គែ នាម ១)
[គែ] keae
អវយវៈរបស់សត្វស្លាប ដែលសម្រាប់ដាក់អាហារថ្មី នៅផ្ទាប់នឹងគល់ក សណ្ឋានជាថង់ :
Khmer words, how to say them, and what they mean — open to read, and improved by the people who use it.
[គែ] keae
អវយវៈរបស់សត្វស្លាប ដែលសម្រាប់ដាក់អាហារថ្មី នៅផ្ទាប់នឹងគល់ក សណ្ឋានជាថង់ :
[គែ] keae
អវយវៈរបស់មនុស្សប្រុស ដែលនៅផ្ទាប់គល់ចង្កា មានសណ្ឋានដូចជាពកទុលស្បែកចេញមក ប្រមាណប៉ុនផ្លែស្លា ទាបខ្លះ ខ្ពស់ខ្លះ :
ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងលាវមួយបែប សម្រាប់ផ្លុំ, ធ្វើដោយពក (ឫស្សីពក) តូចៗ ឬ ដោយឫស្សីភ្នំ ២យ៉ាង, មួយយ៉ាងហៅ ម៉ៃហៀ, មួយយ៉ាងទៀតហៅ ម៉ៃឃុយខែន; គេយកកំណាត់ឫស្សីនោះមកតម្រៀបជា២ជួរ ចងផ្អោបគ្នា ក្នុង១ជួរចំនួន៥កំណាត់ក៏មាន, ៦កំណាត់ក៏មាន, ៨កំណាត់ក៏មាន, មានអណ្ដាតសម្រាប់ផ្លុំ ឮសូររំពងស្
[គែន] kaen
ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងលាវមួយបែប សម្រាប់ផ្លុំ, ធ្វើដោយពក (ឫស្សីពក) តូចៗ ឬ ដោយឫស្សីភ្នំ ២យ៉ាង, មួយយ៉ាងហៅ ម៉ៃហៀ, មួយយ៉ាងទៀតហៅ ម៉ៃឃុយខែន; គេយកកំណាត់ឫស្សីនោះមកតម្រៀបជា២ជួរ ចងផ្អោបគ្នា ក្នុង១ជួរចំនួន៥កំណាត់ក៏មាន, ៦កំណាត់ក៏មាន, ៨កំណាត់ក៏មាន, មានអណ្ដាតសម្រាប់ផ្លុំ ឮសូររំពងស្
ខ្នោះមានគន្លឹះម្យ៉ាងសម្រាប់ដាក់ក្នុងគន្លងសត្វស្លាបឱ្យថ្លោះជាប់ក ក៏ហៅ គែប ដែរ។
[គែប] keaeb
ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ចង្កាសេះ។
[គែប] keaeb
ខ្នោះមានគន្លឹះម្យ៉ាងសម្រាប់ដាក់ក្នុងគន្លងសត្វស្លាបឱ្យថ្លោះជាប់ក ក៏ហៅ គែប ដែរ។
រឹម, ហាម :
[គែម] keaem
រឹម, ហាម :
ដូចគ្នានឹង គិល (ពាក្យ អាសគ្រាម)។
[គែល] keael
ដូចគ្នានឹង គិល (ពាក្យ អាសគ្រាម)។
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ដើមតូចៗ ស្លឹកវែងៗ :
[គែ-ល-លក] keaelolok
ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទ ដើមតូចៗ ស្លឹកវែងៗ :
ឈ្មោះទូកមួយប្រភេទ។
[គែ-ហ៊ៅ] keaehov
ឈ្មោះទូកមួយប្រភេទ។
ក្រលៀសលៃបំបាត់យកខ្លះដោយបន្លំ :
[គៃ] key
ក្រលៀសលៃបំបាត់យកខ្លះដោយបន្លំ :
បំបាត់ដោយបន្លំ, ប្រវ័ញ្ច :
[គៃ-បន់-ឡំ] keybnolam≈
បំបាត់ដោយបន្លំ, ប្រវ័ញ្ច :
[គោ] ko
សត្វពាហនៈសម្រាប់ប្រើទឹមដឹកអូស ជាសត្វមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់របស់មនុស្ស។
ឈ្មោះតំបន់ទួលខ្ពស់មួយ ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ជាទីគោកដែលទឹកមិនលិចក្នុងរដូវវស្សា។ ដោយហេតុទួលនោះ ជាទីគោកខ្ពស់ទឹកមិនលិច ដូច្នោះទើបគេហៅ ទួលគោក។ តមកហៅក្លាយថា ទួលគក មកពីសរសេរជាអក្សរបារាំងថា Kork។ សព្វថ្ងៃរាជការក្រុងរៀបចំតំបន់នេះទៅជាភូមិមួយដ៏ស្អាតល្អសមរម្យតាមសម័យនិយម :
[គោក] kok
ដែលទីទៃពីមានទឹក គឺដែលគ្មានទឹក :
[គោក] kok
ទួលកណ្ដាលវាល ឬ កណ្ដាលវាលស្រែ សព្វថ្ងៃនេះគេធ្វើជាភូមិលំនៅ ក៏មានដោយច្រើន។
[គោក] kok
ឈ្មោះតំបន់ទួលខ្ពស់មួយ ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ជាទីគោកដែលទឹកមិនលិចក្នុងរដូវវស្សា។ ដោយហេតុទួលនោះ ជាទីគោកខ្ពស់ទឹកមិនលិច ដូច្នោះទើបគេហៅ ទួលគោក។ តមកហៅក្លាយថា ទួលគក មកពីសរសេរជាអក្សរបារាំងថា Kork។ សព្វថ្ងៃរាជការក្រុងរៀបចំតំបន់នេះទៅជាភូមិមួយដ៏ស្អាតល្អសមរម្យតាមសម័យនិយម :
(ម.ព. គោព្រៃ)។
[គោ-ខ្មែ] koukhmear
(ម.ព. គោព្រៃ)។
អំពើពិឃាតគោ, ការសម្លាប់គោ។
[គោ-ឃា-តៈ-កាំ] koukheatkomm
អំពើពិឃាតគោ, ការសម្លាប់គោ។
[គោ-ឃា-តៈ-កៈ] kokheatakkak≈
អ្នកសម្លាប់សត្វគោ (ច្រើនប្រើក្នុងធម្មនិទាន) :
(ម.ព. ផ្សារគោឃាតក៍)។
[គោ-ឃាត] koukheatak
អ្នកពិឃាតគោ, អ្នកសម្លាប់គោ យកសាច់លក់។
[ទី-គោ-ឃាត] koukheatak
(ម.ព. ផ្សារគោឃាតក៍)។
ទី, កន្លែងដែលគេពិឃាតគោ (គួរកុំហៅ ផ្សារកាប់គោឬទីកាប់គោ ព្រោះជាពាក្យស្ដែងណាស់)។
[គោ-ឃា-ត័ត-ឋាន] koukheatdthan
ទី, កន្លែងដែលគេពិឃាតគោ (គួរកុំហៅ ផ្សារកាប់គោឬទីកាប់គោ ព្រោះជាពាក្យស្ដែងណាស់)។
ដូចគ្នានឹង គោឃាតដ្ឋាន។
[គោ-ឃា-តៈ-ស្ថាន] koukheatsthan
ដូចគ្នានឹង គោឃាតដ្ឋាន។
ដែលពើងមិនរាបស្មើ :
[គោង] koung
ដែលពើងមិនរាបស្មើ :
ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ វារ ឱ្យវិសេសឡើង :
[គោង-គោង] koung
ពាក្យសម្រាប់ចម្រើនពាក្យ វារ ឱ្យវិសេសឡើង :
ដំណើរយាត្រាទៅរកអាហារចំណី, ទីដែលមានអាហារចំណី, ទីដែលសមណៈគួរត្រាច់ចរទៅបានតាមពុទ្ធានុញ្ញាត។
[គោ-ច] kouchar
វិស័យ, ដំណើរនៃឥន្ទ្រិយ គឺ រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, សម្ផស្ស។
[គោ-ច] kouchar
ដំណើរយាត្រាទៅរកអាហារចំណី, ទីដែលមានអាហារចំណី, ទីដែលសមណៈគួរត្រាច់ចរទៅបានតាមពុទ្ធានុញ្ញាត។
ជំងឺឆ្លងកើតចំពោះគោ ដែលគេរកឃើញដំបូងនៅប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។ ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនៅមិនទាន់ស្គាល់ច្បាស់ តែគេដឹងថាស្ថិតក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទនិងភ្នែក :
[គោ-ឆ្កួត] kochhkuot≈
ជំងឺឆ្លងកើតចំពោះគោ ដែលគេរកឃើញដំបូងនៅប្រទេសអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦។ ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺនៅមិនទាន់ស្គាល់ច្បាស់ តែគេដឹងថាស្ថិតក្នុងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទនិងភ្នែក :
មេគោសម្រាប់រឺតទឹកដោះ :
[គោ-ឆ្មាត់] kouchhmat
មេគោសម្រាប់រឺតទឹកដោះ :
មេហ្វូង, ស្ដជាមេហ្វូង (ដំរី) :
[គោត] kout
មេហ្វូង, ស្ដជាមេហ្វូង (ដំរី) :
ព្រះនាមនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះព្រះអង្គជាគោតមគោត្ត (ពូជវង្សនៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ)។ នាមរបស់អ្នកប្រាជ្ញច្រើនរូបពីក្នុងសម័យបុរាណ ក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស។ នាមត្រកូលរបស់ជនពួកខ្លះ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សព្វថ្ងៃនេះ ដែលជាប់តមកពីក្នុងសម័យបុរាណ។
[គោ-តៈ-ម៉ៈ] ឬ [គោ-ដំ] koutom
ព្រះនាមនៃព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រោះព្រះអង្គជាគោតមគោត្ត (ពូជវង្សនៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ)។ នាមរបស់អ្នកប្រាជ្ញច្រើនរូបពីក្នុងសម័យបុរាណ ក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស។ នាមត្រកូលរបស់ជនពួកខ្លះ ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា សព្វថ្ងៃនេះ ដែលជាប់តមកពីក្នុងសម័យបុរាណ។
វង្ស, ត្រកូល នៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ។
[គោ-តៈ-ម៉ៈ-គោត] koutmokoutt
វង្ស, ត្រកូល នៃព្រះអាទិត្យដ៏ប្រសើរ។
ព្រះនាមព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ។
[គោ-តៈ-ម៉ៈ-ពុត] koutmoputthor
ព្រះនាមព្រះសក្យមុនីសម្មាសម្ពុទ្ធ។
វង្ស, ត្រកូល, សែ។
[គោត] koutt
វង្ស, ត្រកូល, សែ។
នាមត្រកូល។
[គោត-តៈ-នាម] kouttaneam
នាមត្រកូល។
ដូចគ្នានឹង គោត្ត។
[គោត] koutrar
ដូចគ្នានឹង គោត្ត។
ពូជពង្សតាមគោត្រ, ពូជវង្សដែលមានគោត្រជាមួយគ្នា ឬ ដែលផ្សេងគ្នា។
[គោត-ត្រៈ-កូល] ឬ [គោត-ត្រ-កូល] koutrakoul
ពូជពង្សតាមគោត្រ, ពូជវង្សដែលមានគោត្រជាមួយគ្នា ឬ ដែលផ្សេងគ្នា។
បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញខ្ពស់ជិតនឹងបានលុះសោតាបត្តិមគ្គ។
[គោត-ត្រៈ-ភូ] koutraphu
បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញខ្ពស់ជិតនឹងបានលុះសោតាបត្តិមគ្គ។
ប្រាជ្ញាជាន់ខ្ពស់ ដែលជិតនឹងបានសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គ។
[គោត-ត្រៈ-ភូ-ញាន] koutrphunhean
ប្រាជ្ញាជាន់ខ្ពស់ ដែលជិតនឹងបានសម្រេចសោតាបត្តិមគ្គ។
សង្ឃតវង្សត្រកូលគឺពួកអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលប្រព្រឹត្តឃ្លៀងឃ្លាតចាកធម៌វិន័យស្ទើរតែនឹងទាំងអស់ គ្រាន់តែមានភេទជាអ្នកបួសដោយឥតមានក្លែងក្លាយ ឬ រង្កៀសសង្ស័យឡើយប៉ុណ្ណោះឯង, ដោយហោចទៅ សូម្បីនៅត្រឹមតែយកសំពត់ជ្រលក់ពណ៌អម្ចត់មកចងនឹងកខ្លះ សៀតនឹងត្រចៀកខ្លះប៉ុណ្ណោះ ដោយមាន
[គោត-ត្រៈ-ភូ-សង់] koutrphusang
សង្ឃតវង្សត្រកូលគឺពួកអ្នកបួសក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលប្រព្រឹត្តឃ្លៀងឃ្លាតចាកធម៌វិន័យស្ទើរតែនឹងទាំងអស់ គ្រាន់តែមានភេទជាអ្នកបួសដោយឥតមានក្លែងក្លាយ ឬ រង្កៀសសង្ស័យឡើយប៉ុណ្ណោះឯង, ដោយហោចទៅ សូម្បីនៅត្រឹមតែយកសំពត់ជ្រលក់ពណ៌អម្ចត់មកចងនឹងកខ្លះ សៀតនឹងត្រចៀកខ្លះប៉ុណ្ណោះ ដោយមាន
ឈ្មោះស្ទឹងធំមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងទក្ខិណាបថ (ឌេក្ខ័ណ)។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងរឿងរ៉ាវខាងព្រះពុទ្ធសាសនា។
[គោ-ទា-វៈ-រី] kouteavori
ឈ្មោះស្ទឹងធំមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ែកខាងទក្ខិណាបថ (ឌេក្ខ័ណ)។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងរឿងរ៉ាវខាងព្រះពុទ្ធសាសនា។
ទន្សង, ត្រកួត (ពាក្យនេះ មានប្រើតែក្នុងសាស្ត្រាប្រែរយ និងសាស្ត្រាល្បែងពាក្យកាព្យបុរាណខ្លះ)។
[គោ-ធិក] kouthik
ទន្សង, ត្រកួត (ពាក្យនេះ មានប្រើតែក្នុងសាស្ត្រាប្រែរយ និងសាស្ត្រាល្បែងពាក្យកាព្យបុរាណខ្លះ)។
រូបគោតូចៗ ធ្វើដោយសំរឹទ្ធិ :
[គោ-បា] kouba
គោដែលគេមិនក្រៀវទុកធ្វើបា, គោដែលជាបាឈ្នះឈ្នានលើហ្វូង។
[គោ-បា] kouba
រូបគោតូចៗ ធ្វើដោយសំរឹទ្ធិ :
មនុស្សចេះច្បាប់ ប៉ុន្តែមិនកាន់ច្បាប់។
[គោ-បាល] koubal
អ្នកចិញ្ចឹមគោ, អ្នករក្សាគោ, អ្នកឃ្វាលគោ, គង្វាលគោ :
[មៈ-នុស-គោ-បាល] koubal
មនុស្សចេះច្បាប់ ប៉ុន្តែមិនកាន់ច្បាប់។
គោដែលមានពូជកើតក្នុងព្រៃ រស់នៅក្នុងព្រៃ (មានតែក្នុងខេត្តកំពង់ធំ), ជាគោមានមាឌធំៗ, ស្នែងមានរំពត់រមួល, សម្បុរខ្លួនខ្មៅរលើប, មានពពាលសត្រង់កជើងទាំង ៤(ហៅថា ចាំងជើង) ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, គេទាក់យកកូនឈ្មោលស្ទាវៗមកផ្សាំង លុះវាធំឡើង គេទុកវាជា បាក្រោល, កូនកាត់ពីបានោះ បើ
[គោ-ព្រៃ] kouprey
គោដែលមានពូជកើតក្នុងព្រៃ រស់នៅក្នុងព្រៃ (មានតែក្នុងខេត្តកំពង់ធំ), ជាគោមានមាឌធំៗ, ស្នែងមានរំពត់រមួល, សម្បុរខ្លួនខ្មៅរលើប, មានពពាលសត្រង់កជើងទាំង ៤(ហៅថា ចាំងជើង) ក្នុងសម័យបុរាណព្រេងនាយ, គេទាក់យកកូនឈ្មោលស្ទាវៗមកផ្សាំង លុះវាធំឡើង គេទុកវាជា បាក្រោល, កូនកាត់ពីបានោះ បើ
(ព.បុ.) គោស្ទាវ :
[គោ-ព្រោះ] koupros
(ព.បុ.) គោស្ទាវ :
[គោម] koum
ប្រទីបមានឡត, មានប្រឆេះ, មានលំផូង; មានច្រើនបែប ច្រើនយ៉ាង រូបរាងសណ្ឋានផ្សេងៗគ្នា, សម្រាប់ប្រើកាន់ លើកដាក់បាន ហៅថា គោមដៃ; សម្រាប់ព្យួរ ហៅថា គោមព្យួរ ...។
[គោម] koum
ក្រឡាបួនជ្រុងឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងៗ ដែលមាននៅសំពត់ ឬនៅខ្លួនសត្វមានពស់ថ្លាន់ជាដើម ឬក្រឡាឥដ្ឋពណ៌ជាដើម :
[គោម] koum
ឈ្មោះចានមួយយ៉ាងរាងក្រឡូម ធំជាងចានសម្ល :
ក្រឡាបួនជ្រុង ឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងដែលមានលើខ្នងពស់ថ្លាន់។
[គោម-ពស់-ថ្លាន់] koumposthlan
ក្រឡាបួនជ្រុង ឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងដែលមានលើខ្នងពស់ថ្លាន់។
ក្រឡាបួនជ្រុង ឬបួនជ្រុងព្នាយ ឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងដែលមាននៅលើសាច់សំពត់ហូល។
[គោម-ហូល] koumhoul
ក្រឡាបួនជ្រុង ឬបួនជ្រុងព្នាយ ឬក្រឡាមានសណ្ឋានផ្សេងដែលមាននៅលើសាច់សំពត់ហូល។
គោមធ្វើដោយក្រដាសស្ដើង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជាលអម្រែក សម្រាប់អុជបង្ហោះទៅឯអាកាស។
[គោម-ហោះ] koumhaoh
គោមធ្វើដោយក្រដាសស្ដើង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងជាលអម្រែក សម្រាប់អុជបង្ហោះទៅឯអាកាស។
ឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកង្កាញ់ទឹកនោមគោ (៚) សម្រាប់ប្រើសរសេរ ដាក់ត្រង់កន្លែងបញ្ចប់សេចក្ដី ដែលចប់អស់ហើយត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ច្រើនប្រើក្នុងទីចប់ស្រេចនៃកាព្យ។ គ្រឿងវណ្ណយុត្តិនេះ អ្នកលង្កាទ្វីប ប្រើដាក់ត្រង់ទីចប់នៃគាថាបាលីមួយៗ សម្គាល់ជាខ្យល់សំឡេងរន
[គោ-ម៉ូត] koumutror
ឈ្មោះគ្រឿងវណ្ណយុត្តិមួយយ៉ាង មានសណ្ឋានស្រដៀងនឹងកង្កាញ់ទឹកនោមគោ (៚) សម្រាប់ប្រើសរសេរ ដាក់ត្រង់កន្លែងបញ្ចប់សេចក្ដី ដែលចប់អស់ហើយត្រឹមប៉ុណ្ណោះ, ច្រើនប្រើក្នុងទីចប់ស្រេចនៃកាព្យ។ គ្រឿងវណ្ណយុត្តិនេះ អ្នកលង្កាទ្វីប ប្រើដាក់ត្រង់ទីចប់នៃគាថាបាលីមួយៗ សម្គាល់ជាខ្យល់សំឡេងរន
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំរំងាប់រោគ :
[គោ-មួយ] koumuoy
ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំរំងាប់រោគ :
ឈ្មោះសត្វល្អិតពួកស្រគោមតែធំទ្រើសជាងស្រគោម មានជើងវែងៗ សម្បុរក្រហមពព្រុសខ្លះ ខ្មៅពព្រុសខ្លះ មានពុកមាត់សណ្ឋានស្នែង។
[គោ-ម៉] koum
ឈ្មោះសត្វល្អិតពួកស្រគោមតែធំទ្រើសជាងស្រគោម មានជើងវែងៗ សម្បុរក្រហមពព្រុសខ្លះ ខ្មៅពព្រុសខ្លះ មានពុកមាត់សណ្ឋានស្នែង។
បាយអអាចម៍គោស្រស់ លាយដីដំបូកនិងចំបើងបូកជញ្ជាំងប្រដឹស, ច្រើនមានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ ហៅថា បាយអគោម័យ។
[គោ-ម៉ៃ] koumey
បាយអអាចម៍គោស្រស់ លាយដីដំបូកនិងចំបើងបូកជញ្ជាំងប្រដឹស, ច្រើនមានប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ ហៅថា បាយអគោម័យ។