Khmer Dictionary

ចន្ទ្រគ្រាស

ដំណើរបាត់បង់ពន្លឺទាំងមូលឬផ្នែកខ្លះនៃព្រះចន្ទដែលបាំងនឹងស្រមោលរបស់ផែនដី។ គ្រានោះផែនដីគោចរនៅចន្លោះព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ :

ចន្ទ្រគ្រាស នាម ១)

[ច័ន-គ្រាស] chantrokreas

ការចាប់ព្រះចន្ទ្រនៃរាហូអសុរិន្ទ។

ចន្ទ្រគ្រាស នាម ២)

[ច័ន-គ្រាស] chantrokreas

ដំណើរបាត់បង់ពន្លឺទាំងមូលឬផ្នែកខ្លះនៃព្រះចន្ទដែលបាំងនឹងស្រមោលរបស់ផែនដី។ គ្រានោះផែនដីគោចរនៅចន្លោះព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យ :

ចន្ទ្រគ្រាះ នាម

[ច័ន-គ្រាះ] chnokreaeah≈

(ម.ព. ចន្ទ្រគ្រាស)។

ចន្ទ្រាធិមាស

ខែដែលមានអធិកវារៈ ឬខែដែលមានថ្ងៃលើកគឺថ្ងៃមួយដែលថែមត្រង់ខែជេស្ឋតាមចន្ទគតិ ឱ្យខែជេស្ឋមាន ៣០ថ្ងៃ។

ចន្ទ្រាធិមាស នាម

[ច័ន-ទ្រា-ធិ-មាស] chnotreathimeas≈

ខែដែលមានអធិកវារៈ ឬខែដែលមានថ្ងៃលើកគឺថ្ងៃមួយដែលថែមត្រង់ខែជេស្ឋតាមចន្ទគតិ ឱ្យខែជេស្ឋមាន ៣០ថ្ងៃ។

ចន្លន់

ឈ្មោះ ពេជ្រ និងឈ្មោះ តន់ ដែលចាស់ទុំតំណាលថាជាសេនាល្បីល្បាញខាងចម្បាំង ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ប៉ុន្តែពុំប្រាកដថាក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះរាជាខ្មែរអង្គណាឡើយ។

ចន្លន់ គុណកិរិយា

[ចន់-ឡន់] chonlon

ដែលស្រែកខ្លាំងដោយស្លន់ ឬដោយអាការៈដូចជាស្លន់ :

ចន្លន់ គុណកិរិយា

[ចន់-ឡន់] chonlon

ឈ្មោះ ពេជ្រ និងឈ្មោះ តន់ ដែលចាស់ទុំតំណាលថាជាសេនាល្បីល្បាញខាងចម្បាំង ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ ប៉ុន្តែពុំប្រាកដថាក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះរាជាខ្មែរអង្គណាឡើយ។

ចន្លុះ

គ្រឿងអុជបំភ្លឺ ធ្វើដោយជ័រនិងស្លឹកឈើ ឬធ្វើដោយសំបកឈើមានជ័រ; មានច្រើនយ៉ាង :

ចន្លុះ នាម

[ចន់-ឡុះ] chanluh

គ្រឿងអុជបំភ្លឺ ធ្វើដោយជ័រនិងស្លឹកឈើ ឬធ្វើដោយសំបកឈើមានជ័រ; មានច្រើនយ៉ាង :

ទីកំណត់ចំណាំ, របស់ដែលគេឆ្លោងជាការចំណាំ ឬសម្គាល់ទុក, គ្រឿងសម្គាល់ដែលគេដាក់តាំងសម្រាប់តម្រង់បាញ់ ឬគ្រឿងសម្គាល់សម្រាប់បាញ់, សព្វថ្ងៃហៅផ្ទាំងស៊ីប។ រូបសំណាកតំណាងមនុស្សដែលគេធ្វើដោយធាងដូង ឬស្មៅ ឬក៏ចំបើងមានពាក់អាវស្លៀកខោចាស់ៗ ឱ្យមានរាងដូចទីងមោង ហើយយកទៅដោតឆ្លោងក្នុងស្រ

ចន្លោង នាម

[ចន់-ឡោង] chnolaong≈

ទីកំណត់ចំណាំ, របស់ដែលគេឆ្លោងជាការចំណាំ ឬសម្គាល់ទុក, គ្រឿងសម្គាល់ដែលគេដាក់តាំងសម្រាប់តម្រង់បាញ់ ឬគ្រឿងសម្គាល់សម្រាប់បាញ់, សព្វថ្ងៃហៅផ្ទាំងស៊ីប។ រូបសំណាកតំណាងមនុស្សដែលគេធ្វើដោយធាងដូង ឬស្មៅ ឬក៏ចំបើងមានពាក់អាវស្លៀកខោចាស់ៗ ឱ្យមានរាងដូចទីងមោង ហើយយកទៅដោតឆ្លោងក្នុងស្រ

ចន្លោះ

ទំនេរ :

ចន្លោះ នាម ១)

[ចន់-ឡោះ] junlos

ទីឆ្លង, ទីជាកណ្ដាលនៃប៉ែកទាំងពីរ, រវាង :

ចន្លោះ គុណនាម ២)

[ចន់-ឡោះ] junlos

ទំនេរ :

ចន្លោះកម្ពស់

ចម្ងាយឈរស្មើៗគ្នាគិតពីខ្សែកម្ពស់មួយទៅខ្សែកម្ពស់មួយទៀត។

ចន្លោះកម្ពស់ នាម

[ចន់-ឡោះ-កំ-ពស់] chnolaoahkampsa≈

ចម្ងាយឈរស្មើៗគ្នាគិតពីខ្សែកម្ពស់មួយទៅខ្សែកម្ពស់មួយទៀត។

ចប នាម

[ចប] chob

ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកសម្រាប់កាប់, ចូក, ជីក, ជម្រះដី; ចបមានច្រើនយ៉ាង :

ចប នាម

[ចប-កាប់] chob

ចបដែលមានផ្លែធំវែងរាងឈរត្រង់បន្តិច ដងវែង សម្រាប់ប្រើការខាងកាប់គាស់ដី។

ចប នាម

[ចប-ចក់] chob

ចបដែលមានផ្លែមានទំហំប្រហែល ១០សង់ទីម៉ែត្រ ប្រវែងប្រហែល ៣០សង់ទីម៉ែត្រ, ដងខ្លីមានចម្ពាម សម្រាប់ចូកស្មៅតាមរងជួរដំណាំផ្សេងៗ។

ចប នាម

[ចប-ចូក] chob

ចបដែលមានសណ្ឋានដូចចបចក់ដែរ។

ចប នាម

[ចប-ជំ-រះ] chob

ចបដែលមានផ្លែដូចចបកាប់ តែរាងតូចស្ដើងជាង, ជំហរផ្លែរាងខុបទ្រេតមករកដងបន្តិច សម្រាប់ជម្រះស្មៅ។

ចប នាម

[ចប-ជីក] chob

ចបដែលមានផ្លែតូចរាងវែងបន្តិច ដងវែងសម្រាប់ជីកដី ជីករណ្ដៅជាដើម។

ចប នាម

[ចប-ប៉ែល] chob

ចបរាងក្រឡូមខ្លះ រាងសំប៉ាតខ្លះ សម្រាប់ចូកខ្សាច់ ចូកបាយអជាដើម មានបែបចេញមកពីបរទេស, ច្រើនហៅ ប៉ែល តាមឈ្មោះដើម។

ចប់

ចំនួនពីដើមដល់ចុង ដែលផុតអស់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះ :

ចប់ កិរិយាសព្ទ

[ចប់] job

ផុត, អស់, មិនមានតទៅទៀត :

ចប់ នាម

[ចប់] job

ចំនួនពីដើមដល់ចុង ដែលផុតអស់ត្រឹមប៉ុណ្ណោះ :

ចម

កំពូល; ដែលជាធំផ្ដាច់, ដែលជាចម្បងលើសលែង។ ពាក្យនេះខ្មែរច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ; ចមចក្រ, ចមចក្រពង្ស, ព្រះចមពង្ស, ចមក្សត្រ, ព្រះចមចៅ (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។

ចម គុ., ន.

[ចម] chom

កំពូល; ដែលជាធំផ្ដាច់, ដែលជាចម្បងលើសលែង។ ពាក្យនេះខ្មែរច្រើនប្រើតែក្នុងកាព្យ; ចមចក្រ, ចមចក្រពង្ស, ព្រះចមពង្ស, ចមក្សត្រ, ព្រះចមចៅ (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។

ចម្កយ

លយឆ្កយ, ជំទយឆ្កយ :

ចម្កយ កិរិយាសព្ទ

[ចំ-កយ] chomkoy

លយឆ្កយ, ជំទយឆ្កយ :

ចម្ការ

ទីដែលគេឆ្ការ សម្រាប់ដាំសរពើដំណាំ :

ចម្ការ នាម

[ចំ-កា] chomka

ទីដែលគេឆ្ការ សម្រាប់ដាំសរពើដំណាំ :

ចម្ការលើ

ឈ្មោះស្រុកមួយឋិតនៅទល់នឹងព្រំដែនខេត្តកំពង់ធំ រួមចូលក្នុងខេត្តកំពង់ចាម :

ចម្ការលើ នាម

[ចំ-កា-លើ] chamkaler

ឈ្មោះស្រុកមួយឋិតនៅទល់នឹងព្រំដែនខេត្តកំពង់ធំ រួមចូលក្នុងខេត្តកំពង់ចាម :

ចម្កួត

ដែលឆ្កួត, ដែលដូចមនុស្សឆ្កួត (ព.ទ្រ.)។

ចម្កួត គុណនាម

[ចំ-កួត] chomkuot

ដែលឆ្កួត, ដែលដូចមនុស្សឆ្កួត (ព.ទ្រ.)។

ចម្ងល់

ការឆ្ងល់, សេចក្ដីឆ្ងល់, ការពិភាល់, ការសង្ស័យ, សេចក្ដីសង្ស័យ :

ចម្ងល់ នាម

[ចំ-ង៉ល់] chamnglo≈

ការឆ្ងល់, សេចក្ដីឆ្ងល់, ការពិភាល់, ការសង្ស័យ, សេចក្ដីសង្ស័យ :

ចម្ងាញ់

រសឆ្ងាញ់, ឱជា :

ចម្ងាញ់ នាម

[ចំ-ង៉ាញ់] chomngeanh

រសឆ្ងាញ់, ឱជា :

ចម្ងាយ

ទីដែលឆ្ងាយ, គម្លាតឬប្រវែងពីទីមួយទៅមួយ :

ចម្ងាយ នាម

[ចំ-ង៉ាយ] chamngeay

ទីដែលឆ្ងាយ, គម្លាតឬប្រវែងពីទីមួយទៅមួយ :

ចម្បង

ដែលលើសគេ, ដែលជាច្បងគេទាំងពួង; ប៉ុន្តែលើសគេបានតែក្នុងបែប ១ឬ ក្នុងពួក ១:

ចម្បង គុណនាម

[ចំ-បង] jomborng

ដែលលើសគេ, ដែលជាច្បងគេទាំងពួង; ប៉ុន្តែលើសគេបានតែក្នុងបែប ១ឬ ក្នុងពួក ១:

ចម្បាំង

សង្គ្រាម, ការច្បាំង, សឹក, ការតយុទ្ធ, ការចូលប្រឡូកគ្នា។

ចម្បាំង នាម

[ចំ-បាំង] chambang

សង្គ្រាម, ការច្បាំង, សឹក, ការតយុទ្ធ, ការចូលប្រឡូកគ្នា។

ចម្ប៉ា

ឈ្មោះដែនមួយនៅខាងទិសបូព៌ានៃកម្ពុជរដ្ឋ, មានឈ្មោះប្រាកដតែពីក្នុងសម័យមហានគរ (នគរធំ), ជាដែនរបស់ពួកមនុស្សជាតិ ចាម្ប៍ ឬ ចាម។ល។ លុះចំណេរកាលតមកពួកមនុស្សជាតិ ត័ងកៀ មានអំណាចគ្របសង្កត់លើ ក៏ដេញកម្ចាត់ពួកចាមចេញអស់។ល។ ពួកខ្លះរត់មកនៅអាស្រ័យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋជាប់ហៅថា ចាមៗ រៀងមកដល

ចម្ប៉ា នាម

[ចំ-ប៉ា] chompa

ឈ្មោះឈើពួកមួយមានផ្កាក្រអូបឈ្ងប់; មានពីរយ៉ាងគឺ ចម៉្បាស, ចម៉្បាក្រហម។

ចម្ប៉ា នាម

[ចំ-ប៉ា] chompa

ឈ្មោះរាជធានីមួយរបស់ដែនអង្គៈ ក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស (ឥណ្ឌា) ពីក្នុងបុរាណសម័យយូរហើយ។

ចម្ប៉ា នាម

[ចំ-ប៉ា] chompa

ឈ្មោះដែនមួយនៅខាងទិសបូព៌ានៃកម្ពុជរដ្ឋ, មានឈ្មោះប្រាកដតែពីក្នុងសម័យមហានគរ (នគរធំ), ជាដែនរបស់ពួកមនុស្សជាតិ ចាម្ប៍ ឬ ចាម។ល។ លុះចំណេរកាលតមកពួកមនុស្សជាតិ ត័ងកៀ មានអំណាចគ្របសង្កត់លើ ក៏ដេញកម្ចាត់ពួកចាមចេញអស់។ល។ ពួកខ្លះរត់មកនៅអាស្រ័យក្នុងកម្ពុជរដ្ឋជាប់ហៅថា ចាមៗ រៀងមកដល

ចម្ប៉ាដក់

(ម.ព. ចម្ប៉ាដាក់)។

ចម្ប៉ាដក់ នាម

[ចំ-ប៉ា-ដក់] chambadka≈

(ម.ព. ចម្ប៉ាដាក់)។

ចម្ប៉ាដាក់

ឈ្មោះឈើមានផ្លែដូចខ្នុរ តែផ្លែតូចៗ ហើយមានក្លិនក្រអូប, ផ្អែមល្ងាន់ជាងខ្នុរ។

ចម្ប៉ាដាក់ នាម

[ចំ-ប៉ា-ដាក់] champadak

ឈ្មោះឈើមានផ្លែដូចខ្នុរ តែផ្លែតូចៗ ហើយមានក្លិនក្រអូប, ផ្អែមល្ងាន់ជាងខ្នុរ។

ចម្ពាម

ឈ្មោះវត្ថុមួយប្រភេទមានដងជាចម្ពាម តភ្ជាប់ជាមួយខ្សែកៅស៊ូយឺតនិងបន្ទះស្បែក សម្រាប់ដាក់គ្រាប់លញ់ជាដើម ដើម្បីបាញ់ :

ចម្ពាម នាម ១)

[ចំ-ពាម] chompeam

វត្ថុដែលបែកកន្ធែកញែកគ្នាពីទីតែមួយ, របស់ដែលអាចយកទៅឆ្ពាមអ្វីៗបាន :

ចម្ពាម នាម ២)

[ចំ-ពាម] chompeam

ឈ្មោះវត្ថុមួយប្រភេទមានដងជាចម្ពាម តភ្ជាប់ជាមួយខ្សែកៅស៊ូយឺតនិងបន្ទះស្បែក សម្រាប់ដាក់គ្រាប់លញ់ជាដើម ដើម្បីបាញ់ :

ចម្មបក្សី

សត្វដែលមានស្បែកជាស្លាបលាត្រដាងហើរបាន ដូចយ៉ាងប្រជៀវ, ជ្រឹង ជាដើម។

ចម្មបក្សី នាម

[ចាំ-មៈ-ប័ក-សី] chammobaksei

សត្វដែលមានស្បែកជាស្លាបលាត្រដាងហើរបាន ដូចយ៉ាងប្រជៀវ, ជ្រឹង ជាដើម។

ចម្រក

ដំណើរដែលច្រក, ប្រដាប់សម្រាប់ច្រក :

ចម្រក នាម

[ចំ-រ៉ក] chomrok

ដំណើរដែលច្រក, ប្រដាប់សម្រាប់ច្រក :

ចម្រត់

ការច្រត់ :

ចម្រត់ នាម

[ចំ-រ៉ត់] chamrot

ការច្រត់ :

ចម្រាញ នាម

[ចំ-រ៉ាញ] chomreanh

ភាពច្រាញ :

ចម្រាញ់

ជ្រើស, សម្រិតសម្រាំង :

ចម្រាញ់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ចំ-រ៉ាញ់] chamreanh

ចំហៀវ, រំងាស់សម្រេងឱ្យដាច់ទឹក :

ចម្រាញ់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចំ-រ៉ាញ់] chamreanh

ជ្រើស, សម្រិតសម្រាំង :

ចម្រាន

ការច្រាន, ការរុញចេញ :

ចម្រាន នាម

[ចំ-រ៉ាន] chomrean

ការច្រាន, ការរុញចេញ :

ចម្រាល់

ការច្រាល់, ដំណើរច្រាល់ :

ចម្រាល់ កិរិយាសព្ទ

[ចំ-រ៉ាល់] chamreal

ធ្វើឱ្យច្រាល់ឡើង :

ចម្រាល់ នាម

[ចំ-រ៉ាល់] chamreal

ការច្រាល់, ដំណើរច្រាល់ :

ចម្រាស

ចំនួនដែលច្រាសគ្នា :

ចម្រាស កិរិយាសព្ទ

[ចំ-រ៉ាស] chomreas

មុតច្រាសចូលក្នុងសាច់ :

ចម្រាស នាម

[ចំ-រ៉ាស] chomreas

ចំនួនដែលច្រាសគ្នា :

ចម្រឹង

បង្គោលតូចៗដែលគេដោត ឬ បោះបញ្ចុះ :

ចម្រឹង នាម

[ចំ-រ៉ឹង] chomrueng

បង្គោលតូចៗដែលគេដោត ឬ បោះបញ្ចុះ :

ចម្រុង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ចម្រើន ជាជំនួយឱ្យមានសេចក្ដីប្លែកឡើង :

ចម្រុង នាម

[ចំ-រ៉ុង] chamrung

ការច្រុង (ម.ប្រ.)។

ចម្រុង បុព្វបទ

[ចំ-រ៉ុង] chamrung

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ចម្រើន ជាជំនួយឱ្យមានសេចក្ដីប្លែកឡើង :

ចម្រុះ

ដែលមានអាការៈច្រូងច្រាង លាយឡំគ្នាច្រើនប្រភេទ ឬត្រៀបត្រាដូចគេច្រុះ :

ចម្រុះ គុណនាម

[ចំ-រុះ] chamruh

ដែលមានអាការៈច្រូងច្រាង លាយឡំគ្នាច្រើនប្រភេទ ឬត្រៀបត្រាដូចគេច្រុះ :

ចម្រូង

ឈើ, ឫស្សី ឬអ្វីដែលស្រួចដែលបោះឬដាំនៅដីច្រូងឡើង។

ចម្រូង នាម

[ចំ-រ៉ូង] chamrung

ឈើ, ឫស្សី ឬអ្វីដែលស្រួចដែលបោះឬដាំនៅដីច្រូងឡើង។

ចម្រូងចម្រាស

ពាក្យស្លែង ឬពាក្យបង្កើតឱ្យមានជាសត្រូវ, (ព.ប្រ.) ដូច ចម្រូង និងចម្រាស; ដែលមិនឯកភាពគ្នា; ប្រឆាំងគ្នា :

ចម្រូងចម្រាស ន., គុ.

[ចំ-រ៉ូង-ចំ-រ៉ាស] chomrungchomras

ពាក្យស្លែង ឬពាក្យបង្កើតឱ្យមានជាសត្រូវ, (ព.ប្រ.) ដូច ចម្រូង និងចម្រាស; ដែលមិនឯកភាពគ្នា; ប្រឆាំងគ្នា :

ចម្រូត

ខែដែលគេច្រូតស្រូវ។

ចម្រូត គុ., ន.

[ចំ-រ៉ូត] chamrut

របស់ដែលច្រូត។

ចម្រូត នាម

[ខែ-ចំ-រ៉ូត] chamrut

ខែដែលគេច្រូតស្រូវ។

ចម្រើន

ដែលកើនឡើង :

ចម្រើន កិរិយាសព្ទ

[ចំ-រ៉ើន] jomrern

ធ្វើឱ្យច្រើន, ឱ្យកើនឡើង :

ចម្រើន គុណនាម

[ចំ-រ៉ើន] jomrern

ដែលកើនឡើង :

ចម្រើននិយម

(ម.ព. វឌ្ឍននិយម)។

ចម្រើននិយម នាម

[ចំ-រ៉ើន-និ-យំ] chamraeunniyum≈

(ម.ព. វឌ្ឍននិយម)។

ចម្រៀក

ភាគដែលច្រៀក :

ចន្ទ្រគ្រាស នាម ១)

ចន្ទ្រគ្រាស នាម ២)

ចន្ទ្រគ្រាះ នាម

ចន្ទ្រលេខា នាម

ចន្ទ្រាធិមាស នាម

ចន្លន់ គុណកិរិយា

ចន្លន់ គុណកិរិយា

ចន្លុះ នាម

ចន្លោង នាម

ចន្លោះ នាម ១)

ចន្លោះ គុណនាម ២)

ចន្លោះកម្ពស់ នាម

ចប នាម

ចប នាម

ចប នាម

ចប នាម

ចប នាម

ចប នាម

ចប នាម

ចប់ កិរិយាសព្ទ

ចប់ នាម

ចម គុ., ន.

ចម្កយ កិរិយាសព្ទ

ចម្ការ នាម

ចម្ការលើ នាម

ចម្កួត គុណនាម

ចម្ងល់ នាម

ចម្ងាញ់ នាម

ចម្ងាយ នាម

ចម្បង គុណនាម

ចម្បាំង នាម

ចម្ប៉ា នាម

ចម្ប៉ា នាម

ចម្ប៉ា នាម

ចម្ប៉ាដក់ នាម

ចម្ប៉ាដាក់ នាម

ចម្ពាម នាម ១)

ចម្ពាម នាម ២)

ចម្មបក្សី នាម

ចម្រក នាម

ចម្រត់ នាម

ចម្រាញ នាម

ចម្រាញ់ កិរិយាសព្ទ ១)

ចម្រាញ់ កិរិយាសព្ទ ២)

ចម្រាន នាម

ចម្រាល់ កិរិយាសព្ទ

ចម្រាល់ នាម

ចម្រាស កិរិយាសព្ទ

ចម្រាស នាម

ចម្រឹង នាម

ចម្រុង នាម

ចម្រុង បុព្វបទ

ចម្រុះ គុណនាម

ចម្រូង នាម

ចម្រូងចម្រាស ន., គុ.

ចម្រូត គុ., ន.

ចម្រូត នាម

ចម្រើន កិរិយាសព្ទ

ចម្រើន គុណនាម

ចម្រើននិយម នាម