Khmer Dictionary

គ្រឿងសម្រាប់អាស្រ័យ ៤យ៉ាង គឺ ចីវរ គ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់, បិណ្ឌបាត អាហារ, សេនាសនៈ លំនៅ, គិលានភេសជ្ជៈ ថ្នាំរំងាប់ជំងឺ, រំងាប់រោគ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា)។

ចតុប្បច្ច័យ នាម

[ចៈ-តុប-ប៉័ច-ច័យ] chatobbachai

គ្រឿងសម្រាប់អាស្រ័យ ៤យ៉ាង គឺ ចីវរ គ្រឿងស្លៀកដណ្ដប់, បិណ្ឌបាត អាហារ, សេនាសនៈ លំនៅ, គិលានភេសជ្ជៈ ថ្នាំរំងាប់ជំងឺ, រំងាប់រោគ (ពាក្យសម្រាប់ប្រើក្នុងវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា)។

ចតុប្បាទ គុ., ន.

[ចៈ-តុប-បាត] chatobbat

ដែលមានជើង ៤; សត្វជើង ៤:

សីលគឺសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ៤យ៉ាង (សម្រាប់ភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា) គឺ ១បាតិមោក្ខសំវរៈ សង្រួមតាមសិក្ខាបទក្នុងបាតិមោក្ខ គឺមិនប្រព្រឹត្តល្មើសកន្លងពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ, ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រង់តាមពុទ្ធានុញ្ញាត; ២ឥន្ទ្រិយសំវរៈ សង្រួមឥន្ទ្រិយទាំង ៦គឺភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត

ចតុប្បារិសុទ្ធិសីល នាម

[ចៈ-តុប-ប៉ា-រ៉ិ-សុត-ធិ-សិល] chatobbarisotthiseil

សីលគឺសេចក្ដីបរិសុទ្ធិ ៤យ៉ាង (សម្រាប់ភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា) គឺ ១បាតិមោក្ខសំវរៈ សង្រួមតាមសិក្ខាបទក្នុងបាតិមោក្ខ គឺមិនប្រព្រឹត្តល្មើសកន្លងពុទ្ធប្បញ្ញត្តិ, ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រង់តាមពុទ្ធានុញ្ញាត; ២ឥន្ទ្រិយសំវរៈ សង្រួមឥន្ទ្រិយទាំង ៦គឺភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត

ចតុព្ភាគ

ភាគ ៤, ចំណែក ៤។

ចតុព្ភាគ នាម

[ចៈ-តុប-ភាក] chatoppheak

ភាគ ៤, ចំណែក ៤។

ចតុព្ភាគី

ដែលមានភាគ ៤, មាន ៤ចំណែក។

ចតុព្ភាគី គុណនាម

[ចៈ-តុប-ភា-គី] chotoppheaki

ដែលមានភាគ ៤, មាន ៤ចំណែក។

ចតុព្ភូត

ធាតុ ៤គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់; ហៅថា មហាភូតរូប ក៏បាន។

ចតុព្ភូត នាម

[ចៈ-តុប-ភូត] chotopphut

ធាតុ ៤គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់; ហៅថា មហាភូតរូប ក៏បាន។

ចតុភាគ

ដែលមាន៤ចំណែក ឬ៤ភាគ។

ចតុភាគ គុណនាម

[ចៈ-តុ-ភាក] chaktopheak≈

ដែលមាន៤ចំណែក ឬ៤ភាគ។

ចតុមុខ

(គណិត.) តេត្រាអែត, ពហុមុខដែលមានមុខបួនក្នុងទម្រង់ជាត្រីកោណ។

ចតុមុខ នាម

[ចៈ-តុ-មុក] chotomuk

(គណិត.) តេត្រាអែត, ពហុមុខដែលមានមុខបួនក្នុងទម្រង់ជាត្រីកោណ។

ចតុមុខនិយ័ត

(គណិត.) តេត្រាអែតនិយ័ត, តេត្រាអែត ឬចតុមុខដែលមានមុខទាំងបួនប៉ុនគ្នា ក្នុងទម្រង់ជាត្រីកោណសម័ង្ស។

ចតុមុខនិយ័ត នាម

[ចៈ-តុ-មុក-និ-យ៉ាត់] chaktomukniyat≈

(គណិត.) តេត្រាអែតនិយ័ត, តេត្រាអែត ឬចតុមុខដែលមានមុខទាំងបួនប៉ុនគ្នា ក្នុងទម្រង់ជាត្រីកោណសម័ង្ស។

ចតុម្មុខ

ឈ្មោះព្រះបរមរាជវាំងនៅក្រុងភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ :

ចតុម្មុខ គុ., ន.

[ចៈ-តុម-មុក] chotommuk

មុខ ៤; ដែលមានមុខ ៤។ ឈ្មោះទន្លេប្រសព្វមុខ ៤ដូចយ៉ាងទន្លេ ៤មុខនៅក្រុងភ្នំពេញ :

ចតុម្មុខ នាម

[ចៈ-តុម-មុក] chotommuk

ឈ្មោះព្រះបរមរាជវាំងនៅក្រុងភ្នំពេញសព្វថ្ងៃនេះ :

ចតុរង្គ

ដែលមានអង្គ ៤; កងទ័ពមានអង្គ ៤គឺ កងទ័ពដំរី, កងទ័ពសេះ, កងទ័ពរថឬរទេះ, កងទ័ពថ្មើរជើង។

ចតុរង្គ គុ., ន.

[ចៈ-តុ-រ៉ង់] ឬ [ចៈ-តុ-រ៉ុង] chatorongkor

ដែលមានអង្គ ៤; កងទ័ពមានអង្គ ៤គឺ កងទ័ពដំរី, កងទ័ពសេះ, កងទ័ពរថឬរទេះ, កងទ័ពថ្មើរជើង។

ចតុរង្គសន្និបាត

ការប្រជុំ ឬ ការជួបជុំប្រកបដោយអង្គ ៤របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ ដើម្បីទ្រង់សម្ដែងនូវឱវាទប្បាតិមោក្ខ។

ចតុរង្គសន្និបាត នាម

[ចៈ-តុ-រ៉ង់-គៈ-សន់-និ-បាត] chatorngkosannibat

ការប្រជុំ ឬ ការជួបជុំប្រកបដោយអង្គ ៤របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ ដើម្បីទ្រង់សម្ដែងនូវឱវាទប្បាតិមោក្ខ។

ចតុរង្គាធិបតី

ដែលជាអធិបតី, ជាធំចម្បងលើសលែងកងទ័ពទាំង ៤ពួក (មេទ័ពធំ)។

ចតុរង្គាធិបតី គុ., ន.

[ចៈ-តុ-រ៉ង់-គា-ធិ-ប៉ៈ-ដី] chatorngkeathibatei

ដែលជាអធិបតី, ជាធំចម្បងលើសលែងកងទ័ពទាំង ៤ពួក (មេទ័ពធំ)។

ចតុរង្គិនី

ដែលមានអង្គ ៤ហៅថា ចតុរង្គិនីសេនា "សេនាមានអង្គ ៤" ដូច្នេះក៏បាន។

ចតុរង្គិនី គុ., ន.

[ចៈ-តុ-រ៉ង់-គិ-នី] chatorngkini

ដែលមានអង្គ ៤ហៅថា ចតុរង្គិនីសេនា "សេនាមានអង្គ ៤" ដូច្នេះក៏បាន។

ចតុរមុខ

(ម.ព. ចតុម្មុខ)។

ចតុរមុខ គុ., ន.

[ចៈ-តុ-រ៉ៈ-មុក] chotoromuk

(ម.ព. ចតុម្មុខ)។

ចតុរស្ស

ដែលមានជ្រុង ៤។

ចតុរស្ស គុណនាម

[ចៈ-តុ-រ៉័ស-សៈ] ឬ [ចៈ-តុ-រ៉ស់] chotoross

ដែលមានជ្រុង ៤។

ចតុរាបាយ

ភូមិ, ភព, ទីសម្រាប់សត្វ ដែលមានបាបបណ្ដាលឱ្យឃើញស្ដែងក្នុងកាលជិតស្លាប់ ទៅចាប់កំណើតនៅរងទុក្ខ, មាន ៤យ៉ាងគឺ នរក, ប្រេត, អសុរកាយ, តិរច្ឆាន។

ចតុរាបាយ នាម

[ចៈ-តុ-រ៉ា-បាយ] chatoreabay

ភូមិ, ភព, ទីសម្រាប់សត្វ ដែលមានបាបបណ្ដាលឱ្យឃើញស្ដែងក្នុងកាលជិតស្លាប់ ទៅចាប់កំណើតនៅរងទុក្ខ, មាន ៤យ៉ាងគឺ នរក, ប្រេត, អសុរកាយ, តិរច្ឆាន។

ចតុរារិយសច្ច

សេចក្ដីពិតសម្រាប់លោកជាអរិយបុគ្គល ឃើញជាក់ច្បាស់ដោយលោកុត្តរប្បញ្ញាឥតមានល្អៀង, មាន ៤យ៉ាងគឺ ទុក្ខ សេចក្ដីលំបាកកាយមិនសប្បាយចិត្ត, សមុទយ កំណើតនៃទុក្ខ, និរោធ ទីរលត់ទុក្ខ, មគ្គ ផ្លូវធម៌ជាគន្លងឧបាយឱ្យរលត់ទុក្ខ។

ចតុរារិយសច្ច នាម

[ចៈ-តុ-រ៉ា-រ៉ិ-យៈ-ស័ច] chotoreariysochch

សេចក្ដីពិតសម្រាប់លោកជាអរិយបុគ្គល ឃើញជាក់ច្បាស់ដោយលោកុត្តរប្បញ្ញាឥតមានល្អៀង, មាន ៤យ៉ាងគឺ ទុក្ខ សេចក្ដីលំបាកកាយមិនសប្បាយចិត្ត, សមុទយ កំណើតនៃទុក្ខ, និរោធ ទីរលត់ទុក្ខ, មគ្គ ផ្លូវធម៌ជាគន្លងឧបាយឱ្យរលត់ទុក្ខ។

ចតុរ័ង្ស

ដែលមានជ្រុង ៤; បួនជ្រុង, ក្រឡា ៤ជ្រុងស្មើភាគ។

ចតុរ័ង្ស គុ., ន.

[ចៈ-តុ-រ៉័ង] chotoreang

ដែលមានជ្រុង ៤; បួនជ្រុង, ក្រឡា ៤ជ្រុងស្មើភាគ។

ចតុលោកបាល

ស្ដេចទេវតា ៤អង្គ ជាធំក្នុងចាតុម្មហារាជិកាសួគ៌ ជាអ្នករក្សាលោក គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ រក្សាទិសខាងកើត, ព្រះបាទ វិរុឡ្ហកៈ រក្សាទិសខាងត្បូង, ព្រះបាទ វិរូបក្ខៈ រក្សាទិសខាងលិច, ព្រះបាទ កុវេរៈ (វេស្សវណ) រក្សាទិសខាងជើង។ សរសេរតាម សំ.បា. ក៏បាន, ប៉ុន្តែផ្ទុយពីទម្លាប់ប្រើរៀងមក។

ចតុលោកបាល នាម

[ចៈ-តុ-លោ-កៈ-បាល] chotoloukbal

ស្ដេចទេវតា ៤អង្គ ជាធំក្នុងចាតុម្មហារាជិកាសួគ៌ ជាអ្នករក្សាលោក គឺព្រះបាទ ធតរដ្ឋ រក្សាទិសខាងកើត, ព្រះបាទ វិរុឡ្ហកៈ រក្សាទិសខាងត្បូង, ព្រះបាទ វិរូបក្ខៈ រក្សាទិសខាងលិច, ព្រះបាទ កុវេរៈ (វេស្សវណ) រក្សាទិសខាងជើង។ សរសេរតាម សំ.បា. ក៏បាន, ប៉ុន្តែផ្ទុយពីទម្លាប់ប្រើរៀងមក។

ចតុស្ដម្ភ

សេនាបតីទាំងបួនជាគម្រប់៥និងសេនាបតីមួយទៀតជាអធិបតីជាអ្នកសម្រេចកិច្ចរាជការផែនដីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងសម័យបុរាណ។

ចតុស្ដម្ភ ន., គុ. ១)

[ចៈ-តុ-ស្ដំ] ឬ [ចៈ-ដុ-ស្ដំ] chotosdomphor

សសរ ៤; ដែលមានសសរ ៤។

ចតុស្ដម្ភ នាម ២)

[ចៈ-តុ-ស្ដំ] ឬ [ចៈ-ដុ-ស្ដំ] chotosdomphor

សេនាបតីទាំងបួនជាគម្រប់៥និងសេនាបតីមួយទៀតជាអធិបតីជាអ្នកសម្រេចកិច្ចរាជការផែនដីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ក្នុងសម័យបុរាណ។

ចត់

ដែលមានរសជាតិប្រហាតស្ទើរភ្លាវស្ទើរល្វីងស្អិតជាប់អណ្ដាត។

ចត់ គុណនាម

[ចត់] chot

ដែលមានរសជាតិប្រហាតស្ទើរភ្លាវស្ទើរល្វីងស្អិតជាប់អណ្ដាត។

ចត្តាឡីស័ក

ការដាក់ខ្លួនឱ្យនៅដាច់ដោយឡែកក្នុងរយៈកាលកំណត់ណាមួយ ដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺឆ្លង :

ចត្តាឡីស័ក នាម

[ច័ត-តា-ឡី-ស័ក] chtataleiska≈

ការដាក់ខ្លួនឱ្យនៅដាច់ដោយឡែកក្នុងរយៈកាលកំណត់ណាមួយ ដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺឆ្លង :

ចត្រង្គ

ឈ្មោះល្បែងមួយយ៉ាង មានកូន ៣២សម្រាប់លេងដើរលើក្ដារបួនជ្រុងមានក្រឡា ៦៤; បណ្ដាកូនទាំង ៣២នោះមានកូន ២ហៅថា ខុន ទុកជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ, មានកូន ២ហៅថា នាង ទុកជាព្រះអគ្គមហេសី, មានកូន ៤ហៅថា គោល ទុកជាសេនាបតី ឬ មេទ័ព, មានកូន ៤ហៅថា សេះ, មានកូន ៤ហៅថា ទូក, មានកូន ១៦ហៅថា ត្រី ទុកជ

ចត្រង្គ នាម

[ច័ត-ត្រង់] ឬ [ចៈ-ត្រង់] chatrangkor

ឈ្មោះល្បែងមួយយ៉ាង មានកូន ៣២សម្រាប់លេងដើរលើក្ដារបួនជ្រុងមានក្រឡា ៦៤; បណ្ដាកូនទាំង ៣២នោះមានកូន ២ហៅថា ខុន ទុកជាស្ដេចទ្រង់រាជ្យ, មានកូន ២ហៅថា នាង ទុកជាព្រះអគ្គមហេសី, មានកូន ៤ហៅថា គោល ទុកជាសេនាបតី ឬ មេទ័ព, មានកូន ៤ហៅថា សេះ, មានកូន ៤ហៅថា ទូក, មានកូន ១៦ហៅថា ត្រី ទុកជ

ចត្វា

បួន (៤) :

ចត្វា គុណនាម

[ច័ត-ត្វា] ឬ [ចៈ-ត្វា] chatva

បួន (៤) :

ចត្វ័ង្ស

ដែលមានជ្រុងបួន; បួនជ្រុង, ក្រឡា ៤ជ្រុងស្មើភាគ។

ចត្វ័ង្ស គុ., ន.

[ច័ត-ត្វ័ង] ឬ [ចៈ-ត្វ័ង] chotvangs

ដែលមានជ្រុងបួន; បួនជ្រុង, ក្រឡា ៤ជ្រុងស្មើភាគ។

ចន្ទ

ទេវៈតំណាងសោភណភាព និងជាអ្នកថែរក្សារុក្ខជាតិ ហើយបើតាមទេវកថា ព្រះចន្ទកើតពីទឹកសោម (ស្រាសោមដែលគេថ្វាយព្រះឥន្ទ) ដូច្នេះហើយ បានមានឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតថាព្រះសោម។

ចន្ទ នាម ១)

[ច័ន] chan

សភាវៈសម្រាប់បំភ្លឺ ជាចម្បងជាងពន្លឺទាំងអស់ ដែលភ្លឺក្នុងវេលាយប់ :

ចន្ទ នាម ២)

[ច័ន] chan

ផ្កាយរណបធម្មជាតិរបស់ផែនដី ហើយទទួលពន្លឺពីព្រះអាទិត្យ :

ចន្ទ នាម

[ច័ន] chan

ឈ្មោះថ្ងៃទី២នៃសប្ដាហ៍ :

ចន្ទ នាម

[ច័ន] chan

ទេវៈតំណាងសោភណភាព និងជាអ្នកថែរក្សារុក្ខជាតិ ហើយបើតាមទេវកថា ព្រះចន្ទកើតពីទឹកសោម (ស្រាសោមដែលគេថ្វាយព្រះឥន្ទ) ដូច្នេះហើយ បានមានឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតថាព្រះសោម។

ចន្ទគតិ

ដំណើរព្រះចន្ទ :

ចន្ទគតិ នាម

[ច័ន-ទៈ-គៈ-តិ] ឬ [ច័ន-គៈ-តិ] chonkote

ដំណើរព្រះចន្ទ :

ចន្ទគតិកាល

កាលរដូវដែលកំណត់តាមដំណើរព្រះចន្ទក្នុងឆ្នាំមួយៗ ចែកជារដូវមាន ៣គឺ ហេមន្តៈ រដូវរងា មាន ៤ខែ រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១រោច ខែកត្តិក ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែផល្គុន; គិម្ហៈ រដូវក្ដៅមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ; វស្សានៈ រដូវភ្លៀងមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែ

ចន្ទគតិកាល នាម

[ច័ន-ទៈ-គៈ-តិ-កាល] ឬ [ច័ន-គៈ-តិ-កាល] chankotekal

កាលរដូវដែលកំណត់តាមដំណើរព្រះចន្ទក្នុងឆ្នាំមួយៗ ចែកជារដូវមាន ៣គឺ ហេមន្តៈ រដូវរងា មាន ៤ខែ រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១រោច ខែកត្តិក ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែផល្គុន; គិម្ហៈ រដូវក្ដៅមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ; វស្សានៈ រដូវភ្លៀងមាន ៤ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១រោចខែ