វចនានុក្រមខ្មែរ

ច្រែតៗ

សូរសំឡេងសត្វបក្សីឬសូរសម្ដីស្រួយឥតទាក់, ឥតរអាក់រអួល :

ច្រែតៗ ឧទានសព្ទ

[ច្រែត-ច្រែត] chraet

សូរសំឡេងសត្វបក្សីឬសូរសម្ដីស្រួយឥតទាក់, ឥតរអាក់រអួល :

ច្រែស

សូរឮដោយផ្លែចបនិងអំបែងឬដុំក្រួសដែលគេកាប់ប៉ះត្រូវ :

ច្រែស ឧទានសព្ទ

[ច្រែស] chraes

សូរឮដោយផ្លែចបនិងអំបែងឬដុំក្រួសដែលគេកាប់ប៉ះត្រូវ :

ច្រែះ នាម

[ច្រែះ] chraeah

ស្នឹមលោហជាតិមានដែកជាដើម :

ច្រោក ឧទានសព្ទ

[ច្រោក] chraok

សូរទឹកស្រក់លើស្លឹកឈើជាដើម។

ច្រោក គុ.កិ., គុ. ១)

[ច្រោក] chraok

ដែលមុតណាស់ :

ច្រោក គុ.កិ., គុ. ២)

[ច្រោក] chraok

ដែលមើលថារួចឥតទាក់ :

ច្រោង កិ., គុ.កិ. ១)

[ច្រោង] chraong

ដួលឬរលំស្រឡះបះជើង :

ច្រោង កិ., គុ.កិ. ២)

[ច្រោង] chraong

រលើងឫសបះឡើងលើ :

ច្រោះ កិរិយាសព្ទ

[ច្រោះ] chraoh

ត្រងសម្រក់យកទឹកថ្លា :

ច្រោះ កិរិយាសព្ទ

[ច្រោះ] chraoh

រលុះ, ធ្វើឱ្យរលុះ :

ច្រំ កិរិយាសព្ទ

[ច្រំ] chram

ធាក់ប្រមុញ, ធាក់ស្រំផ្ទួនៗ :

ច្រំដែល គុ.កិ., គុ.

[ច្រំ-ដែល] chrumdael≈

ដដែលៗ ដូចមុនដដែល ច្រើនដងច្រើនសា :

ឆ នាម

[ឆ] chha≈

តួព្យញ្ជនៈទី៧នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី២ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [cʰ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឆ ឧទានសព្ទ

[ឆ] chha≈

សូរឮដោយទឹកហូរឬចាក់គ្រាប់អ្វីនីមួយតូចៗ មានស្រូវអង្ករជាដើម។

ឆ កិរិយាសព្ទ

[ឆ] chha≈

បំភាន់ដោយសម្ដី ដើម្បីនឹងយកទ្រព្យរបស់គេ :

ឆ កិរិយាសព្ទ

[ឆ] chha≈

ចងកសត្វពាហនៈរួបព័ទ្ធឃ្លុំមាត់ជួសកន្លុះ ជួសបង្ហៀរ :

ឆ គុណនាម

[ឆ] ឬ [ឆៈ] chh]arue[chhak≈

ប្រាំមួយ (៦) :

ឆក គុណនាម

[ឆក] chhak

ដែលមានញកញោច, ដែលគ្មានសក់ដុះដុំៗ :

ឆក នាម

[ឆក] chhak

ចំណែករបស់សមុទ្រដែលលយចូលទៅក្នុងផ្ទៃទ្វីប និងមានផ្ទៃតូចជាងឈូង :

ឆកល្វែង គុណនាម

[ឆក-ល្វែង] chhkalveng≈

ដែលមានចន្លោះប្រហោង ដែលមានខ្វះខាត :

ឆកាមាវចរ

ឋានសួគ៌៦ជាន់ក្នុងពួកកាមភពគឺ ចាតុម្មហារាជិកា, តាវត្តិង្ស, យាមា, តុសិត, និម្មានរតី, បរនិម្មិតវសវត្តី។ (តាមសំយោគវិធានត្រូវតម្រួត ក ជា ឆក្កាមាវចរ)។

ឆកាមាវចរ នាម

[ឆ-កា-ម៉ា-វ៉ៈ-ច] chhokameavchor

ឋានសួគ៌៦ជាន់ក្នុងពួកកាមភពគឺ ចាតុម្មហារាជិកា, តាវត្តិង្ស, យាមា, តុសិត, និម្មានរតី, បរនិម្មិតវសវត្តី។ (តាមសំយោគវិធានត្រូវតម្រួត ក ជា ឆក្កាមាវចរ)។

ឆកាមាវចរសួគ៌ នាម

[ឆ-កា-ម៉ា-វ៉ៈ-ចៈ-រ៉ៈ-សួ] chhokameavchorosuokr

ឋានសួគ៌ក្នុងពួកកាមាវចរ ៦ជាន់។

ឆកោណ

ឆកោណដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងប្រាំមួយស្មើគ្នា និងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

ឆកោណ នាម

[ឆ-កោន] chhakaon≈

ពហុកោណដែលមានជ្រុងប្រាំមួយ។

ឆកោណ នាម

[ឆ-កោន-និ-យ៉ាត់] chhakaonniyat≈

ឆកោណដែលមានប្រវែងជ្រុងទាំងប្រាំមួយស្មើគ្នា និងមុំក្នុងទាំងអស់មានរង្វាស់ស្មើគ្នា។

ឆក់

(ព.ប្រ.) ឆ្លៀតឱកាស រកឱកាសល្អដើម្បីនឹងធ្វើអ្វីមួយ :

ឆក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ឆក់] chhork

ចាប់យកដោយប្រញាប់ :

ឆក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ឆក់] chhork

រងគ្រោះដោយចរន្តអគ្គិសនី :

ឆក់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ឆក់] chhork

ភ្ញោចដោយចរន្តអគ្គិសនី :

ឆក់ កិ., គុ.

[ឆក់-កន់-ដៀត] chhork

ឆ្លៀតឱកាសឬពេលធ្វើអ្វីមួយ ដោយមិនពេញលេញ :

ឆក់ កិរិយាសព្ទ

[ឆក់-ជី-វិត] chhork

(ព.ប្រ.) បណ្ដាលឱ្យបាត់បង់ជីវិត, សម្លាប់ :

ឆក់ កិ., គុ.

[ឆក់-អោ-កាស] chhork

(ព.ប្រ.) ឆ្លៀតឱកាស រកឱកាសល្អដើម្បីនឹងធ្វើអ្វីមួយ :

ឆក្សត្រ

ឈ្មោះកណ្ឌ ទី ១២នៃគម្ពីរមហាវេស្សន្តរជាតក ហៅតាមដំណើររឿងត្រង់ក្សត្រទាំង ៦ព្រះអង្គ បានចួបមូលគ្នានៅព្រៃហិមពាន្ត :

ឆក្សត្រ នាម

[ឆ-ក្ស័ត] chhoksotror

ឈ្មោះកណ្ឌ ទី ១២នៃគម្ពីរមហាវេស្សន្តរជាតក ហៅតាមដំណើររឿងត្រង់ក្សត្រទាំង ៦ព្រះអង្គ បានចួបមូលគ្នានៅព្រៃហិមពាន្ត :

ឆដា នាម

[ឆៈ-ដា] chhada

ពន្លឺ លំអ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ឆដាភា

ពន្លឺព្រោងព្រាយ, ឆ្វៀលឆ្វាត់, ដាលច្រវាត់; ផ្លេកបន្ទោរ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ឆដាភា នាម

[ឆៈ-ដា-ភា] chhadaphea

ពន្លឺព្រោងព្រាយ, ឆ្វៀលឆ្វាត់, ដាលច្រវាត់; ផ្លេកបន្ទោរ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងកាព្យ)។

ឆត

សូរឮដោយគោ, ក្របីដកដង្ហើមខ្លាំង ដោយងើយផ្ងើយច្រមុះឡើង ដោយហត់។

ឆត ឧទានសព្ទ

[ឆត] chhot

សូរឮដោយគោ, ក្របីដកដង្ហើមខ្លាំង ដោយងើយផ្ងើយច្រមុះឡើង ដោយហត់។

ឆត្រ

ពន្លឺមានកណ្ដាប់វង់មូលសណ្ឋានដូចជាមណ្ឌលឆត្រ ព័ទ្ធជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ សម្រាប់ព្រះចន្ទ្រហៅថា ខែបាំងឆត្រ។

ឆត្រ នាម

[ឆាត់] chhotror

ប្រដាប់មានដងឆ្អឹង គន្លឹះ ពាសសំពត់ បើក តម្លោះបិទបាន សម្រាប់បើកកាន់បាំងកម្ដៅថ្ងៃ, បាំងភ្លៀង :

ឆត្រ នាម

[ខែ-បាំង-ឆាត់] chhotror

(ម.ព. ថ្ងៃបាំងឆត្រ)។

ឆត្រ នាម

[ថ្ងៃ-បាំង-ឆាត់] chhotror

ពន្លឺមានកណ្ដាប់វង់មូលសណ្ឋានដូចជាមណ្ឌលឆត្រ ព័ទ្ធជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ សម្រាប់ព្រះចន្ទ្រហៅថា ខែបាំងឆត្រ។

ឆត្រយោង

ឧបករណ៍ធ្វើពីផ្ទាំងក្រណាត់រាងមូល (ឬរាងផ្សេងៗទៀត) មានខ្សែសម្រាប់ចងភ្ជាប់នឹងមនុស្សឬវត្ថុផ្សេងៗ ដែលត្រូវទម្លាក់ពីយន្តហោះឬរយៈកម្ពស់ណាមួយ :

ឆត្រយោង នាម

[ឆាត់-យោង] chhatyong≈

ឧបករណ៍ធ្វើពីផ្ទាំងក្រណាត់រាងមូល (ឬរាងផ្សេងៗទៀត) មានខ្សែសម្រាប់ចងភ្ជាប់នឹងមនុស្សឬវត្ថុផ្សេងៗ ដែលត្រូវទម្លាក់ពីយន្តហោះឬរយៈកម្ពស់ណាមួយ :

ឆត្ររួត

ឈ្មោះហរិតជាតិមួយប្រភេទ មានផ្កាជាថ្នាក់ៗស្រដៀងនឹងឆត្ររួត :

ឆត្ររួត នាម ១)

[ឆាត់-រួត] chhatraruot

ឆត្រមានរួត, ឆត្រមានជាន់ជាថ្នាក់ៗ ធំក្រោមតូចលើតាមលំដាប់។

ឆត្ររួត នាម ២)

[ឆាត់-រួត] chhatraruot

ឈ្មោះហរិតជាតិមួយប្រភេទ មានផ្កាជាថ្នាក់ៗស្រដៀងនឹងឆត្ររួត :

ឆតៗ ឧទានសព្ទ

[ឆត-ឆត] chhtachhta≈

(ម.ព. ឆត)។

ឆទានសាលា

សាលា, រោង ៦កន្លែង សម្រាប់ចែកទានដល់ពួកស្មូម; ខ្មែរយើងច្រើនហៅត្រឡប់បទចុងជាដើមថា សាលាឆទាន។ គួរថា ឆទ្ទានសាលា។

ឆទានសាលា នាម

[ឆៈ-ទា-នៈ-សា-ឡា] ឬ [ឆ-ទាន-សា-ឡា] chhateansala

សាលា, រោង ៦កន្លែង សម្រាប់ចែកទានដល់ពួកស្មូម; ខ្មែរយើងច្រើនហៅត្រឡប់បទចុងជាដើមថា សាលាឆទាន។ គួរថា ឆទ្ទានសាលា។

ឆទ្ទន្ត

ឈ្មោះមហាស្រះមួយក្នុងពួកមហាស្រះទាំង ៧នៅតំបន់ភ្នំហិមពាន្ត :

ឆទ្ទន្ត នាម ១)

[ឆាត់-ទ័ន] chhottontor

ឈ្មោះដំរីមួយប្រភេទក្នុងរឿងជាតក :

ឆទ្ទន្ត នាម ២)

[ឆាត់-ទ័ន] chhottontor

ឈ្មោះមហាស្រះមួយក្នុងពួកមហាស្រះទាំង ៧នៅតំបន់ភ្នំហិមពាន្ត :

ឆទ្វារ

ទ្វារ ៦គឺទ្វារភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, មនោ (ចិត្ត)។

ឆទ្វារ នាម

[ឆាត់-ទ្វា] ឬ [ឆ-ទ្វា] chhotvear

ទ្វារ ៦គឺទ្វារភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, កាយ, មនោ (ចិត្ត)។

ឆន្ទ នាម

[ឆាន់] chhantor

ឈ្មោះដំណើរកាព្យមានកំណត់ដោយអក្សរដែលត្រូវរៀបរៀង ...។

ឆន្ទមិត្រ គុណនាម

[ឆាន់-ទៈ-មិត] chhanteakmit≈

ដែលជាមិត្តភក្ដិ នៃមិត្តភាព។

ឆន្ទវិទ្យា

ការសិក្សាពីលំនាំនៃចង្វាក់និងសំឡេងនៅក្នុងភាសាឬកំណាព្យ :

ឆន្ទវិទ្យា នាម

[ឆាន់-ទៈ-វិត-ទ្យា] chhanteakvittyea≈

ការសិក្សាពីលំនាំនៃចង្វាក់និងសំឡេងនៅក្នុងភាសាឬកំណាព្យ :

ឆន្ទវុត្តិប្បទីប

ឈ្មោះគម្ពីរមួយដែលសម្ដែងអំពីបែបបទកាព្យខាងបាលីភាសា។

ឆន្ទវុត្តិប្បទីប នាម

[ឆាន់-ទៈ-វុត-តិប-ប៉ៈ-ទីប] chhantovuttebbatib

ឈ្មោះគម្ពីរមួយដែលសម្ដែងអំពីបែបបទកាព្យខាងបាលីភាសា។

ឆន្ទសាស្ត្រ

ឈ្មោះគម្ពីរដែលសម្ដែងអំពីដំណើរបែបបទកាព្យខាងភាសាសំស្ក្រឹត :

ឆន្ទសាស្ត្រ នាម

[ឆាន់-ទៈ-សាស] chhanteaksas≈

ឈ្មោះគម្ពីរដែលសម្ដែងអំពីដំណើរបែបបទកាព្យខាងភាសាសំស្ក្រឹត :

ឆន្ទា

ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាធំរវះរវាមទៅរកកាមគុណ ជាអ្នករហើររហាយរាយមាយឡេះឡោះ :

ឆន្ទា នាម

[ឆាន់-ទា] chhontea

ពាក្យសម្រាប់ហៅស្ត្រីដែលមានសេចក្ដីប្រាថ្នាធំរវះរវាមទៅរកកាមគុណ ជាអ្នករហើររហាយរាយមាយឡេះឡោះ :

ឆន្ទាគតិ នាម

[ឆាន់-ទា-គៈ-តិ] chhanteakote

សេចក្ដីលំអៀងព្រោះតែស្រឡាញ់ :

ឆន្ទានុសិទ្ធិ

(ច្ប.) អំណាចដែលប្រគល់ឱ្យចៅក្រមរើសយកមធ្យោបាយណាមួយតាមការវាយតម្លៃរបស់ខ្លួន មកដោះស្រាយរឿងក្ដី :

ឆន្ទានុសិទ្ធិ នាម ១)

[ឆាន់-ទា-នុ-សិត] chhanteanuset≈

អំណាចនៃឆន្ទៈ, សិទ្ធិសម្រេចអ្វីមួយតាមឆន្ទៈក្នុងស្ថានភាពជាក់លាក់។

ឆន្ទានុសិទ្ធិ នាម ២)

[ឆាន់-ទា-នុ-សិត] chhanteanuset≈

(ច្ប.) អំណាចដែលប្រគល់ឱ្យចៅក្រមរើសយកមធ្យោបាយណាមួយតាមការវាយតម្លៃរបស់ខ្លួន មកដោះស្រាយរឿងក្ដី :

(ទស្សនៈ.) អំណាចនៃចិត្តក្នុងការជ្រើសរើសចំណង់ខ្លាំងបំផុតក្នុងចំណោមចំណង់ជាច្រើនដែលមាន ក្នុងខណៈពេលមួយនៃការសម្រេចចិត្ត ដែលស្ដែងឡើងតាមរយៈសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយ។ ជាសមត្ថភាពក្នុងការប្រព្រឹត្តប្រកបដោយការសម្រេចចិត្តចំពោះចំណង់របស់បុគ្គលណាម្នាក់ :

ឆន្ទៈ នាម ១)

[ឆាន់-ទៈ] chhanteak

សេចក្ដីប្រាថ្នា; បំណង; គំនិត; ការយល់ព្រម ...។

ឆន្ទៈ នាម ២)

[ឆាន់-ទៈ] chhanteak

(ទស្សនៈ.) អំណាចនៃចិត្តក្នុងការជ្រើសរើសចំណង់ខ្លាំងបំផុតក្នុងចំណោមចំណង់ជាច្រើនដែលមាន ក្នុងខណៈពេលមួយនៃការសម្រេចចិត្ត ដែលស្ដែងឡើងតាមរយៈសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយ។ ជាសមត្ថភាពក្នុងការប្រព្រឹត្តប្រកបដោយការសម្រេចចិត្តចំពោះចំណង់របស់បុគ្គលណាម្នាក់ :

ឆន្នបុបា្ផណ្ឌជាតិ

(ម.ព. អង់ស្យូស្ពែម)។

ឆន្នបុបា្ផណ្ឌជាតិ នាម

[ឆាន់-ណៈ-បុប-ផាន់-ឌៈ-ជាត] chhannakbobphandeakcheat≈

(ម.ព. អង់ស្យូស្ពែម)។

ឆន្នអាមាត្យ

ឈ្មោះនាយសារថីម្នាក់របស់ព្រះសិទ្ធត្ថមហាសត្វ ជា សហជាត កើតថ្ងៃដំណាលនឹងព្រះសិទ្ធត្ថៈ ជាមនុស្សជិតដិត ស្និទ្ធស្នាលនឹងព្រះអង្គ, លុះចំណេរកាលមកខាងមុខ ឈ្មោះនេះ បានចូលមកបួសជាភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយការរលឹកអាល័យព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធនិងមិត្រភ័ក្ដិឯទៀត, ជាភិក្ខុមានមានះរ

ឆន្នអាមាត្យ នាម

[ឆាន់-អា-ម៉ាត] chhonnoaamath

ឈ្មោះនាយសារថីម្នាក់របស់ព្រះសិទ្ធត្ថមហាសត្វ ជា សហជាត កើតថ្ងៃដំណាលនឹងព្រះសិទ្ធត្ថៈ ជាមនុស្សជិតដិត ស្និទ្ធស្នាលនឹងព្រះអង្គ, លុះចំណេរកាលមកខាងមុខ ឈ្មោះនេះ បានចូលមកបួសជាភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដោយការរលឹកអាល័យព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធនិងមិត្រភ័ក្ដិឯទៀត, ជាភិក្ខុមានមានះរ

ឆន្នាមាត្យ

(ម.ព. ឆន្នអាមាត្យ)។

ឆន្នាមាត្យ នាម

[ឆាន់-ណា-ម៉ាត] chhannamat≈

(ម.ព. ឆន្នអាមាត្យ)។

ឆប

យកចិត្ត, ផ្គាប់, ផ្គាប់ផ្គុន។

ឆប កិរិយាសព្ទ

[ឆប] chhob

អែបអប, ត្រូវអធ្យាស្រ័យគ្នា, ពេញចិត្តស្រឡាញ់, រាប់រកគ្នា, ... (ម.ប្រ.)។

ច្រែង នាម

ច្រែតៗ ឧទានសព្ទ

ច្រែស ឧទានសព្ទ

ច្រែះ នាម

ច្រោក ឧទានសព្ទ

ច្រោក គុ.កិ., គុ. ១)

ច្រោក គុ.កិ., គុ. ២)

ច្រោង កិ., គុ.កិ. ១)

ច្រោង កិ., គុ.កិ. ២)

ច្រោះ កិរិយាសព្ទ

ច្រោះ កិរិយាសព្ទ

ច្រំ កិរិយាសព្ទ

ច្រំដែល គុ.កិ., គុ.

ឆ នាម

ឆ ឧទានសព្ទ

ឆ កិរិយាសព្ទ

ឆ កិរិយាសព្ទ

ឆ គុណនាម

ឆក គុណនាម

ឆក នាម

ឆកល្វែង គុណនាម

ឆកាមាវចរ នាម

ឆកាមាវចរសួគ៌ នាម

ឆកោណ នាម

ឆកោណ នាម

ឆក់ កិរិយាសព្ទ ១)

ឆក់ កិរិយាសព្ទ ២)

ឆក់ កិរិយាសព្ទ ៣)

ឆក់ កិ., គុ.

ឆក់ កិរិយាសព្ទ

ឆក់ កិ., គុ.

ឆក្សត្រ នាម

ឆក្សត្រិយ៍ នាម

ឆដា នាម

ឆដាភា នាម

ឆត ឧទានសព្ទ

ឆត្រ នាម

ឆត្រ នាម

ឆត្រ នាម

ឆត្រយោង នាម

ឆត្ររួត នាម ១)

ឆត្ររួត នាម ២)

ឆតៗ ឧទានសព្ទ

ឆទានសាលា នាម

ឆទ្ទន្ត នាម ១)

ឆទ្ទន្ត នាម ២)

ឆទ្វារ នាម

ឆន្ទ នាម

ឆន្ទមិត្រ គុណនាម

ឆន្ទវិទ្យា នាម

ឆន្ទវុត្តិប្បទីប នាម

ឆន្ទសាស្ត្រ នាម

ឆន្ទា នាម

ឆន្ទាគតិ នាម

ឆន្ទានុសិទ្ធិ នាម ១)

ឆន្ទានុសិទ្ធិ នាម ២)

ឆន្ទៈ នាម ១)

ឆន្ទៈ នាម ២)

ឆន្នបុបា្ផណ្ឌជាតិ នាម

ឆន្នអាមាត្យ នាម

ឆន្នាមាត្យ នាម

ឆប កិរិយាសព្ទ