វចនានុក្រមខ្មែរ

ឈ

តួព្យញ្ជនៈទី៩នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [cʰ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឈ នាម

[ឈ] chho≈

តួព្យញ្ជនៈទី៩នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៤ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [cʰ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ ធនិត អឃោសៈ។

ឈប!

ពោលពាក្យ ឈប នេះដោយបង្អូសវែង ក្លាយមកអំពីពាក្យ ឈប់ ជាពាក្យស្រែកបញ្ឈប់បសុសត្វ មានគោជាដើម ឱ្យឈប់ ឱ្យបង្អង់ តាមសញ្ញាដែលបានបង្ហាត់ ដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់មក, ដោយសេចក្ដីបង្គាប់ថា ឯងចូរឈប់! ឬថា ចូរឈប់។

ឈប! កិរិយាសព្ទ

[ឈប] chhba≈

ពោលពាក្យ ឈប នេះដោយបង្អូសវែង ក្លាយមកអំពីពាក្យ ឈប់ ជាពាក្យស្រែកបញ្ឈប់បសុសត្វ មានគោជាដើម ឱ្យឈប់ ឱ្យបង្អង់ តាមសញ្ញាដែលបានបង្ហាត់ ដែលធ្លាប់ប្រើប្រាស់មក, ដោយសេចក្ដីបង្គាប់ថា ឯងចូរឈប់! ឬថា ចូរឈប់។

ឈប់

បង្អង់នៅស្ងៀម, លើកលែងធ្វើ; លែងប្រព្រឹត្ត :

ឈប់ កិរិយាសព្ទ

[ឈប់] chub

បង្អង់នៅស្ងៀម, លើកលែងធ្វើ; លែងប្រព្រឹត្ត :

ឈម

ឆ្ពោះមុខរកគ្នា, ឈ្ងោក ឬសម្លឹងឆ្ពោះទៅរកអ្វីមួយ :

ឈម កិរិយាសព្ទ

[ឈម] chhom

ឆ្ពោះមុខរកគ្នា, ឈ្ងោក ឬសម្លឹងឆ្ពោះទៅរកអ្វីមួយ :

ឈរ

អក្សរដែលមានតួរាងត្រង់ :

ឈរ កិរិយាសព្ទ ១)

[ឈ] chhor

ឋិតពេញជំហរ ជើងជាន់ត្រង់, ជាឈ្មោះឥរិយាបថមួយ ក្នុងឥរិយាបថទាំង ៤គឺ ដើរ, ឈរ, អង្គុយ, ដេក។

ឈរ កិរិយាសព្ទ ២)

[ឈ] chhor

ស្ថិតនៅ, នៅស្ដីទីរាជការ :

ឈរ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ឈ] chhor

នៅទ្រឹងមិនឡើងមិនចុះ, មិនគ្រាន់បើមិនរឹតឡើង (ជំងឺ) :

ឈរ គុ., ន. ៤)

[ឈ] chhor

អក្សរដែលមានតួរាងត្រង់ :

ឈរជើង

បោះទីតាំង ស្ថិតនៅ ឬគ្រប់គ្រងតំបន់ណាមួយ :

ឈរជើង កិរិយាសព្ទ

[ឈ-ជើង] chhocheung≈

បោះទីតាំង ស្ថិតនៅ ឬគ្រប់គ្រងតំបន់ណាមួយ :

ឈរឈ្មោះ

ដាក់ឈ្មោះជាបេក្ខជនឱ្យគេជ្រើសរើស :

ឈរឈ្មោះ កិរិយាសព្ទ

[ឈ-ឈ្មោះ] chhochhmoeah≈

ដាក់ឈ្មោះជាបេក្ខជនឱ្យគេជ្រើសរើស :

ឈាន

អានុភាព, អំណាច, តេជះនៃឈាន។

ឈាន កិរិយាសព្ទ

[ឈាន] chhean

លើកជើងដើរ, យាសជើងបោះជំហានទៅ :

ឈាន នាម

[ឈាន] chhean

ការសម្លឹងអារម្មណ៍ ដែលជាអប្បនាសមាធិ :

ឈាន នាម

[ឈាន-ចិត] chhean

ចិត្តដែលបានសម្រេចឈាន។

ឈាន នាម

[ឈាន-ផល់] chhean

ផលរបស់ឈាន, សេចក្ដីសម្រេចប្រយោជន៍ដែលកើតអំពីឈាន។

ឈាន នាម

[ឈាន-ពល់] chhean

កម្លាំងនៃឈាន។

ឈាន នាម

[ឈាន-រឹត] chhean

ឫទ្ធិនៃឈាន, ឫទ្ធិដែលកើតអំពីឈាន។

ឈាន នាម

[ឈាន-សុក] chhean

សុខដែលកើតអំពីឈាន។

ឈាន នាម

[ឈា-នា-នុ-ភាប] chhean

អានុភាព, អំណាច, តេជះនៃឈាន។

ឈាន—

(ម.ព. ឈាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឈាន— នាម

[ឈា-នៈ—] chheaneak—≈

(ម.ព. ឈាន) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ឈាបនកិច្ច

ការដុតសាកសព; ពាក្យនេះសម្រាប់ប្រើជាសាធារណៈ មិនចំពោះបុគ្គល។ មានន័យឱ្យប្រើតាមលំដាប់ជនខ្ពស់, កណ្ដាល, ទាប ដូច្នេះគឺ សម្រាប់ព្រះបរមសពនៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ សម្ដេចព្រះវររាជជននី, សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី, ព្រះសពសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ, ព្រះអង្គម្ចាស់, អ្នកអង្គម្ចាស់ ហៅថា ថ្វាយព្រ

ឈាបនកិច្ច នាម

[ឈា-ប៉ៈ-ណៈ-កិច] chheabonokech

ការដុតសាកសព; ពាក្យនេះសម្រាប់ប្រើជាសាធារណៈ មិនចំពោះបុគ្គល។ មានន័យឱ្យប្រើតាមលំដាប់ជនខ្ពស់, កណ្ដាល, ទាប ដូច្នេះគឺ សម្រាប់ព្រះបរមសពនៃក្សត្រទ្រង់រាជ្យ សម្ដេចព្រះវររាជជននី, សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសី, ព្រះសពសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ, ព្រះអង្គម្ចាស់, អ្នកអង្គម្ចាស់ ហៅថា ថ្វាយព្រ

ឈាបនដ្ឋាន

ទីសម្រាប់ធ្វើឈាបនកិច្ច, កន្លែងរំលាយសព :

ឈាបនដ្ឋាន នាម

[ឈា-ប៉ៈ-ណាត់-ឋាន] chheabonodthan

ទីសម្រាប់ធ្វើឈាបនកិច្ច, កន្លែងរំលាយសព :

ឈាម

(សំនួន.) អ្នកមានបុណ្យសំណាងល្អដែលបានទទួលលាភសក្ការៈណាមួយដោយមិននឹកស្មានដល់ :

ឈាម នាម

[ឈាម] chheam

អាការៈរាវ (ធាតុទឹក) សម្បុរក្រហម ជ្រួតជ្រាបសព្វសរសៃក្នុងសព៌ាង្គកាយ។

ឈាម នាម

[ឈាម-ស្រែក-ស្បែក-ហៅ] chheam

(សំនួន.) ផលអាក្រក់ ឬទណ្ឌកម្មដែលទទួលបានពីអំពើឃោរឃៅ យង់ឃ្នង កាចសាហាវដែលខ្លួនបានប្រព្រឹត្ត :

ឈាម នាម

[ឈាម-អន់-ដែត] chheam

(សំនួន.) អ្នកមានបុណ្យសំណាងល្អដែលបានទទួលលាភសក្ការៈណាមួយដោយមិននឹកស្មានដល់ :

ឈាមខ្មៅ

(កសិ.) ជំងឺបង្កឡើងដោយបាក់តេរី បាក់ស៊ីលូសអង់ត្រាក់ស៊ីស បណ្ដាលឱ្យសត្វងាប់មានអត្រាខ្ពស់ ដោយអាការៈហើមពោះ មិនស៊ីស្មៅដូចប្រក្រតី និងមានចេញឈាមតាមមាត់ ច្រមុះ និងរន្ធគូថ ក្រោយពេលវាងាប់ :

ឈាមខ្មៅ គុណនាម

[ឈាម-ខ្មៅ] chheamkhmov≈

(ព.ប្រ.) ដែលមានចិត្តអាក្រក់ ក្បត់ ទុយ៌ស :

ឈាមខ្មៅ នាម

[ឈាម-ខ្មៅ] chheamkhmov≈

(កសិ.) ជំងឺបង្កឡើងដោយបាក់តេរី បាក់ស៊ីលូសអង់ត្រាក់ស៊ីស បណ្ដាលឱ្យសត្វងាប់មានអត្រាខ្ពស់ ដោយអាការៈហើមពោះ មិនស៊ីស្មៅដូចប្រក្រតី និងមានចេញឈាមតាមមាត់ ច្រមុះ និងរន្ធគូថ ក្រោយពេលវាងាប់ :

ឈាមច្រមុះ

លោហិតហូរចេញពីច្រមុះដោយសារប៉ះទង្គិចនឹងអ្វីមួយ គេវាយ ឬដោយអាការៈនៃជំងឺ :

ឈាមច្រមុះ នាម

[ឈាម-ច្រ-ម៉ុះ] chheamchromoah≈

លោហិតហូរចេញពីច្រមុះដោយសារប៉ះទង្គិចនឹងអ្វីមួយ គេវាយ ឬដោយអាការៈនៃជំងឺ :

ឈាមជ័រ

ជាតិកំណើត, ត្រកូល :

ឈាមជ័រ នាម ១)

[ឈាម-ជ័រ] chheamchro≈

ពាក្យប្រើសម្គាល់សម្បុរស្បែកឬឈាម, សាច់ឈាម :

ឈាមជ័រ នាម ២)

[ឈាម-ជ័រ] chheamchro≈

ជាតិកំណើត, ត្រកូល :

ឈាមរាវ

(វេជ្ជ.) ជំងឺមួយប្រភេទដែលឈាមក្រកក។ វាកើតឡើងពីការខ្វះខាតចំនួននៃ Clotting Factor ដែលជាប្រូតេអ៊ីនធ្វើឱ្យឈាមកក :

ឈាមរាវ គុណនាម

[ឈាម-រាវ] chheamreav≈

ដែលខ្ចីគំនិតធ្វើអ្វីៗមិនគិតត្រូវខុស, ព្រហើនកោងកាច, ឈ្លានពាន ឥតមានសេចក្ដីគោរព, លុះក្នុងសន្ទុះចិត្ត :

ឈាមរាវ នាម

[ឈាម-រាវ] chheamreav≈

(វេជ្ជ.) ជំងឺមួយប្រភេទដែលឈាមក្រកក។ វាកើតឡើងពីការខ្វះខាតចំនួននៃ Clotting Factor ដែលជាប្រូតេអ៊ីនធ្វើឱ្យឈាមកក :

ឈាវ

ដែលរង្វើល, មួយៗ, ល្បោះៗ, មួយដងមួយកាល :

ឈាវ គុ.កិ., គុ.

[ឈាវ] chheav

ដែលរង្វើល, មួយៗ, ល្បោះៗ, មួយដងមួយកាល :

ឈិង

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងមួយប្រភេទក្នុងវង់ភ្លេងខ្សែ :

ឈិង នាម

[ឈិង] chhing

ឈ្មោះគ្រឿងភ្លេងមួយប្រភេទក្នុងវង់ភ្លេងខ្សែ :

ឈីកាណូ

ជនជាតិភាគតិចដែលរស់នៅលើទឹកដីសហរដ្ឋអាម៉េរិក។ ជនជាតិនេះមានប្រភពដើមមកពីប្រទេសម៉ិកស៊ិកនិងអាម៉េរិកឡាទីន។

ឈីកាណូ នាម

[ឈី-កា-ណូ] chhikanou≈

ជនជាតិភាគតិចដែលរស់នៅលើទឹកដីសហរដ្ឋអាម៉េរិក។ ជនជាតិនេះមានប្រភពដើមមកពីប្រទេសម៉ិកស៊ិកនិងអាម៉េរិកឡាទីន។

ឈីប

(ប.ព.) ឈីបឬមីក្រូឈីប ដែលអាចដោតចូលទៅក្នុងកុំព្យូទ័រដើម្បីផ្ដល់ជាមេម៉ូរីបន្ថែម។

ឈីប នាម

[ឈីប] chhib≈

(រូប.) ក្រាមស៊ីលីស្យូមស្តើងតូចៗ ដែលនៅលើនោះមានសៀគ្វីជាច្រើនជាមួយនឹងសមាសភាគរាប់រយពាន់។

ឈីប នាម

[ឈីប-មេ-ម៉ូ-រី] chhibmemouri≈

(ប.ព.) ឈីបឬមីក្រូឈីប ដែលអាចដោតចូលទៅក្នុងកុំព្យូទ័រដើម្បីផ្ដល់ជាមេម៉ូរីបន្ថែម។

ឈីស

ឈ្មោះអាហារមួយប្រភេទធ្វើពីទឹកដោះ (គោ) មានសភាពទន់ឬរឹង ហើយតាមធម្មតាមានពណ៌សឬលឿង :

ឈីស នាម

[ឈីស] chhis≈

ឈ្មោះអាហារមួយប្រភេទធ្វើពីទឹកដោះ (គោ) មានសភាពទន់ឬរឹង ហើយតាមធម្មតាមានពណ៌សឬលឿង :

ឈឹង

តុទាបមានសណ្ឋានទ្រវែងឬបួនជ្រុង :

ឈឹង គុណនាម

[ឈឹង] chhueng

សូន្យសូរសព្ទ, ស្ងប់ស្ងាត់, ជ្រៀប, ជ្រងំ :

ឈឹង នាម

[ឈឹង] chhueng

តុទាបមានសណ្ឋានទ្រវែងឬបួនជ្រុង :

ឈឹប

សូរសំឡេងឮដោយចាក់នឹងស្នឬច្បូកជាដើម :

ឈឹប ឧទានសព្ទ

[ឈឹប] chhueb

សូរសំឡេងឮដោយចាក់នឹងស្នឬច្បូកជាដើម :

ឈឺ

យកអាសា, ជួយធ្វើកិច្ចការ, ជួយដោះទុក្ខធុរៈផ្សេងៗ :

ឈឺ កិរិយាសព្ទ

[ឈឺ] chir

ចាប់ជំងឺ, ទទួលរងជំងឺ :

ឈឺ គុណនាម

[ឈឺ] chir

ដែលមានជំងឺ :

ឈឺ កិរិយាសព្ទ ១)

[ឈឺ-ចាប់] chir

ចុកចាប់ ពើតផ្សាដោយប៉ះទង្គិច មុត ដាច់រលាត់លើរាងកាយ :

ឈឺ កិរិយាសព្ទ ២)

[ឈឺ-ចាប់] chir

តូចចិត្ត ចុកចាប់ក្នុងចិត្តដោយទទួលរងឥទ្ធិពលពីបញ្ហាអ្វីមួយ :

ឈឺ កិរិយាសព្ទ

[ឈឺ-ចិត] chir

ក្ដៅចិត្តហាក់ដូចជាពើតចាប់ឈឺផ្សា :

ឈឺ កិរិយាសព្ទ

[ឈឺ-ឆ្អាល] chir

យកអាសា, ជួយធ្វើកិច្ចការ, ជួយដោះទុក្ខធុរៈផ្សេងៗ :

ឈឺក្បាល

(សំនួន.) មានរឿងរ៉ាវស្មុគ្រស្មាញខ្លាំង :

ឈឺក្បាល ន., កិ. ១)

[ឈឺ-ក្បាល] chheukbal≈

អាការៈដែលឈឺចាប់ក្នុងក្បាលបណ្ដាលមកពីមូលហេតុច្រើនយ៉ាង ពេលខ្លះមិនអាចរកមូលហេតុឃើញក៏មាន :

ឈឺក្បាល កិរិយាសព្ទ ២)

[ឈឺ-ក្បាល] chheukbal≈

(សំនួន.) មានរឿងរ៉ាវស្មុគ្រស្មាញខ្លាំង :

ឈឺសន្លាក់

ជំងឺដែលបង្កការឈឺចុកចាប់ក្នុងសន្លាក់ :

ឈឺសន្លាក់ នាម

[ឈឺ-សន់-ឡាក់] chheusnolak≈

ជំងឺដែលបង្កការឈឺចុកចាប់ក្នុងសន្លាក់ :

ឈុត

រឿងមួយៗ ឬសង្កាត់រឿងមួយៗ :

ឈុត នាម

[ឈុត] chhut

ពាក្យសម្រាប់ប្រើហៅរបស់ដែលប្រមូលរួមចូលជាពួកមួយ, ជា ១គ្រឿង :

ឈុត នាម

[ឈុត] chhut

រឿងមួយៗ ឬសង្កាត់រឿងមួយៗ :

ឈូ

សូរសន្ធឹកទឹកហូរខ្លាំង ឬសន្ធឹកភ្លៀងធំជាដើម។

ឈូ គុណកិរិយា

[ឈូ] chhu

កងរំពង, អ៊ូ :

ឈូ ឧទានសព្ទ

[ឈូ] chhu

សូរសន្ធឹកទឹកហូរខ្លាំង ឬសន្ធឹកភ្លៀងធំជាដើម។

ឈូក

ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងខេត្តកំពត :

ឈូក នាម

[ឈូក] chhuk

ជលជាតិពួកមួយ ដើមរឹងមានបន្លា, ស្លឹកធំកំពាង, ផ្កាប្រើជាគ្រឿងបូជា, ក្រអៅនិងមើមប្រើជាអាហារបានច្រើនយ៉ាង, បុកត្រងច្រោះយកម្សៅក៏បាន, ផ្លែប្រើជាអាហារតាមខ្ចីតាមចាស់, ដាំក្នុងស្រះ, ត្រពាំង, បឹង ងាយកើត ដុះសាយឆាប់រហ័ស :

ឈូក នាម

[ឈូក] chhuk

ឈ្មោះស្រុកមួយក្នុងខេត្តកំពត :

ឈូករ័ត្ន

រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ សម្បូរជាតិប្រេងមានផ្កាធំរាងមូលត្របកខាងក្រៅពណ៌លឿង។ គ្រាប់វាត្រូវបានគេចម្រាញ់យកប្រេងប្រើជា អាហារ ឱសថ និងគ្រឿងសម្អាង :

ឈូករ័ត្ន នាម

[ឈូក-រ័ត] chhukrta≈

រុក្ខជាតិមួយប្រភេទ សម្បូរជាតិប្រេងមានផ្កាធំរាងមូលត្របកខាងក្រៅពណ៌លឿង។ គ្រាប់វាត្រូវបានគេចម្រាញ់យកប្រេងប្រើជា អាហារ ឱសថ និងគ្រឿងសម្អាង :

ឈូង

ល្បែងប្រជាប្រិយដែលគេលេងដោយប្រើឈូងសម្រាប់បោះឬចោល :

ឈូង នាម

[ឈូង] chhung

ញោចសមុទ្រ, ទន្លេ, ស្ទឹង បឹង ដែលជាញកជាកៀនចូលក្នុងច្រាំង; ចំណែករបស់សមុទ្រដែលលយចូលក្នុងផ្ទៃទ្វីបនិងមានផ្ទៃធំទូលាយ :

ឈូង នាម ១)

[ឈូង] chhung

រមូរសំពត់ដែលចងក្របួចចុងសម្រាប់កាន់បោះ ឬចោលក្នុងល្បែងឈូង :

ឈូង នាម ២)

[ឈូង] chhung

ល្បែងប្រជាប្រិយដែលគេលេងដោយប្រើឈូងសម្រាប់បោះឬចោល :

ឈូច

សូរសំឡេងលាន់ឮឡើងព្រមនឹងម្រាមដៃដែលលូកចាក់អវយវៈគេលេងជាល្បែង :

ឈូច ឧទានសព្ទ

[ឈូច] chhuch

សូរសំឡេងលាន់ឮឡើងព្រមនឹងម្រាមដៃដែលលូកចាក់អវយវៈគេលេងជាល្បែង :

ឈូឆរ

អ៊ូអរ :

ឈូឆរ គុណកិរិយា

[ឈូ-ឆ] chhuchhor

អ៊ូអរ :

ឈូឈី

ឈ្មោះសម្លទឹកខាប់មួយប្រភេទស្រដៀងនឹងសម្លការី។

ឈូឈី នាម

[ឈូ-ឈី] chhuchhi

ឈ្មោះសម្លទឹកខាប់មួយប្រភេទស្រដៀងនឹងសម្លការី។

ឈូស

ចូកកំសុលនឹងជើង :

ឈូស កិរិយាសព្ទ

[ឈូស] chhus

ចាំង ជម្រះដោយដែកឈូស :

ឈូស កិរិយាសព្ទ

[ឈូស] chhus

ចូកកំសុលនឹងជើង :

ឈើ

អនុបាទិន្នកៈពួកមួយ មានច្រើនប្រភេទ ជាពួកធាតុរឹង ដុះលូតលាស់អាស្រ័យឫសដែលចាក់ចុះស្រូបយករសជាតិផែនដី ទុកដូចជាអាហារឱ្យចម្រើនសាច់ដើម មែក សម្បក ស្លឹកផ្កា ផ្លែ, ជាធាតុមានប្រយោជន៍យ៉ាងធំដល់ពួកមនុស្ស ...។