វចនានុក្រមខ្មែរ

កម្រៃ

អ្វីៗដែលទទួលបានឬផ្ដល់ឱ្យច្រើនជាងធម្មតាដើម្បីជាការតបស្នងក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ :

កម្រៃ នាម

[កំ-រ៉ៃ] kamrai

អ្វីៗដែលចំណេញ, ដែលបានមកលើសដើម :

កម្រៃ នាម

[កំ-រ៉ៃ-ក្រៅ-ផ្លូវ-កា] kamrai

កម្រៃដែលទទួលបានបន្ថែមពីលើតម្លៃផ្លូវការ :

កម្រៃ នាម

[កំ-រ៉ៃ-ខ្ពស់] kamrai

អ្វីៗដែលទទួលបានឬផ្ដល់ឱ្យច្រើនជាងធម្មតាដើម្បីជាការតបស្នងក្នុងការធ្វើអ្វីមួយ :

កម្រៃជើងសា

ភាគរយនៃថ្លៃទំនិញឬអត្ថប្រយោជន៍ (ទំនិញ, របស់, ប្រាក់...) ដែលភ្នាក់ងារទិញលក់ឬភ្នាក់ងារដទៃទៀតត្រូវបានទទួលក្នុងទំនាក់ទំនងការងារនោះ។

កម្រៃជើងសា នាម

[កំ-រ៉ៃ-ជើង-សា] kamraicheungsa≈

ភាគរយនៃថ្លៃទំនិញឬអត្ថប្រយោជន៍ (ទំនិញ, របស់, ប្រាក់...) ដែលភ្នាក់ងារទិញលក់ឬភ្នាក់ងារដទៃទៀតត្រូវបានទទួលក្នុងទំនាក់ទំនងការងារនោះ។

កម្លា

ធ្វើឱ្យក្លា; ដែលធ្វើតែឫកខាងក្រៅឱ្យគេឃើញថាក្លាឥតខ្លាច ឥតញញើត តែខាងក្នុងចិត្តនោះខ្លាចញញើតទេ :

កម្លា កិ., គុ.កិ.

[កំ-ឡា] komla

ធ្វើឱ្យក្លា; ដែលធ្វើតែឫកខាងក្រៅឱ្យគេឃើញថាក្លាឥតខ្លាច ឥតញញើត តែខាងក្នុងចិត្តនោះខ្លាចញញើតទេ :

កម្លាច

(ព.ទ្រ) ដែលខ្លាច :

កម្លាច គុណនាម

[កំ-ឡាច] komlach

(ព.ទ្រ) ដែលខ្លាច :

កម្លាចិត្ត

ធ្វើចិត្តឱ្យអង់អាច។

កម្លាចិត្ត កិរិយាសព្ទ

[កំ-ឡា-ចិត] kamlachet≈

ធ្វើចិត្តឱ្យអង់អាច។

កម្លាំង

កម្លាំងមួយក្នុងចំណោមកម្លាំងចម្បងទាំងបួនដែលបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃដែនអេឡិចត្រូម៉ាញេទិក ដូចជាដែនម៉ាញេទិក ដែនអគ្គិសនី និងកាំរស្មីជាដើម។

កម្លាំង នាម ១)

[កំ-ឡាំង] komlang

អំណាចធាតុដែលធ្វើអវយវៈឱ្យកម្រើក, ឱ្យខ្លាំង, ឱ្យប្រព្រឹត្តទៅបាន។

កម្លាំង នាម ២)

[កំ-ឡាំង] komlang

ថាមពលធ្វើឱ្យអង្គធាតុផ្លាស់ប្ដូរចលនាឬខូចទ្រង់ទ្រាយ :

កម្លាំង នាម ៣)

[កំ-ឡាំង] komlang

ចំនួនមនុស្ស (កងទ័ព, នគរបាល, កងសន្តិសុខ ជាដើម) សម្រាប់បំពេញការងារអ្វីមួយ :

កម្លាំង កិរិយាសព្ទ a

[ដាក់-កំ-ឡាំង] komlang

បញ្ជូនឬពង្រាយកងកម្លាំងទៅតាមគោលដៅឬទីកន្លែងណាមួយ :

កម្លាំង កិរិយាសព្ទ b

[ដាក់-កំ-ឡាំង] komlang

(សំនួន.) ថមថយកម្លាំង ចុះកម្លាំង អន់កម្លាំង។

កម្លាំង នាម

[កំ-ឡាំង-វេ-ទៈ-មន់] komlang

ឫទ្ធិអំណាចដែលកើតឡើងតាមរយៈមន្តអាគមបែបអបិយជំនឿ :

កម្លាំង នាម

[កំ-ឡាំង-អូស-ទាញ] komlang

សត្វដែលគេប្រើដើម្បីជួយកិច្ចការផ្សេងៗ :

កម្លាំង នាម

[កំ-ឡាំង-អេ-ឡិច-ត្រូ-ម៉ា-ញ៉េ-ទិច] komlang

កម្លាំងមួយក្នុងចំណោមកម្លាំងចម្បងទាំងបួនដែលបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃដែនអេឡិចត្រូម៉ាញេទិក ដូចជាដែនម៉ាញេទិក ដែនអគ្គិសនី និងកាំរស្មីជាដើម។

កម្លាំងចលករ

(សេ.ហិ.) គោលនយោបាយ វិធានការ ឬកម្លាំង (ចំណេះដឹង សមត្ថភាពគ្រប់គ្រងកម្លាំង ពលកម្ម បច្ចេកវិទ្យា...) ដែលមានឥទ្ធិពលឬជំរុញឱ្យមានលំនឹងឬកំណើនសេដ្ឋកិច្ច :

កម្លាំងចលករ នាម

[កំ-ឡាំង-ចៈ-ឡៈ-ក] ឬ [កំ-ឡាំង-ចល់-ឡៈ-ក] kamlaamngchaklakk]arue[kamlaamngchlolakka≈

(សេ.ហិ.) គោលនយោបាយ វិធានការ ឬកម្លាំង (ចំណេះដឹង សមត្ថភាពគ្រប់គ្រងកម្លាំង ពលកម្ម បច្ចេកវិទ្យា...) ដែលមានឥទ្ធិពលឬជំរុញឱ្យមានលំនឹងឬកំណើនសេដ្ឋកិច្ច :

កម្លាំងចិត្ត

ថាមពលឬអំណាចផ្លូវចិត្តដែលផ្ដល់ដោយខ្លួនឯងនិងទទួលបានពីអ្នកដទៃ :

កម្លាំងចិត្ត នាម

[កំ-ឡាំង-ចិត] kamlaamngchet≈

ថាមពលឬអំណាចផ្លូវចិត្តដែលផ្ដល់ដោយខ្លួនឯងនិងទទួលបានពីអ្នកដទៃ :

កម្លាំងធាតុ

សក្ដានុពលក្នុងការបញ្ចេញកម្លាំងកាយ។

កម្លាំងធាតុ នាម

[កំ-ឡាំង-ធាត] kamlaamngtheat≈

សក្ដានុពលក្នុងការបញ្ចេញកម្លាំងកាយ។

កម្លាំងនយោបាយ

ការស្តែងចេញឱ្យឃើញជាសាធារណៈនូវឫទ្ធានុភាពឬសន្ទុះខាងនយោបាយទាំងរូបី ទាំងអរូបី :

កម្លាំងនយោបាយ នាម

[កំ-ឡាំង-នៈ-យោ-បាយ] kamlaamngneakyobay≈

ការស្តែងចេញឱ្យឃើញជាសាធារណៈនូវឫទ្ធានុភាពឬសន្ទុះខាងនយោបាយទាំងរូបី ទាំងអរូបី :

កម្លាំងបាយ

ប្រើតែកម្លាំងកាយ មិនប្រើប្រាជ្ញា។

កម្លាំងបាយ នាម

[កំ-ឡាំង-បាយ] kamlaamngbay≈

កម្លាំងកាយដែលបានពីអាហារដោយមិនប្រើប្រាជ្ញា, ការប្រើអំពើហិង្សាដោយវាយតប់ឬដោយប្រើអាវុធ :

កម្លាំងបាយ កិរិយាសព្ទ

[ប្រើ-កំ-ឡាំង-បាយ] breukamlaamngbay≈

ប្រើតែកម្លាំងកាយ មិនប្រើប្រាជ្ញា។

កម្លាំងពលកម្ម

(សេ.ហិ.) ចំនួនមនុស្សគ្រប់អាយុធ្វើការ ដែលមានការងារធ្វើនិងកំពុងស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងប្រទេសមួយឬតំបន់មួយ ក្នុងរយៈពេលមួយជាក់លាក់ :

កម្លាំងពលកម្ម នាម

[កំ-ឡាំង-ពៈ-លៈ-កាំ] kamlaamngpeakleakkaam≈

(សេ.ហិ.) ចំនួនមនុស្សគ្រប់អាយុធ្វើការ ដែលមានការងារធ្វើនិងកំពុងស្វែងរកការងារធ្វើនៅក្នុងប្រទេសមួយឬតំបន់មួយ ក្នុងរយៈពេលមួយជាក់លាក់ :

កម្លាំងលក់

សម្ទុះក្នុងការលក់ទំនិញ។

កម្លាំងលក់ នាម

[កំ-ឡាំង-លក់] kamlaamnglka≈

សម្ទុះក្នុងការលក់ទំនិញ។

កម្លោច

របស់ដែលខ្លោច :

កម្លោច កិរិយាសព្ទ

[កំ-ឡោច] kamlouch

ធ្វើឱ្យខ្លោច :

កម្លោច នាម

[កំ-ឡោច] kamlouch

របស់ដែលខ្លោច :

កម្លៅ

ចិត្តខ្លៅ :

កម្លៅ នាម ១)

[កំ-ឡៅ] kamlov

មនុស្សដែលខ្លៅល្ងង់ :

កម្លៅ នាម ២)

[កំ-ឡៅ] kamlov

ចិត្តខ្លៅ :

កម្សត់

មនុស្សក្រ, មនុស្សក្រខ្សត់, មនុស្សក្រីក្រលំបាក :

កម្សត់ គុណនាម

[កំ-សត់] kamsot

ដែលខ្សត់អត់ឃ្លានមានសុខទុក្ខជាមួយគ្នា :

កម្សត់ នាម

[កំ-សត់] kamsot

មនុស្សក្រ, មនុស្សក្រខ្សត់, មនុស្សក្រីក្រលំបាក :

កម្សត់កម្រ

ដែលក្រខ្សត់អត់ឃ្លានរងទុក្ខ, រួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នាដោយនៅស្រុកខ្លួន ឬទៅនៅស្រុកដទៃ ទោះនៅយូរក្ដី ឆាប់ក្ដី ឆ្ងាយក្ដី ជិតក្ដី :

កម្សត់កម្រ គុណនាម

[កំ-សត់-កំ-រ៉] komsotkomror

ដែលក្រខ្សត់អត់ឃ្លានរងទុក្ខ, រួមសុខទុក្ខជាមួយគ្នាដោយនៅស្រុកខ្លួន ឬទៅនៅស្រុកដទៃ ទោះនៅយូរក្ដី ឆាប់ក្ដី ឆ្ងាយក្ដី ជិតក្ដី :

កម្សាន្ត

សម្រាកចិត្ត, ធ្វើឱ្យក្សាន្តចិត្ត, លំហើយចិត្ត, ធ្វើចិត្តឱ្យស្រាកស្រាន្ត, ឱ្យស្បើយចាកអារម្មណ៍ផ្សេងៗ :

កម្សាន្ត កិរិយាសព្ទ

[កំ-សាន] komsan

សម្រាកចិត្ត, ធ្វើឱ្យក្សាន្តចិត្ត, លំហើយចិត្ត, ធ្វើចិត្តឱ្យស្រាកស្រាន្ត, ឱ្យស្បើយចាកអារម្មណ៍ផ្សេងៗ :

កម្សួល

ចំហាយឬអំណាចដែលឆួលឬខ្សួលឡើង :

កម្សួល នាម

[កំ-សួល] kamsuol

ចំហាយឬអំណាចដែលឆួលឬខ្សួលឡើង :

កម្សោយ

មនុស្សសត្វជាដើមដែលមានកម្លាំងខ្សោយ :

កម្សោយ នាម

[កំ-សោយ] komsouy

មនុស្សសត្វជាដើមដែលមានកម្លាំងខ្សោយ :

កម្អួត

អ្វីៗដែលក្អួតចេញមក។

កម្អួត នាម

[កំ-អួត] kamuot

អ្វីៗដែលក្អួតចេញមក។

កម្អែល

សំណល់ដែលសល់អំពីគេ :

កម្អែល នាម

[កំ-អែល] kameael

សំណល់ដែលសល់អំពីគេ :

ករ

ដៃ :

ករ នាម

[ក] kor

ដៃ :

ករជកាយ

ប្រជុំនៃអាការៈទាំង ៣២មានសក់ជាដើម, ខ្លួនប្រាណ, រូបកាយទាំងមូល :

ករជកាយ នាម

[កៈ-រ៉ៈ-ជៈ-កាយ] korochokay

ប្រជុំនៃអាការៈទាំង ៣២មានសក់ជាដើម, ខ្លួនប្រាណ, រូបកាយទាំងមូល :

ករណនាម

នាមសព្ទដែលជាអំពើឬដែលជាកិច្ចការ ដូចជាពាក្យ ការធ្វើ; ការឱ្យ, អំណោយ; ការកាន់ឬសេចក្ដីប្រកាន់។ល។

ករណនាម នាម

[កៈ-រ៉ៈ-ណៈ-នាម] karonaneam

នាមសព្ទដែលជាអំពើឬដែលជាកិច្ចការ ដូចជាពាក្យ ការធ្វើ; ការឱ្យ, អំណោយ; ការកាន់ឬសេចក្ដីប្រកាន់។ល។

ករណី

រឿង; ហេតុ; អំពើ; ដំណើរ; ហេតុឬការណ៍ដែលកើតមានឡើង :

ករណី នាម

[កៈ-រ៉ៈ-ណី] kakrornei

រឿង; ហេតុ; អំពើ; ដំណើរ; ហេតុឬការណ៍ដែលកើតមានឡើង :

ករណីយ

ដែលគួរធ្វើ, ដែលគប្បីឬត្រូវធ្វើ។

ករណីយ គុណនាម

[កៈ-រ៉ៈ-ណី] ឬ [កៈ-រ៉ៈ-ណី-យ៉ៈ] kakraknei]rue[kakrakneiyak≈

ដែលគួរធ្វើ, ដែលគប្បីឬត្រូវធ្វើ។

ករណីយកិច្ច

កិច្ចដែលគួរធ្វើ, ការងារដែលត្រូវតែធ្វើ :

ករណីយកិច្ច នាម

[កៈ-រ៉ៈ-ណី-យ៉ៈ-កិច] karoneiykech

កិច្ចដែលគួរធ្វើ, ការងារដែលត្រូវតែធ្វើ :

ករនេ

ស្រទាប់ប៉ោងថ្លានៃក្លេរ៉ូទិករាងកោងជាងទម្រង់របស់ភ្នែកទាំងមូលសម្រាប់ពត់កាំរស្មី ដែលចាំងចូលមកក្នុងភ្នែកឱ្យរួមជួបជាមួយគ្នានៅកន្លែងតែមួយលើរ៉េទីន។

ករនេ នាម

[ក-នេ] kane≈

ស្រទាប់ប៉ោងថ្លានៃក្លេរ៉ូទិករាងកោងជាងទម្រង់របស់ភ្នែកទាំងមូលសម្រាប់ពត់កាំរស្មី ដែលចាំងចូលមកក្នុងភ្នែកឱ្យរួមជួបជាមួយគ្នានៅកន្លែងតែមួយលើរ៉េទីន។

ករវិក

បក្សីមួយប្រភេទ មានសំឡេងពីរោះ (មាននិយាយតែក្នុងរឿងបុរាណ)។

ករវិក នាម

[ក-រ-វ៉ឹក] ឬ [កៈ-រ៉ៈ-វ៉ឹក] karovik

បក្សីមួយប្រភេទ មានសំឡេងពីរោះ (មាននិយាយតែក្នុងរឿងបុរាណ)។

ករី

សត្វចតុប្បាទមានដៃ ឬមានប្រមោយ គឺ ដំរី។

ករី នាម

[កៈ-រ៉ី] kari

សត្វចតុប្បាទមានដៃ ឬមានប្រមោយ គឺ ដំរី។

ករុណា

ជួនប្រើជាបុរិសសព្វនាមចំពោះព្រះមហាក្សត្រិយ៍ថា :

ករុណា នាម ១)

[កៈ-រ៉ុ-ណា] koruna

សេចក្ដីអាណិត, អាសូរ :

ករុណា នាម ២)

[កៈ-រ៉ុ-ណា] koruna

(ទស្សនៈ.) ការតម្រូវខាងសីលធម៌ឱ្យមនុស្សម្នាក់ៗគួរប្រឹងប្រែងអស់ពីលទ្ធភាព ដើម្បីកាត់បន្ថយការលំបាកខាងផ្លូវកាយឬផ្លូវចិត្ត និងខាងសម្ភារៈរបស់អ្នកដទៃ។

ករុណា នាម ១)

[កៈ-រ៉ុ-ណា] koruna

ពាក្យសម្រាប់គ្រហស្ថឆ្លើយអ្នកបួសឬអ្នកបួសនិងអ្នកបួសឆ្លើយគ្នាទៅវិញទៅមក; និយាយក្លាយមកថា កូរណា ក៏មាន។ ជួនប្រើជាបុរិសសព្វនាមចំពោះខ្លួនឯង :

ករុណា នាម ២)

[កៈ-រ៉ុ-ណា] koruna

ជួនប្រើជាបុរិសសព្វនាមចំពោះព្រះមហាក្សត្រិយ៍ថា :

ករុណាវិសេស

ពាក្យសម្រាប់មន្ត្រី ឬបណ្ដារាស្ត្រទាំងពួងឆ្លើយស្ដេច។

ករុណាវិសេស នាម

[កៈ-រុ-ណា-វិ-សែស] karunavises

ពាក្យសម្រាប់មន្ត្រី ឬបណ្ដារាស្ត្រទាំងពួងឆ្លើយស្ដេច។

កល នាម

[កល់] kal

ឧបាយយ៉ាងល្អិត, ល្បិច (ឧបាយកល) :

កលយុទ្ធ

(ម.ព. យុទ្ធពិធី ក្នុង យុទ្ធ)។

កលយុទ្ធ នាម

[កៈ-ឡៈ-យុត] ឬ [កល់-ឡៈ-យុត] kaklakyut]rue[klolakyut≈

(ម.ព. យុទ្ធពិធី ក្នុង យុទ្ធ)។

កលហប្បវឌ្ឍនី

ការចម្រើនដោយជម្លោះ, ការធ្វើជម្លោះឱ្យរីកធំខ្លាំងឡើង, ការនាំបង្កហេតុឱ្យកើតសេចក្ដីទាស់ទែងគ្នា។

កលហប្បវឌ្ឍនី នាម

[កៈ-ឡៈ-ហាប់-ប៉ៈ-វ៉ាត់-ធៈ-នី] kolohobbovodthoni

ការចម្រើនដោយជម្លោះ, ការធ្វើជម្លោះឱ្យរីកធំខ្លាំងឡើង, ការនាំបង្កហេតុឱ្យកើតសេចក្ដីទាស់ទែងគ្នា។

កលហពិរោធ

កំហឹងដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតជាជម្លោះឬកំហុសដែលកើតអំពីជម្លោះ (ច្រើននិយាយថា កលហ៍ពិរោធ) :

កលហពិរោធ នាម

[កៈ-ឡៈ-ហៈ-ពិ-រោត] kalohapirouth

កំហឹងដែលនាំបណ្ដាលឱ្យកើតជាជម្លោះឬកំហុសដែលកើតអំពីជម្លោះ (ច្រើននិយាយថា កលហ៍ពិរោធ) :

កលហៈ

ភាពនៃជម្លោះ, ការទាស់ទែងគ្នា។

កលហៈ នាម

[កៈ-ឡៈ-ហៈ] kolhak

ជម្លោះ :

កលហៈ នាម

[កៈ-ឡៈ-ហៈ-ភាប] kolhak

ភាពនៃជម្លោះ, ការទាស់ទែងគ្នា។

កលិយុគ

(សេ.ហិ.) ភាពចលាចល ឬភាពរំជើបរំជួលនៃស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច ហិរញ្ញវត្ថុ ឬនយោបាយ :

កលិយុគ នាម ១)

[កៈ-លិ-យុក] koliyuk

កាលសម័យដែលប្រកបដោយទោស, ដោយវិបត្តិ, វិបរិតផ្សេងៗ :

កលិយុគ នាម ២)

[កៈ-លិ-យុក] koliyuk

តាមក្បួនក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាដែលប្រកាន់តាមសណ្ដាប់ធ្នាប់អំពីបុរាណយូរអង្វែងណាស់មកហើយថា យុគមាន ៤យ៉ាងគឺ ទី១ក្ឫតយុគ, ទី២ត្រេតយុគ, ទី៣ទ្វាបរយុគ, ទី ៤កលិយុគ។

កលិយុគ នាម ៣)

[កៈ-លិ-យុក] koliyuk

(សេ.ហិ.) ភាពចលាចល ឬភាពរំជើបរំជួលនៃស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច ហិរញ្ញវត្ថុ ឬនយោបាយ :

កលោបាយ

ឧបាយឈ្លាសវៃ, ឧបាយដែលប្រកបដោយកលល្បិច; កលនិងឧបាយឬឧបាយកល ល្បិចក្នុងល្បិច។

កលោបាយ នាម

[កៈ-ឡោ-បាយ] kaklaobay≈

ឧបាយឈ្លាសវៃ, ឧបាយដែលប្រកបដោយកលល្បិច; កលនិងឧបាយឬឧបាយកល ល្បិចក្នុងល្បិច។

កល់

ទ្រពីក្រោម, ស៊ែមពីក្រោម ដើម្បីឱ្យស្មើមិនឱ្យល្អៀងឬដើម្បីឱ្យហើប ឱ្យខ្ពស់ឡើង :

កល់ កិរិយាសព្ទ

[កល់] kol

ទ្រពីក្រោម, ស៊ែមពីក្រោម ដើម្បីឱ្យស្មើមិនឱ្យល្អៀងឬដើម្បីឱ្យហើប ឱ្យខ្ពស់ឡើង :