Khmer Dictionary

កុះកុំ គុ.កិ., គុ.

[កុះ-កុំ] koahkoam≈

(ម.ព. កុះករ)។

កូដ

(ប.ព.) ការសិក្សាពីវិធីបំប្លែងទិន្នន័យទៅជាកូដ។

កូដ នាម

[កូត] kout≈

(ប.ព.) ប្រព័ន្ធពាក្យ លេខ សញ្ញា អក្សរ ទាំងសម្ងាត់ ទាំងចំហ ដែលគេប្រើសម្រាប់តាងឱ្យសារឬពាក្យគន្លឹអ្វីមួយក្នុងទម្រង់ខ្លីសមស្រប :

កូដ នាម

[កូ-ដៈ-កា] koudakka≈

(ប.ព.) ការបំប្លែងទិន្នន័យដែលបានបញ្ចូល(ដូចជាអក្សរ សញ្ញា ពាក្យបញ្ជា) ទៅជាកូដឬទៅក្នុងទម្រង់ជាលេខ(១ឬ០) ដែលអាចស្គាល់បានដោយកុំព្យូទ័រ។

កូដ នាម

[កូត-នី-យៈ-កាំ] koutniyeakkaam≈

(ប.ព.) ការបំប្លែងព័ត៌មានឬទិន្នន័យទៅជាកូដពិសេសណាមួយដែលគេមិនអាចយល់ឬប្រើប្រាស់បាន។

កូដ នាម

[កូត-វិត-ទ្យា] koutvittyea≈

(ប.ព.) ការសិក្សាពីវិធីបំប្លែងទិន្នន័យទៅជាកូដ។

កូដកម្ម

ការសម្ដែងអាកប្បកិរិយារបស់ក្រុមមនុស្សប្រឆាំងចំពោះរឿងឬកិច្ចការណាមួយដែលខ្លួនមិនពេញចិត្ត។

កូដកម្ម នាម ១)

[កូ-ដៈ-កាំ] koudkam

អំពើព្រហើន, អំពើកោងកាចវៀចវេរ; ពុតត្បុត។

កូដកម្ម នាម ២)

[កូ-ដៈ-កាំ] koudkam

ការសម្ដែងអាកប្បកិរិយារបស់ក្រុមមនុស្សប្រឆាំងចំពោះរឿងឬកិច្ចការណាមួយដែលខ្លួនមិនពេញចិត្ត។

កូដិក

(ប.ព.) គ្រឿងអេឡិចត្រូនិកមួយដែលបំប្លែងឬបង្រួមសញ្ញានៃសំឡេងឬរូបភាពឱ្យតូច មុននឹងបញ្ជូនតាមប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍។ សញ្ញាទាំងនេះត្រូវបានពន្លាមកទ្រង់ទ្រាយដើមវិញនៅឯឧបករណ៍ទទួល។

កូដិក នាម

[កូ-ដិច] koudech≈

(ប.ព.) គ្រឿងអេឡិចត្រូនិកមួយដែលបំប្លែងឬបង្រួមសញ្ញានៃសំឡេងឬរូបភាពឱ្យតូច មុននឹងបញ្ជូនតាមប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍។ សញ្ញាទាំងនេះត្រូវបានពន្លាមកទ្រង់ទ្រាយដើមវិញនៅឯឧបករណ៍ទទួល។

កូដោបាយ នាម

[កូ-ដោ-បាយ] koudaobay

ឧបាយកោង, ឧបាយដែលព្រហើនកោងកាច :

កូត កិរិយាសព្ទ

[កូត] koud

សកសំបកជាបន្ទះតូចៗ, រូតកោសចុះឡើងៗ :

កូតា

ចំនួនអប្បបរមាចាំបាច់នៃសំឡេងឆ្នោតដើម្បីជ្រើសរើសបេក្ខជនណាម្នាក់។

កូតា នាម

[កូ-តា] kouta≈

ចំនួនអប្បបរមាចាំបាច់នៃសំឡេងឆ្នោតដើម្បីជ្រើសរើសបេក្ខជនណាម្នាក់។

កូទីលេដុង

ក្លែបគ្រាប់ដែលមានអំប្រ៊ីយ៉ុងនៅខាងក្នុងគ្រាប់។

កូទីលេដុង នាម

[កូ-ទី-លេ-ដុង] koutiledong≈

ក្លែបគ្រាប់ដែលមានអំប្រ៊ីយ៉ុងនៅខាងក្នុងគ្រាប់។

កូន

(ព.ប្រ.) អ្នកស្ថិតក្រោមឱវាទបុគ្គលណាម្នាក់ឬអ្នកធ្វើការនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រធាននៃស្ថាប័នណាមួយ :

កូន នាម ១)

[កូន] kon

មនុស្ស, សត្វដែលកើតអំពីមាតាបិតា មេបា :

កូន នាម ២)

[កូន] kon

មនុស្សនៅក្នុងបន្ទុកឱវាទចៅហ្វាយនាយឬមេតម្រួត :

កូន នាម ៣)

[កូន] kon

វត្ថុអ្វីៗ ជាគូគ្នា មួយមានរូបតូចជាងមួយ :

កូន នាម

[កូន-ង៉ា] kon

(ម.ព.កូនង៉ែត)។

កូន នាម

[កូន-ង៉ែត] kon

ទារក, ក្មេងដែលនៅបៅ។ គេហៅថា កូនង៉ា ក៏បាន :

កូន នាម

[កូន-ចិញ-ចឹម] kon

អ្នកដែលត្រូវបានគេទទួលយកមកចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាដូចជាកូនរបស់ខ្លួន :

កូន នាម

[កូន-ចៀម] kon

(ព.ប្រ.) តំណាងព្រះយេស៊ូក្នុងសាសនាគ្រិស្ត។

កូន នាម

[កូន-ចៅ] kon

(ព.ប្រ.) អ្នកស្ថិតក្រោមឱវាទបុគ្គលណាម្នាក់ឬអ្នកធ្វើការនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រធាននៃស្ថាប័នណាមួយ :

កូនកញ្ច្រែង នាម

[កូន-កញ់-ច្រែង] kounknhochreng≈

អ្នកទទួលលក់បន្ត, តំណាងចែកចាយ :

កូនកណ្ដុរ

ឈ្មោះរោគដុំមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានប្រហែលនឹងគ្រាប់ខ្នុរ ច្រើនកើតនៅមណ្ឌល-ក, ក្រលៀន, ក្លៀក :

កូនកណ្ដុរ នាម

[កូន-កន់-ដុល] konkondol

ឈ្មោះរោគដុំមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានប្រហែលនឹងគ្រាប់ខ្នុរ ច្រើនកើតនៅមណ្ឌល-ក, ក្រលៀន, ក្លៀក :

កូនកាត់

(ព.ប្រ.) ដែលមានប្រភពច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា :

កូនកាត់ គុ., ន. ១)

[កូន-កាត់] kounkat≈

ដែលមានមេបាឬឪពុកម្ដាយពូជឬជាតិសាសន៍ខុសគ្នា; ជនឬសត្វដែលមានមេបាឬឪពុកម្ដាយពូជឬជាតិសាសន៍ខុសគ្នា :

កូនកាត់ គុណនាម ២)

[កូន-កាត់] kounkat≈

(ព.ប្រ.) ដែលមានប្រភពច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា :

កូនកាំបិត

ជំនួយការចុងភៅដែលជួយការងាររៀបចំគ្រឿងផ្សំសម្រាប់ធ្វើម្ហូប ដូចជាចិតបន្លែ ហាន់សាច់ ធ្វើត្រីជាដើម។

កូនកាំបិត នាម

[កូន-កាំ-បិត] kounkaambet≈

ជំនួយការចុងភៅដែលជួយការងាររៀបចំគ្រឿងផ្សំសម្រាប់ធ្វើម្ហូប ដូចជាចិតបន្លែ ហាន់សាច់ ធ្វើត្រីជាដើម។

កូនកំព្រា

កំណាត់ឈើ ឬកំណាត់ឫស្សីសម្រាប់ស៊កនឹងព័្រត្រ, ខ្សែ, វល្លិ ហើយមួលរឹតត្របែងអ្វីៗ មាននឹមរទេះ ជាដើម ដើម្បីឱ្យតឹងឱ្យមាំ។ ពាក្យនេះច្រើនហៅខុសគ្នាតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ មេកំព្រា :

កូនកំព្រា នាម

[កូន-កំ-ព្រា] konkomprea

កំណាត់ឈើ ឬកំណាត់ឫស្សីសម្រាប់ស៊កនឹងព័្រត្រ, ខ្សែ, វល្លិ ហើយមួលរឹតត្របែងអ្វីៗ មាននឹមរទេះ ជាដើម ដើម្បីឱ្យតឹងឱ្យមាំ។ ពាក្យនេះច្រើនហៅខុសគ្នាតាមទម្លាប់ស្រុក, អ្នកស្រុកខ្លះហៅ មេកំព្រា :

កូនកំលោះ

មនុស្សប្រុសដែលកំពុងចូលរោងការជាអនាគតស្វាមី។

កូនកំលោះ នាម

[កូន-កំ-ឡោះ] kounkamlaoah≈

មនុស្សប្រុសដែលកំពុងចូលរោងការជាអនាគតស្វាមី។

ពាក្យបរម្បរាដែលឮតៗគ្នាមកថា កូនមនុស្សឬកូនសត្វដែលគេពិឃាតយកទៅឆ្អើរឱ្យក្រៀមរុំដោយអំបោះឆៅហើយខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ ប្រសិទ្ធីឧបកិច្ចជាវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិសម្រាប់ការពារខ្លួន ក្នុងពេលមានភ័យអាសន្នជាដើម (ឮថាមានតែក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ យូរអង្វែងហើយ)។

កូនក្រក នាម

[កូន-ក្រក] konkrak

ពាក្យបរម្បរាដែលឮតៗគ្នាមកថា កូនមនុស្សឬកូនសត្វដែលគេពិឃាតយកទៅឆ្អើរឱ្យក្រៀមរុំដោយអំបោះឆៅហើយខ្មុកម្រ័ក្សណ៍ ប្រសិទ្ធីឧបកិច្ចជាវត្ថុសក្ដិសិទ្ធិសម្រាប់ការពារខ្លួន ក្នុងពេលមានភ័យអាសន្នជាដើម (ឮថាមានតែក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ យូរអង្វែងហើយ)។

កូនក្រមុំ

ផ្នែកពណ៌ខ្មៅនៅចំកណ្ដាលប្រស្រីភ្នែក :

កូនក្រមុំ នាម ១)

[កូន-ក្រ-ម៉ុម] kounkromom≈

មនុស្សស្រីដែលចូលរោងការជាអនាគតភរិយា :

កូនក្រមុំ នាម ២)

[កូន-ក្រ-ម៉ុម] kounkromom≈

តុក្កតាដែលមានរូបរាងជាមនុស្សស្រីសម្រាប់ក្មេងលេង ខ្លះហៅថា កូនក្រមុំជ័រ ក៏មាន។

កូនក្រមុំ នាម

[កូន-ក្រ-ម៉ុម] kounkromom≈

ផ្នែកពណ៌ខ្មៅនៅចំកណ្ដាលប្រស្រីភ្នែក :

កូនក្រឡឹង

គ្រឿងសំណង់ធ្វើពីឈើឬថ្មដែលគេក្រឡឹងជាក្បាច់សម្រាប់ដាក់ជាចម្រឹង។

កូនក្រឡឹង នាម

[កូន-ក្រ-ឡឹង] kounkroloeng≈

គ្រឿងសំណង់ធ្វើពីឈើឬថ្មដែលគេក្រឡឹងជាក្បាច់សម្រាប់ដាក់ជាចម្រឹង។

កូនក្រាញ់

សន្ទុះប្រេង ខ្លាញ់ ឬស្ករត្នោត ដែលចម្រាញ់រំងាស់ក្នុងខ្ទះ ត្រូវកម្ដៅភ្លើងពុះព្រួចៗ ផ្ដួចលោតឡើង មានអាការប្រហែលត្រីក្រាញ់មាត់, ពន្លៀក។ ពាក្យនេះស្រុកខ្លះហៅ ពន្លៀកក្រាញ់, មាត់ក្រាញ់។ :

កូនក្រាញ់ នាម

[កូន-ក្រាញ់] konkranh

សន្ទុះប្រេង ខ្លាញ់ ឬស្ករត្នោត ដែលចម្រាញ់រំងាស់ក្នុងខ្ទះ ត្រូវកម្ដៅភ្លើងពុះព្រួចៗ ផ្ដួចលោតឡើង មានអាការប្រហែលត្រីក្រាញ់មាត់, ពន្លៀក។ ពាក្យនេះស្រុកខ្លះហៅ ពន្លៀកក្រាញ់, មាត់ក្រាញ់។ :

កូនក្រាប់

ស្រីអ្នកចាំទទួលពាក្យបន្តពីអ្នកផ្ដើមច្រៀង ហើយវាយក្រាប់ បន្ទរថែមតាមចង្វាក់ភ្លេងផង (ច្រើនប្រើក្នុងវង់ល្ខោនខ្មែរ) :

កូនក្រាប់ នាម

[កូន-ក្រាប់] konkrab

ស្រីអ្នកចាំទទួលពាក្យបន្តពីអ្នកផ្ដើមច្រៀង ហើយវាយក្រាប់ បន្ទរថែមតាមចង្វាក់ភ្លេងផង (ច្រើនប្រើក្នុងវង់ល្ខោនខ្មែរ) :

កូនក្អុក

ដែលទើបមានគ្រាប់មិនទាន់រឹង (ផ្លែឈើ) :

កូនក្អុក នាម

[កូន-ក្អុក] kounkaok≈

(ម.ព. ក្អាត់)។

កូនក្អុក គុណនាម

[កូន-ក្អុក] kounkaok≈

ដែលទើបមានគ្រាប់មិនទាន់រឹង (ផ្លែឈើ) :

កូនខ្ចី

(ម.ព. កូនង៉ែត) :

កូនខ្ចី ន. គុ.

[កូន-ខ្ចី] kounkhchei≈

(ម.ព. កូនង៉ែត) :

កូនគោល

(ម.ព. កូនគោល)។

កូនគោល នាម

[កូន-គោល] konkoul

ឈ្មោះល្បែងមួយប្រភេទ ដែលគេយកដុំឈើស្រាលមានរលួសជាដើមធ្វើជាកូន។ បើលេងវេលាយប់គេដុតដុំឈើនោះឱ្យឆេះ ដាក់កណ្ដាលទីស្នាមលេង ហើយយកដំបងវាយដណ្ដើមដុំឈើនោះឱ្យខ្ទាតទៅកាន់ទីរៀងៗខ្លួន។ បើពួកណាវាយបានទៅដល់ទីរបស់ខ្លួនមុន ពួកនោះឈ្នះ :

កូនគោល កិរិយាសព្ទ

[វាយ-កូន-គោល] konkoul

(ម.ព. កូនគោល)។

កូនគ្លី

(ម.ព. កូនឃ្លី)។

កូនគ្លី នាម

[កូន-ឃ្លី] konkli

(ម.ព. កូនឃ្លី)។

កូនឃ្លី

កីឡាមួយប្រភេទ ដែលមានអ្នកប្រកួតវាយប៉េងប៉ុងមួយគូឬពីរគូ :

កូនឃ្លី នាម

[កូន-ឃ្លី] kounkhli≈

ប្រដាប់ធ្វើអំពីកែវ មានសណ្ឋានជាដុំមូលមានលំអដោយព័ណ៌ផ្សេងៗសម្រាប់បោះប្រមៀលលេង។

កូនឃ្លី នាម

[កូន-ឃ្លី] kounkhli≈

ប៉េងប៉ុង :

កូនឃ្លី នាម

[វាយ-កូន-ឃ្លី-លើ-តុក] veaykounkhlileutok≈

កីឡាមួយប្រភេទ ដែលមានអ្នកប្រកួតវាយប៉េងប៉ុងមួយគូឬពីរគូ :

កូនចត្រង្គ

(ម.ព. កូនអុក)។

កូនចត្រង្គ នាម

[កូន-ច័ត-ត្រង់] kounchtatarng≈

(ម.ព. កូនអុក)។

កូនចាប

(សព្ទមេមត់) សិស្សរបស់មេមត់ គឺមនុស្សដែលរាប់អានជឿកាន់ខ្មោចមេមត់ ហើយប្រគល់ខ្លួនជាសិស្សរបស់មេមត់ រូបមេមត់ហៅមនុស្សនោះថា កូនចាប ក្នុងកាលដែលខ្មោចមេមត់កំពុងចូលជាន់រូប (មេមត់ស្រុកខ្លះហៅ ពងចាប)។

កូនចាប នាម

[កូន-ចាប] konchab

(សព្ទមេមត់) សិស្សរបស់មេមត់ គឺមនុស្សដែលរាប់អានជឿកាន់ខ្មោចមេមត់ ហើយប្រគល់ខ្លួនជាសិស្សរបស់មេមត់ រូបមេមត់ហៅមនុស្សនោះថា កូនចាប ក្នុងកាលដែលខ្មោចមេមត់កំពុងចូលជាន់រូប (មេមត់ស្រុកខ្លះហៅ ពងចាប)។

កូនជញ្ជីង

ដុំសំណឬដែកមានចំនួនលេខសម្រាប់ថ្លឹងដោយជញ្ជីង។

កូនជញ្ជីង នាម

[កូន-ជញ់-ជីង] konjonjing

ដុំសំណឬដែកមានចំនួនលេខសម្រាប់ថ្លឹងដោយជញ្ជីង។

កូនជាង

អ្នកដែលធ្វើការក្រោមបង្គាប់មេជាង :

កូនជាង នាម

[កូន-ជាង] kouncheang≈

អ្នកដែលធ្វើការក្រោមបង្គាប់មេជាង :

កូនជឹង

មនុស្សស្ថិតក្រោមបញ្ជាគេ, អ្នកដែលបម្រើផលប្រយោជន៍របស់គេ :

កូនជឹង នាម

[កូន-ជឹង] kounchoeng≈

មនុស្សស្ថិតក្រោមបញ្ជាគេ, អ្នកដែលបម្រើផលប្រយោជន៍របស់គេ :

កូនជ្រូក

ដុំឈើមួយប្រភេទដែលគេប្រើសម្រាប់កល់ រុញ ឬរំកិលវត្ថុផ្សេងៗដែលមានទំហំធំៗនិងធ្ងន់ៗ។

កូនជ្រូក គុណនាម

[កូន-ជ្រូក] kounchruk≈

ពាក្យសម្រាប់ប្រើភ្ជាប់ទៅនឹងពាក្យកុន ភាពយន្ត ឬវីដេអូដែលអាសអាភាស :

កូនជ្រូក នាម

[កូន-ជ្រូក] kounchruk≈

(ព.ប្រ.) អ្នករងគ្រោះដោយអំពើជួញដូរមនុស្ស, អ្នកឆ្លងដែនខុសច្បាប់ :

កូនជ្រូក នាម

[កូន-ជ្រូក] kounchruk≈

វត្ថុមួយប្រភេទដែលធ្វើពីដីដុត សូនជារូបសត្វជ្រូក មានប្រហោងក្នុង និង មានចោះរន្ធពីលើឬចំហៀង សម្រាប់សន្សំលុយ ឬក៏សម្រាប់តាំងលំអ។

កូនជ្រូក នាម

[កូន-ជ្រូក] kounchruk≈

ផ្នែកមួយនៃឧបករណ៍អគ្គិសនីដែលប្រើជាជំនួយផ្តល់ថាមពលភ្លើងដល់អំពូលអគ្គិសនី។

កូនជ្រូក នាម

[កូន-ជ្រូក] kounchruk≈

ឧបករណ៍មួយប្រភេទដែលប្រើជាជំនួយនៃគ្រឿងម៉ាស៊ីន និងមានតួនាទីជាប្រដាប់បាញ់ប្រេង (គ្រឿងម៉ាស៊ីន)។

កូនជ្រូក នាម

[កូន-ជ្រូក] kounchruk≈

ដុំឈើមួយប្រភេទដែលគេប្រើសម្រាប់កល់ រុញ ឬរំកិលវត្ថុផ្សេងៗដែលមានទំហំធំៗនិងធ្ងន់ៗ។

កូនឈើ

រុក្ខជាតិដែលនៅតូចៗ :

កូនឈើ នាម

[កូន-ឈើ] kounchheu≈

រុក្ខជាតិដែលនៅតូចៗ :

កូនឈ្លប

ទាហានឬភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍ក្មេងៗ ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម :

កូនឈ្លប នាម

[កូន-ឈ្លប] kounchhlba≈

ទាហានឬភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍ក្មេងៗ ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម :

កូនតឹង

ឈ្មោះប្រដាប់សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងដំបូលមុងធុតង្គ ហើយចោលទៅថ្ពក់នឹងមែកឈើ ដើម្បីនឹងចងព្យួរមុងធុតង្គនោះ។

កូនតឹង នាម ១)

[កូន-តឹង] kontoeng

ឈ្មោះគ្រឿងប្រហារមួយប្រភេទ ធ្វើពីដែកឬសំណ មានសណ្ឋានមូល ទំហំប៉ុនផ្លែក្រសាំង ឬផ្លែក្រូចឆ្មារ ចងភ្ជាប់នឹងខ្សែវែង សម្រាប់ចោលទៅហើយកន្ត្រាក់មកវិញ។

កូនតឹង នាម ២)

[កូន-តឹង] kontoeng

ឈ្មោះប្រដាប់សម្រាប់ភ្ជាប់នឹងដំបូលមុងធុតង្គ ហើយចោលទៅថ្ពក់នឹងមែកឈើ ដើម្បីនឹងចងព្យួរមុងធុតង្គនោះ។

កូនត្រី

គ្រាប់ដីតូចៗដែលមាននៅក្នុងល្បាយបន្ទាប់ពីលាយដីស្អិតស្ងួតជាមួយដីជ័រដែលគេត្រូវរែងយកចេញ ដើម្បីបានជាដីល្បាយម៉ដ្ឋសម្រាប់ធ្វើក្អម ឆ្នាំង...។

កូនត្រី នាម

[កូន-ត្រី] kountri≈

គ្រាប់ដីតូចៗដែលមាននៅក្នុងល្បាយបន្ទាប់ពីលាយដីស្អិតស្ងួតជាមួយដីជ័រដែលគេត្រូវរែងយកចេញ ដើម្បីបានជាដីល្បាយម៉ដ្ឋសម្រាប់ធ្វើក្អម ឆ្នាំង...។

កូនទោល

ផ្គាំ, កូនសង្កត់ទោល។

កូនទោល នាម

[កូន-ទោល] kontoul

ផ្គាំ, កូនសង្កត់ទោល។

កូនបង្កើត

កូនដែលមានកំណើតពីឪពុកនិងម្ដាយបង្កើត។

កូនបង្កើត នាម

[កូន-បង់-កើត] kounbngokaeut≈

កូនដែលមានកំណើតពីឪពុកនិងម្ដាយបង្កើត។

កូនបណ្ដែត

កូនផ្តិលតូចៗ ដែលដាក់បណ្ដែតទឹក ក្នុងផ្តិលធំ សម្រាប់ដងទឹកពីក្នុងផ្តិលធំនោះយកមកប្រើប្រាស់។

កូនបណ្ដែត នាម

[កូន-បន់-ដែត] konbandaet

កូនផ្តិលតូចៗ ដែលដាក់បណ្ដែតទឹក ក្នុងផ្តិលធំ សម្រាប់ដងទឹកពីក្នុងផ្តិលធំនោះយកមកប្រើប្រាស់។