វចនានុក្រមខ្មែរ

ខ្ទារ គុ.កិ., គុ.

[ខ្ទា] khtar

(ម.ព. ខ្ទរ)។

ខ្ទាស់

រារាំង, ប្រឆាំងមិនឱ្យសម្រេច :

ខ្ទាស់ កិរិយាសព្ទ

[ខ្ទាស់] khtas

ធ្វើឱ្យជាប់គ្នាដោយក្លាស់នឹងកន្លាស់ ឬ ម្ជុល ជាដើម :

ខ្ទាស់ នាម

[ខ្ទាស់] khtas

ម្ជុលបត់មួយយ៉ាង សម្រាប់ខ្ទាស់អ្វីៗ :

ខ្ទាស់ កិរិយាសព្ទ

[ខ្ទាស់] khtas

រារាំង, ប្រឆាំងមិនឱ្យសម្រេច :

ខ្ទាំ

ប្រេះឆា, ទក់ទី, បែកមិនដាច់ពីគ្នា :

ខ្ទាំ គុ., គុ.កិ.

[ខ្ទាំ] khtam

ប្រេះឆា, ទក់ទី, បែកមិនដាច់ពីគ្នា :

ខ្ទាំងខ្ទប់

រាំងដោយទប់ បិទមិនឱ្យចេញចូល ឬធ្វើដំណើរទៅមកបាន។

ខ្ទាំងខ្ទប់ កិរិយាសព្ទ

[ខ្ទាំង-ខ្ទប់] khteaumngkhatb≈

រាំងដោយទប់ បិទមិនឱ្យចេញចូល ឬធ្វើដំណើរទៅមកបាន។

ខ្ទិះ

ឈ្មោះសម្លមួយប្រភេទ ដែលគេយកខ្ទិះដូងរម្ងាស់សាច់លាយនឹងគ្រឿងផ្សំ :

ខ្ទិះ នាម ១)

[ខ្ទិះ] khteh

ប្រេងដូងស្រស់ដែលទើបច្របាច់យកពីសាច់ដូងមិនទាន់ចម្រាញ់ឱ្យដាច់ទឹក :

ខ្ទិះ នាម ២)

[ខ្ទិះ] khteh

ឈ្មោះដូងម្យ៉ាង ផ្លែទុំមានសាច់ទន់ជាខ្ទិះតែម្ដង :

ខ្ទិះ នាម ៣)

[ខ្ទិះ] khteh

ឈ្មោះសម្លមួយប្រភេទ ដែលគេយកខ្ទិះដូងរម្ងាស់សាច់លាយនឹងគ្រឿងផ្សំ :

ខ្ទីង

ឈ្មោះសត្វព្រៃចតុប្បាទ រូបសណ្ឋានដូចក្របី សន្តានជាមួយនឹងក្របី។

ខ្ទីង នាម

[ខ្ទីង] khteing

ឈ្មោះសត្វព្រៃចតុប្បាទ រូបសណ្ឋានដូចក្របី សន្តានជាមួយនឹងក្របី។

ខ្ទីត

ងទៅខាងក្រោយបន្តិច :

ខ្ទីត គុណនាម

[ខ្ទីត] khteit

ងទៅខាងក្រោយបន្តិច :

ខ្ទឹង

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបក និង ស្លឹកប្រហែលនឹងសុរភី, ផ្លែធ្វើប្រេងបាន, ផ្កាសម្បុរសក្រអូប។

ខ្ទឹង នាម

[ខ្ទឹង] khtoeng

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ សំបក និង ស្លឹកប្រហែលនឹងសុរភី, ផ្លែធ្វើប្រេងបាន, ផ្កាសម្បុរសក្រអូប។

ខ្ទឹម

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ ប្រើជាគ្រឿងអាហារ ឬ ជាថ្នាំបាន :

ខ្ទឹម នាម

[ខ្ទឹម] khtoem

ឈ្មោះប្រទាលមួយប្រភេទ ប្រើជាគ្រឿងអាហារ ឬ ជាថ្នាំបាន :

ខ្ទុត

(ព.អា.) កម្រើកគូទហើយទង្គិចញយៗ។

ខ្ទុត កិរិយាសព្ទ

[ខ្ទុត] khtot

(ព.អា.) កម្រើកគូទហើយទង្គិចញយៗ។

ខ្ទុតដី

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ រូបតូចប៉ុនចាបពូក តែកន្ទុយវែង ច្រើនស្វែងរកអាហារផ្ទាល់នឹងដី មានអាការៈកម្រើកកន្ទុយ ដូចជាខ្ទុតដីរឿយៗ; ពាក្យរាបសាហៅថា សត្វប៉ាក់ប៉ើក។

ខ្ទុតដី នាម

[ខ្ទុត-ដី] khtotdey

ឈ្មោះបក្សីមួយប្រភេទ រូបតូចប៉ុនចាបពូក តែកន្ទុយវែង ច្រើនស្វែងរកអាហារផ្ទាល់នឹងដី មានអាការៈកម្រើកកន្ទុយ ដូចជាខ្ទុតដីរឿយៗ; ពាក្យរាបសាហៅថា សត្វប៉ាក់ប៉ើក។

ខ្ទុះ

ឈាមកក ស ឬ ក្រហមខាប់ ដែលកើតឡើងនៅមុខដំបៅ ឬនៅមុខបូស :

ខ្ទុះ នាម

[ខ្ទុះ] khtoh

ឈាមកក ស ឬ ក្រហមខាប់ ដែលកើតឡើងនៅមុខដំបៅ ឬនៅមុខបូស :

ខ្ទួយ

ឈ្មោះសត្វតូច មានទ្រនិចនៅចុងកន្ទុយ បើវាទិចមានពិសបណ្ដាលឱ្យឈឺពើតចាប់ខ្លាំង។

ខ្ទួយ នាម

[ខ្ទួយ] khtuoy

ឈ្មោះសត្វតូច មានទ្រនិចនៅចុងកន្ទុយ បើវាទិចមានពិសបណ្ដាលឱ្យឈឺពើតចាប់ខ្លាំង។

ខ្ទើត

(ព.ប្រ.) លូកមិនចុះ, ចាក់មិនចុះ។

ខ្ទើត កិរិយាសព្ទ ១)

[ខ្ទើត] khtaeut

ប្រឹងឡើង, ចំកោងឡើង, មិនងាយចុះទៅក្រោមដោយបោះដោយវាយ :

ខ្ទើត កិរិយាសព្ទ ២)

[ខ្ទើត] khtaeut

(ព.ប្រ.) លូកមិនចុះ, ចាក់មិនចុះ។

ខ្ទើយ

មនុស្សមានភេទ ស្ទើរប្រុស ស្ទើរស្រី :

ខ្ទើយ នាម

[ខ្ទើយ] ktery

មនុស្សមានភេទ ស្ទើរប្រុស ស្ទើរស្រី :

ខ្ទេច

ល្អិតដោយវាយ, ដោយដំឱ្យបែក។

ខ្ទេច គុណនាម

[ខ្ទេច] khtech

ល្អិតដោយវាយ, ដោយដំឱ្យបែក។

ខ្ទេចខ្ទាំ

(ព.ប្រ.) ដែលបែកបាក់ខ្ទេច; ដែលខូចខាត វិនាសអន្តរាយ :

ខ្ទេចខ្ទាំ គុ., គុ.កិ.

[ខ្ទេច-ខ្ទាំ] khtechkhteaum≈

(ព.ប្រ.) ដែលបែកបាក់ខ្ទេច; ដែលខូចខាត វិនាសអន្តរាយ :

ខ្ទេចខ្ទី

ដែលខ្ទេចណាស់។

ខ្ទេចខ្ទី គុ.កិ., គុ.

[ខ្ទេច-ខ្ទី] khtechkhtei

ដែលខ្ទេចណាស់។

ខ្ទែង

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ដើរ ឱ្យវិសេសឡើង។

ខ្ទែង គុណកិរិយា

[ខ្ទែង] khtaeng

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ដើរ ឱ្យវិសេសឡើង។

ខ្ទែត

កាងក្រទា :

ខ្ទែត គុណនាម

[ខ្ទែត] khtaet

កាងក្រទា :

ខ្ទោកៗ

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ញាក់, ពាក្យ ចាប់, ពាក្យ ពើត ឱ្យវិសេសឡើង :

ខ្ទោកៗ គុណកិរិយា

[ខ្ទោក-ខ្ទោក] khtaok

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ ញាក់, ពាក្យ ចាប់, ពាក្យ ពើត ឱ្យវិសេសឡើង :

ខ្ទះ

ឆ្នាំងធ្វើដោយដែក, ដោយស្ពាន់, ដោយទង់ដែង មានមាត់កំផាស សម្រាប់ចម្អិនអាហារ មានបែបផ្សេងៗ ខុសគ្នា :

ខ្ទះ នាម

[ខ្ទះ] khtah

ឆ្នាំងធ្វើដោយដែក, ដោយស្ពាន់, ដោយទង់ដែង មានមាត់កំផាស សម្រាប់ចម្អិនអាហារ មានបែបផ្សេងៗ ខុសគ្នា :

ខ្ទះត្នោត

ខ្ទះធំៗសម្រាប់រំងាស់ទឹកត្នោតធ្វើស្ករ។

ខ្ទះត្នោត នាម

[ខ្ទះ-ត្នោត] khtahtnaot

ខ្ទះធំៗសម្រាប់រំងាស់ទឹកត្នោតធ្វើស្ករ។

ខ្ទ័រ

ញ័រលាន់រំពងសង្កៀរត្រចៀក។

ខ្ទ័រ កិ., គុ.កិ.

[ខ្ទ័រ] khtoar

ញ័រលាន់រំពងសង្កៀរត្រចៀក។

ខ្នង

(ព.ប្រ.) ជនដែលជាទីបង្អែក :

ខ្នង នាម ១)

[ខ្នង] knorng

ចំណែករាងកាយមនុស្ស និងសត្វត្រង់ប៉ែកខាងក្រោយពីត្រឹមស្មាទាំងពីរចុះទៅដល់ចង្កេះ :

ខ្នង នាម ២)

[ខ្នង] knorng

ចំណែកខាងលើដែលកំពុង ឬ រាបរបស់អវយវៈ ឬវត្ថុនីមួយៗ ក៏ហៅខ្នងដែរ :

ខ្នង នាម ៣)

[ខ្នង] knorng

(ព.ប្រ.) ជនដែលជាទីបង្អែក :

ខ្នងគម

ខ្នងកំពកកំពូលដែលស្រដៀងនឹងបូកគោ :

ខ្នងគម នាម

[ខ្នង-គម] khanngkmo≈

ខ្នងកំពកកំពូលដែលស្រដៀងនឹងបូកគោ :

ខ្នន់

ដែលមានផ្នត់អង្កាញ់ :

ខ្នន់ គុណនាម

[ខ្នន់] khnon

ដែលមានផ្នត់អង្កាញ់ :

ខ្នប់

អ្វីៗនៅក្នុងកប់នៅឡើយ :

ខ្នប់ នាម

[ខ្នប់] khnab

អ្វីៗនៅក្នុងកប់នៅឡើយ :

ខ្នល់

(ព.បុ.) ខ្នើយជើង, កែបជើង :

ខ្នល់ នាម

[ខ្នល់] khnol

ឈ្មោះរបស់សម្រាប់កល់ :

ខ្នល់ នាម

[ខ្នល់-ជើង] khnol

(ព.បុ.) ខ្នើយជើង, កែបជើង :

ខ្នាច នាម

[ខ្នាច] khnach

ថ្លុកកន្លែងជ្រូកស្រុក, ជ្រូកព្រៃ, ក្របី, រមាសដេក :

ខ្នាច់

កំណាច់ឈើ ឬ ឫស្សី ផ្ដៅ ដែលកាច់មិនឱ្យដាច់ពីគ្នា ទុកចំណាំចំនួនដែលរាប់ :

ខ្នាច់ នាម

[ខ្នាច់] khnach

កំណាច់ឈើ ឬ ឫស្សី ផ្ដៅ ដែលកាច់មិនឱ្យដាច់ពីគ្នា ទុកចំណាំចំនួនដែលរាប់ :

ខ្នាត

កំណត់រង្វាស់ :

ខ្នាត នាម

[ខ្នាត] khnat

កំណត់រង្វាស់ :

ខ្នាន នាម

[ខ្នាន] khnan

របស់ដែលផ្គូ, ដែលតម្កើងដោយគ្រឿងរចនាផ្សេងៗ ឬ ដោយសន្មតិនាម :

ខ្នាន់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ខ្នាប់ :

ខ្នាន់ បុព្វបទ

[ខ្នាន់] khnan

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ខ្នាប់ :

ខ្នាន់ខ្នាប់

ពាសពេញ, ណែនណាន់, ដេរដាស :

ខ្នាន់ខ្នាប់ គុណនាម

[ខ្នាន់-ខ្នាប់] khnankhnab

ពាសពេញ, ណែនណាន់, ដេរដាស :

ខ្នាប

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ រត់ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្នាប គុណកិរិយា

[ខ្នាប] khnab

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ រត់ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្នាយ

ឆ្អឹងពកជាប់ជើងបក្សីប្រភេទខ្លះ មានរាងស្រួចជាគ្រឿងសម្រាប់ប្រយុទ្ធ។ ជួនគេហៅថា ឆ្នាល់ :

ខ្នាយ នាម

[ខ្នាយ] khnay

ចង្កូមស្រួចជាគ្រឿងការពាររបស់ជ្រូក :

ខ្នាយ នាម

[ខ្នាយ-ជុំ-ក្រ-ឡង់] khnay

ខ្នាយជ្រូកព្រៃដែលដុះវែងរហូតមានរាងជារង្វង់ដែលគេសន្មតជាគ្រឿងពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិ :

ខ្នាយ នាម

[ខ្នាយ-តាន់] khnay

ខ្នាយដែលជ្រូកព្រៃកាច់បំបាក់ដោយចាក់ចូលដើមឈើ ដែលគេសន្មតជាគ្រឿងពូកែស័ក្ដិសិទ្ធិ :

ខ្នាយ នាម

[ខ្នាយ] khnay

ឆ្អឹងពកជាប់ជើងបក្សីប្រភេទខ្លះ មានរាងស្រួចជាគ្រឿងសម្រាប់ប្រយុទ្ធ។ ជួនគេហៅថា ឆ្នាល់ :

ខ្នារ

(ព.បុ.) ទីដីជាទួលខ្ពស់ព័ទ្ធជុំវិញត្រពាំង ឬជាតស្រះ គឺស្រះដែលកើតឯងដោយឥតអ្នកណាជីក, ជួនកាលគេកភូមិ ឬ កវត្តលើទួលនោះគេហៅថា ភូមិខ្នារ, វត្តខ្នារ តាមឈ្មោះដើម។ ត្រពាំង ឬ ជាតស្រះនោះ ក៏គេហៅតាមឈ្មោះទួលនោះដែរ :

ខ្នារ នាម

[ខ្នា] khnar

ប្រដាប់សម្រាប់ការសូត្រ, ការអំបោះធ្វើដោយឫស្សីបិត ឬ ត្រែងដែលហៅថា ត្រែងខ្នារកាំ ជាដើម។

ខ្នារ នាម

[ខ្នា] khnar

ឈ្មោះគ្រឿងប្រហារមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានដូចស្នាសម្រាប់បាញ់ឯង។

ខ្នារ នាម

[ខ្នា] khnar

(ព.បុ.) ទីដីជាទួលខ្ពស់ព័ទ្ធជុំវិញត្រពាំង ឬជាតស្រះ គឺស្រះដែលកើតឯងដោយឥតអ្នកណាជីក, ជួនកាលគេកភូមិ ឬ កវត្តលើទួលនោះគេហៅថា ភូមិខ្នារ, វត្តខ្នារ តាមឈ្មោះដើម។ ត្រពាំង ឬ ជាតស្រះនោះ ក៏គេហៅតាមឈ្មោះទួលនោះដែរ :

ខ្និច

ធ្វើអំពើដោយកិច្ចកលមាយា។

ខ្និច កិរិយាសព្ទ

[ខ្និច] khnech

ធ្វើអំពើដោយកិច្ចកលមាយា។

ខ្និត

ឈើសម្រាប់កិតលាមក :

ខ្និត នាម

[ខ្និត] khnet

ឈើសម្រាប់កិតលាមក :

ខ្នឺប

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ សម្របត្រចៀក ឱ្យរឹងប្រឹងរាបទៅក្រោយ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្នឺប គុណកិរិយា

[ខ្នឺប] khneub

ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ សម្របត្រចៀក ឱ្យរឹងប្រឹងរាបទៅក្រោយ ឱ្យប្លែកឡើង :

ខ្នុរ

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ មានផ្លែជាអាហារ ខ្លឹមប្រើស្ងោរយកទឹកជ្រលក់សំពត់ចីវរអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ខ្នុរមានច្រើនយ៉ាងគឺ ខ្នុរណាំង សាច់រឹង, ខ្នុរបាយស្រា សាច់ជ្រាយ ជាដើម។

ខ្នុរ នាម

[ខ្នុល] khnor

ឈ្មោះរោគបូសដែលច្រើនតែកើតនៅក្បាលកូនក្មេង :

ខ្នុរ នាម

[ខ្នុល] khnor

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ មានផ្លែជាអាហារ ខ្លឹមប្រើស្ងោរយកទឹកជ្រលក់សំពត់ចីវរអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ខ្នុរមានច្រើនយ៉ាងគឺ ខ្នុរណាំង សាច់រឹង, ខ្នុរបាយស្រា សាច់ជ្រាយ ជាដើម។

ខ្នុរសម្ល

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ស្លឹកធំហើយឆែកៗ ដើមបែបម្កាក់បារាំង ផ្លែសម្រាប់ធ្វើសម្ល។

ខ្នុរសម្ល នាម

[ខ្នុល-សំ-ឡ] khnorsomlor

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ស្លឹកធំហើយឆែកៗ ដើមបែបម្កាក់បារាំង ផ្លែសម្រាប់ធ្វើសម្ល។

ខ្នូរ

ប្រដាប់សម្រាប់កូរ, ឧបករណ៍សម្រាប់កូរ។

ខ្នូរ នាម

[ខ្នូ] khnu≈

ប្រដាប់សម្រាប់កូរ, ឧបករណ៍សម្រាប់កូរ។

ខ្នួច

ចំណងសម្រាប់កួចធ្វើដោយឫស្សីស្រស់ ឬ ដោយទ្រនុងស្លឹករឹតជាដើម :