វចនានុក្រមខ្មែរ

ចរិត នាម

[ចៈ-រ៉ិត-ព្រៃ] chorit

ការប្រព្រឹត្តអំពើឃោរឃៅ ព្រៃផ្សៃ ហិង្សា :

ចរិត នាម

[មៈ-នុស-ខូច-ចៈ-រ៉ិត] chorit

មនុស្សបង់ឫកពាប្រក្រតី, ដែលរកកល់ឆ្កួត។

ចរិតលក្ខណៈ

លក្ខណៈពិសេសនិងងាយស្រួលមើល សម្រាប់សម្គាល់មនុស្ស សត្វ វត្ថុ ឬទ្រឹស្ដី គោលការណ៍ណាមួយ :

ចរិតលក្ខណៈ នាម

[ចៈ-រ៉ិត-ល័ក-ខៈ-ណៈ] chakretlkakhaknak≈

លក្ខណៈពិសេសនិងងាយស្រួលមើល សម្រាប់សម្គាល់មនុស្ស សត្វ វត្ថុ ឬទ្រឹស្ដី គោលការណ៍ណាមួយ :

ចរិយា

ការប្រព្រឹត្ត; សំណាង, ព្រេង, ព្រេងសំណាង :

ចរិយា នាម

[ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា] chariya

ការប្រព្រឹត្ត; សំណាង, ព្រេង, ព្រេងសំណាង :

ចរិយាសាស្ត្រ

គម្ពីរឬក្បួនខ្នាតដែលចែងអំពីចរិយា ឬចរិតមនុស្ស។

ចរិយាសាស្ត្រ នាម

[ចៈ-រ៉ិ-យ៉ា-សាស់] choriyasas

គម្ពីរឬក្បួនខ្នាតដែលចែងអំពីចរិយា ឬចរិតមនុស្ស។

ចរី

កាំបិតមួយប្រភេទ សណ្ឋានលំនាំស្រដៀងនឹងកាំបិតព្រា តែមានផ្លែវែងស្រៀវតូចរៀវ មកខាងគល់ទល់នឹងដង។

ចរី នាម

[ចៈ-រ៉ី] chori

កាំបិតមួយប្រភេទ សណ្ឋានលំនាំស្រដៀងនឹងកាំបិតព្រា តែមានផ្លែវែងស្រៀវតូចរៀវ មកខាងគល់ទល់នឹងដង។

ចលនការ

និន្នាការកើនឡើង ឬថយចុះជាបន្តបន្ទាប់នូវថ្លៃ ឬបរិមាណនៃមូលបត្រ ឬទំនិញដែលត្រូវបានជួញដូរក្នុងរយៈពេលមួយ :

ចលនការ នាម

[ចៈ-ឡៈ-ណៈ-កា] chaklaknakka≈

និន្នាការកើនឡើង ឬថយចុះជាបន្តបន្ទាប់នូវថ្លៃ ឬបរិមាណនៃមូលបត្រ ឬទំនិញដែលត្រូវបានជួញដូរក្នុងរយៈពេលមួយ :

ចលនទ្រព្យ

ទ្រព្យរបស់ដែលអាចលើកដាក់ រុះរើ ឬដឹកនាំពីកន្លែងមួយទៅកាន់កន្លែងមួយទៀតបាន :

ចលនទ្រព្យ នាម

[ចៈ-ឡៈ-ណៈ-ទ្រ័ប] chaklaknaktorb≈

ទ្រព្យរបស់ដែលអាចលើកដាក់ រុះរើ ឬដឹកនាំពីកន្លែងមួយទៅកាន់កន្លែងមួយទៀតបាន :

ចលនវត្ថុ

វត្ថុ ឬទ្រព្យរបស់ដែលកម្រើកបាន, ដែលលើកដាក់ ឬដឹកនាំពីកន្លែងមួយទៅកាន់កន្លែងមួយទៀតបាន មានតុ ទូ ជាដើម។

ចលនវត្ថុ នាម

[ចៈ-ឡៈ-ណៈ-វ័ត-ថុ] cholonovottho

វត្ថុ ឬទ្រព្យរបស់ដែលកម្រើកបាន, ដែលលើកដាក់ ឬដឹកនាំពីកន្លែងមួយទៅកាន់កន្លែងមួយទៀតបាន មានតុ ទូ ជាដើម។

ចលនា

ការកម្រើក, ការមិនតាំងនៅស្ងៀម, ដំណើររវើកជានិច្ច :

ចលនា នាម

[ចៈ-ឡៈ-ណា] cholona

ការកម្រើក, ការមិនតាំងនៅស្ងៀម, ដំណើររវើកជានិច្ច :

ចលនាចក្រ

គ្រឿងចក្រប្រកបដោយចលនា, ម៉ាស៊ីនដែលដើរដោយចំហាយ។

ចលនាចក្រ នាម

[ចៈ-ឡៈ-ណា-ចាក់] chalonachak

គ្រឿងចក្រប្រកបដោយចលនា, ម៉ាស៊ីនដែលដើរដោយចំហាយ។

ចលាចល

ដំណើរកក្រើករំពើក; ជ្រួលច្របល់, ជ្រួលច្រាល់, រចល់, រវល់រចល់ :

ចលាចល នាម

[ចៈ-ឡា-ចល់] chalachal

ដំណើរកក្រើករំពើក; ជ្រួលច្របល់, ជ្រួលច្រាល់, រចល់, រវល់រចល់ :

ចល័ត

ដែលកម្រើក, ដែលមិនឋិតនៅនឹងតែមួយកន្លែង, ដែលធ្វើចលនាទៅត្រង់នេះខ្លះ ត្រង់នោះខ្លះ :

ចល័ត គុ., ន.

[ចៈ-ឡាត់] choloat

ដែលកម្រើក, ដែលមិនឋិតនៅនឹងតែមួយកន្លែង, ដែលធ្វើចលនាទៅត្រង់នេះខ្លះ ត្រង់នោះខ្លះ :

ចសកកូល

អំបូររុក្ខជាតិដែលមានស្លឹកតូចៗដូចគេរៀបចំជាស្រេច មានផ្កាជាចង្កោមនិងឧភតោភេទ រួមមានឈើអូក ដើមកៅឡាក់ ដើមឈើប៊ីចនិងដើមឈើដទៃទៀត។

ចសកកូល នាម

[ចៈ-សៈ-កៈ-កូល] chaksakkakkoul≈

អំបូររុក្ខជាតិដែលមានស្លឹកតូចៗដូចគេរៀបចំជាស្រេច មានផ្កាជាចង្កោមនិងឧភតោភេទ រួមមានឈើអូក ដើមកៅឡាក់ ដើមឈើប៊ីចនិងដើមឈើដទៃទៀត។

ចហាង នាម

[ចៈ-ហាង] chahang

ខ្លាមួយពួករូបសណ្ឋានស្រដៀងនឹងសីហៈ, ច្រើនមាននៅព្រៃធំៗ ក្នុងតំបន់ជំនាប់ ខេត្តកំពត :

ចាក នាម

[ចាក] jak

ឈ្មោះឈើតចសារជាតិមួយប្រភេទ សន្តាននឹងជ្រែ តែដុះក្នុងទឹក, ស្លឹកប្រើប្រក់ផ្ទះ, ផ្លែខ្ចីប្រើបរិភោគបាន ដូចផ្លែត្នោតខ្ចី, ច្រើនមានសម្បូណ៌ នៅក្នុងដែនកម្ពុជាក្រោម :

ចាក កិរិយាសព្ទ ១)

[ចាក] jak

បែកគ្នា, ឃ្លាតពីគ្នា :

ចាក ធ. ២)

[ចាក] jak

ពាក្យប្រាប់ដំណើរចៀសស្រឡះ, វៀរលែងស្រឡះ លែងប្រព្រឹត្ត លែងធ្វើវិញទៀត, ចេញទៅហើយមិនមកវិញទៀត ឬមិនមានបំណងថានឹងបានមកទៀត :

ចាក កិរិយាសព្ទ

[ចេញ-ចាក-កាម] jak

(ព.ពុ.) ចេញបួស, ចេញចាកពីជីវភាពជាគ្រហស្ថ (គឺលះបង់អ្វីៗសព្វយ៉ាង) ដើម្បីស្វែងរកសេចក្ដីសុខនៅក្នុងភាពបព្វជិត។

ចាកចេញ

(ព.ប្រ.) ឈប់គោរពតាម ឈប់ធ្វើតាម (សន្ធិសញ្ញា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយ) :

ចាកចេញ កិរិយាសព្ទ

[ចាក-ចេញ] jakjenh

(ព.ប្រ.) ឈប់គោរពតាម ឈប់ធ្វើតាម (សន្ធិសញ្ញា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយ) :

ចាកឹក

ទង្គិចគ្នា (ពាក្យប្រើក្នុងល្បែងឡូ, ល្បែងចាប៉ឹក)។

ចាកឹក កិរិយាសព្ទ

[ចា-កឹក] chakoek

ទង្គិចគ្នា (ពាក្យប្រើក្នុងល្បែងឡូ, ល្បែងចាប៉ឹក)។

ចាក់

ញែកទំព័រនៃគម្ពីរ ដើម្បីផ្សងវាសនានិងជោគជតា :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

បុះដោយគ្រឿងប្រហារមានមុខស្រួច។ យកអ្វីៗក្រៅអំពីគ្រឿងប្រហារទៅបុះឬរុក :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

រលាក់អ្វីមួយចេញពីក្នុងអ្វីមួយដាក់ទៅក្នុង, ទៅលើវត្ថុ ឬទីកន្លែងផ្សេង :

ចាក់ គុណនាម

[ចាក់-ទឹក-មិន-លិច] chak

(សំនួន.) ដែលផ្អែមល្ហែមពេក, ដែលបង្ហាញនូវភាពស្និទ្ធស្នាលនឹងគ្នាណាស់ :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ចាក់] chak

ធ្វើឱ្យកើតជាវត្ថុអ្វីមួយដោយការត្បាញ :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចាក់] chak

រំលេចជាក្បាច់លើក្រណាត់ ដោយការប៉ាក់ :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

ធ្វើឱ្យឮសូរសំឡេង និងបញ្ចាំងរូប ដោយប្រើថាសឬឧបករណ៍ផ្សេងៗ :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

លេងភ្នាល់ក្នុងល្បែង :

ចាក់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់] chak

ញែកទំព័រនៃគម្ពីរ ដើម្បីផ្សងវាសនានិងជោគជតា :

ចាក់កណ្ដាញ់

ដែលក្រញាញ់ចាក់ស្រេះ, ដែលចំពាក់ស្មុគស្មាញ រកដើមចុងពុំឃើញ :

ចាក់កណ្ដាញ់ គុណនាម

[ចាក់-កន់-ដាញ់] chakkndanh

ដែលក្រញាញ់ចាក់ស្រេះ, ដែលចំពាក់ស្មុគស្មាញ រកដើមចុងពុំឃើញ :

ចាក់កន្ទ្រង់

ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយយ៉ាង ដែលលេងដោយមានគំនូសដីជាក្រឡាកំណត់ព្រំដែន, បោះដុំមូល១ម្នាក់ ហើយលោតដោយជើងតែម្ខាង ឈូសដុំមូលនោះដោយជើងម្ខាងដែលលោត, មានដំណើរចាញ់ឈ្នះតាមកំណត់ :

ចាក់កន្ទ្រង់ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់-កន់-ទ្រង់] chakkntrong

លោតដោយជើងតែម្ខាង ត្រង់ក្រឡាគំនូសដែលគូសដីតាមកំណត់។

ចាក់កន្ទ្រង់ នាម

[ចាក់-កន់-ទ្រង់] chakkntrong

ឈ្មោះល្បែងក្មេងមួយយ៉ាង ដែលលេងដោយមានគំនូសដីជាក្រឡាកំណត់ព្រំដែន, បោះដុំមូល១ម្នាក់ ហើយលោតដោយជើងតែម្ខាង ឈូសដុំមូលនោះដោយជើងម្ខាងដែលលោត, មានដំណើរចាញ់ឈ្នះតាមកំណត់ :

ចាក់ក្បាច់

បញ្ចេញឬបង្ហាញក្បាច់ប្លែកៗ :

ចាក់ក្បាច់ កិ., គុ.កិ.

[ចាក់-ក្បាច់] chakkbach≈

បញ្ចេញឬបង្ហាញក្បាច់ប្លែកៗ :

ចាក់ក្រឡេក

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ កាលបើមានអ្វីប៉ះពាល់ត្រូវរង្គើដើម ឬមែក ក៏សម្លបស្លឹកហាក់ដូចជាចេះរសើប :

ចាក់ក្រឡេក កិរិយាសព្ទ

[ចាក់-ក្រ-ឡេក] chakakralek

យកដៃទៅចាក់ ឬ ចុចត្រង់កន្លែងដែលរសើបឱ្យភ្ញាក់, តែកាលណាភ្ញាក់ តោងងាកយ៉ាងរហ័ស; បុរាណយកទំនងត្រង់នេះមកបង្កើតជាពាក្យសម្រាប់និយាយ គឺសំដៅថា ចាក់ទៅហើយ នឹងក្រឡេកមិនខាន។

ចាក់ក្រឡេក នាម

[ចាក់-ក្រ-ឡេក] chakakralek

ឈ្មោះស្មៅមួយប្រភេទមានអាការៈហាក់ដូចជាចេះរសើបដែរ :

ចាក់ក្រឡេក នាម

[ចាក់-ក្រ-ឡេក] chakakralek

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទ កាលបើមានអ្វីប៉ះពាល់ត្រូវរង្គើដើម ឬមែក ក៏សម្លបស្លឹកហាក់ដូចជាចេះរសើប :

ចាក់ចុច

និយាយប្រចុបប្រចែង លូកលើសើក្រោម ឱ្យគេយល់ស្របតាម :

ចាក់ចុច កិ., គុ.កិ.

[ចាក់-ចុច] chakachoch

និយាយប្រចុបប្រចែង លូកលើសើក្រោម ឱ្យគេយល់ស្របតាម :

ចាក់ចុល

ឈ្មោះនំបំពងខ្លាញ់មួយប្រភេទ រាងមូលធ្វើពីម្សៅខ្សាយលាយម្សៅដំណើប ច្របល់ជាមួយស្ករត្នោត ខ្ទិះដូង :

ចាក់ចុល នាម

[ចាក់-ចុល] chakachol

ឈ្មោះនំបំពងខ្លាញ់មួយប្រភេទ រាងមូលធ្វើពីម្សៅខ្សាយលាយម្សៅដំណើប ច្របល់ជាមួយស្ករត្នោត ខ្ទិះដូង :

ចាក់ច្រាស

ឆ្អែតហួសកំណត់ទាល់តែហែលហល់ឡេះឡះអន្ទះអន្ទែង :

ចាក់ច្រាស កិ., គុ.

[ចាក់-ច្រាស] chakochras

ឆ្អែតហួសកំណត់ទាល់តែហែលហល់ឡេះឡះអន្ទះអន្ទែង :

ចាក់ច្រែង

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទ :

ចាក់ច្រែង នាម

[ចាក់-ច្រែង] chakochraeng

ឈ្មោះខ្ចៅសមុទ្រមួយពួក :

ចាក់ច្រែង នាម

[ចាក់-ច្រែង] chakochraeng

ឈ្មោះនំមួយប្រភេទ :

ចាក់ឆែវ

ងាក ឬបែរឆែវទៅម្ខាងៗ ដែលឃ្វាងពីគំនិត ឬពីយោបល់គេ :

ចាក់ឆែវ កិរិយាសព្ទ

[ចាក់-ឆែវ] chakochhaev

ងាក ឬបែរឆែវទៅម្ខាងៗ ដែលឃ្វាងពីគំនិត ឬពីយោបល់គេ :

ចាក់ដោត

ឆ្កឹះឆ្កៀល ធ្វើឱ្យឈឺចាប់ផ្លូវចិត្ត :

ចាក់ដោត កិ., គុ., គុ.កិ.

[ចាក់-ដោត] chakdaot≈

ឆ្កឹះឆ្កៀល ធ្វើឱ្យឈឺចាប់ផ្លូវចិត្ត :

ចាក់ទីង

ដួលស្រឡះបះជើងឡើងលើ ក្បាលចុះក្រោម :

ចាក់ទីង កិ., គុ.កិ.

[ចាក់-ទីង] chakating

ដួលស្រឡះបះជើងឡើងលើ ក្បាលចុះក្រោម :

ចាក់ទឹកដូង

ឈ្មោះល្បែងក្មេងតូចៗ លេងដាក់បាតដៃផ្កាប់តម្រៀបគ្នា ហើយម្នាក់យកចង្អុលដៃចាក់ៗ ពីលើដៃផ្កាប់នោះ មានថាជាទំនុកផ្សេងៗផង :

ចាក់ទឹកដូង នាម ១)

[ចាក់-ទឹក-ដូង] chakatuekdoung

ឈ្មោះពិធីបុណ្យចាក់ដូងថ្វាយព្រះបិតរ។

ចាក់ទឹកដូង នាម ២)

[ចាក់-ទឹក-ដូង] chakatuekdoung

ឈ្មោះល្បែងក្មេងតូចៗ លេងដាក់បាតដៃផ្កាប់តម្រៀបគ្នា ហើយម្នាក់យកចង្អុលដៃចាក់ៗ ពីលើដៃផ្កាប់នោះ មានថាជាទំនុកផ្សេងៗផង :

ចាក់បណ្ដោយ

ដែលបណ្ដោយតាម, ដែលចេះតែអនុលោមតាម, ដែលទោះបីដឹងថាខុស ក៏ចេះតែបណ្ដោយតាមដែរ :

ចាក់បណ្ដោយ គុ.កិ., គុ.

[ចាក់-បន់-ដោយ] chakbandaoy

ដែលបណ្ដោយតាម, ដែលចេះតែអនុលោមតាម, ដែលទោះបីដឹងថាខុស ក៏ចេះតែបណ្ដោយតាមដែរ :

ចាក់រុក

អុជអាល, ញុះញង់, បង្កជម្លោះ :

ចាក់រុក កិ., គុ., គុ.កិ.

[ចាក់-រុក] chakruk≈

អុជអាល, ញុះញង់, បង្កជម្លោះ :

ចាក់សោ

ចូលប្រើ ចាកចេញ បិទ ឬ បើកម៉ាស៊ីនឌីជីថល ឬកម្មវិធីផ្សេងៗជាដើម ដោយប្រើលេខសម្ងាត់ ឬ គំនូសណាមួយនៅលើអេក្រង់ :

ចាក់សោ កិរិយាសព្ទ ១)

[ចាក់-សោ] chaksao≈

បិទឬបើកទ្វារដោយប្រើកូនសោ :

ចាក់សោ កិរិយាសព្ទ ២)

[ចាក់-សោ] chaksao≈

ចូលប្រើ ចាកចេញ បិទ ឬ បើកម៉ាស៊ីនឌីជីថល ឬកម្មវិធីផ្សេងៗជាដើម ដោយប្រើលេខសម្ងាត់ ឬ គំនូសណាមួយនៅលើអេក្រង់ :

ចាក់ស្មុគ

ដែលសាញពេកហួសទំនង, ដែលចំពាក់ឆ្វាក់ចាក់ស្រេះ :

ចាក់ស្មុគ គុ.កិ., គុ.

[ចាក់-ស្មុក] chaksmok

ដែលសាញពេកហួសទំនង, ដែលចំពាក់ឆ្វាក់ចាក់ស្រេះ :

ចាក់ស្រេះ

ដែលចំពាក់រុំរកចុងដើមពុំឃើញ :

ចាក់ស្រេះ គុណនាម

[ចាក់-ស្រេះ] chaksreh

ដែលចំពាក់រុំរកចុងដើមពុំឃើញ :

ចាក់ឫស

(ព.ប្រ.) កើតមាន, តាំងទីរឹងមាំ :

ចាក់ឫស កិរិយាសព្ទ

[ចាក់-រឹស] chakroes≈

(ព.ប្រ.) កើតមាន, តាំងទីរឹងមាំ :

ចាក្រពាក

សត្វប្រវឹក, ព្រវែក :

ចាក្រពាក នាម

[ចា-ក្រៈ-ពាក] chakrapeak

សត្វប្រវឹក, ព្រវែក :

ចាគចេតនា

ចេតនាប្រកបដោយចាគៈ។

ចាគចេតនា នាម

[ចា-គៈ-ចេ-តៈ-ណា] chakchetanea

ចេតនាប្រកបដោយចាគៈ។

ចាគបត្រ

ពាក្យលាឈប់, លិខិតលាឈប់ (ពីការងារ, ពីតំណែង)។

ចាគបត្រ នាម

[ចា-គៈ-បាត់] chakeakbat≈

ពាក្យលាឈប់, លិខិតលាឈប់ (ពីការងារ, ពីតំណែង)។

ចាគសីល

ការប្រព្រឹត្តល្អជាប្រក្រតីដោយការលះបង់, សទ្ធាទាន។

ចាគសីល នាម

[ចា-គៈ-សិល] chakeaksel≈

ការប្រព្រឹត្តល្អជាប្រក្រតីដោយការលះបង់, សទ្ធាទាន។

ចាគៈ

ការលះឱ្យ, ការចំណាយធនធានដើម្បីជាសាធារណប្រយោជន៍ :

ចាគៈ នាម

[ចា-គៈ] chakeak

ការលះឱ្យ, ការចំណាយធនធានដើម្បីជាសាធារណប្រយោជន៍ :

ចាង កិរិយាសព្ទ

[ចាង] chang

រឹតស្បែកស្គរឱ្យតឹងដោយប្រដាប់សម្រាប់រឹត ដែលហៅថា ចាង។

ចាង នាម

[ចាង] chang

ស្នៀតសម្រាប់រឹតស្បែកដាសស្គរឱ្យតឹង។

ចាង គុណកិរិយា

[ចាង] chang

ដែលមានមានះឡើងជោរ, ក្រអឺតក្រទម ដែលមានឫកពាក្រអឺតក្រអោង, ដែលចង់ធ្វើជាធំត្រួតត្រាលើគេ, ដែលមិនស្ដាប់បង្គាប់ :

ចាងណាង

វត្ថុអ្វីមួយដែលខ្វែងជាជើងក្អែក :