វចនានុក្រមខ្មែរ

ញ

ដែលមានសណ្ឋានដូចផ្លែ ញ :

ញ នាម

[ញ] nho≈

តួព្យញ្ជនៈទី១០នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៥ក្នុងវគ្គទី២។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [ ɲ] ជាព្យញ្ជនៈក្រអូម ខ្យល់ច្រមុះ សូរស្ទះ ឃោសៈ។

ញ នាម

[ញ] nho≈

ឈ្មោះឈើមានផ្លែប្រើជាថ្នាំឬជាអាហារ ស្លឹកក៏ប្រើជាអាហារបាន; ញមានពីរប្រភេទគឺ ញស្រុក មួយ, ញព្រៃ មួយ; ញព្រៃ នឹងប្រើផ្លែឬស្លឹកជាអាហារពុំបានទេ។

ញ គុណនាម

[ញ] nho≈

ដែលមានសណ្ឋានដូចផ្លែ ញ :

ញក នាម

[ញក] nhok

ទីដែលលយចេញទៅខាងក្រៅ :

ញក់

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ញី :

ញក់ បុព្វបទ

[ញក់] nhok

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ញី :

ញក់ញី

ញីរឿយៗ ញីហើយញីទៀត :

ញក់ញី កិ., គុ.កិ.

[ញក់-ញី] nhkanhi≈

ញីរឿយៗ ញីហើយញីទៀត :

ញច់

ញោច, ទច់ :

ញច់ កិ., គុ.កិ.

[ញច់] nhoch

ញោច, ទច់ :

ញញាក់

ដែលញ័រញាក់ទទ្រាក់ទទ្រើក។

ញញាក់ គុ.កិ., គុ.

[ញ-ញាក់] nhonheak

ដែលញ័រកន្ត្រាក់រឿយៗ, ញាក់រឿយៗ។

ញញាក់ គុណកិរិយា

[ញ-ញាក់-ញ-ញ័រ] nhonheak

ដែលញ័រញាក់ទទ្រាក់ទទ្រើក។

ញញិម

(ម.ព. ញញឹម)។

ញញិម កិរិយាសព្ទ

[ញ-ញិម] nhonhim

(ម.ព. ញញឹម)។

ញញី

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ញញ័រ :

ញញី បុព្វបទ

[ញ-ញី] nhonhi

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ញញ័រ :

ញញឹម

ដែលសើចបិទមាត់មិនចេញសំឡេង :

ញញឹម កិរិយាសព្ទ a

[ញ-ញឹម] nhonhoem≈

សើចបិទមាត់មិនចេញសំឡេង :

ញញឹម គុណនាម b

[ញ-ញឹម] nhonhoem≈

ដែលសើចបិទមាត់មិនចេញសំឡេង :

ញញួរ

ញញួរប្រើកម្លាំងខ្យល់ឬអគ្គិសនី សម្រាប់បុកបំបែកវត្ថុរឹង។ ឧបករណ៍នេះមានផ្លែរាងស្រួចសំប៉ែតភ្ជាប់ជាមួយម៉ូទ័រដែលមានកម្លាំងខ្លាំង :

ញញួរ នាម

[ញ-ញួ] nhonhuor

អន្លូងក្បាលស្វាតូចធ្វើដោយដែក ជាប្រដាប់សម្រាប់ជាងទង, ជាងដែក, ជាងឈើ។

ញញួរ នាម

[ញ-ញួ-បុក] nhonhuor

ញញួរប្រើកម្លាំងខ្យល់ឬអគ្គិសនី សម្រាប់បុកបំបែកវត្ថុរឹង។ ឧបករណ៍នេះមានផ្លែរាងស្រួចសំប៉ែតភ្ជាប់ជាមួយម៉ូទ័រដែលមានកម្លាំងខ្លាំង :

ញញើត

រួញរា, ស្ទាក់ស្ទើរ, ក្រែង :

ញញើត កិរិយាសព្ទ

[ញ-ញើត] nhonhaut

រួញរា, ស្ទាក់ស្ទើរ, ក្រែង :

ញញើម

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ញញើត :

ញញើម បុព្វបទ

[ញ-ញើម] nhonhaum

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ញញើត :

ញញែម

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ញញឹម :

ញញែម បុព្វបទ

[ញ-ញែម] nhonheaem

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ញញឹម :

ញញោច

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ញញាក់ :

ញញោច បុព្វបទ

[ញ-ញោច] nhonhouch

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំជាមួយនឹងពាក្យ ញញាក់ :

ញញ៉េះញញ៉ោះ

(ម.ព. រញ៉េះរញ៉ោះ)។

ញញ៉េះញញ៉ោះ កិរិយាសព្ទ

[ញ-ញ៉េះ-ញ-ញ៉ោះ] nhonheahnhonhaoah≈

(ម.ព. រញ៉េះរញ៉ោះ)។

ញញ័រ

(ម.ព. ញញាក់ញញ័រ ក្នុង ញញាក់)។

ញញ័រ គុ.កិ., គុ.

[ញ-ញ័រ] nhonhoar

ដែលញ័រទទ្រើកដោយរងា ឬ ដោយខ្លាច, ដោយជញ្ជួយ :

ញញ័រ គុណកិរិយា

[ញ-ញ័រ-ញ-ញាក់] nhonhoar

(ម.ព. ញញាក់ញញ័រ ក្នុង ញញាក់)។

ញត្តិ

សូត្រញត្តិក្នុងពិធីបំបួសកុលបុត្រដែលសន្មតនាមថានាគឱ្យទៅជាភិក្ខុ។

ញត្តិ នាម

[ញ៉័ត-តិ] ឬ [ញ៉័ត] nhotte

វាចាដែលភិក្ខុរូបណាមួយសូត្រប្រកាសឱ្យជំនុំសង្ឃដឹង គឺសម្ដីដែលភិក្ខុសូត្រផ្ដៀងជំនុំសង្ឃ ក្នុងការធ្វើសង្ឃកម្មដែលមានបង្គាប់ថា ត្រូវឱ្យផ្ដៀងជំនុំសង្ឃដែលមកប្រជុំក្នុងទីនោះជាមុន ទើបធ្វើបាន, ដើម្បីឱ្យដឹងថា សង្ឃកម្មនោះ ត្រឹមត្រូវតាមវិន័យហើយ ឬមានទាស់ខុសដោយហេតុណាមួយ (ពាក្យ

ញត្តិ នាម

[ញ៉័ត-កៈ-ឋិន] nhotte

សូត្រញត្តិក្នុងកិច្ចកឋិន។

ញត្តិ កិរិយាសព្ទ

[ញ៉័ត-នាក] nhotte

(ម.ព. សូត្រញត្តិនាគ)។

ញត្តិ នាម

[សូត-ញ៉ាត់-នាក] nhotte

សូត្រញត្តិក្នុងពិធីបំបួសកុលបុត្រដែលសន្មតនាមថានាគឱ្យទៅជាភិក្ខុ។

ញត្តិកម្ម

សង្ឃកម្មដែលមានតែញត្តិមិនបាច់មានអនុស្សាវនា។

ញត្តិកម្ម នាម

[ញ៉័ត-តិ-កាំ] nhottekamm

សង្ឃកម្មដែលមានតែញត្តិមិនបាច់មានអនុស្សាវនា។

ញត្តិចតុត្ថកម្ម

សង្ឃកម្មដែលមាន កម្មវាចា ៣ដង ជាគម្រប់ ៤ដងនឹង ញត្តិ គឺសង្ឃកម្មដែលភិក្ខុសូត្រញត្តិរួចហើយ មានសូត្រប្រកាសសេចក្ដីនោះ បញ្ជាក់ ៣ដងថែមទៀតដដែលៗ សម្រេចថាជាការត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដហើយ (ព.វិ.)។

ញត្តិចតុត្ថកម្ម នាម

[ញ៉័ត-តិ-ចៈ-តុត-ថៈ-កាំ] nhottechtotthkamm

សង្ឃកម្មដែលមាន កម្មវាចា ៣ដង ជាគម្រប់ ៤ដងនឹង ញត្តិ គឺសង្ឃកម្មដែលភិក្ខុសូត្រញត្តិរួចហើយ មានសូត្រប្រកាសសេចក្ដីនោះ បញ្ជាក់ ៣ដងថែមទៀតដដែលៗ សម្រេចថាជាការត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដហើយ (ព.វិ.)។

ញត្តិទុតិយកម្ម

សង្ឃកម្មដែលមាន កម្មវាចា ១លើក ជាគម្រប់២លើកនឹង ញត្តិ គឺសង្ឃកម្មដែលមាន ញត្តិ ១លើក កម្មវាចា ១លើក (ព.វិ.)។

ញត្តិទុតិយកម្ម នាម

[ញ៉័ត-តិ-ទុ-តិ-យ៉ៈ-កាំ] nhottetuteykamm

សង្ឃកម្មដែលមាន កម្មវាចា ១លើក ជាគម្រប់២លើកនឹង ញត្តិ គឺសង្ឃកម្មដែលមាន ញត្តិ ១លើក កម្មវាចា ១លើក (ព.វិ.)។

ញន

ខ្ទុត (ព.អា.)។

ញន កិរិយាសព្ទ

[ញន] nhon

ខ្ទុត (ព.អា.)។

ញបៗ

សន្សឹមៗ ព្រួញខ្លួនដោយខ្លាច ដោយញញើត :

ញបៗ គុណកិរិយា

[ញប-ញប] nhob

សន្សឹមៗ ព្រួញខ្លួនដោយខ្លាច ដោយញញើត :

ញយ

ច្រើនដង, ញឹកញយ។

ញយ គុណកិរិយា

[ញយ] nhoy

រឿយ :

ញយ គុណកិរិយា

[ញយ-ដង] nhoy

ច្រើនដង, ញឹកញយ។

ញល់

រុញ, រុក, ទល់បន្ថើរ, ស្រាលៗ។

ញល់ កិរិយាសព្ទ

[ញល់] nhol

រុញ, រុក, ទល់បន្ថើរ, ស្រាលៗ។

ញាក់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ញាក់] nheak

ទាញកន្ត្រាក់បំបែរ :

ញាក់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ញាក់] nheak

កម្រើកទទាក់, ញ័រទទាក់ :

ញាក់ កិរិយាសព្ទ ៣)

[ញាក់] nheak

ធ្វើឱ្យកម្រើកឃ្ញើច, ញោចឡើង :

ញាក់ កិរិយាសព្ទ ៤)

[ញាក់] nheak

(ព.ប្រ.) បំបែរឱ្យងាកតាម, នាំឱ្យតាម :

ញាក់ កិ., គុ.កិ.

[ញាក់-សាច់] nheak

(សំនួន.) កោតក្រែង ភ័យខ្លាចខ្លាំង រន្ធត់ខ្លាំង ជាដើម :

ញាណ

(ព្រះពុទ្ធ) ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវកិច្ចការអាថ៌កំបាំងជ្រាលជ្រៅផ្សេងៗ ដោយព្រះប្រាជ្ញា។ គេតែងប្រើពាក្យ ទ្រង់ញាណ នេះ ក្នុងការស្ដីបន្ទោសគ្នីគ្នាថា :

ញាណ នាម ១)

[ញាន] nhean

សេចក្ដីដឹង, ប្រាជ្ញា ...។

ញាណ នាម ២)

[ញាន] nhean

(ទស្សនៈ.) សភាពនៃការដឹងខ្លួន ការស្គាល់ ការយល់ ការចេះ និងការដឹងពីអ្វីមួយដែលកំពុងកើតឡើងនៅជុំវិញខ្លួនយើង។ ម្យ៉ាងទៀត ញាណ គឺជាសភាពរបស់ចិត្ត ដូចជា ការឈឺចាប់ វេទនារម្មណ៍ គំនិត និងការយល់ដឹងខាងផ្លូវចិត្តផ្សេងៗទៀត។

ញាណ នាម

[ញាន-កោ-សល់] nhean

ឋានន្តរស័ក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ចត្វាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ញាណ នាម

[ញាន-ទ័ស-សៈ-ណៈ] nhean

ប្រាជ្ញាដែលដឹង ដែលឃើញនូវសេចក្ដីពិត ដូចឃើញច្បាស់នូវសេចក្ដីមិនទៀងនៃរូបកាយជាដើម; បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ គឺប្រាជ្ញាសម្រាប់ពិចារណានូវសង្ខា ...។

ញាណ នាម

[ញាន-ទ័ស-សៈ-ណៈ] nhean

(ម.ព. ញាណទស្សន)។

ញាណ នាម

[ញា-ណ័ប-ប៉ៈ-ភាស] nhean

ពន្លឺនៃសេចក្ដីដឹង គឺការយល់ភ្លឺឆ្លុះព្រោងមិនទើសគំនិត។

ញាណ នាម

[ញាន-ល័ក-ខៈ-ណៈ] nhean

លក្ខណៈនៃញាណ គឺគ្រឿងសម្គាល់របស់សេចក្ដីដឹង, ភ័ស្តុតាងដែលសម្ដែងឱ្យដឹងនូវហេតុការណ៍អំពីមុន ...។

ញាណ នាម

[ញាន-ល័ក-ខៈ-ណៈ] nhean

(ម.ព. ញាណលក្ខណ)។

ញាណ នាម

[ញាន-វង់] nhean

ឋានន្តរជាសមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈសម្រាប់ត្រី ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ញាណ នាម

[ញាន-វិប-ប៉ៈ-យុត] nhean

ចិត្តដែលប្រាសចាកសេចក្ដីដឹង; ចិត្តដែលមានតែជំនឿឥតសេចក្ដីដឹងការខុសឬត្រូវឡើយ :

ញាណ នាម

[ញាន-ស័ម-ប៉ៈ-យុត] nhean

ចិត្តដែលប្រកបដោយសេចក្ដីដឹង; ចិត្តដែលប្រកបដោយប្រាជ្ញា គឺចិត្តដែលមានជំនឿព្រមទាំងប្រាជ្ញាក៏មានផង :

ញាណ នាម

[ញាន-សំ-ភា] nhean

ការសន្សំប្រមូល, រួបរួមសេចក្ដីដឹងទុកឱ្យមានច្រើន។

ញាណ នាម

[ញាន-សា-ស្ត្រៈ] ឬ [ញាន-សាស] nhean

ក្បួនសម្រាប់ទាយ, ក្បួនព្យាករណ៍។

ញាណ នាម

[ទ្រង់-ញាន] nhean

(ព្រះពុទ្ធ) ទ្រង់ជ្រាបច្បាស់នូវកិច្ចការអាថ៌កំបាំងជ្រាលជ្រៅផ្សេងៗ ដោយព្រះប្រាជ្ញា។ គេតែងប្រើពាក្យ ទ្រង់ញាណ នេះ ក្នុងការស្ដីបន្ទោសគ្នីគ្នាថា :

ញាណី

អ្នកមានសេចក្ដីដឹង, អ្នកឈ្លាសវៃ, ដែលមានប្រាជ្ញាវាងវៃ (អ្នកប្រាជ្ញ)។

ញាណី គុ., ន.

[ញា-ណី] nheanei

អ្នកមានសេចក្ដីដឹង, អ្នកឈ្លាសវៃ, ដែលមានប្រាជ្ញាវាងវៃ (អ្នកប្រាជ្ញ)។

ញាណ—

(ម.ព. ញាណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ញាណ— គុ., ន.

[ញា-ណៈ] nheanak≈

(ម.ព. ញាណ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ញាតកា

ពួកញាតិ។

ញាតកា នាម

[ញា-តៈ-កា] nheataka

ពួកញាតិ។

ញាតស្បាត

(ម.ព. ញៀតស្បាត)។

ញាតស្បាត គុ., ន.

[ញាត-ស្បាត] nheatsbat

(ម.ព. ញៀតស្បាត)។

ញាតា

អ្នកដឹង (អ្នកប្រាជ្ញ)។

ញាតា នាម

[ញា-តា] nheata

អ្នកដឹង (អ្នកប្រាជ្ញ)។

ញាតិ

ញាតិដែលជាប់ខ្សែលោហិតជាមួយគ្នា ...។

ញាតិ នាម

[ញាត] nheat

អ្នកដែលរួមខ្សែលោហិតនឹងគ្នាខាងមាតាឬបិតា; ដែលហៅថា ញាតិ ៧សន្តាន ឬ ញាតិ ៧ជួរ នោះ តាមន័យក្នុងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា លោកឱ្យរាប់ថ្នាក់ខាងលើ ៣ជាន់ គឺថ្នាក់មាតាបិតា ១, ថ្នាក់ជីដូនជីតា ១, ថ្នាក់យាយទួតតាទួត ១; ថ្នាក់ខាងក្រោមខ្លួន ៣ជាន់ទៀត គឺថ្នាក់កូន ១, ថ្នាក់ចៅ ១, ថ្នាក់ចៅទួត

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-កាំ] nheat

កិច្ចការ, មុខការរបស់ញាតិ។

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-កិច] nheat

ការរវល់របស់ញាតិ។

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-គា-រៈ-វៈ] nheat

សេចក្ដីគោរពចំពោះញាតិ គឺសេចក្ដីយកចិត្តទុកដាក់ គួរសម, ឱនលំទោន, កោតខ្លាចញាតិតាមជាន់ តាមថ្នាក់។

ញាតិ នាម

[ញាត-ដោយ-ពន់] nheat

(ម.ព. ញាតិពន្ធ)។

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-ទា-យាត] nheat

ទ្រព្យសម្បាច់របស់ញាតិ; អ្នកដែលត្រូវទទួលទ្រព្យសម្បាច់របស់ញាតិ; កូនប្រុសស្រីរបស់ញាតិ។

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-ធ័រ] nheat

ធម៌របស់ញាតិ; សេចក្ដីសង្គ្រោះដល់ញាតិ :

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-ធី-ដា] nheat

កូនស្រីរបស់ញាតិ។

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-បុត] nheat

កូនប្រុសរបស់ញាតិ។

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-បុត] nheat

(ម.ព. ញាតិបុត្ត)។

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-ប្រែត] nheat

ប្រេតដែលជាញាតិ; ញាតិដែលចែកឋាន ទៅកាន់បរលោកហើយ :

ញាតិ នាម

[ញា-តិ-ពៈ-លី] nheat

ពលីការដែលគេធ្វើដល់ញាតិ, ការសង្គ្រោះញាតិ។