក ប៉ុណ្ណោះ។

ឃ្លោង

ពាក្យសំនួនចួនសម្ដី :

ឃ្លោង កិរិយាសព្ទ

[ឃ្លោង] khloung

ផ្អៀងចុះផ្អៀងឡើង :

ឃ្លោង នាម

[ឃ្លោង] khloung

ពាក្យសំនួនចួនសម្ដី :

ឃ្វាង

ដើរជ្រួស, ដើរជ្រួសគ្នា :

ឃ្វាង កិ., គុ.កិ.

[ឃ្វាង] khveang

ដើរជ្រួស, ដើរជ្រួសគ្នា :

ឃ្វាងចាក

ខុស, មិនត្រូវ, មិនចំ។

ឃ្វាងចាក កិរិយាសព្ទ

[ឃ្វាង-ចាក] khveangchak≈

ខុស, មិនត្រូវ, មិនចំ។

ឃ្វាចៗ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ដើរ ឱ្យប្លែកឡើង :

ឃ្វាចៗ គុណកិរិយា

[ឃ្វាច-ឃ្វាច] khveach

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ដើរ ឱ្យប្លែកឡើង :

ឃ្វាម

ពាក្យក្លាយមកពីពាក្យ គ្វាម។

ឃ្វាម នាម

[ឃ្វាម] khveam

ពាក្យក្លាយមកពីពាក្យ គ្វាម។

ឃ្វាយៗ

ដើរកាវជើងចូល :

ឃ្វាយៗ គុណកិរិយា

[ឃ្វាយ-ឃ្វាយ] khveay

ដើរកាវជើងចូល :

ឃ្វាល

ចាំ, រក្សាសត្វចិញ្ចឹម :

ឃ្វាល កិរិយាសព្ទ

[ឃ្វាល] khveal

ចាំ, រក្សាសត្វចិញ្ចឹម :

ឃ្វិច

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ សំបកស្ដើងផុយងាយបក ផ្លែប្រើបរិភោគជាចំណីលាងមាត់ :

ឃ្វិច នាម

[ឃ្វិច] khvich

ឈ្មោះក្រូចមួយប្រភេទ សំបកស្ដើងផុយងាយបក ផ្លែប្រើបរិភោគជាចំណីលាងមាត់ :

ឃ្វើង

ឈ្មោះចានធំមួយយ៉ាង ធំជ្រៅជាងចានគោម :

ឃ្វើង នាម

[ឃ្វើង] khvaung

ឈ្មោះចានធំមួយយ៉ាង ធំជ្រៅជាងចានគោម :

ឃ្វើចៗ

ពាក្យនិយាយផ្សំនឹងពាក្យ ដើរ ឱ្យប្លែកឡើង :

ឃ្វើចៗ គុណកិរិយា

[ឃ្វើច-ឃ្វើច] khvauch

ពាក្យនិយាយផ្សំនឹងពាក្យ ដើរ ឱ្យប្លែកឡើង :

ង នាម

[ង] ngo≈

តួព្យញ្ជនៈទី៥នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី១។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [ŋ] ជាព្យញ្ជនៈរនាំងក្រអូម ខ្យល់ច្រមុះ សូរស្ទះ ឃោសៈ។

ង គុណនាម

[ង] ngo≈

ដែលមានរំពត់ខាងគល់ ឬខាងចុងងើយស្ទើតឡើង :

ងក់ នាម

[ងក់] ngok

ឈើក្ងុក ឬ ដែកមូលក្រវង់ មានខ្សែធំ ឬ ព្រ័ត្រត្រកួញ ចងភ្ជាប់មាំ សម្រាប់វាយជែងដំរីឱ្យបោល។

ងក់ កិរិយាសព្ទ

[ងក់] ngok

ឱន, បង្អោនក្បាលចុះហើយងើយឡើង :

ងក់ កិរិយាសព្ទ

[ងក់-ងើក-ងក់-ងើក] ngok

ងក់ផ្ងាក់ផ្ងើករឿយៗ។

ងក់ កិរិយាសព្ទ

[អង់-គុយ-ងក់] ngok

អង្គុយកុក។

ងងក់

ដែលងក់រឿយៗ :

ងងក់ គុណកិរិយា

[ង-ងក់] ngongok

ដែលងក់រឿយៗ :

ងងល់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ងងឹត :

ងងល់ បុព្វបទ

[ង-ងល់] ngongol

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ងងឹត :

ងងាស

ដែលមានដំណើរងើបងើយគគាត :

ងងាស គុ.កិ., គុ.

[ង-ងាស] ngongeas

ដែលមានដំណើរងើបងើយគគាត :

ងងិះងងុះ

ដែលសម្ដែងអាការៈរឹងរូស ឱ្យសំឡេងងងិះងងុះមិនចង់ធ្វើតាមបង្គាប់ :

ងងិះងងុះ គុ.កិ., គុ.

[ង-ងិស-ង-ងុះ] ngongisngonguh

ដែលសម្ដែងអាការៈរឹងរូស ឱ្យសំឡេងងងិះងងុះមិនចង់ធ្វើតាមបង្គាប់ :

ងងីសងងាស

ដែលមានដំណើរងីសងាសមិនរៀបរយ, ដែលទទីសទទាសនាំឱ្យទើសទែង :

ងងីសងងាស គុណកិរិយា

[ង-ងីស-ង-ងាស] ngongisngongeas

ដែលមានដំណើរងីសងាសមិនរៀបរយ, ដែលទទីសទទាសនាំឱ្យទើសទែង :

ងងីសងងូស

(ម.ព. ងងិះងងុះ)។

ងងីសងងូស គុ.កិ., គុ.

[ង-ងីស-ង-ងូស] ngongisngongus≈

(ម.ព. ងងិះងងុះ)។

ងងឹត

ភ្នែកដែលអន់ភ្លឺ ឬ មិនសូវភ្លឺ ឬក៏ ភ្នែកខ្វាក់ (ពាក្យគួរសម)។

ងងឹត គុណនាម ១)

[ង-ងឹត] ngonguet

ទីទៃពីភ្លឺ, ដែលឥតមានពន្លឺ :

ងងឹត គុណនាម ២)

[ង-ងឹត] ngonguet

ដែលទើសគំនិតគិតមិនយល់ :

ងងឹត គុណនាម

[ង-ងឹត-ចាក់-ភ្នែក-មិន-យល់] ngonguet

(សំនួន.) ងងឹតខ្លាំង ងងឹតស្លុង ងងឹតរកមើលអ្វីក៏មិនឃើញ។

ងងឹត នាម

[ង-ងឹត-ភ្នែក] ngonguet

(ម.ព. ភ្នែកងងឹត)។

ងងឹត នាម

[ភ្នែក-ង-ងឹត] ngonguet

ភ្នែកដែលអន់ភ្លឺ ឬ មិនសូវភ្លឺ ឬក៏ ភ្នែកខ្វាក់ (ពាក្យគួរសម)។

ងងុយ

មានអាការៈដេកមិនលក់; មិនបានដេកឬដេកមិនបានគ្រប់គ្រាន់ :

ងងុយ កិរិយាសព្ទ

[ង-ងុយ] ngonguy

ជ្រប់ងក់ចង់ដេក។

ងងុយ នាម

[ង-ងុយ] ngonguy

សេចក្ដីសម្រាក កើតដោយរួយស្រយង់ស្រយុតទន់ក្នុងកាយនាំឱ្យចង់ដេក :

ងងុយ កិ., គុ.

[អត់-ង-ងុយ] ngonguy

មានអាការៈដេកមិនលក់; មិនបានដេកឬដេកមិនបានគ្រប់គ្រាន់ :

ងងុល

ដែលសំយុងមុខជជ្រុលមិនងើប :

ងងុល គុ.កិ., គុ., កិ.

[ង-ងុល] ngongul

ដែលសំយុងមុខជជ្រុលមិនងើប :

ងងុះ

ដែលធ្វើការមមឹះហើយនិយាយគ្នារហ៊ឹមៗ មិនសូវដាច់សូរ :

ងងុះ គុណកិរិយា

[ង-ងុះ] ngonguh

ដែលធ្វើការមមឹះហើយនិយាយគ្នារហ៊ឹមៗ មិនសូវដាច់សូរ :