វចនានុក្រមខ្មែរ

ឈ្មោះឈើតចសារជាតិមួយប្រភេទ សន្តាននឹងជ្រែ តែដុះក្នុងទឹក, ស្លឹកប្រើប្រក់ផ្ទះ, ផ្លែខ្ចីប្រើបរិភោគបាន ដូចផ្លែត្នោតខ្ចី, ច្រើនមានសម្បូណ៌ នៅក្នុងដែនកម្ពុជាក្រោម :

ចាក កិរិយាសព្ទ ១)

[ចាក] jak

បែកគ្នា, ឃ្លាតពីគ្នា :

ចាក ធ. ២)

[ចាក] jak

ពាក្យប្រាប់ដំណើរចៀសស្រឡះ, វៀរលែងស្រឡះ លែងប្រព្រឹត្ត លែងធ្វើវិញទៀត, ចេញទៅហើយមិនមកវិញទៀត ឬមិនមានបំណងថានឹងបានមកទៀត :

ចាក កិរិយាសព្ទ

[ចេញ-ចាក-កាម] jak

(ព.ពុ.) ចេញបួស, ចេញចាកពីជីវភាពជាគ្រហស្ថ (គឺលះបង់អ្វីៗសព្វយ៉ាង) ដើម្បីស្វែងរកសេចក្ដីសុខនៅក្នុងភាពបព្វជិត។

ចាកចេញ

(ព.ប្រ.) ឈប់គោរពតាម ឈប់ធ្វើតាម (សន្ធិសញ្ញា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយ) :

ចាកចេញ កិរិយាសព្ទ

[ចាក-ចេញ] jakjenh

(ព.ប្រ.) ឈប់គោរពតាម ឈប់ធ្វើតាម (សន្ធិសញ្ញា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយ) :

ចាកឹក

ទង្គិចគ្នា (ពាក្យប្រើក្នុងល្បែងឡូ, ល្បែងចាប៉ឹក)។

ចាកឹក កិរិយាសព្ទ

[ចា-កឹក] chakoek

ទង្គិចគ្នា (ពាក្យប្រើក្នុងល្បែងឡូ, ល្បែងចាប៉ឹក)។

ចាក់

ញែកទំព័រនៃគម្ពីរ ដើម្បីផ្សងវាសនានិងជោគជតា :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

បុះដោយគ្រឿងប្រហារមានមុខស្រួច។ យកអ្វីៗក្រៅអំពីគ្រឿងប្រហារទៅបុះឬរុក :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

រលាក់អ្វីមួយចេញពីក្នុងអ្វីមួយដាក់ទៅក្នុង, ទៅលើវត្ថុ ឬទីកន្លែងផ្សេង :

ចាក់ គុណនាម

[ចាក់-ទឹក-មិន-លិច] chak

(សំនួន.) ដែលផ្អែមល្ហែមពេក, ដែលបង្ហាញនូវភាពស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់ :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ចាក់] chak

ធ្វើឱ្យកើតជាវត្ថុអ្វីមួយដោយការត្បាញ :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចាក់] chak

រំលេចជាក្បាច់លើក្រណាត់ ដោយការប៉ាក់ :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

ធ្វើឱ្យឮសូរសំឡេង និងបញ្ចាំងរូប ដោយប្រើថាសឬឧបករណ៍ផ្សេងៗ :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

លេងភ្នាល់ក្នុងល្បែង :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

ញែកទំព័រនៃគម្ពីរ ដើម្បីផ្សងវាសនានិងជោគជតា :

ចាក់កណ្ដាញ់

ដែលក្រញាញ់ចាក់ស្រេះ, ដែលចំពាក់ស្មុគស្មាញ រកដើមចុងពុំឃើញ :

ចាក់កណ្ដាញ់ គុណនាម

[ចាក់-កន់-ដាញ់] chakkndanh

ដែលក្រញាញ់ចាក់ស្រេះ, ដែលចំពាក់ស្មុគស្មាញ រកដើមចុងពុំឃើញ :

ចាក់កន្ទ្រង់

ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយយ៉ាង ដែលលេងដោយមានគំនូសដីជាក្រឡាកំណត់ព្រំដែន, បោះដុំមូល១ម្នាក់ ហើយលោតដោយជើងតែម្ខាង ឈូសដុំមូលនោះដោយជើងម្ខាងដែលលោត, មានដំណើរចាញ់ឈ្នះតាមកំណត់ :

ចាក់កន្ទ្រង់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់-កន់-ទ្រង់] chakkntrong

លោតដោយជើងតែម្ខាង ត្រង់ក្រឡាគំនូសដែលគូសដីតាមកំណត់។

ចាក់កន្ទ្រង់ នាម

[ចាក់-កន់-ទ្រង់] chakkntrong

ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយយ៉ាង ដែលលេងដោយមានគំនូសដីជាក្រឡាកំណត់ព្រំដែន, បោះដុំមូល១ម្នាក់ ហើយលោតដោយជើងតែម្ខាង ឈូសដុំមូលនោះដោយជើងម្ខាងដែលលោត, មានដំណើរចាញ់ឈ្នះតាមកំណត់ :

ចាក់ក្បាច់ កិ., គុ.កិ.

[ចាក់-ក្បាច់] chakkbach≈

បញ្ចេញឬបង្ហាញក្បាច់ប្លែកៗ :

ចាក់ក្រឡេក

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ កាលបើមានអ្វីប៉ះពាល់ត្រូវរង្គើដើម ឬមែក ក៏សម្លបស្លឹកហាក់ដូចជាចេះរសើប :

ចាក់ក្រឡេក កិរិយាសព្ទ

[ចាក់-ក្រ-ឡេក] chakakralek

យកដៃទៅចាក់ ឬ ចុចត្រង់កន្លែងដែលរសើបឱ្យភ្ញាក់, តែកាលណាភ្ញាក់ តោងងាកយ៉ាងរហ័ស; បុរាណយកទំនងត្រង់នេះមកបង្កើតជាពាក្យសម្រាប់និយាយ គឺសំដៅថា ចាក់ទៅហើយ នឹងក្រឡេកមិនខាន។

ចាក់ក្រឡេក នាម

[ចាក់-ក្រ-ឡេក] chakakralek

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទមានអាការៈហាក់ដូចជាចេះរសើបដែរ :

ចាក់ក្រឡេក នាម

[ចាក់-ក្រ-ឡេក] chakakralek

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ កាលបើមានអ្វីប៉ះពាល់ត្រូវរង្គើដើម ឬមែក ក៏សម្លបស្លឹកហាក់ដូចជាចេះរសើប :

ចាក់ចុច

និយាយប្រចុបប្រចែង លូកលើសើក្រោម ឱ្យគេយល់ស្របតាម :

ចាក់ចុច កិ., គុ.កិ.

[ចាក់-ចុច] chakachoch

និយាយប្រចុបប្រចែង លូកលើសើក្រោម ឱ្យគេយល់ស្របតាម :

ចាក់ចុល

ឈ្មោះនំបំពងខ្លាញ់មួយប្រភេទ រាងមូលធ្វើពីម្សៅខ្សាយលាយម្សៅដំណើប ច្របល់ជាមួយស្ករត្នោត ខ្ទិះដូង :

ចាក់ចុល នាម

[ចាក់-ចុល] chakachol

ឈ្មោះនំបំពងខ្លាញ់មួយប្រភេទ រាងមូលធ្វើពីម្សៅខ្សាយលាយម្សៅដំណើប ច្របល់ជាមួយស្ករត្នោត ខ្ទិះដូង :

ចាក់ច្រាស

ឆ្អែតហួសកំណត់ទាល់តែហែលហល់ឡេះឡះអន្ទះអន្ទែង :

ចាក់ច្រាស កិ., គុ.

[ចាក់-ច្រាស] chakochras

ឆ្អែតហួសកំណត់ទាល់តែហែលហល់ឡេះឡះអន្ទះអន្ទែង :

ចាក់ច្រែង នាម

[ចាក់-ច្រែង] chakochraeng

ឈ្មោះខ្ចៅសមុទ្រមួយពួក :

ចាក់ច្រែង នាម

[ចាក់-ច្រែង] chakochraeng

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទ :

ចាក់ឆែវ

ងាក ឬបែរឆែវទៅម្ខាងៗ ដែលឃ្វាងពីគំនិត ឬពីយោបល់គេ :

ចាក់ឆែវ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់-ឆែវ] chakochhaev

ងាក ឬបែរឆែវទៅម្ខាងៗ ដែលឃ្វាងពីគំនិត ឬពីយោបល់គេ :

ចាក់ដោត កិ., គុ., គុ.កិ.

[ចាក់-ដោត] chakdaot≈

ឆ្កឹះឆ្កៀល ធ្វើឱ្យឈឺចាប់ផ្លូវចិត្ត :

ចាក់ទីង កិ., គុ.កិ.

[ចាក់-ទីង] chakating

ដួលស្រឡះបះជើងឡើងលើ ក្បាលចុះក្រោម :

ចាក់ទឹកដូង

ឈ្មោះល្បែងក្មេងតូចៗ លេងដាក់បាតដៃផ្កាប់តម្រៀបគ្នា ហើយម្នាក់យកចង្អុលដៃចាក់ៗ ពីលើដៃផ្កាប់នោះ មានថាជាទំនុកផ្សេងៗផង :

ចាក់ទឹកដូង នាម ១)

[ចាក់-ទឹក-ដូង] chakatuekdoung

ឈ្មោះពិធីបុណ្យចាក់ដូងថ្វាយព្រះបិតរ។

ចាក់ទឹកដូង នាម ២)

[ចាក់-ទឹក-ដូង] chakatuekdoung

ឈ្មោះល្បែងក្មេងតូចៗ លេងដាក់បាតដៃផ្កាប់តម្រៀបគ្នា ហើយម្នាក់យកចង្អុលដៃចាក់ៗ ពីលើដៃផ្កាប់នោះ មានថាជាទំនុកផ្សេងៗផង :

ចាក់បណ្ដោយ

ដែលបណ្ដោយតាម, ដែលចេះតែអនុលោមតាម, ដែលទោះបីដឹងថាខុស ក៏ចេះតែបណ្ដោយតាមដែរ :

ចាក់បណ្ដោយ គុ.កិ., គុ.

[ចាក់-បន់-ដោយ] chakbandaoy

ដែលបណ្ដោយតាម, ដែលចេះតែអនុលោមតាម, ដែលទោះបីដឹងថាខុស ក៏ចេះតែបណ្ដោយតាមដែរ :

ចាក់រុក កិ., គុ., គុ.កិ.

[ចាក់-រុក] chakruk≈

អុជអាល, ញុះញង់, បង្កជម្លោះ :

ចាក់សោ

ចូលប្រើ ចាកចេញ បិទ ឬ បើកម៉ាស៊ីនឌីជីថល ឬកម្មវិធីផ្សេងៗជាដើម ដោយប្រើលេខសម្ងាត់ ឬ គំនូសណាមួយនៅលើអេក្រង់ :

ចាក់សោ កិរិយាសព្ទ ១)

[ចាក់-សោ] chaksao≈

បិទឬបើកទ្វារដោយប្រើកូនសោ :

ចាក់សោ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចាក់-សោ] chaksao≈

ចូលប្រើ ចាកចេញ បិទ ឬ បើកម៉ាស៊ីនឌីជីថល ឬកម្មវិធីផ្សេងៗជាដើម ដោយប្រើលេខសម្ងាត់ ឬ គំនូសណាមួយនៅលើអេក្រង់ :

ចាក់ស្មុគ

ដែលសាញពេកហួសទំនង, ដែលចំពាក់ឆ្វាក់ចាក់ស្រេះ :

ចាក់ស្មុគ គុ.កិ., គុ.

[ចាក់-ស្មុក] chaksmok

ដែលសាញពេកហួសទំនង, ដែលចំពាក់ឆ្វាក់ចាក់ស្រេះ :

ចាក់ស្រេះ គុណនាម

[ចាក់-ស្រេះ] chaksreh

ដែលចំពាក់រុំរកចុងដើមពុំឃើញ :

ចាក់ឫស កិរិយាសព្ទ

[ចាក់-រឹស] chakroes≈

(ព.ប្រ.) កើតមាន, តាំងទីរឹងមាំ :

ចាក្រពាក នាម

[ចា-ក្រៈ-ពាក] chakrapeak

សត្វប្រវឹក, ព្រវែក :

ចាគចេតនា នាម

[ចា-គៈ-ចេ-តៈ-ណា] chakchetanea

ចេតនាប្រកបដោយចាគៈ។

ចាគបត្រ

ពាក្យលាឈប់, លិខិតលាឈប់ (ពីការងារ, ពីតំណែង)។

ចាគបត្រ នាម

[ចា-គៈ-បាត់] chakeakbat≈

ពាក្យលាឈប់, លិខិតលាឈប់ (ពីការងារ, ពីតំណែង)។

ចាគសីល

ការប្រព្រឹត្តល្អជាប្រក្រតីដោយការលះបង់, សទ្ធាទាន។

ចាគសីល នាម

[ចា-គៈ-សិល] chakeaksel≈

ការប្រព្រឹត្តល្អជាប្រក្រតីដោយការលះបង់, សទ្ធាទាន។

ចាគៈ

ការលះឱ្យ, ការចំណាយធនធានដើម្បីជាសាធារណប្រយោជន៍ :

ចាគៈ នាម

[ចា-គៈ] chakeak

ការលះឱ្យ, ការចំណាយធនធានដើម្បីជាសាធារណប្រយោជន៍ :

ចាង កិរិយាសព្ទ

[ចាង] chang

រឹតស្បែកស្គរឱ្យតឹងដោយប្រដាប់សម្រាប់រឹត ដែលហៅថា ចាង។

ចាង នាម

[ចាង] chang

ស្នៀតសម្រាប់រឹតស្បែកដាសស្គរឱ្យតឹង។

ចាង គុណកិរិយា

[ចាង] chang

ដែលមានមានះឡើងជោរ, ក្រអឺតក្រទម ដែលមានឫកពាក្រអឺតក្រអោង, ដែលចង់ធ្វើជាធំត្រួតត្រាលើគេ, ដែលមិនស្ដាប់បង្គាប់ :

ចាងណាង គុ., ន.

[ចាង-ណាង] changonang

វត្ថុអ្វីមួយដែលខ្វែងជាជើងក្អែក :

ចាងវ៉ាង នាម

[ចាង-វ៉ាង] changveang

អធិបតី, នាយកនៃមុខក្រសួងរាជការ ឬគ្រឹះស្ថានជំនាញឯកជននីមួយៗ :

ចាងវ៉ាង នាម

[ចាង-វ៉ាង-រង] changveang

អនុនាយកឬអធិបតីរង។

ចាងវ៉ាង នាម

[ចាង-វ៉ាង-រង] changveang

(ម.ព. ចាងវ៉ាងរង)។

ចាចែង កិរិយាសព្ទ

[ចា-ចែង] chachaeng≈

(ម.ព. ចែងចា)។

ពាក្យឆ្លើយតបដោយទ្រគោះ, ដោយមើលងាយខ្លាំង, ដោយបង្អាប់មុខ (ប្រើជួសពាក្យថា អាចម៍)។ ឆ្លើយតបទៅរកអ្នកតូចជាង ឬក្មេងជាង ដែលស្និទ្ធស្នាលណាស់ ស្រឡាញ់ណាស់ ដោយស្មោះអស់ពីចិត្ត ក៏ប្រើពាក្យ ចាច់ នេះខ្លះដែរ តែលោកទុកថាជាពាក្យពុំសមគួរឡើយ។

ចាច់! ឧទានសព្ទ

[ចាច់] chach≈

ពាក្យឆ្លើយតបដោយទ្រគោះ, ដោយមើលងាយខ្លាំង, ដោយបង្អាប់មុខ (ប្រើជួសពាក្យថា អាចម៍)។ ឆ្លើយតបទៅរកអ្នកតូចជាង ឬក្មេងជាង ដែលស្និទ្ធស្នាលណាស់ ស្រឡាញ់ណាស់ ដោយស្មោះអស់ពីចិត្ត ក៏ប្រើពាក្យ ចាច់ នេះខ្លះដែរ តែលោកទុកថាជាពាក្យពុំសមគួរឡើយ។

ចាញ់

ឈ្មោះរោគកើតពីមូសខាំ (មូសមានពិសមួយប្រភេទ) ឬពីទឹកដី ឬក៏ធាតុអាកាស ដែលមិនគាប់នឹងធាតុមនុស្ស :

ចាញ់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ចាញ់] chanh

ទីទៃពីឈ្នះ, ដុនដាបថយពីគេ :

ចាញ់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចាញ់] chanh

ខាតទុនដើម, អស់ប្រាក់ដើម (បើនិយាយពីល្បែងភ្នាល់, ល្បែងស៊ីសង) :

ចាញ់ គុ., ន.

[ចាញ់] chanh

ឈ្មោះរោគកើតពីមូសខាំ (មូសមានពិសមួយប្រភេទ) ឬពីទឹកដី ឬក៏ធាតុអាកាស ដែលមិនគាប់នឹងធាតុមនុស្ស :

ចាតុម្មហារាជិកា

ឈ្មោះស្ថានសួគ៌ទី ១ក្នុងស្ថានសួគ៌ទាំង ៦មានស្ដេចទេវតា ៤អង្គ ជាធំជាអ្នករក្សាលោកគឺព្រះបាទធតរដ្ឋ រក្សាទិសខាងកើត, ព្រះបាទវិរុឡ្ហក រក្សាទិសខាងត្បូង, ព្រះបាទវិរូបក្ខៈរក្សាទិសខាងលិច, ព្រះបាទកុវេរៈ (វេស្សវណ) រក្សាទិសខាងជើង។

ចាតុម្មហារាជិកា នាម

[ចា-តុំ-មៈ-ហា-រា-ជិ-កា] chatoammeakhareachika≈

ឈ្មោះស្ថានសួគ៌ទី ១ក្នុងស្ថានសួគ៌ទាំង ៦មានស្ដេចទេវតា ៤អង្គ ជាធំជាអ្នករក្សាលោកគឺព្រះបាទធតរដ្ឋ រក្សាទិសខាងកើត, ព្រះបាទវិរុឡ្ហក រក្សាទិសខាងត្បូង, ព្រះបាទវិរូបក្ខៈរក្សាទិសខាងលិច, ព្រះបាទកុវេរៈ (វេស្សវណ) រក្សាទិសខាងជើង។

ចាតុរង្គសន្និបាត

(ម.ព. ចតុរង្គសន្និបាត)។