វចនានុក្រមខ្មែរ

ឆប កិរិយាសព្ទ

[ឆប-រ៉ប] chhob

យកចិត្ត, ផ្គាប់, ផ្គាប់ផ្គុន។

ឆព្វណ្ណរង្សី

រស្មីមានព័ណ៌ ៦គឺខៀវ, លឿង, ក្រហម, ស, ហង្សបាទ, ប្រភស្សរ (រស្មីដែលចេញពីព្រះកាយនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) ; និយាយចំពោះតែរស្មីនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, តាមទម្លាប់ ច្រើនហៅថា ឆ-ព័ណ្ណរង្សី ប៉ុន្តែ គង់សរសេរជា ឆព្វណ្ណរង្សី ដូច្នេះដែរ។

ឆព្វណ្ណរង្សី នាម

[ឆ័ព-ព័ន-ណៈ-រ័ង-សី] ឬ [ឆ-ព័ន-រ័ង-សី] chhapvonnarongsi

រស្មីមានព័ណ៌ ៦គឺខៀវ, លឿង, ក្រហម, ស, ហង្សបាទ, ប្រភស្សរ (រស្មីដែលចេញពីព្រះកាយនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) ; និយាយចំពោះតែរស្មីនៃព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ, តាមទម្លាប់ ច្រើនហៅថា ឆ-ព័ណ្ណរង្សី ប៉ុន្តែ គង់សរសេរជា ឆព្វណ្ណរង្សី ដូច្នេះដែរ។

ឆមាស

ប្រាំមួយខែឬខែប្រាំមួយ :

ឆមាស នាម

[ឆ-មាស] chhomeas

ប្រាំមួយខែឬខែប្រាំមួយ :

ឆរ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឈូ :

ឆរ បុព្វបទ

[ឆ] chhor

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ឈូ :

ឆវកិច្ច

(ម.ព. សវកម្ម)។

ឆវកិច្ច នាម

[ឆៈ-វៈ-កិច] chhakveakkech≈

(ម.ព. សវកម្ម)។

ឆវគ្រឹះ

ផ្ទះសម្រាប់ដាក់ខ្មោច, ផ្ទះសម្រាប់តម្កល់សាកសពទុកជាបណ្ដោះអាសន្នក្នុងមន្ទីរពេទ្យទម្រាំដល់ពេលយកចេញទៅក្រៅ។

ឆវគ្រឹះ នាម

[ឆៈ-វៈ-គ្រឹស] chhavokrueeah

ផ្ទះសម្រាប់ដាក់ខ្មោច, ផ្ទះសម្រាប់តម្កល់សាកសពទុកជាបណ្ដោះអាសន្នក្នុងមន្ទីរពេទ្យទម្រាំដល់ពេលយកចេញទៅក្រៅ។

ឆវទាហិក

(ម.ព. សវទាហិក)។

ឆវទាហិក នាម

[ឆៈ-វៈ-ទា-ហិ-កៈ] chhakveakteahekak≈

(ម.ព. សវទាហិក)។

ឆវទាហិកា

(ម.ព. សវទាហិកា)។

ឆវទាហិកា នាម

[ឆៈ-វៈ-ទា-ហិ-កា] chhakveakteaheka≈

(ម.ព. សវទាហិកា)។

ឆវមន្ទីរ

(ម.ព. សវមន្ទីរ)។

ឆវមន្ទីរ នាម

[ឆៈ-វៈ-មន់-ទី] chhakveakmnoti≈

(ម.ព. សវមន្ទីរ)។

ឆវរថ

(ម.ព. សវរថ)។

ឆវរថ នាម

[ឆៈ-វៈ-រត់] chhakveakrta≈

(ម.ព. សវរថ)។

ឆវវាហៈ

(ម.ព. សវវាហៈ)។

ឆវវាហៈ នាម

[ឆៈ-វៈ-វា-ហៈ] chhakveakveahak≈

(ម.ព. សវវាហៈ)។

ឆវី

សម្បុរថ្ងៃ, សម្បុរស្បែក (រ.ស.) :

ឆវី នាម

[ឆៈ-វី] ឬ [ឆ-វី] chhavi

សម្បុរថ្ងៃ, សម្បុរស្បែក (រ.ស.) :

ឆវីរោគ

រោគដែលកើតនាស្បែក, រោគស្បែក :

ឆវីរោគ នាម

[ឆៈ-វី-រោក] chhovirouk

រោគដែលកើតនាស្បែក, រោគស្បែក :

ឆវីវណ្ណ

ព័ណ៌សម្បុរថ្ងៃ, ព័ណ៌សម្បុរស្បែក។

ឆវីវណ្ណ នាម

[ឆៈ-វី-វ័ន] ឬ [ឆ-វី-វ័ន] chhovivonn

ព័ណ៌សម្បុរថ្ងៃ, ព័ណ៌សម្បុរស្បែក។

ឆស័ក

ស័កទី ៦ក្នុងចំនួនស័កដប់ឆ្នាំ :

ឆស័ក គុ., ន.

[ឆ-សាក់] chhosak

ស័កទី ៦ក្នុងចំនួនស័កដប់ឆ្នាំ :

ឆា កិរិយាសព្ទ

[ឆា] chha

ចម្រាញ់, ចំហៀវ។ ធ្វើសម្លឆា, ស្លឆា :

ឆា នាម

[ឆា] chha

ឈ្មោះសម្លចិនមួយប្រភេទ ស្លដោយមានសាច់ខ្លាញ់ ឬខ្លាញ់ចម្រាញ់ឮសូរឆាៗ :

ឆា នាម

[ឆា-ក្ដៅ] chha

ឈ្មោះម្ហូបឆាមួយប្រភេទ ដែលឆាសាច់ផ្សំជាមួយម្ទេសជាច្រើនរួមនឹងគ្រឿងផ្សំ :

ឆា គុណនាម

[ឆា] chha

ដែលប្រេះស្រាំ :

ឆា កិរិយាសព្ទ ១)

[ឆា] chha

លុបចោលមិនយកជាការ(ជាទូទៅក្នុងល្បែង) :

ឆា កិរិយាសព្ទ ២)

[ឆា] chha

(ព.ប្រ.) លុបចោល, បំបាត់ចោល, បោះបង់ចោលដោយប្រការណាមួយ :

ឆាក

ផ្ទាំងគំនូរចំនួន ១សង្កាត់រឿងឬចំនួន ១កណ្ឌសាស្ត្រា ដោយសេចក្ដីកាត់ខ្លី។

ឆាក កិរិយាសព្ទ

[ឆាក] chhark

កាត់ដោយប្រណាក :

ឆាក កិរិយាសព្ទ

[ឆាក] chhark

ទាញសំពត់បង្សុកូល ចាប់ផ្ទាំងសំពត់ ឬចាប់អំបោះដែលភ្ជាប់អំពីអដ្ឋិធាតុមកសូត្រធម៌បង្សុកូល :

ឆាក នាម

[ឆាក] chhark

បន្លោះធ្នូ។

ឆាក នាម

[ឆាក] chhark

រមូរសក់កន្ទុយសេះមានដងសម្រាប់កូតទ្រ :

ឆាក នាម ១)

[ឆាក] chhark

បន្ទប់សម្រាប់តែងតួល្ខោន :

ឆាក នាម ២)

[ឆាក] chhark

ទីសម្រាប់សម្ដែងរឿង :

ឆាក នាម ៣)

[ឆាក] chhark

ផ្នែកនៃសាច់រឿងនៅក្នុងឈុតអត្ថបទល្ខោន អត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ ភាពយន្ត។ល។

ឆាក នាម ៤)

[ឆាក] chhark

ផ្ទាំងគំនូរចំនួន ១សង្កាត់រឿងឬចំនួន ១កណ្ឌសាស្ត្រា ដោយសេចក្ដីកាត់ខ្លី។

ឆាខ្វៃ

(ម.ព. យ៉ាវឆាខ្វៃ)។

ឆាខ្វៃ នាម

[ឆា-ខ្វៃ] chhakhvey≈

(ម.ព. យ៉ាវឆាខ្វៃ)។

ឆាង ឧទានសព្ទ

[ឆាង] chhang

សូរឮដោយវត្ថុស្តើងធ្វើដោយលោហជាតិឆ្លាក់ ឬទង្គិចជាដើម។

ឆាឆាឆា

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសគុយបា។

ឆាឆាឆា នាម

[ឆា-ឆា-ឆា] chhachhachha≈

ឈ្មោះបទភ្លេងនិងចង្វាក់រាំមួយបែបមានដើមកំណើតនៅប្រទេសគុយបា។

ឆាឆៅ

ធ្វើអុកឡុក, ធ្វើឱ្យរអាក់រអួល, ធ្វើឱ្យទាស់ដំណើរកិច្ចការ :

ឆាឆៅ កិរិយាសព្ទ

[ឆា-ឆៅ] chhachhau

ធ្វើអុកឡុក, ធ្វើឱ្យរអាក់រអួល, ធ្វើឱ្យទាស់ដំណើរកិច្ចការ :

ឆាត

(ម.ព. ឈែត)។

ឆាត នាម

[ឆាត] chhat≈

(ម.ព. ឈែត)។

ឆាតកទុក្ខ

ទុក្ខកើតអំពីឃ្លាន, អំពីអត់ឃ្លាន។

ឆាតកទុក្ខ នាម

[ឆា-តៈ-កៈ-ទុក] chhatkatuk

ទុក្ខកើតអំពីឃ្លាន, អំពីអត់ឃ្លាន។

ឆាតកភ័យ

ភ័យអំពីឃ្លាន, អំពីអត់ឃ្លាន។

ឆាតកភ័យ នាម

[ឆា-តៈ-កៈ-ភៃ] chhatkaphey

ភ័យអំពីឃ្លាន, អំពីអត់ឃ្លាន។

ឆាតករោគ

រោគដែលកើតឬបណ្ដាលពីអត់ឃ្លាន។

ឆាតករោគ នាម

[ឆា-តៈ-កៈ-រោក] chhatkarouk

រោគដែលកើតឬបណ្ដាលពីអត់ឃ្លាន។

ឆាតកាល

កាលសម័យដែលឃ្លាន, សម័យដែលអត់ឃ្លាន :

ឆាតកាល នាម

[ឆា-តៈ-កាល] chhatkal

កាលសម័យដែលឃ្លាន, សម័យដែលអត់ឃ្លាន :

ឆាន់

ពាក្យសម្រាប់ព្រះថេរៈ និយាយចេញឈ្មោះខ្លួនថា ខ្ញុំ ទៅរកភិក្ខុខ្ចីវស្សា ឬសាមណេរ (ប្រើដោយទម្លាប់)។

ឆាន់ កិរិយាសព្ទ

[ឆាន់] chhan

បរិភោគ, ស៊ី :

ឆាន់ សព្វនាម

[ឆាន់] chhan

ពាក្យសម្រាប់ព្រះថេរៈ និយាយចេញឈ្មោះខ្លួនថា ខ្ញុំ ទៅរកភិក្ខុខ្ចីវស្សា ឬសាមណេរ (ប្រើដោយទម្លាប់)។

ឆាប កិរិយាសព្ទ

[ឆាប] chhab

រូសអ្វីៗ ដោយដែកឆាប :

ឆាប កិរិយាសព្ទ

[ឆាប] chhab

លូករាលទៅឆេះ :

ឆាប នាម

[ឆាប] chhab

គ្រឿងភ្លេងមួយប្រភេទ សម្រាប់ចាប់ទង្គិចទទួលចង្វាក់ភ្លេង ឬចង្វាក់ចម្រៀង។

ឆាប កិរិយាសព្ទ

[ឆាប] chhab

ហើរហក់ចុះទាប ដើម្បីនឹងចាប់អ្វីៗ :

ឆាប កិរិយាសព្ទ

[ទៅ-មួយ-ឆាប] chhab

(ព.ប្រ.) ទៅមួយសម្ទុះ, មួយទ្រួស, មួយភ្លែត។

ឆាបឆួល

(សំនួន.) កើតសម្ទុះចិត្តដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់ ខឹង ស្អប់ ច្រណែន :

ឆាបឆួល កិរិយាសព្ទ ១)

[ឆាប-ឆួល] chhabchhuol≈

ជះកម្ដៅឆួលឡើងដោយអណ្ដាតភ្លើងមួយភ្លែត។

ឆាបឆួល កិរិយាសព្ទ ២)

[ឆាប-ឆួល] chhabchhuol≈

(សំនួន.) កើតសម្ទុះចិត្តដោយសេចក្ដីស្រឡាញ់ ខឹង ស្អប់ ច្រណែន :

ឆាបឆេះ

(ម.ព. ឆេះ) :

ឆាបឆេះ កិរិយាសព្ទ

[ឆាប-ឆេះ] chhabchheah≈

(ម.ព. ឆេះ) :

ឆាប់

ដែលប្រញាប់, រួសរាន់, វៃៗ :

ឆាប់ គុណកិរិយា

[ឆាប់] chhab

ដែលប្រញាប់, រួសរាន់, វៃៗ :

ឆាយ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ឆើត, ឆោម ឱ្យមានសេចក្ដីប្លែកជាងប្រក្រតី :

ឆាយ កិរិយាសព្ទ

[ឆាយ] chhay

ទាត់កកាយឱ្យរាយ, ឱ្យរាប, ឱ្យស្មើ :

ឆាយ បុព្វបទ

[ឆាយ] chhay

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ឆើត, ឆោម ឱ្យមានសេចក្ដីប្លែកជាងប្រក្រតី :

ឆាយា

សំបុត្រសម្គាល់ខ្លួនសម្រាប់ភិក្ខុក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ កាន់រក្សាទុកជាគ្រឿងអាងឱ្យដឹងថាកាលដែលខ្លួនលោកបំពេញឧបសម្បទានោះ សម្រេចញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា នៅវេលាស្រមោលចម្រឹងឈើ ឬឫស្សី ដែលបោះជាគ្រឿងសម្គាល់នោះបានប៉ុន្មានជាន់; លុះតមក កំណត់យកនាឡិកា ប្រាប់ម៉ោងពេលជាជំនួសស្រមោល ហើយម

ឆាយា នាម

[ឆា-យ៉ា] chhayea

ស្រមោល, ម្លប់; រូប; លំអ; ពន្លឺ ...។

ឆាយា នាម

[ឆា-យ៉ា] chhayea

សំបុត្រសម្គាល់ខ្លួនសម្រាប់ភិក្ខុក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ កាន់រក្សាទុកជាគ្រឿងអាងឱ្យដឹងថាកាលដែលខ្លួនលោកបំពេញឧបសម្បទានោះ សម្រេចញត្តិចតុត្ថកម្មវាចា នៅវេលាស្រមោលចម្រឹងឈើ ឬឫស្សី ដែលបោះជាគ្រឿងសម្គាល់នោះបានប៉ុន្មានជាន់; លុះតមក កំណត់យកនាឡិកា ប្រាប់ម៉ោងពេលជាជំនួសស្រមោល ហើយម