ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។
[ចៈ-តុប-ប៉ា-រ៉ិ-សុត-ធិ-សិល] chatobbarisotthiseil
សីលគឺសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ៤យ៉ាង (សម្រាប់ភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា) គឺ ១បាតិមោក្ខសំវរៈ សង្រួមតាមសិក្ខាបទក្នុងបាតិមោក្ខ គឺមិនប្រព្រឹត្តល្មើសកន្លងពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ, ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រង់តាមពុទ្ធានុញ្ញាត; ២ឥន្ទ្រិយសំវរៈ សង្រួមឥន្ទ្រិយទាំង ៦គឺភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត
ភាគ ៤, ចំណែក ៤។
[ចៈ-តុប-ភាក] chatoppheak
ភាគ ៤, ចំណែក ៤។
ដែលមានភាគ ៤, មាន ៤ចំណែក។
[ចៈ-តុប-ភា-គី] chotoppheaki
ដែលមានភាគ ៤, មាន ៤ចំណែក។
ធាតុ ៤គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់; ហៅថា មហាភូតរូប ក៏បាន។
[ចៈ-តុប-ភូត] chotopphut
ធាតុ ៤គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់; ហៅថា មហាភូតរូប ក៏បាន។
ដែលមាន៤ចំណែក ឬ៤ភាគ។
[ចៈ-តុ-ភាក] chaktopheak≈
ដែលមាន៤ចំណែក ឬ៤ភាគ។
(គណិត.) តេត្រាអែត, ពហុមុខដែលមានមុខបួនក្នុងទម្រង់ជាត្រីកោណ។
[ចៈ-តុ-មុក] chotomuk
(គណិត.) តេត្រាអែត, ពហុមុខដែលមានមុខបួនក្នុងទម្រង់ជាត្រីកោណ។
(គណិត.) តេត្រាអែតនិយ័ត, តេត្រាអែត ឬចតុមុខដែលមានមុខទាំងបួនប៉ុនគ្នា ក្នុងទម្រង់ជាត្រីកោណសម័ង្ស។
[ចៈ-តុ-មុក-និ-យ៉ាត់] chaktomukniyat≈
(គណិត.) តេត្រាអែតនិយ័ត, តេត្រាអែត ឬចតុមុខដែលមានមុខទាំងបួនប៉ុនគ្នា ក្នុងទម្រង់ជាត្រីកោណសម័ង្ស។
ឈ្មោះព្រះបរមរាជវាំងនៅក្រុងភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ :
[ចៈ-តុម-មុក] chotommuk
មុខ ៤; ដែលមានមុខ ៤។ ឈ្មោះទន្លេប្រសព្វមុខ ៤ដូចយ៉ាងទន្លេ ៤មុខនៅក្រុងភ្នំពេញ :
[ចៈ-តុម-មុក] chotommuk
ឈ្មោះព្រះបរមរាជវាំងនៅក្រុងភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ :
ដែលមានអង្គ ៤; កងទ័ពមានអង្គ ៤គឺ កងទ័ពដំរី, កងទ័ពសេះ, កងទ័ពរថឬរទេះ, កងទ័ពថ្មើរជើង។
[ចៈ-តុ-រ៉ង់] ឬ [ចៈ-តុ-រ៉ុង] chatorongkor
ដែលមានអង្គ ៤; កងទ័ពមានអង្គ ៤គឺ កងទ័ពដំរី, កងទ័ពសេះ, កងទ័ពរថឬរទេះ, កងទ័ពថ្មើរជើង។
ការប្រជុំ ឬ ការជួបជុំប្រកបដោយអង្គ ៤របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ ដើម្បីទ្រង់សម្ដែងនូវឱវាទប្បាតិមោក្ខ។
[ចៈ-តុ-រ៉ង់-គៈ-សន់-និ-បាត] chatorngkosannibat
ការប្រជុំ ឬ ការជួបជុំប្រកបដោយអង្គ ៤របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ ដើម្បីទ្រង់សម្ដែងនូវឱវាទប្បាតិមោក្ខ។
ដែលជាអធិបតី, ជាធំចម្បងលើសលែងកងទ័ពទាំង ៤ពួក (មេទ័ពធំ)។
[ចៈ-តុ-រ៉ង់-គា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] chatorngkeathibatei
ដែលជាអធិបតី, ជាធំចម្បងលើសលែងកងទ័ពទាំង ៤ពួក (មេទ័ពធំ)។
ដែលមានអង្គ ៤ហៅថា ចតុរង្គិនីសេនា "សេនាមានអង្គ ៤" ដូច្នេះក៏បាន។
[ចៈ-តុ-រ៉ង់-គិ-នី] chatorngkini
ដែលមានអង្គ ៤ហៅថា ចតុរង្គិនីសេនា "សេនាមានអង្គ ៤" ដូច្នេះក៏បាន។
(ម.ព. ចតុម្មុខ)។
[ចៈ-តុ-រ៉ៈ-មុក] chotoromuk
(ម.ព. ចតុម្មុខ)។
ដែលមានជ្រុង ៤។
[ចៈ-តុ-រ៉័ស-សៈ] ឬ [ចៈ-តុ-រ៉ស់] chotoross
ដែលមានជ្រុង ៤។
ភូមិ, ភព, ទីសម្រាប់សត្វ ដែលមានបាបបណ្ដាលឱ្យឃើញស្ដែងក្នុងកាលជិតស្លាប់ ទៅចាប់កំណើតនៅរងទុក្ខ, មាន ៤យ៉ាងគឺ នរក, ប្រេត, អសុរកាយ, តិរច្ឆាន។
[ចៈ-តុ-រ៉ា-បាយ] chatoreabay
ភូមិ, ភព, ទីសម្រាប់សត្វ ដែលមានបាបបណ្ដាលឱ្យឃើញស្ដែងក្នុងកាលជិតស្លាប់ ទៅចាប់កំណើតនៅរងទុក្ខ, មាន ៤យ៉ាងគឺ នរក, ប្រេត, អសុរកាយ, តិរច្ឆាន។
សេចក្ដីពិតសម្រាប់លោកជាអរិយបុគ្គល ឃើញជាក់ច្បាស់ដោយលោកុត្តរប្បញ្ញាឥតមានល្អៀង, មាន ៤យ៉ាងគឺ ទុក្ខ សេចក្ដីលំបាកកាយមិនសប្បាយចិត្ត, សមុទយ កំណើតនៃទុក្ខ, និរោធ ទីរលត់ទុក្ខ, មគ្គ ផ្លូវធម៌ជាគន្លងឧបាយឱ្យរលត់ទុក្ខ។
[ចៈ-តុ-រ៉ា-រ៉ិ-យៈ-ស័ច] chotoreariysochch
សេចក្ដីពិតសម្រាប់លោកជាអរិយបុគ្គល ឃើញជាក់ច្បាស់ដោយលោកុត្តរប្បញ្ញាឥតមានល្អៀង, មាន ៤យ៉ាងគឺ ទុក្ខ សេចក្ដីលំបាកកាយមិនសប្បាយចិត្ត, សមុទយ កំណើតនៃទុក្ខ, និរោធ ទីរលត់ទុក្ខ, មគ្គ ផ្លូវធម៌ជាគន្លងឧបាយឱ្យរលត់ទុក្ខ។
ដែលមានជ្រុង ៤; បួនជ្រុង, ក្រឡា ៤ជ្រុងស្មើភាគ។
[ចៈ-តុ-រ៉័ង] chotoreang
ដែលមានជ្រុង ៤; បួនជ្រុង, ក្រឡា ៤ជ្រុងស្មើភាគ។
ស្ដេចទេវតា ៤អង្គ ជាធំក្នុងចាតុម្មហារាជិកាសួគ៌ ជាអ្នករក្សាលោក គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ រក្សាទិសខាងកើត, ព្រះបាទ វិរុឡ្ហកៈ រក្សាទិសខាងត្បូង, ព្រះបាទ វិរូបក្ខៈ រក្សាទិសខាងលិច, ព្រះបាទ កុវេរៈ (វេស្សវណ) រក្សាទិសខាងជើង។ សរសេរតាម សំ.បា. ក៏បាន, ប៉ុន្តែផ្ទុយពីទម្លាប់ប្រើរៀងមក។
[ចៈ-តុ-លោ-កៈ-បាល] chotoloukbal
ស្ដេចទេវតា ៤អង្គ ជាធំក្នុងចាតុម្មហារាជិកាសួគ៌ ជាអ្នករក្សាលោក គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ រក្សាទិសខាងកើត, ព្រះបាទ វិរុឡ្ហកៈ រក្សាទិសខាងត្បូង, ព្រះបាទ វិរូបក្ខៈ រក្សាទិសខាងលិច, ព្រះបាទ កុវេរៈ (វេស្សវណ) រក្សាទិសខាងជើង។ សរសេរតាម សំ.បា. ក៏បាន, ប៉ុន្តែផ្ទុយពីទម្លាប់ប្រើរៀងមក។
សេនាបតីទាំងបួនជាគម្រប់៥និងសេនាបតីមួយទៀតជាអធិបតីជាអ្នកសម្រេចកិច្ចរាជការផែនដីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងសម័យបុរាណ។
[ចៈ-តុ-ស្ដំ] ឬ [ចៈ-ដុ-ស្ដំ] chotosdomphor
សសរ ៤; ដែលមានសសរ ៤។
[ចៈ-តុ-ស្ដំ] ឬ [ចៈ-ដុ-ស្ដំ] chotosdomphor
សេនាបតីទាំងបួនជាគម្រប់៥និងសេនាបតីមួយទៀតជាអធិបតីជាអ្នកសម្រេចកិច្ចរាជការផែនដីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងសម័យបុរាណ។
ដែលមានរសជាតិប្រហាតស្ទើរភ្លាវស្ទើរល្វីងស្អិតជាប់អណ្ដាត។
[ចត់] chot
ដែលមានរសជាតិប្រហាតស្ទើរភ្លាវស្ទើរល្វីងស្អិតជាប់អណ្ដាត។
ការដាក់ខ្លួនឱ្យនៅដាច់ដោយឡែកក្នុងរយៈកាលកំណត់ណាមួយ ដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺឆ្លង :
[ច័ត-តា-ឡី-ស័ក] chtataleiska≈
ការដាក់ខ្លួនឱ្យនៅដាច់ដោយឡែកក្នុងរយៈកាលកំណត់ណាមួយ ដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺឆ្លង :
ឈ្មោះល្បែងមួយយ៉ាង មានកូន ៣២សម្រាប់លេងដើរលើក្ដារបួនជ្រុងមានក្រឡា ៦៤; បណ្ដាកូនទាំង ៣២នោះមានកូន ២ហៅថា ខុន ទុកជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ, មានកូន ២ហៅថា នាង ទុកជាព្រះអគ្គមហេសី, មានកូន ៤ហៅថា គោល ទុកជាសេនាបតី ឬ មេទ័ព, មានកូន ៤ហៅថា សេះ, មានកូន ៤ហៅថា ទូក, មានកូន ១៦ហៅថា ត្រី ទុកជ
[ច័ត-ត្រង់] ឬ [ចៈ-ត្រង់] chatrangkor
ឈ្មោះល្បែងមួយយ៉ាង មានកូន ៣២សម្រាប់លេងដើរលើក្ដារបួនជ្រុងមានក្រឡា ៦៤; បណ្ដាកូនទាំង ៣២នោះមានកូន ២ហៅថា ខុន ទុកជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ, មានកូន ២ហៅថា នាង ទុកជាព្រះអគ្គមហេសី, មានកូន ៤ហៅថា គោល ទុកជាសេនាបតី ឬ មេទ័ព, មានកូន ៤ហៅថា សេះ, មានកូន ៤ហៅថា ទូក, មានកូន ១៦ហៅថា ត្រី ទុកជ
បួន (៤) :
[ច័ត-ត្វា] ឬ [ចៈ-ត្វា] chatva
បួន (៤) :
ដែលមានជ្រុងបួន; បួនជ្រុង, ក្រឡា ៤ជ្រុងស្មើភាគ។
[ច័ត-ត្វ័ង] ឬ [ចៈ-ត្វ័ង] chotvangs
ដែលមានជ្រុងបួន; បួនជ្រុង, ក្រឡា ៤ជ្រុងស្មើភាគ។
ទេវៈតំណាងសោភណភាព និងជាអ្នកថែរក្សារុក្ខជាតិ ហើយបើតាមទេវកថា ព្រះចន្ទកើតពីទឹកសោម (ស្រាសោមដែលគេថ្វាយព្រះឥន្ទ) ដូច្នេះហើយ បានមានឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតថាព្រះសោម។
[ច័ន] chan
សភាវៈសម្រាប់បំភ្លឺ ជាចម្បងជាងពន្លឺទាំងអស់ ដែលភ្លឺក្នុងវេលាយប់ :
[ច័ន] chan
ផ្កាយរណបធម្មជាតិរបស់ផែនដី ហើយទទួលពន្លឺពីព្រះអាទិត្យ :
[ច័ន] chan
ឈ្មោះថ្ងៃទី២នៃសប្ដាហ៍ :
[ច័ន] chan
ទេវៈតំណាងសោភណភាព និងជាអ្នកថែរក្សារុក្ខជាតិ ហើយបើតាមទេវកថា ព្រះចន្ទកើតពីទឹកសោម (ស្រាសោមដែលគេថ្វាយព្រះឥន្ទ) ដូច្នេះហើយ បានមានឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតថាព្រះសោម។
ដំណើរព្រះចន្ទ :
[ច័ន-ទៈ-គៈ-តិ] ឬ [ច័ន-គៈ-តិ] chonkote
ដំណើរព្រះចន្ទ :
កាលរដូវដែលកំណត់តាមដំណើរព្រះចន្ទក្នុងឆ្នាំមួយៗ ចែកជារដូវមាន ៣គឺ ហេមន្តៈ រដូវរងា មាន ៤ខែ រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១រោច ខែកត្តិក ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែផល្គុន; គិម្ហៈ រដូវក្ដៅមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ; វស្សានៈ រដូវភ្លៀងមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែ
[ច័ន-ទៈ-គៈ-តិ-កាល] ឬ [ច័ន-គៈ-តិ-កាល] chankotekal
កាលរដូវដែលកំណត់តាមដំណើរព្រះចន្ទក្នុងឆ្នាំមួយៗ ចែកជារដូវមាន ៣គឺ ហេមន្តៈ រដូវរងា មាន ៤ខែ រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១រោច ខែកត្តិក ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែផល្គុន; គិម្ហៈ រដូវក្ដៅមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ; វស្សានៈ រដូវភ្លៀងមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែ
ឈ្មោះប្រាសាទមួយនៅខាងមុខគេបង្អស់ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ចតុម្មុខក្រុងភ្នំពេញ។
[ច័ន-ទ័ច-ឆា-យ៉ា] chonchhaya
ឈ្មោះប្រាសាទមួយនៅខាងមុខគេបង្អស់ ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ចតុម្មុខក្រុងភ្នំពេញ។
ដំណើរកម្សាន្តរបស់គូស្វាមីភរិយាដែលទើបរៀបការរួចថ្មីៗ :
[ច័ន-ទឹក-ឃ្មុំ] chnotoekkhmuum≈
ដំណើរកម្សាន្តរបស់គូស្វាមីភរិយាដែលទើបរៀបការរួចថ្មីៗ :
ឈ្មោះឈើមានខ្លឹមក្រអូប :
[ច័ន] chan
ឈ្មោះឈើមានខ្លឹមក្រអូប :
មណ្ឌលព្រះចន្ទ, វង់ព្រះចន្ទ, រូបព្រះចន្ទ។
[ច័ន-ទៈ-មន់-ឌល់] chonmondol
មណ្ឌលព្រះចន្ទ, វង់ព្រះចន្ទ, រូបព្រះចន្ទ។
រស្មីព្រះចន្ទ។
[ច័ន-ទៈ-រ័ង-សី] chonrongsi
រស្មីព្រះចន្ទ។
ស្នាមព្រះចន្ទ, រូបព្រះចន្ទ, ស្នាម ឬ គ្រឿងសម្គាល់ក្នុងវង់ព្រះចន្ទ្រ។
[ច័ន-ទៈ-លេ-ខា] chonlekha
ស្នាមព្រះចន្ទ, រូបព្រះចន្ទ, ស្នាម ឬ គ្រឿងសម្គាល់ក្នុងវង់ព្រះចន្ទ្រ។
ប្រដាប់សម្រាប់ទល់ :
[ចន់-ទល់] chontol
ប្រដាប់សម្រាប់ទល់ :
រុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលដុះនៅក្នុងទឹក ឬដីសើម, មានដើមទោលមានស្លឹកពណ៌បៃតង តូចស្តើង មូល ហើយឆែកជាបីឬជាបួន អាចយកមកធ្វើជាបន្លែ ឬជាឱសថព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗបាន :
[ចន់-ទល់-ភ្នំ] chnotlophnum≈
រុក្ខជាតិម្យ៉ាងដែលដុះនៅក្នុងទឹក ឬដីសើម, មានដើមទោលមានស្លឹកពណ៌បៃតង តូចស្តើង មូល ហើយឆែកជាបីឬជាបួន អាចយកមកធ្វើជាបន្លែ ឬជាឱសថព្យាបាលជំងឺផ្សេងៗបាន :
ពន្លឺព្រះចន្ទ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។
[ច័ន-ទា-ភា] chnoteaphea≈
ពន្លឺព្រះចន្ទ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។
[ចន់-ទាល] chnoteal≈
(ម.ព. ចំទាល)។
ប្រដាប់សម្រាប់ស្ទាល់, សម្រាប់ស្ដឹងសំពត់ដែលកំពុងត្បាញឱ្យតឹងកុំឱ្យរួញសាច់។
[ចន់-ទាល់] chonteal
ប្រដាប់សម្រាប់ស្ទាល់, សម្រាប់ស្ដឹងសំពត់ដែលកំពុងត្បាញឱ្យតឹងកុំឱ្យរួញសាច់។
[ចន់-ទាស] chanteas
បាច់ផ្ដៅចំនួន ២០ដើម ចងជាសំណុំរួចបត់ជាពីរ :
[ចន់-ទាស] chanteas
តម្បៀតធ្វើដោយដែកជាដើមសម្រាប់ចាប់ សម្រាប់ដាក់ផ្អោបត្បៀតគ្នា។
[ចន់-ទាស] chanteas
ប្រដាប់ដែលមានស្រទាប់សម្រាប់ទ្រដុំរទេះជាដើម ដើម្បីឱ្យរលាស់ស្រួលក៏ហៅ ចន្ទាស ដែរ :
ប្រដាប់សម្រាប់ទាស់ :
[ចន់-ទាស់] chanteas
ប្រដាប់សម្រាប់ទាស់ :
កំណាត់ឈើដែលគេដាប់គល់សសរ ដាក់ចុងចេញទៅទទួលរងស្បូវ (គ្រឿងផ្ទះខ្មែរសម័យពីដើម)។
[ចន់-ទាស់-ទឹក] chonteastuek
កំណាត់ឈើដែលគេដាប់គល់សសរ ដាក់ចុងចេញទៅទទួលរងស្បូវ (គ្រឿងផ្ទះខ្មែរសម័យពីដើម)។
ព្រះចន្ទ, ដួងចន្ទ, លោកខែ។
[ច័ន-ទិ-ម៉ា] chnotima≈
ព្រះចន្ទ, ដួងចន្ទ, លោកខែ។
ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែមានគ្រាប់លៀនចេញមកខាងក្រៅ :
[ច័ន-ទី] chanti
ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែមានគ្រាប់លៀនចេញមកខាងក្រៅ :
(ព.ប្រ.) សេចក្ដីប្រៀប ថាដូចជាព្រះចន្ទ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។
[ច័ន-ទូ-ប៉ៈ-ម៉ា] chontuboma
(ព.ប្រ.) សេចក្ដីប្រៀប ថាដូចជាព្រះចន្ទ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។
(ម.ព. ចន្ទូបមា)។
[ច័ន-ទោ-ប៉ៈ-ម៉ា] chnotobakma≈
(ម.ព. ចន្ទូបមា)។
ពន្លឺព្រះចន្ទ។
[ច័ន-ទោ-ភាស] chantoupheas
ពន្លឺព្រះចន្ទ។
ឈើមានសណ្ឋាន ង តភ្ជាប់នឹងក្បាលក្រពើរទេះ សម្រាប់ចងខ្សែទាញមកចងភ្ជាប់នឹងកន្លុះគោ, ក្របី; ខ្សែដែលចងនោះ ហៅថា ខ្សែចន្ទោល តាមចន្ទោលរទេះនោះដែរ។
[ចន់-ទោល] chantoul
ឈើមានសណ្ឋាន ង តភ្ជាប់នឹងក្បាលក្រពើរទេះ សម្រាប់ចងខ្សែទាញមកចងភ្ជាប់នឹងកន្លុះគោ, ក្របី; ខ្សែដែលចងនោះ ហៅថា ខ្សែចន្ទោល តាមចន្ទោលរទេះនោះដែរ។
ដូចគ្នានឹង ចន្ទ។
[ច័ន] chno≈
ដូចគ្នានឹង ចន្ទ។