វចនានុក្រមខ្មែរ

គូកម្ម នាម

[គូ-កាំ] kukaam≈

បុរសនិងស្ត្រីបានគ្នាជាប្ដីប្រពន្ធ ហើយព្រាត់គ្នាទៅវិញក្នុងកាលរហ័សឆាប់។

គូក្ដី

គូទំនាស់, ដើមចោទនិងចុងចោទក្នុងតុលាការ :

គូក្ដី នាម

[គូ-ក្ដី] kukdei≈

គូទំនាស់, ដើមចោទនិងចុងចោទក្នុងតុលាការ :

គូឆាយ

តិណជាតិអម្បូរខ្ទឹមមានប្រភពដុះនៅតំបន់អាស៊ី។ ស្លឹកគេប្រើធ្វើជាម្ហូប បន្លែ និង នំ។ ស្លឹកនិងគ្រាប់វា គេអាចយកទៅប្រើជាឱសថ :

គូឆាយ នាម

[គូ-ឆាយ] kuchhay

តិណជាតិអម្បូរខ្ទឹមមានប្រភពដុះនៅតំបន់អាស៊ី។ ស្លឹកគេប្រើធ្វើជាម្ហូប បន្លែ និង នំ។ ស្លឹកនិងគ្រាប់វា គេអាចយកទៅប្រើជាឱសថ :

គូថ

អាចម ឬ អាចម៍, ឧច្ចារៈ, លាមក :

គូថ នាម

[គូត] kuth

អាចម ឬ អាចម៍, ឧច្ចារៈ, លាមក :

គូទ

អវយវៈត្រង់ចំណែកកាយខាងក្រោយជិតវច្ចទ្វារ :

គូទ នាម

[គូត] kut

អវយវៈត្រង់ចំណែកកាយខាងក្រោយជិតវច្ចទ្វារ :

គូធ

(ម.ព. គូថ)។

គូធ នាម

[គូត] kut≈

(ម.ព. គូថ)។

គូប

ប្រលេពីប៉ែតកែងដែលវិមាត្រទាំងបីមានប្រវែងស្មើៗគ្នា។

គូប នាម ១)

[គូប] kub≈

ឯកតាមួយដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងការវាស់មាឌ និង ការវាល់ចំណុះ :

គូប នាម ២)

[គូប] kub≈

ត្រីគុណ, ចំនួនដែលបានពីការគុណនឹងខ្លួនឯងចំនួនបីដង :

គូប នាម ៣)

[គូប] kub≈

អង្គធាតុរឹងមានទម្រង់ជាឆមុខនិយ័តដែលមុខនីមួយៗមានរាងជាការ៉េ។

គូប នាម ៤)

[គូប] kub≈

ប្រលេពីប៉ែតកែងដែលវិមាត្រទាំងបីមានប្រវែងស្មើៗគ្នា។

គូប៉ុង

ក្រដាសឬបណ្ណសម្គាល់មានទម្រង់ផ្សេងៗដែលអាចឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចទិញទំនិញឬទទួលសេវាអ្វីមួយដោយមិនបាច់បង់ប្រាក់ឬចុះតម្លៃតាមកម្រិតកំណត់មួយ :

គូប៉ុង នាម

[គូ-ប៉ុង] kubong≈

ក្រដាសឬបណ្ណសម្គាល់មានទម្រង់ផ្សេងៗដែលអាចឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់អាចទិញទំនិញឬទទួលសេវាអ្វីមួយដោយមិនបាច់បង់ប្រាក់ឬចុះតម្លៃតាមកម្រិតកំណត់មួយ :

គូព្រេង

គូសំណាងដែលបានសាងសូមប្រាថ្នាជាមួយគ្នាពីជាតិមុនមក (ប្រើចំពោះតែបុរសនិងស្ត្រី)។

គូព្រេង នាម

[គូ-ព្រេង] kupreng≈

គូសំណាងដែលបានសាងសូមប្រាថ្នាជាមួយគ្នាពីជាតិមុនមក (ប្រើចំពោះតែបុរសនិងស្ត្រី)។

គូរ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយពាក្យគិត :

គូរ កិរិយាសព្ទ

[គូ] ku

ធ្វើឱ្យកើតជាគំនូរតំណាងរូបរាងសរពើ ដោយដីខ្មៅ, ប៉ាកកា ឬ ជក់ :

គូរ បុព្វបទ

[គូ] ku

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយពាក្យគិត :

គូលី

មនុស្សដែលស៊ីឈ្នួលធ្វើការ។ ពាក្យនេះមានដើមកំណើតនៅប្រទេសហិណ្ឌូស្តង់, គេសរសេរ កុលិ សំដៅចំពោះតែទៅលើមនុស្សស៊ីឈ្នួលធ្វើការជាតិហិណ្ឌូ ឬ ចិន; គេបានយកពាក្យនេះ ទៅប្រើក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស, តមកដល់ប្រទេសបារាំងសែស, ទើបផ្សាយមកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន មានស្រុកខ្មែរជាដើម។

គូលី នាម

[គូ-លី] kuli

មនុស្សដែលស៊ីឈ្នួលធ្វើការ។ ពាក្យនេះមានដើមកំណើតនៅប្រទេសហិណ្ឌូស្តង់, គេសរសេរ កុលិ សំដៅចំពោះតែទៅលើមនុស្សស៊ីឈ្នួលធ្វើការជាតិហិណ្ឌូ ឬ ចិន; គេបានយកពាក្យនេះ ទៅប្រើក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស, តមកដល់ប្រទេសបារាំងសែស, ទើបផ្សាយមកក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូចិន មានស្រុកខ្មែរជាដើម។

គូលីត

មនុស្សដែលលើកខ្លួនធ្វើជាស្ដេច ហើយតាំងបញ្ចុះបញ្ចូលពួកប្រជាជនឱ្យចុះចូលខ្លួន ដើម្បីនឹងកជាទ័ពក្បត់ផែនដី វេលាថ្ងៃលាក់ខ្លួនពួននៅតែក្នុងព្រៃ លុះដល់វេលាយប់ ទើបហ៊ានចេញវាល ឬ ចូលក្នុងស្រុកភូមិ, ប្រើអាការៈកិរិយាដូចជាសត្វគូលីតដែលជាសត្វរត្តិចរ។

គូលីត នាម

[គូ-លីត] kulit

ឈ្មោះសត្វបក្សីមួយប្រភេទ រូបតូច ជើងវែង កវែង សម្បុរប្រផេះពព្រុស ជាពួកសត្វរត្តិចរ ចេញរកស៊ីតែក្នុងវេលាយប់។

គូលីត នាម

[ស្ដាច់-គូ-លីត] kulit

មនុស្សដែលលើកខ្លួនធ្វើជាស្ដេច ហើយតាំងបញ្ចុះបញ្ចូលពួកប្រជាជនឱ្យចុះចូលខ្លួន ដើម្បីនឹងកជាទ័ពក្បត់ផែនដី វេលាថ្ងៃលាក់ខ្លួនពួននៅតែក្នុងព្រៃ លុះដល់វេលាយប់ ទើបហ៊ានចេញវាល ឬ ចូលក្នុងស្រុកភូមិ, ប្រើអាការៈកិរិយាដូចជាសត្វគូលីតដែលជាសត្វរត្តិចរ។

គូលែន

ឈ្មោះភ្នំ ១នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែនកម្ពុជា; ប្រហែលជាឱ្យឈ្មោះ តាមទំនងដែលមានដើមគូលែនដុះច្រើនទេដឹង? :

គូលែន នាម ១)

[គូ-លែន] kulen

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានផ្លែជាអាហារ, ផ្លែមានសណ្ឋានប្រហែលផ្លែទៀបខ្មែរតែតូចជាងច្រើន, ស្រដៀងគ្នាស្ទើរចាប់ច្រឡំផ្លែសិរមាន់, មានគ្រាប់តែ ១សណ្ឋានសាច់រុំគ្រាប់ដូចផ្លែមៀន, ស្លឹកវែងៗស្រួចចុង; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋមានសម្បូណ៌តែនៅភ្នំគូលែន ក្នុងខេត្តសៀមរាប, ប៉ុន្តែមានផ្លែតូចៗ ហើយសា

គូលែន នាម ២)

[គូ-លែន] kulen

ឈ្មោះភ្នំ ១នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែនកម្ពុជា; ប្រហែលជាឱ្យឈ្មោះ តាមទំនងដែលមានដើមគូលែនដុះច្រើនទេដឹង? :

គូវិវាទ

គូទំនាស់, គូបដិបក្ខ :

គូវិវាទ នាម

[គូ-វិ-វាត] kuviveat≈

គូទំនាស់, គូបដិបក្ខ :

គូស

ធ្វើឱ្យមានជួរស្នាម, ឱ្យមានជាគំនូស :

គូស កិរិយាសព្ទ

[គូស] kus

ធ្វើឱ្យមានជួរស្នាម, ឱ្យមានជាគំនូស :

គូសបញ្ជាក់

សង្កត់ធ្ងន់, ផ្ដោតលើ, បង្ហាញនូវអ្វី (ចំណុច) ដែលសំខាន់ ពិសេស :

គូសបញ្ជាក់ កិរិយាសព្ទ

[គូស-បញ់-ជាក់] kusbnhocheak≈

សង្កត់ធ្ងន់, ផ្ដោតលើ, បង្ហាញនូវអ្វី (ចំណុច) ដែលសំខាន់ ពិសេស :

គួង

ម្ហូបមួយប្រភេទផ្សំពីសាច់ឆ្អិនលាយបន្លែស្រស់មូរខ្ចប់ដោយសំបកម្សៅ :

គួង នាម

[គួង] kuong≈

ម្ហូបមួយប្រភេទផ្សំពីសាច់ឆ្អិនលាយបន្លែស្រស់មូរខ្ចប់ដោយសំបកម្សៅ :

គួចព្រលឹង

(សំនួន.) ជូនពរអ្នកណាម្នាក់ ដោយការចងដៃ ឬផ្ដល់អំណោយ ក្នុងពិធីមង្គលណាមួយ ដូចជាពិធីកាត់សក់បង្កក់ឆ្មបជាដើម :

គួចព្រលឹង កិរិយាសព្ទ

[គួច-ព្រ-លឹង] kuochproloeng≈

(សំនួន.) ជូនពរអ្នកណាម្នាក់ ដោយការចងដៃ ឬផ្ដល់អំណោយ ក្នុងពិធីមង្គលណាមួយ ដូចជាពិធីកាត់សក់បង្កក់ឆ្មបជាដើម :

គួប

រួម, ផ្គុំ, ព្រួត :

គួប កិ., គុ.

[គួប] kuob

រួម, ផ្គុំ, ព្រួត :

គួរ

សម; គប្បី; ឥតទាស់ :

គួរ គុណកិរិយា

[គួ] kur

សម, សមតែ, ល្មម, ល្មមតែ :

គួរ គុ., គុ.កិ.

[គួ] kur

សម; គប្បី; ឥតទាស់ :

គួរតែ

(ម.ព. គួរ)។

គួរតែ គុណកិរិយា

[គួ-តែ] kuotae≈

(ម.ព. គួរ)។

គួរនា

ហាក់ដូច, បីដូច, ដូចជា :

គួរនា គុណកិរិយា

[គួ-រៈ-នា] ឬ [គួ-នា] kuoronea

ហាក់ដូច, បីដូច, ដូចជា :

គួរសម

បង្គួរ ល្មម សមល្មម :

គួរសម គុ., គុ.កិ.

[គួ-សំ] kuosam≈

សមរម្យ ប្រពៃ ថ្លៃថ្នូរ សុភាពរាបសា, ដែលមានអាកប្បកិរិយាល្អ ដែលមានការគោរព :

គួរសម គុណកិរិយា

[គួ-សំ] kuosam≈

បង្គួរ ល្មម សមល្មម :

គួរីយេរ

មនុស្ស, រថ, រថយន្ត, នាវាដែលដឹកនាំសំបុត្រស្នាម ឬ បញ្ញើផ្សេងៗ ជាដើម; សំណុំលិខិត, លិខិតផ្សេងៗ ដែលប្រមូលរួមជាសំណុំក៏ហៅថា គួរីយេរ ដែរ។

គួរីយេរ នាម

[គួ-រី-យេ] kuoriyer

មនុស្ស, រថ, រថយន្ត, នាវាដែលដឹកនាំសំបុត្រស្នាម ឬ បញ្ញើផ្សេងៗ ជាដើម; សំណុំលិខិត, លិខិតផ្សេងៗ ដែលប្រមូលរួមជាសំណុំក៏ហៅថា គួរីយេរ ដែរ។

គួឡា

សត្វប្រភេទខ្លាឃ្មុំមានមាឌតូច ស្លឹកត្រចៀកធំ មាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី។

គួឡា នាម

[គួ-ឡា] kuola≈

សត្វប្រភេទខ្លាឃ្មុំមានមាឌតូច ស្លឹកត្រចៀកធំ មាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី។

គើមៗ

ទើមៗ :

គើមៗ គុណកិរិយា

[គើម-គើម] kaum

ទើមៗ :

គេ

ទាំងគេផង ទាំងខ្លួនឯងផង :

គេ សព្វនាម

[គេ] ke

ប្រើជា បុ. ទី ១, ខាងភាសាដទៃខ្លះ ប្រើជា បុ. ទី ៣សម្រាប់និយាយចំពោះអ្នកដទៃដោយមិនចេញចំឈ្មោះអ្នកណាមួយឡើយ :

គេ សព្វនាម

[គេ-យើង] ke

ទាំងគេទាំងយើង។

គេ សព្វនាម

[គេ-អែង] ke

ទាំងគេផង ទាំងខ្លួនឯងផង :

គេង

ប្រះដេក, ប្រះដេកឱ្យឮគ្រេង; ពាក្យទំយើ, ថ្នម សម្រាប់និយាយចំពោះកូនតូចដែលទើបនឹងចេះអង្គុយ ឬ ទើបនឹងចេះដើរដួល :

គេង កិរិយាសព្ទ

[គេង] kg

ប្រះដេក, ប្រះដេកឱ្យឮគ្រេង; ពាក្យទំយើ, ថ្នម សម្រាប់និយាយចំពោះកូនតូចដែលទើបនឹងចេះអង្គុយ ឬ ទើបនឹងចេះដើរដួល :

គេច

វេះមិនឱ្យចួប គេចមិនឱ្យចួប :

គេច កិរិយាសព្ទ

[គេច] kech

ចៀសវាង :

គេច កិរិយាសព្ទ

[គេច-ខ្លួន] kech

រត់ភៀសមិនឱ្យឃើញឬមិនឱ្យជួប :

គេច កិរិយាសព្ទ

[គេច-មុក] kech

វេះមិនឱ្យចួប គេចមិនឱ្យចួប :

គេចកែ

កែពង្វាង :

គេចកែ កិរិយាសព្ទ

[គេច-កែ] kechkae

កែពង្វាង :

គេចវេះ

គេចដោះមិនឱ្យឃើញខ្លួន។

គេចវេះ កិរិយាសព្ទ

[គេច-វេះ] kechves

គេចដោះមិនឱ្យឃើញខ្លួន។

គេហកិច្ច

កិច្ចការក្នុងផ្ទះ ដូចជាការសម្អាតផ្ទះ ការធ្វើម្ហូប និងការថែទាំគ្រួសារជាដើម :

គេហកិច្ច នាម

[គេ-ហៈ-កិច] kehakkech≈

កិច្ចការក្នុងផ្ទះ ដូចជាការសម្អាតផ្ទះ ការធ្វើម្ហូប និងការថែទាំគ្រួសារជាដើម :

គេហជន

មនុស្សដែលនៅក្នុងផ្ទះ, អ្នកផ្ទះ (ទោះម្នាក់ក្ដី ច្រើននាក់ក្ដី)។

គេហជន នាម

[គេ-ហៈ-ជន់] kehachon

មនុស្សដែលនៅក្នុងផ្ទះ, អ្នកផ្ទះ (ទោះម្នាក់ក្ដី ច្រើននាក់ក្ដី)។

គេហដ្ឋាន

ទីផ្ទះ, ផ្ទះទាំងមូល។

គេហដ្ឋាន នាម

[គេ-ហ័ដ-ឋាន] kehathan

ទីផ្ទះ, ផ្ទះទាំងមូល។

គេហទំព័រ

ទំព័រដំបូងដែលគេឃើញនៅពេលបើកមើលអាសយដ្ឋានទំព័រវេប។

គេហទំព័រ នាម

[គេ-ហៈ-ទំ-ព័រ] kehaktumpro≈

ទំព័រដំបូងដែលគេឃើញនៅពេលបើកមើលអាសយដ្ឋានទំព័រវេប។

គេហបថ

ផ្លូវតូចនៅចន្លោះបន្ទប់ផ្ទះសំណាក់ សណ្ឋាគារ ឬចន្លោះកៅអីរថភ្លើង រថយន្តក្រុងជាដើម។

គេហបថ នាម

[គេ-ហៈ-បត់] kehakbta≈

ផ្លូវតូចនៅចន្លោះបន្ទប់ផ្ទះសំណាក់ សណ្ឋាគារ ឬចន្លោះកៅអីរថភ្លើង រថយន្តក្រុងជាដើម។

គេហបាល

អ្នករក្សាផ្ទះ, អ្នកចាំផ្ទះ, ឆ្មាំផ្ទះ។

គេហបាល នាម

[គេ-ហៈ-បាល] kehabal

អ្នករក្សាផ្ទះ, អ្នកចាំផ្ទះ, ឆ្មាំផ្ទះ។

គេហព័ន្ធ

មនុស្សទាំងអស់ដែលរស់នៅក្នុងឯកតាលំនៅឋានមួយ (ផ្ទះ បន្ទប់ ទូក ផ្ទះទឹក ...) :

គេហព័ន្ធ នាម

[គេ-ហៈ-ព័ន] kehakpno≈

មនុស្សទាំងអស់ដែលរស់នៅក្នុងឯកតាលំនៅឋានមួយ (ផ្ទះ បន្ទប់ ទូក ផ្ទះទឹក ...) :

គេហវិទ្យា

វិជ្ជាមេផ្ទះ វិជ្ជាទាក់ទងនឹងគេហកិច្ច :

គេហវិទ្យា នាម

[គេ-ហៈ-វិត-ទ្យា] kehakvittyea≈

វិជ្ជាមេផ្ទះ វិជ្ជាទាក់ទងនឹងគេហកិច្ច :

គេហស្ថាន

(ម.ព. គេហដ្ឋាន)។

គេហស្ថាន នាម

[គេ-ហៈ-ស្ថាន] kehaksthan≈

(ម.ព. គេហដ្ឋាន)។

គេហស្សាមិក

បុរសអ្នកម្ចាស់ផ្ទះ។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការតែងកាព្យ ដើម្បីឱ្យកវីងាយជ្រើសរើសពាក្យ, ដូចជា ប្រសិនបើកវីចង់តែងកាព្យថា :

គេហស្សាមិក នាម

[គេ-ហ័ស-សា-មិក] kehssamik

បុរសអ្នកម្ចាស់ផ្ទះ។ ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងការតែងកាព្យ ដើម្បីឱ្យកវីងាយជ្រើសរើសពាក្យ, ដូចជា ប្រសិនបើកវីចង់តែងកាព្យថា :

គេហស្សាមិកា

(ម.ព. គេហស្សាមិក) :

គេហស្សាមិកា នាម

[គេ-ហ័ស-សា-មិ-កា] kehsasamika≈

(ម.ព. គេហស្សាមិក) :

គេហាភិបាល

អភិបាលនៃគេហដ្ឋាន, អ្នកត្រួតត្រាផ្ទះសំបែង, អ្នកថែរក្សាផ្ទះ។

គេហាភិបាល នាម

[គេ-ហា-ភិ-បាល] kehaphibal

អភិបាលនៃគេហដ្ឋាន, អ្នកត្រួតត្រាផ្ទះសំបែង, អ្នកថែរក្សាផ្ទះ។

គេហ៍

ពាក្យសម្រាប់ប្ដីប្រពន្ធហៅគ្នាទៅវិញទៅមកដោយស្មោះស្មើ, ជាពាក្យរាបសារបស់ប្រជាជន, មានសេចក្ដីថា "អ្នកផ្ទះ" :

គេហ៍ សព្វនាម

[គេ] keh

ពាក្យសម្រាប់ប្ដីប្រពន្ធហៅគ្នាទៅវិញទៅមកដោយស្មោះស្មើ, ជាពាក្យរាបសារបស់ប្រជាជន, មានសេចក្ដីថា "អ្នកផ្ទះ" :

គែ

អវយវៈរបស់មនុស្សប្រុស ដែលនៅផ្ទាប់គល់ចង្កា មានសណ្ឋានដូចជាពកទុលស្បែកចេញមក ប្រមាណប៉ុនផ្លែស្លា ទាបខ្លះ ខ្ពស់ខ្លះ :