វចនានុក្រមខ្មែរ

ចង្រប់

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ធ្វើដោយដែកចម្ពាម មានដង សម្រាប់ចាក់ច្រប់អន្ទង់, ច្រប់ត្រីក្នុងភក់។

ចង្រប់ នាម

[ចង់-រ៉ប់] changrob

នេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ធ្វើដោយដែកចម្ពាម មានដង សម្រាប់ចាក់ច្រប់អន្ទង់, ច្រប់ត្រីក្នុងភក់។

ចង្រិត

ឈ្មោះសត្វល្អិតមានស្លាបហើរបាន, មាន ចង្រិតដូង, ចង្រិតដែក ជាដើម។ (ព.ពុ.) ថា :

ចង្រិត នាម

[ចង់-រ៉ិត] chongrit

ឈ្មោះសត្វល្អិតមានស្លាបហើរបាន, មាន ចង្រិតដូង, ចង្រិតដែក ជាដើម។ (ព.ពុ.) ថា :

ចង្រុះ

បាត់បង់, ហិនហោច, រេចរឹល, របេះរបោច :

ចង្រុះ កិរិយាសព្ទ

[ចង់-រ៉ុះ] chngoroah≈

បាត់បង់, ហិនហោច, រេចរឹល, របេះរបោច :

ចង្រៃ

ចង្រៃរួបរឹតដោយអាការៈផ្សេងៗ។

ចង្រៃ នាម

[ចង់-រ៉ៃ] changrey

ឧបទ្រព, សភាពដែលបង្អាប់ស្រីសួស្ដី, ដែលបណ្ដាលឱ្យមានទុក្ខ, មានកង្វល់, មានភយន្តរាយ :

ចង្រៃ នាម

[ចង់-រ៉ៃ-ចង់-រ៉ក] changrey

ចង្រៃរួបរឹតដោយអាការៈផ្សេងៗ។

ចង្វា

ឈ្មោះត្រីល្អិតមានស្រកា; ត្រីចង្វាមានច្រើនប្រភេទ :

ចង្វា នាម

[ចង់-វ៉ា] changvea

ឈ្មោះត្រីល្អិតមានស្រកា; ត្រីចង្វាមានច្រើនប្រភេទ :

ចង្វាក់

ត្រូវគ្នាក្នុងទម្លាប់ អនុវត្តន៍ ទ្រឹស្ដី ឬសម្ដី ជាដើម :

ចង្វាក់ នាម ១)

[ចង់-វ៉ាក់] chongveak

ថ្នាក់បទនៃភ្លេងដែលមានសំឡេងលើកដាក់ ខ្ពស់ទាប យឺតលឿនជាដើម :

ចង្វាក់ នាម ២)

[ចង់-វ៉ាក់] chongveak

(អ.សិ.) លក្ខណៈនៃការសូត្រកំណាព្យដែលតម្រូវឱ្យមានការលើកដាក់សំឡេងលើព្យាង្គមួយឬពីរឬបី ក្នុងឃ្លាតាមការកំណត់នៃបទកំណាព្យនីមួយៗ ដើម្បីបង្កើតឱ្យមានលក្ខណៈជាតន្ត្រី :

ចង្វាក់ នាម

[ចង់-វ៉ាក់-បេះ-ដូង] chongveak

ចលនាកន្ត្រាក់លោតចុះឡើងនៃបេះដូង :

ចង្វាក់ កិរិយាសព្ទ

[ស៊ី-ចង់-វ៉ាក់] chongveak

ត្រូវគ្នាក្នុងទម្លាប់ អនុវត្តន៍ ទ្រឹស្ដី ឬសម្ដី ជាដើម :

ចង្វាយ

នំបញ្ចុកដែលឆ្វាយដាក់ជាដុំៗ ក៏ហៅថា ចង្វាយ ដែរ :

ចង្វាយ នាម ១)

[ចង់-វ៉ាយ] chongveay

អ្វីៗដែលឆ្វាយ :

ចង្វាយ នាម ២)

[ចង់-វ៉ាយ] chongveay

នំបញ្ចុកដែលឆ្វាយដាក់ជាដុំៗ ក៏ហៅថា ចង្វាយ ដែរ :

ចង្វែក

ចន្លោះដែលឆែកៗ :

ចង្វែក នាម

[ចង់-វ៉ែក] chongveaek

ចន្លោះដែលឆែកៗ :

ចង្ហាន់

(ស.ស.) អាហារសម្រាប់បព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនា :

ចង្ហាន់ នាម

[ចង់-ហាន់] changhan

(ស.ស.) អាហារសម្រាប់បព្វជិតក្នុងពុទ្ធសាសនា :

ចង្ហាយ

ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ ឬ ឫស្សីមានតម្ពក់សម្រាប់ឆាយចំបើង, ឆាយស្មៅ។

ចង្ហាយ នាម

[ចង់-ហាយ] changheay

ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ ឬ ឫស្សីមានតម្ពក់សម្រាប់ឆាយចំបើង, ឆាយស្មៅ។

ចង្ហូរ

ជ្រលងទឹកតូច :

ចង្ហូរ នាម

[ចង់-ហូ] changhur

ជ្រលងទឹកតូច :

ចង្អល់

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចង្អៀត :

ចង្អល់ បុព្វបទ

[ចង់-អល់] changaol

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ចង្អៀត :

ចង្អុល

ពន្យល់ឱ្យឃើញច្បាស់ដូចគេចង្អុលបង្ហាញ :

ចង្អុល កិរិយាសព្ទ ១)

[ចង់-អុល] chongaul

តម្រង់, សំដៅចំអ្វីនីមួយៗ ដោយចង្អុលដៃ :

ចង្អុល កិរិយាសព្ទ ២)

[ចង់-អុល] chongaul

ពន្យល់ឱ្យឃើញច្បាស់ដូចគេចង្អុលបង្ហាញ :

ចង្អុលខ្មោច

ឈ្មោះម្រាមនៅត្រង់ចន្លោះចង្អុលដៃនិងនាងដៃ។ ស្រុកខ្លះហៅ ម្រាមទោល។

ចង្អុលខ្មោច នាម

[ចង់-អុល-ខ្មោច] chongaulkhmaoch

ឈ្មោះម្រាមនៅត្រង់ចន្លោះចង្អុលដៃនិងនាងដៃ។ ស្រុកខ្លះហៅ ម្រាមទោល។

ចង្អុលដៃ

អវយវៈត្រង់ម្រាមបន្ទាប់មេដៃ សម្រាប់ចង្អុល។

ចង្អុលដៃ នាម

[ចង់-អុល-ដៃ] chongauldai

អវយវៈត្រង់ម្រាមបន្ទាប់មេដៃ សម្រាប់ចង្អុល។

ចង្អូរ

(ម.ព. ចង្ហូរ)។

ចង្អូរ នាម

[ចង់-អូ] chongaur

(ម.ព. ចង្ហូរ)។

ចង្អួរ

ភាគដីក្នុងចន្លោះជ្រលងដែលគេបែងនោះក៏ហៅ ចង្អួរ ដែរ :

ចង្អួរ នាម ១)

[ចង់-អួ] changauor

គន្លងនង្គ័លក្នុងនាទីថ្នាលសំណាបដែលគេបែងជាជ្រលង :

ចង្អួរ នាម ២)

[ចង់-អួ] changauor

ភាគដីក្នុងចន្លោះជ្រលងដែលគេបែងនោះក៏ហៅ ចង្អួរ ដែរ :

ចង្អួរត្មាត

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានសាច់រឹងប្រើធ្វើសសរផ្ទះជាប់ណាស់ ប៉ុន្តែពិបាកអារ ពិបាកឈូសណាស់។

ចង្អួរត្មាត នាម

[ចង់-អួ-ត្មាត] chongauortmat

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានសាច់រឹងប្រើធ្វើសសរផ្ទះជាប់ណាស់ ប៉ុន្តែពិបាកអារ ពិបាកឈូសណាស់។

ចង្អើរ

ឧបករណ៍ភ្ជាប់នឹងផ្នែកខាងមុខឬខាងក្រោយនៃកង់ឬម៉ូតូ សម្រាប់បញ្ជិះមនុស្សឬផ្ទុកអីវ៉ាន់ផ្សេងៗ :

ចង្អើរ នាម

[ចង់-អើ] chongaaur

រានសម្រាប់ឆ្អើរត្រី, ឆ្អើរសាច់, ឆ្អើរនំ, ឆ្អើរម្ទេស ជាដើម។

ចង្អើរ នាម

[ចង់-អើ] chongaaur

ឧបករណ៍ភ្ជាប់នឹងផ្នែកខាងមុខឬខាងក្រោយនៃកង់ឬម៉ូតូ សម្រាប់បញ្ជិះមនុស្សឬផ្ទុកអីវ៉ាន់ផ្សេងៗ :

ចង្អៀត

ទីទៃពីទូលាយ :

ចង្អៀត គុណនាម

[ចង់-អៀត] changaiet

ទីទៃពីទូលាយ :

ចង្អេរ

ប្រដាប់ត្បាញដោយបន្ទោះឫស្សី សម្រាប់អុំស្រូវ, អុំអង្ករជាដើម; ឬ សម្រាប់ហាលអ្វីៗ; ចង្អេរមានបីយ៉ាងគឺ ចង្អេរអុំ សម្រាប់ប្រើអុំ; ចង្អេរគ្រាង សម្រាប់ប្រើហាលអ្វីៗ; ចង្អេរកឡោបិ៍ គឺចង្អេរជំទើរតូចស្ទើរជាងច្រែងរាក់ជាងចង្អេរអុំសម្រាប់ហាលឬសំដិលអ្វីៗ :

ចង្អេរ នាម

[ចង់-អេ] changaer

ប្រដាប់ត្បាញដោយបន្ទោះឫស្សី សម្រាប់អុំស្រូវ, អុំអង្ករជាដើម; ឬ សម្រាប់ហាលអ្វីៗ; ចង្អេរមានបីយ៉ាងគឺ ចង្អេរអុំ សម្រាប់ប្រើអុំ; ចង្អេរគ្រាង សម្រាប់ប្រើហាលអ្វីៗ; ចង្អេរកឡោបិ៍ គឺចង្អេរជំទើរតូចស្ទើរជាងច្រែងរាក់ជាងចង្អេរអុំសម្រាប់ហាលឬសំដិលអ្វីៗ :

ចង្អោរ

រើខ្យល់ដោយទឹកមាត់ (កើតអំពីរមូលក្នុងក្រពះ) :

ចង្អោរ កិរិយាសព្ទ

[ចង់-អោ] chongaour

រើខ្យល់ដោយទឹកមាត់ (កើតអំពីរមូលក្នុងក្រពះ) :

ចចក នាម

[ច-ចក] chachak

ឈ្មោះសត្វជើង ៤សន្តានឆ្កែព្រៃ។

ចចក់

សត្វមួយប្រភេទ សន្តានតុកកែ តែតូចជាង យំឮសូរចក់ៗ។

ចចក់ នាម

[ច-ចក់] chochok

សត្វមួយប្រភេទ សន្តានតុកកែ តែតូចជាង យំឮសូរចក់ៗ។

ចចាកអារ៉ាក

សម្ដែងអាការៈរាក់ទាក់គួរសមដោយវាចា, បញ្ចេញសម្ដីរួសរាយទៅកាន់ភ្ញៀវ។

ចចាកអារ៉ាក កិរិយាសព្ទ

[ច-ចាក-អា-រ៉ាក] chachakaarak

សម្ដែងអាការៈរាក់ទាក់គួរសមដោយវាចា, បញ្ចេញសម្ដីរួសរាយទៅកាន់ភ្ញៀវ។

ចចាក់ចចុច

និយាយចុចនាយចុចអាយរឿយៗ ដើម្បីឱ្យគេយល់ស្របតាម :

ចចាក់ចចុច កិ., គុ.កិ.

[ច-ចាក់-ច-ចុច] chochakchochoch

និយាយចុចនាយចុចអាយរឿយៗ ដើម្បីឱ្យគេយល់ស្របតាម :

ចចាត

សត្វបក្សីមួយប្រភេទ សម្បុរខៀវខាងខ្នង ខាងក្បាល ឯខាងពោះក្រហម ក្បាលធំចំពុះក្រហម បរិភោគត្រីជាអាហារ ជាសត្វដេញធ្នាក់ :

ចចាត នាម

[ច-ចាត] chochat

សត្វបក្សីមួយប្រភេទ សម្បុរខៀវខាងខ្នង ខាងក្បាល ឯខាងពោះក្រហម ក្បាលធំចំពុះក្រហម បរិភោគត្រីជាអាហារ ជាសត្វដេញធ្នាក់ :

ចចាមអារ៉ាម

ដែលលេចឮដោយនិយាយតៗគ្នា ពីមួយទៅមួយរកចុងរកដើមមិនឃើញ, ដែលមិនទាន់ប្រាកដ :

ចចាមអារ៉ាម គុណនាម

[ច-ចាម-អា-រ៉ាម] chochamaaram

ដែលលេចឮដោយនិយាយតៗគ្នា ពីមួយទៅមួយរកចុងរកដើមមិនឃើញ, ដែលមិនទាន់ប្រាកដ :

ចចិកចចុក

មនុស្សដែលចេះប្រចុបប្រចែងតម្រូវចិត្តគេ។

ចចិកចចុក កិរិយាសព្ទ

[ច-ចិក-ច-ចុក] chachekchachok

ប្រចុបប្រចែង, អែបអបបញ្ចូលចិត្ត។

ចចិកចចុក គុណនាម

[មៈ-នុស-ច-ចិក-ច-ចុក] chachekchachok

មនុស្សដែលចេះប្រចុបប្រចែងតម្រូវចិត្តគេ។

ចចឹក

ចឹកប្របេះរឿយៗ :

ចចឹក កិរិយាសព្ទ

[ច-ចឹក] chachoek

ចឹកប្របេះរឿយៗ :

ចចូត

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទពួកកក់ សម្រាប់ត្បាញកន្ទេល ឬការុងជាដើម; កន្ទេល ឬ ការុងដែលត្បាញដោយស្មៅនោះ :

ចចូត នាម

[ច-ចូត] chachout

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទពួកកក់ សម្រាប់ត្បាញកន្ទេល ឬការុងជាដើម; កន្ទេល ឬ ការុងដែលត្បាញដោយស្មៅនោះ :

ចចើង

សម្ដែងអាការៈនរនាទ, រនះរនាត, ចើងម៉ើងដោយថ្កើងចិត្ត :

ចចើង កិរិយាសព្ទ

[ច-ចើង] chochaeung

សម្ដែងអាការៈនរនាទ, រនះរនាត, ចើងម៉ើងដោយថ្កើងចិត្ត :

ចចេស

រឹងរូស, ម្នះ, មុខរឹង :

ចចេស កិរិយាសព្ទ

[ច-ចេស] choches

ទទូចធ្វើបំពានលើបម្រាម :

ចចេស គុណនាម

[ច-ចេស] choches

រឹងរូស, ម្នះ, មុខរឹង :

ចច្រេសចច្រាស

ស្ទុះស្ទាទៅមក, រត់ច្រាសចុះច្រាសឡើង, ឆ្លេឆ្លា :

ចច្រេសចច្រាស គុណកិរិយា

[ច-ច្រេស-ច-ច្រាស] chachreschachras

ស្ទុះស្ទាទៅមក, រត់ច្រាសចុះច្រាសឡើង, ឆ្លេឆ្លា :

ចច្រែត

(ម.ព. ច្រែតៗ)។

ចច្រែត ឧទានសព្ទ

[ច-ច្រែត] chachret≈

(ម.ព. ច្រែតៗ)។

ចណ្ឌ គុណនាម

[ច័ន-ឌៈ] chandar

កាច; ក្ដៅ; ហឹរ ...។

ចណ្ឌ នាម

[ច័ន-ឌៈ] chandar

កំណាច, សេចក្ដីក្រោធ, កំហឹង ...។

ចណ្ឌ នាម

[ទឹក-ចាន់] chandar

(រ.ស.) សុរា (ពាក្យហៅដោយសន្មតបញ្ចៀសឈ្មោះស្រា)។

ចណ្ឌ នាម

[ទឹក-ច័ន] chandar

(ម.ព.ទឹកចណ្ឌ)។

ចណ្ឌរាជ

ស្ដេចឬមេដឹកនាំដែលមានចិត្តឃោរឃៅ ប្រើអំណាចបង្ក្រាបអ្នកដទៃ :

ចណ្ឌរាជ នាម

[ច័ន-ឌៈ-រាច] chnodeakreach≈

ស្ដេចឬមេដឹកនាំដែលមានចិត្តឃោរឃៅ ប្រើអំណាចបង្ក្រាបអ្នកដទៃ :

ចណ្ឌាល

ស្រែកជេរ ឬ ស្រែកយំខ្លាំងពេញសំឡេងឥតក្រែងឥតខ្មាសអ្នកណា។

ចណ្ឌាល នាម

[ច័ន-ឌាល] chandal

មនុស្សពូជសូទ្រៈពួកមួយ គឺពួកមនុស្សត្រកូលទាបដែលមានពូជដើម កើតអំពីបិតាពូជសូទ្រៈ មាតាពូជព្រាហ្មណ៍ (ក្នុងសម័យបុរាណពីព្រេងនាយ)។ ក្នុងសម័យសព្វថ្ងៃនេះ សំដៅចំពោះមនុស្សដែលដុនដាបថោកទាប ហើយកាចព្រហើនមិនក្រែងច្បាប់ ជាមនុស្សឥតអៀនខ្មាស ដើរសាត់អណ្ដែតទៅជ្រកអាស្រ័យនៅដោយសារអ្នកដទៃ

ចណ្ឌាល គុណកិរិយា

[ស្រែក-ច័ន-ឌាល] chandal

ស្រែកជេរ ឬ ស្រែកយំខ្លាំងពេញសំឡេងឥតក្រែងឥតខ្មាសអ្នកណា។

ចណ្ឌាលី

ស្រីចណ្ឌាល, ស្រីពូជចណ្ឌាល។

ចណ្ឌាលី នាម

[ច័ន-ឌា-លី] chandali

ស្រីចណ្ឌាល, ស្រីពូជចណ្ឌាល។

ចត កិរិយាសព្ទ

[ចត] chat

បញ្ឈប់យានជំនិះផ្សេងៗនៅទីកន្លែងណាមួយឬនៅចំណត ដែលអ្នកបើកបរអាចចុះចេញពីយានជំនិះរបស់ខ្លួនបាន :

ចត កិរិយាសព្ទ

[ចត] chat

ដាក់ថ្នាំបំពោករុំដោយសំពត់ត្រង់ដៃឬជើង ដែលបាក់ឬគ្រេច :

ចតុ

បួន (៤) ; បើរួមចូលនឹងនាមនាមជាបទសមាស ត្រូវតម្រួតតួអក្សរបន្ទាប់ជា ២តួ តាមទំនងដែលគួរតម្រួតបាន :

ចតុ គុណនាម

[ចៈ-តុ] choto

បួន (៤) ; បើរួមចូលនឹងនាមនាមជាបទសមាស ត្រូវតម្រួតតួអក្សរបន្ទាប់ជា ២តួ តាមទំនងដែលគួរតម្រួតបាន :

ចតុកោណ

ពហុកោណដែលមានជ្រុងបួន។

ចតុកោណ នាម

[ចៈ-តុ-កោន] chotokaon

ពហុកោណដែលមានជ្រុងបួន។

ចតុកោណកែង

ចតុកោណដែលមានមុំក្នុងទាំងអស់ជាមុំកែង :

ចតុកោណកែង នាម

[ចៈ-តុ-កោន-កែង] chaktokaonkaeng≈

ចតុកោណដែលមានមុំក្នុងទាំងអស់ជាមុំកែង :

ចតុកោណកែងស្មើ

(ម.ព. ការ៉េ)។

ចតុកោណកែងស្មើ នាម

[ចៈ-តុ-កោន-កែង-ស្មើ] chaktokaonkaengsmeu≈

(ម.ព. ការ៉េ)។