Khmer Dictionary

កណ្ដៀរ នាម

[កន់-ដៀ] kondier

ឈ្មោះសត្វល្អិតមួយពួកក្នុងពួកកណ្ដាច់ ចេះពូនដីឱ្យកើតជាដំបូកជាត្រោកបាន។

កណ្ដៀវ

(សំនួន.) ឆ្នាំដែលធ្វើស្រូវមិនបាន គឺកណ្ដៀវនៅស្រណុកគ្មានអ្វីនឹងច្រូត។

កណ្ដៀវ នាម

[កន់-ដៀវ] kandiev

ប្រដាប់ធ្វើដោយដែកមានផ្លែខុប សម្រាប់ច្រូតស្រូវ, ច្រូតស្មៅជាដើម។

កណ្ដៀវ នាម

[កន់-ដៀវ] kandiev

(សំនួន.) ឆ្នាំដែលធ្វើស្រូវមិនបាន គឺកណ្ដៀវនៅស្រណុកគ្មានអ្វីនឹងច្រូត។

កណ្ដេង

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទពួកម្រោម មានមេធំជាងម្រោមបន្តិច, មិនចេះទិច, ត្រឹបយកដមនិងលំអងផ្កាដូចម្រោម ធ្វើសំបុកនៅក្នុងរន្ធដំបូក មានជ័រពណ៌សឬលឿង រឹងដូចជ័រចុង ហៅថា ជ័រកណ្ដេង (មានដោយស្រុក)។

កណ្ដេង នាម

[កន់-ដេង] kondeng

ធូលីកករនៅបាតក្អមជាដើម :

កណ្ដេង នាម

[កន់-ដេង] kondeng

ឈ្មោះភមរជាតិមួយប្រភេទពួកម្រោម មានមេធំជាងម្រោមបន្តិច, មិនចេះទិច, ត្រឹបយកដមនិងលំអងផ្កាដូចម្រោម ធ្វើសំបុកនៅក្នុងរន្ធដំបូក មានជ័រពណ៌សឬលឿង រឹងដូចជ័រចុង ហៅថា ជ័រកណ្ដេង (មានដោយស្រុក)។

កណ្ដែងកណ្ដោច

ដែលនៅក្នុងទីស្ងាត់ឥតមានសូរសព្ទអ្វីទៅបណ្ដាលឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ហើយមានតែនាំឱ្យមានសេចក្ដីសង្វេគក្នុងចិត្ត។

កណ្ដែងកណ្ដោច គុណនាម

[កន់-ដែង-កន់-ដោច] kondaengkondaoch

ដែលនៅក្នុងទីស្ងាត់ឥតមានសូរសព្ទអ្វីទៅបណ្ដាលឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល ហើយមានតែនាំឱ្យមានសេចក្ដីសង្វេគក្នុងចិត្ត។

កណ្ដោច

ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ កណ្ដាច់ ថា កណ្ដាច់កណ្ដោច :

កណ្ដោច គុ.កិ., គុ.

[កន់-ដោច] kandaoch

ដែលត្រមោចឯកឯង, ដែលមានចិត្តត្រមោច លន្លង់លន្លោចក្នុងទីស្ងាត់ជ្រងំ :

កណ្ដោច បុព្វបទ

[កន់-ដោច] kandaoch

ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ កណ្ដាច់ ថា កណ្ដាច់កណ្ដោច :

កណ្ដោចកណ្ដែង គុណកិរិយា

[កន់-ដោច-កន់-ដែង] knodaochknodaeng≈

(ម.ព. កណ្ដែងកណ្ដោច)។

កណ្ដោល

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកធំៗ សំបកក្រាស់ ផ្កាក្លិនឆ្អាប, សំបកប្រើធ្វើជាទ្រនាប់ទ្រាប់ខ្នងដំរី។

កណ្ដោល នាម

[កន់-ដោល] kondaol

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានស្លឹកធំៗ សំបកក្រាស់ ផ្កាក្លិនឆ្អាប, សំបកប្រើធ្វើជាទ្រនាប់ទ្រាប់ខ្នងដំរី។

កណ្ដោលបាត

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកផ្លែនិងក្លិនប្រហែលគ្នានឹងកណ្ដោលធំ តែដើមតូចទាប កម្ពស់ប្រមាណដើមស្ពៃ។

កណ្ដោលបាត នាម

[កន់-ដោល-បាត] kandaolbat

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទស្លឹកផ្លែនិងក្លិនប្រហែលគ្នានឹងកណ្ដោលធំ តែដើមតូចទាប កម្ពស់ប្រមាណដើមស្ពៃ។

កណ្ឋជៈ គុណនាម

[កាន់-ឋៈ-ជៈ] konthocheak

ដែលមានសូរសំឡេងកើតត្រង់ក (បំពង់ក)។

កណ្ឌ នាម

[កាន់] kandar

ព្រួញ; គ្រាប់កាំភ្លើង; ទង់; ដើម; កំណត់, បរិច្ឆេទ, វគ្គ, ខ្សែ :

កណ្ឌ នាម

[ទុ-តិ-យ៉ៈ-កាន់] kandar

ភាគ ឈុត ឬវគ្គទីពីរ :

កណ្ណធារ

បុគ្គលដែលមានគុណវុឌ្ឍិឬសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈសមស្របជួយដល់មេបញ្ជាការនាវា ដើម្បីបើកបរនាវានៅពេលចូលនិងចេញពីកំពង់ផែ។

កណ្ណធារ នាម

[កាន់-ណៈ-ធា] kannakthea≈

បុគ្គលដែលមានគុណវុឌ្ឍិឬសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈសមស្របជួយដល់មេបញ្ជាការនាវា ដើម្បីបើកបរនាវានៅពេលចូលនិងចេញពីកំពង់ផែ។

កណ្ណធារកិច្ច នាម

[កាន់-ណៈ-ធា-រៈ-កិច] kannaktheareakkech≈

សកម្មភាពដែលធ្វើឡើងដោយកណ្ណធារ។

កណ្ហាជិនា

ឈ្មោះព្រះរាជធីតានៃព្រះវេស្សន្តរមានក្នុងមហាវេស្សន្តរជាតក (រឿងមហាជាតក៍)។

កណ្ហាជិនា នាម

[កន់-ហា-ជិ-នា] kanhachinea

ឈ្មោះព្រះរាជធីតានៃព្រះវេស្សន្តរមានក្នុងមហាវេស្សន្តរជាតក (រឿងមហាជាតក៍)។

កតញ្ញុតា នាម

[កៈ-តាញ់-ញុ-តា] katanhnhuta

សេចក្ដីដឹងឧបការគុណដែលអ្នកដទៃបានធ្វើដល់ខ្លួន :

កតញ្ញុតា នាម

[កៈ-ត័ញ-ញុ-តា-ធ័រ] katanhnhuta

ធម៌គឺកតញ្ញុតា :

កតញ្ញូ

អ្នកដឹងឧបការគុណដែលអ្នកឯទៀតគេបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន គឺអ្នកដែលមិនភ្លេច, មិនរមិលគុណគេ :

កតញ្ញូ ន., គុ.

[កៈ-ត័ញ-ញូ] kotonhnhu

អ្នកដឹងឧបការគុណដែលអ្នកឯទៀតគេបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន គឺអ្នកដែលមិនភ្លេច, មិនរមិលគុណគេ :

កតវេទិតា

ការដែលបានតប ឬដែលគិតតែនឹងតបស្នងសងគុណដល់អ្នកមានគុណ :

កតវេទិតា នាម

[កៈ-តៈ-វេ-ទិ-តា] katavetita

ការដែលបានតប ឬដែលគិតតែនឹងតបស្នងសងគុណដល់អ្នកមានគុណ :

កតវេទិនី នាម

[កៈ-តៈ-វេ-ទិ-នី] kaktakvetini≈

(ម.ព. កតវេទី)។

កតវេទី

អ្នកដែលបានតប, ដែលគិតតែនឹងតបស្នងសងគុណដល់អ្នកមានគុណ :

កតវេទី គុ., ន.

[កៈ-តៈ-វេ-ទី] kotoveti

អ្នកដែលបានតប, ដែលគិតតែនឹងតបស្នងសងគុណដល់អ្នកមានគុណ :

កតាវសាន នាម

[កៈ-តា-វៈ-សាន] kaktaveaksan≈

ការស៊ូ ការមានះ ភាពឋិតថេរ។

កតិកា

សេចក្ដីប្ដេជ្ញា, ការសន្មតិគ្នា, ការមត់គ្នា, ខសន្យា។

កតិកា នាម

[កៈ-តិ-កា] kateka

សេចក្ដីប្ដេជ្ញា, ការសន្មតិគ្នា, ការមត់គ្នា, ខសន្យា។

កតិកាភេទ

ការបដិសេធកិច្ចសន្យាណាមួយ ពីព្រោះកិច្ចសន្យានោះមានវិការៈដល់ឫសគល់នៃការព្រមព្រៀងគ្នា។

កតិកាភេទ នាម

[កៈ-តិ-កា-ភេត] kaktekaphet≈

ការបដិសេធកិច្ចសន្យាណាមួយ ពីព្រោះកិច្ចសន្យានោះមានវិការៈដល់ឫសគល់នៃការព្រមព្រៀងគ្នា។

កតិកាសញ្ញា

កិច្ចព្រមព្រៀងដែលត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងភាគីពីរឬច្រើន ឬរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋទាំងផ្លូវការ ទាំងមិនផ្លូវការដើម្បីធ្វើអ្វីមួយរួមគ្នាក្នុងគោលបំណង បម្រើផលប្រយោជន៍រវាងគ្នាទៅវិញទៅមក :

កតិកាសញ្ញា នាម ១)

[កៈ-តិ-កា-សាញ់-ញ៉ា] kaktekasanhnha≈

សញ្ញាគឺការសន្មតិគ្នា, ការមត់គ្នាទុកជាគ្រឿងសម្គាល់ :

កតិកាសញ្ញា នាម ២)

[កៈ-តិ-កា-សាញ់-ញ៉ា] kaktekasanhnha≈

កិច្ចព្រមព្រៀងដែលត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងភាគីពីរឬច្រើន ឬរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋទាំងផ្លូវការ ទាំងមិនផ្លូវការដើម្បីធ្វើអ្វីមួយរួមគ្នាក្នុងគោលបំណង បម្រើផលប្រយោជន៍រវាងគ្នាទៅវិញទៅមក :

កតូបការៈ នាម

[កៈ-តូ-ប៉ៈ-កា-រៈ] kotoubkareak

អ្នកមានឧបការៈធ្វើហើយ ឬអ្នកធ្វើឧបការៈ។

កត់ កិរិយាសព្ទ

[កត់] kot

សរសេរចំណាំ :

កត់ នាម

[ប៉័ញ-ញ៉ា-កត់] kot

(ព.ប្រ.) បញ្ញាដែលឆាប់ចាំហើយមិនភ្លេច។

កត់ កិរិយាសព្ទ ១)

[កត់] kot

ទប់, ឃាត់ទុកឱ្យនឹង :

កត់ កិ., គុ. ២)

[កត់] kot

ដក់, តាំងនៅ :

កត្តា

(គណិត.) ចំនួនលេខណាមួយក្នុងបណ្ដាចំនួនលេខច្រើនឬកន្សោមលេខដែលបង្កើតចេញជាផលគុណ កាលណាគេគុណចំនួនលេខនោះ :

កត្តា នាម

[ក័ត-តា] katta

អ្នកធ្វើ, អ្នកផ្ដើមធ្វើ, បុព្វហេតុឬស្ថានភាពដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើរឿងអ្វីមួយ។

កត្តា នាម

[ក័ត-តា] katta

(គណិត.) ចំនួនលេខណាមួយក្នុងបណ្ដាចំនួនលេខច្រើនឬកន្សោមលេខដែលបង្កើតចេញជាផលគុណ កាលណាគេគុណចំនួនលេខនោះ :

កត្តិក នាម

[ក័ត-ដឹក] kattek

ឈ្មោះខែទី ១២តាមចន្ទគតិ មាន ៣០ថ្ងៃ :

កត្តុវាចក នាម

[កាត់-តុ-វា-ចៈ-កៈ] ឬ [កាត់-តុ-វា-ចក់] kottoveachok

(ម.ព. កត្តុវាចកៈ)។

កត្តុវាចកៈ

ឈ្មោះវាចកៈមួយក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី។ ទម្រង់នៃល្បះ ដែលប្រធានធ្វើអំពើលើកម្មបទ។

កត្តុវាចកៈ នាម

[កាត់-តុ-វា-ចៈ-កៈ] kattoveachakkak≈

ឈ្មោះវាចកៈមួយក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី។ ទម្រង់នៃល្បះ ដែលប្រធានធ្វើអំពើលើកម្មបទ។

កថា

ការនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាពីនេះខ្លះពីនោះខ្លះ, ការចរចា, ការសន្ទនា, ការសំណេះសំណាល, ពាក្យចរចា; សម្ដីរួសរាយឬរាក់ទាក់។

កថា នាម

[កៈ-ថា] katha

ពាក្យ, សម្ដី, ពំនោល, ការសម្ដែង, រឿង។

កថា នាម

[កៈ-ថា-ខាន់] katha

សង្កាត់, ផ្នែក, ប៉ែកនៃកថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-បត់] katha

បទឬចំណែកនៃកថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ោ-សាន] katha

ទីបំផុតឬចុងចប់នៃកថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-ម័ក] katha

ផ្លូវ គន្លងរបស់កថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-មុក] katha

សេចក្ដីផ្ដើមរឿង, អារម្ភបទ។

កថា នាម

[កៈ-ថា-វៈ-សាន] katha

ទីបំផុត, ទីចប់កថា។

កថា នាម

[កៈ-ថា-ស័ល-ឡា-ប៉ៈ] katha

ការនិយាយឆ្លើយឆ្លងគ្នាពីនេះខ្លះពីនោះខ្លះ, ការចរចា, ការសន្ទនា, ការសំណេះសំណាល, ពាក្យចរចា; សម្ដីរួសរាយឬរាក់ទាក់។

កថាភាគ នាម

[កៈ-ថា-ភាក] kakthapheak≈

ផ្នែកឬភាគនៃអត្ថបទ :

កថាវត្ថុ នាម

[កៈ-ថា-វ័ត-ថុ] kakthavtatho≈

រឿងនិទានដែលគួរនិយាយ គួរថ្លែង។

កថាវត្ថុ នាម

[កៈ-ថា-វ័ត-ថុ] kakthavtatho≈

ឈ្មោះគម្ពីរអភិធម្មទី៥ក្នុងគម្ពីរទាំង៧។

កថិន

សំពត់ដែលទាយកប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងកថិនកាល គឺតាំងពីថ្ងៃ ១រោចខែអស្សុជ ដល់ថ្ងៃ ១៥កើតខែកត្តិក; បុណ្យកថិន គឺបុណ្យប្រគេនសំពត់នេះឯង។ សព្វថ្ងៃនេះច្រើនសរសេរ កឋិន តាមព្រះត្រៃបិដក។

កថិន នាម

[កៈ-ថិន] kathen

សំពត់ដែលទាយកប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃក្នុងកថិនកាល គឺតាំងពីថ្ងៃ ១រោចខែអស្សុជ ដល់ថ្ងៃ ១៥កើតខែកត្តិក; បុណ្យកថិន គឺបុណ្យប្រគេនសំពត់នេះឯង។ សព្វថ្ងៃនេះច្រើនសរសេរ កឋិន តាមព្រះត្រៃបិដក។

កិច្ចក្នុងការក្រាលគ្រងនូវកឋិន, មាន ៨យ៉ាងគឺ បុព្វករណ (កិច្ចការខាងដើមមានការបោកគក់, ការចាត់ចែងវាស់វែង, ការកាត់, ការដានផ្គុំ, ការដេរ, ការជ្រលក់, ការធ្វើពិន្ទកប្ប) ១, បច្ចុទ្ធារ (ការដកចីវរចាស់) ១, អធិដ្ឋាន (ការតែងតាំងឈ្មោះចីវរថ្មី) ១, អត្ថារ (ការក្រាលគ្រង) ១, មាតិក

កថិនត្ថារកិច្ច នាម

[កៈ-ថិ-ណ័ត-ថា-រៈ-កិច] kakthentathareakkech≈

កិច្ចក្នុងការក្រាលគ្រងនូវកឋិន, មាន ៨យ៉ាងគឺ បុព្វករណ (កិច្ចការខាងដើមមានការបោកគក់, ការចាត់ចែងវាស់វែង, ការកាត់, ការដានផ្គុំ, ការដេរ, ការជ្រលក់, ការធ្វើពិន្ទកប្ប) ១, បច្ចុទ្ធារ (ការដកចីវរចាស់) ១, អធិដ្ឋាន (ការតែងតាំងឈ្មោះចីវរថ្មី) ១, អត្ថារ (ការក្រាលគ្រង) ១, មាតិក