ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

គណៈបក្ខ នាម

[គៈ-ណៈ-ប៉ាក់] keaknakbak

ពាក្យផ្សំដោយសន្មតិប្រើ មានអត្ថន័យថា ពួកមានគ្នាច្រើន ឬថា ពួកទីទៃពីគ្នា; ប្រើជា គណព័គ្គ ក៏បាន។

គណៈបក្ស នាម

[គៈ-ណៈ-ប៉ាក់] keaknakbak

(ម.ព. គណបក្ខ)។

គណៈប្រតិភូ

ជនមួយក្រុម ឬ គណៈកម្មការមួយក្រុម ដែលគេចាត់ឱ្យជាតំណាងជាតិ, តំណាងប្រទេស ឬ តំណាងក្រុមណាមួយ ដើម្បីបំពេញកិច្ចការផ្សេងៗ ឯបរទេស ឬ ក្នុងប្រទេស។

គណៈប្រតិភូ នាម

[គៈ-ណៈ-ប្រៈ-តិ-ភូ] konakbratephu

ជនមួយក្រុម ឬ គណៈកម្មការមួយក្រុម ដែលគេចាត់ឱ្យជាតំណាងជាតិ, តំណាងប្រទេស ឬ តំណាងក្រុមណាមួយ ដើម្បីបំពេញកិច្ចការផ្សេងៗ ឯបរទេស ឬ ក្នុងប្រទេស។

គណៈមេប្រយោគ

បុគ្គលជាអធិបតីតិចឬច្រើនដែលគេចាត់តាំងឡើងសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យមើលការខុសត្រូវក្នុងពេលប្រឡង។

គណៈមេប្រយោគ នាម

[គៈ-ណៈ-មេ-ប្រ-យោក] konakmebroyouk

បុគ្គលជាអធិបតីតិចឬច្រើនដែលគេចាត់តាំងឡើងសម្រាប់ត្រួតពិនិត្យមើលការខុសត្រូវក្នុងពេលប្រឡង។

គណៈរដ្ឋមន្ត្រី

ពួកក្រុមនៃរដ្ឋមន្ត្រី ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបជាប្រមុខ។

គណៈរដ្ឋមន្ត្រី នាម

[គៈ-ណៈ-រ័ត-ឋៈ-មន់-ត្រី] keaknakrtathakmnotri

ពួកក្រុមនៃរដ្ឋមន្ត្រី ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូបជាប្រមុខ។

គណៈអធិបតី

ឥស្សរជនដែលជាអ្នកធំក្នុងពិធីជួបជុំឬអង្គប្រជុំណាមួយ។

គណៈអធិបតី នាម

[គៈ-ណៈ-អៈ-ធិ-ប៉ៈ-ដី] keaknakaakthibakdei

ឥស្សរជនដែលជាអ្នកធំក្នុងពិធីជួបជុំឬអង្គប្រជុំណាមួយ។

គណៈ—

(ម.ព. គណៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

គណៈ— នាម

[គៈ-ណៈ—] keaknak—

(ម.ព. គណៈ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

គណ្ឋិកសត្វ គុណនាម

[គន់-ឋិ-កៈ-ស័ត] knothekaksta

សត្វដែលមានសំបករឹងកង់ៗតជាប់គ្នា :

គណ្ឋី

ឈ្មោះគម្ពីរពួកមួយ ខាងពុទ្ធសាសនា ជាគម្ពីរសម្ដែងសេចក្ដីអធិប្បាយបាលី មានលំនាំស្រដៀងនឹងគម្ពីរអដ្ឋកថា តែញែកសេចក្ដីពិស្ដារច្បាស់លាស់ជាងអដ្ឋកថា; គម្ពីរគណ្ឋីនេះមានច្រើនតែខាងប៉ែកវិន័យ។

គណ្ឋី នាម

[គ័ន-ឋី] konthei

ឈ្មោះគម្ពីរពួកមួយ ខាងពុទ្ធសាសនា ជាគម្ពីរសម្ដែងសេចក្ដីអធិប្បាយបាលី មានលំនាំស្រដៀងនឹងគម្ពីរអដ្ឋកថា តែញែកសេចក្ដីពិស្ដារច្បាស់លាស់ជាងអដ្ឋកថា; គម្ពីរគណ្ឋីនេះមានច្រើនតែខាងប៉ែកវិន័យ។

គណ្ឌៈ នាម

[គន់-ឌៈ] knodeak

(រ.ស.) ថ្ពាល់ :

គតសញ្ញា

គ្រឿងសម្គាល់មួយបែបមានសណ្ឋានដូច្នេះ ">" មានន័យថា "ទៅជាឬកើតទៅជា" សម្រាប់ប្រើក្នុងការពន្យល់ប្រភពពាក្យជាសមាសនាមជាដើម ដែលកាត់បទញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ហើយរួមបញ្ចូលគ្នាទៅវិញ ដូចជា ជល + អាសយ > ជលាសយ ជាដើម។

គតសញ្ញា នាម

[គៈ-តៈ-ស័ញ-ញ៉ា] kotasanhnha

គ្រឿងសម្គាល់មួយបែបមានសណ្ឋានដូច្នេះ ">" មានន័យថា "ទៅជាឬកើតទៅជា" សម្រាប់ប្រើក្នុងការពន្យល់ប្រភពពាក្យជាសមាសនាមជាដើម ដែលកាត់បទញែកចេញឱ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ហើយរួមបញ្ចូលគ្នាទៅវិញ ដូចជា ជល + អាសយ > ជលាសយ ជាដើម។

គតិ

ការទៅ, ការដើរទៅ, ដំណើរ; ផ្លូវគន្លង; ទីកើតផ្សេងៗ; និស្ស័យ; អធ្យាស្រ័យ; ប្រាជ្ញាញាណ; ទីនៅ; បរិសុទ្ធិ។

គតិ នាម

[គៈ-តិ] kote

ការទៅ, ការដើរទៅ, ដំណើរ; ផ្លូវគន្លង; ទីកើតផ្សេងៗ; និស្ស័យ; អធ្យាស្រ័យ; ប្រាជ្ញាញាណ; ទីនៅ; បរិសុទ្ធិ។

គតិបណ្ឌិត

(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទរបស់អារីស្តូត សម្រាប់ការពិចារណា ដែលនាំទៅដល់សកម្មភាពប្រតិបត្តិ ពោលគឺសំដៅទៅដល់គុណធម៌ដែលកើតចេញពីការពិចារណាអំពីការអនុវត្តត្រឹមត្រូវនូវការយល់ដឹងទូទៅ និងការយល់ដឹងពីទ្រឹស្ដីសីលធម៌ចំពោះករណីជាក់ស្ដែងដោយឡែកៗ ដោយនិយាយថា គតិបណ្ឌិតប្រតិបត្តិ គឺជាសភាពពិត

គតិបណ្ឌិត នាម ១)

[គៈ-តិ-បន់-ឌិត] kotebndet

គតិរបស់បណ្ឌិត, អធ្យាស្រ័យ ឬ ប្រាជ្ញាញាណរបស់អ្នកប្រាជ្ញ។

គតិបណ្ឌិត នាម ២)

[គៈ-តិ-បន់-ឌិត] kotebndet

(ទស្សនៈ.) អធ្យាស្រ័យល្អឬសុភនិច្ឆ័យរបស់មនុស្សដែលកើតចេញពីសមត្ថភាពនៃការប្រើប្រាស់បញ្ញាញាណ បទពិសោធ និង ពុទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីធ្វើការសម្រេចចិត្ត និងការវិនិច្ឆ័យឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

គតិបណ្ឌិត នាម

[គៈ-តិ-បន់-ឌិត-ប្រៈ-តិ-ប័ត] kotebndet

(ទស្សនៈ.) បច្ចេកសព្ទរបស់អារីស្តូត សម្រាប់ការពិចារណា ដែលនាំទៅដល់សកម្មភាពប្រតិបត្តិ ពោលគឺសំដៅទៅដល់គុណធម៌ដែលកើតចេញពីការពិចារណាអំពីការអនុវត្តត្រឹមត្រូវនូវការយល់ដឹងទូទៅ និងការយល់ដឹងពីទ្រឹស្ដីសីលធម៌ចំពោះករណីជាក់ស្ដែងដោយឡែកៗ ដោយនិយាយថា គតិបណ្ឌិតប្រតិបត្តិ គឺជាសភាពពិត

គតិយុត្ត

ដែលទាក់ទងនឹងច្បាប់ តាមគន្លងច្បាប់ :

គតិយុត្ត គុណនាម

[គៈ-តិ-យុត] keakteyut

ដែលទាក់ទងនឹងច្បាប់ តាមគន្លងច្បាប់ :

គតិយុត្តិ

ភាពស្មោះត្រង់ មិនលម្អៀង មានយុត្តិធម៌; ការយកចិត្តទុកដាក់លើអ្នកដទៃដោយស្មើភាពគ្នា។

គតិយុត្តិ នាម

[គៈ-តិ-យុត] keakteyut

ភាពស្មោះត្រង់ មិនលម្អៀង មានយុត្តិធម៌; ការយកចិត្តទុកដាក់លើអ្នកដទៃដោយស្មើភាពគ្នា។

គត់

ដែលជិតមិនលេច មិនជ្រាបទឹក :

គត់ កិរិយាសព្ទ

[គត់] kot

(ម.ព. គុត)។

គត់ គុណនាម

[គត់] kot

ដែលត្រឹម, ដែលត្រឹមកំណត់មិនលើស មិនខ្វះ :

គត់ គុណនាម

[គត់] kot

ដែលជិតមិនលេច មិនជ្រាបទឹក :

គត់មត់

ដែលបរិសុទ្ធល្អ; និយាយបានតែអំពីកិរិយាមារយាទ :

គត់មត់ គុណនាម

[គត់-មត់] kotomot

ដែលបរិសុទ្ធល្អ; និយាយបានតែអំពីកិរិយាមារយាទ :

គន នាម

[គន] kon

កន្លែងលើខ្នងដំរី ត្រង់ខាងក្រោយកូប ឬ រយាង។

គន នាម

[គន] kon

កំណាត់ឈើចងតគ្នាដោយខ្សែ, ដោយវល្លិសម្រាប់អូសបង្អើលត្រី ឱ្យផ្អើលដើម្បីនឹងឱ្យអ្នកកាន់អង្រុតរុត, ក្រុងត្រី។

គន គុណកិរិយា

[គន] kon

ដែលមកជួបប្រទះនៅពេលជាមួយគ្នា ហើយប្រទើសប្រទាក់គ្នា :

គន់

រកមើល; តែកម្រនិយាយដាច់តែឯង ច្រើននិយាយថា គយគន់ ឬ គន់មើល ...។

គន់ កិរិយាសព្ទ

[គន់] kun

រកមើល; តែកម្រនិយាយដាច់តែឯង ច្រើននិយាយថា គយគន់ ឬ គន់មើល ...។

គន់គូរ

ពិចារណាដោយក្បួនវេទ មានវាយលេខ ជាដើម :

គន់គូរ កិរិយាសព្ទ

[គន់-គូ] konokur

ពិចារណាដោយក្បួនវេទ មានវាយលេខ ជាដើម :

គន្ថធុរៈ

ធុរៈផ្នែកខាងគម្ពីរបាលី, កិច្ចការរៀនសូត្រខាងបរិយត្តិ (ជាគូគ្នានឹង វិបស្សនាធុរៈ។

គន្ថធុរៈ នាម

[គ័ន-ថៈ-ធុ-រៈ] konthothureak

ធុរៈផ្នែកខាងគម្ពីរបាលី, កិច្ចការរៀនសូត្រខាងបរិយត្តិ (ជាគូគ្នានឹង វិបស្សនាធុរៈ។

គន្ថរចនា

ការរចនា, ការតែងគម្ពីរបាលីឬក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ។

គន្ថរចនា នាម

[គ័ន-ថៈ-រ៉ៈ-ចៈ-ណា] konthorochana

ការរចនា, ការតែងគម្ពីរបាលីឬក្បួនច្បាប់ផ្សេងៗ។

គន្ថរចនាចារ្យ នាម

[គ័ន-ថៈ-រ៉ៈ-ចៈ-ណា-ចា] konthorochanachar

អាចារ្យអ្នកតែងគម្ពីរក្បួនច្បាប់ :

គន្ថៈ

គម្ពីរ ឬ ក្បួនខាងសាសនា; ឈ្មោះកិលេសមួយពួក មាន អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ ជាដើម។

គន្ថៈ នាម

[គ័ន-ថៈ] kontheak

កម្រង; ចំណង, ...។

គន្ថៈ នាម

[គ័ន-ថៈ] kontheak

គម្ពីរ ឬ ក្បួនខាងសាសនា; ឈ្មោះកិលេសមួយពួក មាន អភិជ្ឈាកាយគន្ថៈ ជាដើម។

គន្ធ នាម

[គន់-ធ] kunthor

ក្លិន; គ្រឿងក្រអូប (សម្រាប់ប្រើតែក្នុងកាព្យ)។

គន្ធ នាម

[គ័ន-ធៈ-ជាត] kunthor

ក្លិន; គ្រឿងក្រអូប។

គន្ធ នាម

[គ័ន-ធៈ-ពា-និច] kunthor

អ្នកលក់គ្រឿងក្រអូប, អ្នកលក់ទឹកអប់ ឬ ប្រេងក្រអូបផ្សេងៗ។

គន្ធ នាម

[គ័ន-ធៈ-ពិ-ដោ] ឬ [គន់-ធៈ-ពិ-ដោ] kunthor

ក្លិនក្រអូបល្អ, ក្លិនក្រអូបឈ្ងប់, ក្រអូបល្វេងល្វើយ។

គន្ធ នាម

[គ័ន-ធៈ-រស់] kunthor

ទឹកក្រអូប, ទឹកអប់។ល។

គន្ធ នាម

[គ័ន-ធៈ-វា-ណិជ] kunthor

(ម.ព. គន្ធពាណិជ)។

គន្ធព្វ

ស្ដេចរបស់គន្ធព្វ គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ គ្រប់គ្រងទិសខាងកើត។

គន្ធព្វ នាម

[គន់-ធាប់] ឬ [គន់-ធប់] konthopvor

ទេវតាពួករបាំ :

គន្ធព្វ នាម

[គ័ន-ធ័ប-ពា-ធិ-បៈ] ឬ [គ័ន-ធ័ប-ពា-ធិប] konthopvor

ស្ដេចរបស់គន្ធព្វ គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ គ្រប់គ្រងទិសខាងកើត។

គន្ធារៈ

ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។

គន្ធារៈ នាម

[គ័ន-ធា-រៈ] knotheareak

ឈ្មោះដែនមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។

គន្ធ—

(ម.ព. គន្ធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

គន្ធ— នាម

[គន់-ធៈ—] knotheak—

(ម.ព. គន្ធ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

គន្លង

ចំណែកមួយនៃទ្រូងផ្លូវដែលខណ្ឌដោយគំនូសឬបរិក្ខារបែងផ្លូវជាចំណែកតាមបណ្ដោយទ្រូងផ្លូវ ដែលមានប្រវែងទទឹងគ្រប់គ្រាន់អាចឱ្យយានជំនិះគ្រប់ប្រភេទធ្វើដំណើរបានមួយជួរ។

គន្លង នាម ១)

[គន់-លង] konlong

ជួរស្នាម; ជ្រលង; ដាន; លំអាន :

គន្លង នាម ២)

[គន់-លង] konlong

លំអាន :

គន្លង នាម ៣)

[គន់-លង] konlong

ច្បាប់, សណ្ដាប់ :

គន្លង នាម

[គន់-លង-គោ-ច] konlong

ផ្លូវដែលភពនីមួយៗចល័តជុំវិញទៅតាមគន្លងរបស់វា :

គន្លង នាម

[គន់-លង-ធ័រ] konlong

ការប្រព្រឹត្តល្អ ដឹងខុសដឹងត្រូវ ស្តាប់បង្គាប់ និងគោរពចាស់ទុំ :

គន្លង នាម

[គន់-លង-ផែន-ដី] konlong

គន្លងដែលមានរាងជាអេលីបបង្កើតឡើងដោយរង្វិលជុំរបស់ផែនដី។

គន្លង នាម

[គន់-លង-ផ្លូវ] konlong

ចំណែកមួយនៃទ្រូងផ្លូវដែលខណ្ឌដោយគំនូសឬបរិក្ខារបែងផ្លូវជាចំណែកតាមបណ្ដោយទ្រូងផ្លូវ ដែលមានប្រវែងទទឹងគ្រប់គ្រាន់អាចឱ្យយានជំនិះគ្រប់ប្រភេទធ្វើដំណើរបានមួយជួរ។

គន្លាក់

កន្លែងដែលគេលាក់ឱ្យស្ដួចតូចជាងគេ, អ្វីៗដែលមានថ្នាក់ មានជាន់ដូចគេលាក់ :

គន្លាក់ នាម

[គន់-លាក់] konleak

កន្លែងដែលគេលាក់ឱ្យស្ដួចតូចជាងគេ, អ្វីៗដែលមានថ្នាក់ មានជាន់ដូចគេលាក់ :

គន្លាក់កណ្ឌ នាម

[គន់-លាក់-កាន់] knoleakkan

(ភាសា.) សូរដែលកើតឡើងចន្លោះខ្សែសំឡេង។

គន្លាក់គន្លើន គុណនាម

[គន់-លាក់-គន់-លើន] konleakknlaun

ដែលមានគន្លាក់ច្រើនដង, ច្រើនសង្កាត់ :

គន្លាក់អាចម៍ នាម

[គន់-លាក់-អាច់] konleakoaachom

អវយវៈរបស់មនុស្សត្រង់ប៉ែកខាងក្រោយជង្គង់។

គន្លាស់

ពាក្យគន្លាស់, សម្ដីគន្លាស់។ ចាស់ទុំហាមថា កុំនិយាយគន្លាស់លើពាក្យពុំសមគួរ ឬ លើពាក្យអាសគ្រាម ព្រោះនាំឱ្យគេរង្កៀស ឱ្យគេរិះគន់និន្ទាថាព្រហើន។ ពាក្យគន្លាស់ពុំសមគួរនោះ កាលបើយើងនឹងរកទៅគង់តែឃើញមាន។

គន្លាស់ កិ., គុ.កិ.

[គន់-លាស់] konleas

និយាយផ្ទុយពាក្យ ថាត្រឡប់ឡើងវិញ ទើបមានន័យច្បាស់ថា ជានេះជានោះ, ដូចគន្លាស់ថា តានៅ? (=ទៅណា?) ; ម៉ាពីនក? (= មកពីណា?) ; សាយប៊ី (= ស៊ីបាយ) ជាដើម :

គន្លាស់ គុណនាម

[គន់-លាស់] konleas

ពាក្យគន្លាស់, សម្ដីគន្លាស់។ ចាស់ទុំហាមថា កុំនិយាយគន្លាស់លើពាក្យពុំសមគួរ ឬ លើពាក្យអាសគ្រាម ព្រោះនាំឱ្យគេរង្កៀស ឱ្យគេរិះគន់និន្ទាថាព្រហើន។ ពាក្យគន្លាស់ពុំសមគួរនោះ កាលបើយើងនឹងរកទៅគង់តែឃើញមាន។

គន្លាស់គន្លោង

ដែលគន្លាស់ជាកាព្យ ជាឃ្លោង, ដូចជា ខ្ជៀនរឹល, សេកឌីសេកឌី, ត្អថាក្រូញ, ស៊េតែកុំ, អាសខ្មិត, ចក់អាក្រិត, ឃេពីកុស, ទាំងអ៊ាក្នស់, ក្នុកស្រុង ...។

គន្លាស់គន្លោង គុ.កិ., គុ.

[គន់-លាស់-គន់-លោង] konleasknloung

ដែលគន្លាស់ជាកាព្យ ជាឃ្លោង, ដូចជា ខ្ជៀនរឹល, សេកឌីសេកឌី, ត្អថាក្រូញ, ស៊េតែកុំ, អាសខ្មិត, ចក់អាក្រិត, ឃេពីកុស, ទាំងអ៊ាក្នស់, ក្នុកស្រុង ...។

គន្លិកគន្លាក់ គុណនាម

[គន់-លិក-គន់-លាក់] konlikkonleak

ដែលរដិបរដុប, ខ្ពស់ទាប, ស្ដួចខ្លះ, ធំខ្លះ។

គន្លឹះ

រនុកបញ្ឈរ, ឬផ្ដេក ចន្ទាស់សម្រាប់រុករុញចេញចូល :

គន្លឹះ នាម

[គន់-លឹស] konlueeah

រនុកបញ្ឈរ, ឬផ្ដេក ចន្ទាស់សម្រាប់រុករុញចេញចូល :

គន្លោង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ គន្លាស់, កន្លៀត :

គន្លោង បុព្វបទ

[គន់-លោង] konloung

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ គន្លាស់, កន្លៀត :

គប់

អន្លូងឈើធំៗ មានសណ្ឋានបែបញញួរ។

គប់ កិរិយាសព្ទ ១)

[គប់] kob

វាយ, សំពងដោយគប់ :

គប់ កិរិយាសព្ទ ២)

[គប់] kob

ចោល គ្រវែង ឬបោះវត្ថុអ្វីមួយតម្រង់ទៅរកគោលដៅដោយប្រើកម្លាំងដៃ :

គប់ កិរិយាសព្ទ

[គប់] kob

រាប់រកគ្នា, ចងសមាគមនឹងគ្នា :

គប់ នាម

[គប់] kob

សំណុំសំរាម, ចំបើងឬបាច់ឈើស្ងួត, ឈើពុកដែលចងសម្រាប់កាន់អុជឆួលឬបំភ្លឺ (ហៅ គប់ភ្លើង ក៏បាន)។

គប់ នាម

[គប់] kob

អន្លូងឈើធំៗ មានសណ្ឋានបែបញញួរ។