វចនានុក្រមខ្មែរ

ឈើ នាម

[ឈើ] chher

អនុបាទិន្នកៈពួកមួយ មានច្រើនប្រភេទ ជាពួកធាតុរឹង ដុះលូតលាស់អាស្រ័យឫសដែលចាក់ចុះស្រូបយករសជាតិផែនដី ទុកដូចជាអាហារឱ្យចម្រើនសាច់ដើម មែក សម្បក ស្លឹកផ្កា ផ្លែ, ជាធាតុមានប្រយោជន៍យ៉ាងធំដល់ពួកមនុស្ស ...។

ឈើកង់

ឈើហុបមានបណ្ដោយប្រវែងពី ១ម៉ែត្រ ទៅដល់ ៥ម៉ែត្រ (ហៅតាមទម្លាប់អ្នកស្រុក)។

ឈើកង់ នាម

[ឈើ-កង់] chhaukang

ឈើហុបមានបណ្ដោយប្រវែងពី ១ម៉ែត្រ ទៅដល់ ៥ម៉ែត្រ (ហៅតាមទម្លាប់អ្នកស្រុក)។

ឈើកូត

ឈើឬឫស្សីសម្រាប់កូតអ្វីៗ មានសម្បារចេកនិងអំបោះជាដើម។

ឈើកូត នាម

[ឈើ-កូត] chhaukout

ឈើឬឫស្សីសម្រាប់កូតអ្វីៗ មានសម្បារចេកនិងអំបោះជាដើម។

ឈើកែវ

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានសាច់រឹងស្និទ្ធ សម្បុរសស្រដៀងនឹងសាច់ភ្លុក។

ឈើកែវ នាម

[ឈើ-កែវ] chhaukaev

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានសាច់រឹងស្និទ្ធ សម្បុរសស្រដៀងនឹងសាច់ភ្លុក។

ឈើខ្មៅ នាម

[ឈើ-ខ្មៅ] chhaukhmoa

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានខ្លឹមខ្មៅរលើប។

ឈើគូស នាម

[ឈើ-គូស] chhaukus

ប្រដាប់សម្រាប់គូសយកភ្លើង :

ឈើចាក់ធ្មេញ

ចម្រៀកឈើតូចៗ សម្រាប់ចាក់ឆ្កឹះឱ្យអស់មន្ទិលដែលជាប់នៅចន្លោះធ្មេញ។

ឈើចាក់ធ្មេញ នាម

[ឈើ-ចាក់-ធ្មេញ] cherjakthmenh

ចម្រៀកឈើតូចៗ សម្រាប់ចាក់ឆ្កឹះឱ្យអស់មន្ទិលដែលជាប់នៅចន្លោះធ្មេញ។

ឈើមានចម្ពាមដែកឬស្ពាន់ដាក់នៅគល់ឬឥតចម្ពាមក៏បាន សម្រាប់កាន់ច្រត់ទប់អត្តភាព; ក្នុងវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា មានពុទ្ធានុញ្ញាតឱ្យប្រើបានចំពោះតែភិក្ខុមានជំងឺ ដែលខានកាន់ឈើច្រត់មិនអាចនឹងដើរបាន, ខ្នាតឈើច្រត់នោះយ៉ាងវែងបានត្រឹមតែប្រវែង ៤ហត្ថ, ត្រូវឱ្យមានអនុញ្ញាតអំពីជំនុំសង្ឃ

ឈើច្រត់ នាម

[ឈើ-ច្រត់] chhauchrot

ឈើមានចម្ពាមដែកឬស្ពាន់ដាក់នៅគល់ឬឥតចម្ពាមក៏បាន សម្រាប់កាន់ច្រត់ទប់អត្តភាព; ក្នុងវិន័យខាងព្រះពុទ្ធសាសនា មានពុទ្ធានុញ្ញាតឱ្យប្រើបានចំពោះតែភិក្ខុមានជំងឺ ដែលខានកាន់ឈើច្រត់មិនអាចនឹងដើរបាន, ខ្នាតឈើច្រត់នោះយ៉ាងវែងបានត្រឹមតែប្រវែង ៤ហត្ថ, ត្រូវឱ្យមានអនុញ្ញាតអំពីជំនុំសង្ឃ

ឈើច្រាន

ឈើឬឫស្សីស្រួចខ្លី សម្រាប់បុះដីរាស់ដែលរឹងឱ្យមុតជារណ្ដៅតូចហើយស្ទូងស្រូវ (អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅ ឈើជូន)។

ឈើច្រាន នាម

[ឈើ-ច្រាន] chhauchran

ឈើឬឫស្សីស្រួចខ្លី សម្រាប់បុះដីរាស់ដែលរឹងឱ្យមុតជារណ្ដៅតូចហើយស្ទូងស្រូវ (អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅ ឈើជូន)។

ឈើជ្រែង

ឈើសម្រាប់ទល់ជ្រែងឬឈើដែលទល់ទប់, ជ្រែងអ្វីៗកុំឱ្យទ្រេតកុំឱ្យរលំ។

ឈើជ្រែង នាម

[ឈើ-ជ្រែង] chhauchreaeng

ឈើសម្រាប់ទល់ជ្រែងឬឈើដែលទល់ទប់, ជ្រែងអ្វីៗកុំឱ្យទ្រេតកុំឱ្យរលំ។

ឈើឈ្នាន់

ឈើសម្រាប់ជាន់ឱ្យតង្ករបើកបិទ (គ្រឿងតម្បាញ)។

ឈើឈ្នាន់ នាម

[ឈើ-ឈ្នាន់] chhauchhnean

ឈើសម្រាប់ជាន់ឱ្យតង្ករបើកបិទ (គ្រឿងតម្បាញ)។

ឈើត្រង់

សម្ដីក្លាយមកពីពាក្យ ចត្រង្គ។

ឈើត្រង់ នាម

[ឈើ-ត្រង់] chhautrang

សម្ដីក្លាយមកពីពាក្យ ចត្រង្គ។

ឈើទាល

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានជ័រសម្រាប់ធ្វើចន្លុះឬលាប, បិទ, ពរទូកជាដើម; ឯខ្លឹមសម្រាប់ជាគ្រឿងទព្វសម្ភារៈផ្សេងៗ, ជាឈើមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ក្នុងកម្ពុជប្រទេស។

ឈើទាល នាម

[ឈើ-ទាល] chhauteal

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទមានជ័រសម្រាប់ធ្វើចន្លុះឬលាប, បិទ, ពរទូកជាដើម; ឯខ្លឹមសម្រាប់ជាគ្រឿងទព្វសម្ភារៈផ្សេងៗ, ជាឈើមានប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ក្នុងកម្ពុជប្រទេស។

ឈើទាលត្រាញ់

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទទៀត ដើមមូលស្រលួតត្រង់ ដុះបែកជាគុម្ព (អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅ ដើមរបុកជាស)។

ឈើទាលត្រាញ់ នាម

[ឈើ-ទាល-ត្រាញ់] chhautealtranh

ឈើធំមួយប្រភេទ ច្រើនមានតែនៅក្នុងព្រៃរបោះជិតភ្នំ។

ឈើទាលត្រាញ់ នាម

[ឈើ-ទាល-ត្រាញ់] chhautealtranh

ឈ្មោះឈើតូចមួយប្រភេទទៀត ដើមមូលស្រលួតត្រង់ ដុះបែកជាគុម្ព (អ្នកស្រុកខ្លះ ហៅ ដើមរបុកជាស)។

ឈើបុក

ឈើមូលវែងស្រួចសម្រាប់បុកឬបុះឱ្យមានជារណ្ដៅតូចៗ ហើយដាក់ដាំគ្រាប់ពោត, គ្រាប់សណ្ដែកជាដើម។

ឈើបុក នាម

[ឈើ-បុក] chhaubok

ឈើមូលវែងស្រួចសម្រាប់បុកឬបុះឱ្យមានជារណ្ដៅតូចៗ ហើយដាក់ដាំគ្រាប់ពោត, គ្រាប់សណ្ដែកជាដើម។

ឈើបុះ

(ម.ព. ឈើបុក)។

ឈើបុះ នាម

[ឈើ-បុះ] chheuboah≈

(ម.ព. ឈើបុក)។

ឈើផ្ដេក

ឈើឬឫស្សីវែងសម្រាប់សង្កត់ផ្ដេកគុម្ពស្រូវទុំឱ្យដួលរាបរគេនដើម្បីឱ្យស្រួលច្រូត។

ឈើផ្ដេក នាម

[ឈើ-ផ្ដេក] chhauphdek

ឈើឬឫស្សីវែងសម្រាប់សង្កត់ផ្ដេកគុម្ពស្រូវទុំឱ្យដួលរាបរគេនដើម្បីឱ្យស្រួលច្រូត។

ឈើភ្លើង

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានធាតុក្ដៅច្រើន, គេច្រើននិយមធ្វើជាថ្នាំកែរោគ។

ឈើភ្លើង នាម

[ឈើ-ភ្លើង] chhauphlaung

ឈ្មោះឈើមួយប្រភេទ មានធាតុក្ដៅច្រើន, គេច្រើននិយមធ្វើជាថ្នាំកែរោគ។

ឈើរា

ឈើដែលចងបន្តោកតង្ករ (គ្រឿងតម្បាញ)។

ឈើរា នាម

[ឈើ-រា] chhaurea

ឈើដែលចងបន្តោកតង្ករ (គ្រឿងតម្បាញ)។

ឈើរឹត

ឈើដែលចងពីចុងកីមកភ្ជាប់នឹងថ្ដោកក្ដារសម្រាប់រឹតអន្ទងតម្បាញ។

ឈើរឹត នាម

[ឈើ-រឹត] chhauruet

ឈើដែលចងពីចុងកីមកភ្ជាប់នឹងថ្ដោកក្ដារសម្រាប់រឹតអន្ទងតម្បាញ។

ឈើរុញ

(ម.ព. របុញ)។

ឈើរុញ នាម

[ឈើ-រុញ] chheurunh≈

(ម.ព. របុញ)។

ឈើសូល នាម

[ឈើ-សូល] chhausoul

ឈើស្រួចសម្រាប់ចាក់រុកគាស់ឆ្កឹះទាត់ប្រមៀលប្រមូលសាកសព ដែលធ្វើឈាបនកិច្ច ឱ្យស្រួលឆាប់ឆេះសុស (ហៅតាមទម្លាប់ស្រុកថា ឈើសូល៍ ក៏បាន)។

ឈើសូល៍

(ម.ព. ឈើសូល)។

ឈើសូល៍ នាម

[ឈើ-សូ] chheusou≈

(ម.ព. ឈើសូល)។

ឈើស្ដឹង

ឈើសម្រាប់សន្ធឹងសំពត់គ្រឿងប៉ាក់ជាដើម។

ឈើស្ដឹង នាម

[ឈើ-ស្ដឹង] chhausdoeng

ឈើសម្រាប់សន្ធឹងសំពត់គ្រឿងប៉ាក់ជាដើម។

ឈើស្ទន់

កំណាត់មែកឈើឬវល្លិស្រស់ជាដើម សម្រាប់ទំពាដុសឈ្លីជម្រះធ្មេញ (ហៅត្រឹមតែ ស្ទន់ ក៏បាន)។

ឈើស្ទន់ នាម

[ឈើ-ស្ទន់] chhaustan

កំណាត់មែកឈើឬវល្លិស្រស់ជាដើម សម្រាប់ទំពាដុសឈ្លីជម្រះធ្មេញ (ហៅត្រឹមតែ ស្ទន់ ក៏បាន)។

ឈើស្រួច

ឈើឬឫស្សីដែលគេបិតសម្រួចសម្រាប់រុកស្លឹកកណ្ដបឬភ្ជល់ជាដើមហើយដោតខ្នួច។

ឈើស្រួច នាម

[ឈើ-ស្រួច] chhausruoch

ឈើឬឫស្សីដែលគេបិតសម្រួចសម្រាប់រុកស្លឹកកណ្ដបឬភ្ជល់ជាដើមហើយដោតខ្នួច។

ឈើហុប

ឈើវែងមានទំហំដែលគេចាំងជា ៤ជ្រុង ឬអារបំបែកជា ៤ជ្រុង (ហៅត្រឹមតែ ហុប ក៏បាន)។

ឈើហុប នាម

[ឈើ-ហុប] chhauhob

ឈើវែងមានទំហំដែលគេចាំងជា ៤ជ្រុង ឬអារបំបែកជា ៤ជ្រុង (ហៅត្រឹមតែ ហុប ក៏បាន)។

ឈើអណ្ដោត

ឈើស្រួចប្រើជាអាវុធ សម្រាប់ដោតពិឃាតមនុស្សដែលមានទោសដល់ប្រហារជីវិត (មានប្រើតែក្នុងសម័យបុរាណរាជ្យពីដើម)។

ឈើអណ្ដោត នាម

[ឈើ-អន់-ដោត] chhauandaot

ឈើស្រួចប្រើជាអាវុធ សម្រាប់ដោតពិឃាតមនុស្សដែលមានទោសដល់ប្រហារជីវិត (មានប្រើតែក្នុងសម័យបុរាណរាជ្យពីដើម)។

ឈើអន្ទង

ឈើសម្រាប់អន្ទងសូត្រឬអំបោះ។

ឈើអន្ទង នាម

[ឈើ-អន់-ទង] chhauantong

ឈើសម្រាប់អន្ទងសូត្រឬអំបោះ។

ឈើអែម

ឈ្មោះឈើឬវល្លិដើមធំ សំបកមានរសផ្អែម សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំកែរោគឬផ្សំធ្វើជាដំបែ។

ឈើអែម នាម

[ឈើ-អែម] chhauaaem

ឈ្មោះឈើឬវល្លិដើមធំ សំបកមានរសផ្អែម សម្រាប់ប្រើជាថ្នាំកែរោគឬផ្សំធ្វើជាដំបែ។

ឈែត

ការសន្ទនាគ្នាលេងដោយប្រើអក្សរ សំឡេង... តាមរយៈបណ្ដាញកុំព្យូទ័រ បណ្ដាញសកល ឬ អ៊ីនធឺណិត។

ឈែត នាម

[ឈែត] chhet≈

ការសន្ទនាគ្នាលេងដោយប្រើអក្សរ សំឡេង... តាមរយៈបណ្ដាញកុំព្យូទ័រ បណ្ដាញសកល ឬ អ៊ីនធឺណិត។

ឈែល

ពាក្យអាសគ្រាមដែលជនអ្នកប្រឡែងគ្នាលេង ...ពោលសំដៅទៅរកអំពើ ...នោះ។

ឈែល កិ., គុ.កិ.

[ឈែល] chheael

ពន្លូចធ្លែល (ព.អា.)។

ឈែល នាម

[ឈែល] chheael

អំពើដែលធ្វើឈែល (ព.អា.)។

ឈែល ឧទានសព្ទ

[ឈែល] chheael

ពាក្យអាសគ្រាមដែលជនអ្នកប្រឡែងគ្នាលេង ...ពោលសំដៅទៅរកអំពើ ...នោះ។

ឈោង

លូកដៃយោកទាំងខ្លួន :

ឈោង កិរិយាសព្ទ

[ឈោង] chhoung

លូកដៃយោកទាំងខ្លួន :

ឈ្ងប់

ឈ្ងុយងំខ្លាំង។

ឈ្ងប់ គុ.កិ., គុ.

[ឈ្ងប់] chhngob

ដែលមានក្លិនក្រអូបងំឆ្អិត :

ឈ្ងប់ គុណនាម

[ឈ្ងុយ-ឈ្ងប់] chhngob

ឈ្ងុយងំខ្លាំង។

ឈ្ងប់ឈ្ងុយ

ស្វិតស្វាញ, ផ្ទៀងផ្ទាត់, ពិនិត្យពិច័យ :

ឈ្ងប់ឈ្ងុយ កិ., គុ.កិ.

[ឈ្ងប់-ឈ្ងុយ] chhngobchhnguy

ស្វិតស្វាញ, ផ្ទៀងផ្ទាត់, ពិនិត្យពិច័យ :

ឈ្ងុយ

មានក្លិនធុំផ្សាយអំពីវត្ថុអ្វីៗដែលលីង, ដុត, ឆ្អើរ, អាំង ដល់ឡើងសម្បុរកន្លាត :

ឈ្ងុយ គុ.កិ., គុ.

[ឈ្ងុយ] chhnguy

មានក្លិនធុំផ្សាយអំពីវត្ថុអ្វីៗដែលលីង, ដុត, ឆ្អើរ, អាំង ដល់ឡើងសម្បុរកន្លាត :

ឈ្ងៀម

មានក្លិនធុំផ្សាយពីអ្វីៗដែលខ្លោច :

ឈ្ងៀម គុ.កិ., គុ.

[ឈ្ងៀម] chhngiem

មានក្លិនធុំផ្សាយពីអ្វីៗដែលខ្លោច :

ឈ្ងោក

បង្អោន, បន្ទោរក្បាលទាំងខ្លួនទៅមុខ :

ឈ្ងោក កិរិយាសព្ទ

[ឈ្ងោក] chhngouk

បង្អោន, បន្ទោរក្បាលទាំងខ្លួនទៅមុខ :

ឈ្នក់

ប្រដាប់នេសាទមច្ឆជាតិមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូចថ្នង មានចំពាស់ ៤មានដង ១។

ឈ្នក់ នាម

[ឈ្នក់] chhnok

ប្រដាប់នេសាទមច្ឆជាតិមួយប្រភេទ មានសណ្ឋានដូចថ្នង មានចំពាស់ ៤មានដង ១។

ឈ្នប់

ឧបករណ៍ ឬអវយវៈសត្វសម្រាប់ជប់ :

ឈ្នប់ នាម

[ឈ្នប់] chhnba≈

ឧបករណ៍ ឬអវយវៈសត្វសម្រាប់ជប់ :

ឈ្នាង

ឈ្មោះប្រដាប់នេសាទមច្ឆជាតិ; ឈ្នាងមាន ៣ប្រភេទគឺ ឈ្នាងដង ធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមានដង ១មានកាំផងសម្រាប់ដួសដងកោយត្រីនៅទីទឹកជ្រៅ, ទឹកហូរ; ឈ្នាងដៃ ឬ ឈ្នាងជញ្ជាត់ ធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីសម្រាប់ដួសកោយ (ជញ្ជាត់) យកមច្ឆជាតិតូចៗ; ឈ្នាងត្រាំ ធ្វើដោយរនាបឫស្សី មានដង ២មានកាំផងសម្រាប់អូ

ឈ្នាង នាម

[ឈ្នាង] chhneang

ឈ្មោះប្រដាប់នេសាទមច្ឆជាតិ; ឈ្នាងមាន ៣ប្រភេទគឺ ឈ្នាងដង ធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីមានដង ១មានកាំផងសម្រាប់ដួសដងកោយត្រីនៅទីទឹកជ្រៅ, ទឹកហូរ; ឈ្នាងដៃ ឬ ឈ្នាងជញ្ជាត់ ធ្វើដោយបន្ទោះឫស្សីសម្រាប់ដួសកោយ (ជញ្ជាត់) យកមច្ឆជាតិតូចៗ; ឈ្នាងត្រាំ ធ្វើដោយរនាបឫស្សី មានដង ២មានកាំផងសម្រាប់អូ

ឈ្នានីស

អំពើច្រណែន ឫស្យា កាត់លាភ កាត់ប្រយោជន៍គេ :

ឈ្នានីស កិរិយាសព្ទ

[ឈ្នា-នីស] chhneanis

ច្រណែន ឫស្យា បង្ខាត កាត់លាភ កាត់ប្រយោជន៍គេ :

ឈ្នានីស នាម

[ឈ្នា-នីស] chhneanis

អំពើច្រណែន ឫស្យា កាត់លាភ កាត់ប្រយោជន៍គេ :

ឈ្នាន់

ប្រដាប់សម្រាប់ជាន់, សម្រាប់ទ្រជើង :

ឈ្នាន់ នាម

[ឈ្នាន់] chhnean

ប្រដាប់សម្រាប់ជាន់, សម្រាប់ទ្រជើង :

ឈ្នាប់

ឈ្នាប់ប្រើសម្រាប់ភ្ជាប់ធាតុពីរឬច្រើន ដែលធាតុទាំងនោះមានមុខងារដូចគ្នា ឬប្រភេទពាក្យដូចគ្នា ដោយមិនបណ្ដាលឱ្យធាតុណាមួយក្លាយជាធាតុរណបឡើយ :

ឈ្នាប់ នាម ១)

[ឈ្នាប់] chhneab≈

(ប.ព.) និមិត្តសញ្ញាមួយដែលតាងឱ្យផ្នែកដាច់ពីគ្នានៃរូប និង កំណត់ទីតាំងដែលត្រូវភ្ជាប់បន្ត។

ឈ្នាប់ នាម ២)

[ឈ្នាប់] chhneab≈

(រូប.) ឧបករណ៍ឬគ្រឿងមួយដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ផ្នែកភ្ជាប់សៀគ្វីអគ្គិសនីពីរឬច្រើនដទៃផ្សេងៗចូលគ្នា (ឧបករណ៍នៅខាងចុងនៃខ្សែ ដែលដោតទៅក្នុងរន្ធ ឬ អន្តរមុខក្នុងគោលបំណងភ្ជាប់ឧបករណ៍មួយទៅឧបករណ៍មួយទៀត)។