វចនានុក្រមខ្មែរ

ទ នាម

[ទ] to≈

តួព្យញ្ជនៈទី១៨នៃអក្ខរក្រមព្យញ្ជនៈខ្មែរ និងជាតួព្យញ្ជនៈទី៣ក្នុងវគ្គទី៤។ តួព្យញ្ជនៈនេះមានអក្ខរសូរអន្តរជាតិ [t] ជាព្យញ្ជនៈធ្មេញ ខ្យល់មាត់ សូរស្ទះ សិថិល អឃោសៈ។

ទ នាម ១)

[ទ] to≈

ប្រដាប់ធ្វើដោយឈើ, ឫស្សី ឬដោយស័ង្កសីជាដើម សម្រាប់រង សម្រាប់បង្ហូរទឹក :

ទ នាម ២)

[ទ] to≈

ធ្នារទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ពីអាកាស :

ទក គុណនាម

[ទក] tok

ដែលតាមធម្មតា តែងតែមានមួយគូពីកំណើត, ក៏បែរជាកើតមានតែមួយឬតែម្ខាងទៅវិញ :

ទកាស័យ

ដែលនៅអាស្រ័យក្នុងទឹក, ដែលមានទឹកជាលំនៅ :

ទកាស័យ គុណនាម

[ទៈ-កា-សៃ] tokasai

ដែលនៅអាស្រ័យក្នុងទឹក, ដែលមានទឹកជាលំនៅ :

ទក់

(ព.ប្រ.) ដែលចេះតែទៅផ្ទះគេឬទីធ្វើការរបស់គេញឹកញយហួសពេក នាំឱ្យជ្រេញចិត្តធុញទ្រាន់ :

ទក់ គុ., គុ.កិ.

[ទក់] tok

ដែលខ្ទាំខ្ទេចដោយដំ, ដោយទំពា ឬដោយអង្កៀមជាដើម :

ទក់ គុ., គុ.កិ.

[ទក់-ទាំ] tok

ទក់ខ្ទេចខ្ទាំ។

ទក់ គុណកិរិយា

[ទក់-ទី] tok

ទក់ខ្ទេចខ្ទី :

ទក់ គុណកិរិយា

[ទក់-ទេញ] tok

(ព.ប្រ.) ដែលចេះតែទៅផ្ទះគេឬទីធ្វើការរបស់គេញឹកញយហួសពេក នាំឱ្យជ្រេញចិត្តធុញទ្រាន់ :

ទក្ខិណទិស

ទិសខាងស្ដាំដៃ គឺទិសខាងត្បូង (ទក្សិណ)។

ទក្ខិណទិស នាម

[ទ័ក-ខិ-ណៈ-ទឹស] tokkhenatis

ទិសខាងស្ដាំដៃ គឺទិសខាងត្បូង (ទក្សិណ)។

ទក្ខិណនិកាយ

ពួកខាងត្បូង គឺពួកពុទ្ធសាសនិកជនប៉ែកខាងត្បូងមានអ្នកលង្កាទ្វីប, ភូមា, មន ជាដើម រៀងមកដល់កម្ពុជរដ្ឋយើងនេះ ដែលពួកឧត្តរនិកាយកំណត់ហៅ ដើម្បីឱ្យដាច់ពួកដោយឡែកពីគ្នា ក្នុងកាលដែលកើតអធិករណ៍ជាធំ តបន្ទាប់អំពីកាលនៃទុតិយសង្គាយនាមក។

ទក្ខិណនិកាយ នាម

[ទ័ក-ខិ-ណៈ-និ-កាយ] tokkhennikay

ពួកខាងត្បូង គឺពួកពុទ្ធសាសនិកជនប៉ែកខាងត្បូងមានអ្នកលង្កាទ្វីប, ភូមា, មន ជាដើម រៀងមកដល់កម្ពុជរដ្ឋយើងនេះ ដែលពួកឧត្តរនិកាយកំណត់ហៅ ដើម្បីឱ្យដាច់ពួកដោយឡែកពីគ្នា ក្នុងកាលដែលកើតអធិករណ៍ជាធំ តបន្ទាប់អំពីកាលនៃទុតិយសង្គាយនាមក។

ទក្ខិណបថ

ផ្លូវទៅទិសខាងស្ដាំដៃ គឺទិសខាងត្បូង។

ទក្ខិណបថ នាម

[ទ័ក-ខិ-ណៈ-បត់] tkakhenakbta≈

ផ្លូវទៅទិសខាងស្ដាំដៃ គឺទិសខាងត្បូង។

ទក្ខិណាទាន

អំណោយដែលទាយកជឿកម្មជឿផលច្បាស់ហើយគេឱ្យឬអំណោយដែលគេឱ្យដល់ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល។

ទក្ខិណាទាន នាម

[ទ័ក-ខិ-ណា-ទាន] tokkhenatean

អំណោយដែលទាយកជឿកម្មជឿផលច្បាស់ហើយគេឱ្យឬអំណោយដែលគេឱ្យដល់ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល។

ទក្ខិណានុទិស

អនុទិស ជាចន្លោះទិសទក្សិណនិងទិសបស្ចិម គឺទិសនិរតី។

ទក្ខិណានុទិស នាម

[ទ័ក-ខិ-ណា-នុ-ទឹស] tokkhenanutis

អនុទិស ជាចន្លោះទិសទក្សិណនិងទិសបស្ចិម គឺទិសនិរតី។

ទក្ខិណានុប្បទាន

អំណោយដែលគេឧទ្ទិសផលនៃទក្ខិណាទាន ចំពោះទៅបុគ្គលដែលទៅកាន់បរលោកហើយ :

ទក្ខិណានុប្បទាន នាម

[ទ័ក-ខិ-ណា-នុប-ប៉ៈ-ទាន] tokkhenanubbatean

អំណោយដែលគេឧទ្ទិសផលនៃទក្ខិណាទាន ចំពោះទៅបុគ្គលដែលទៅកាន់បរលោកហើយ :

ទក្ខិណាព័ត៌

ដំណើរដែលដើរវិលជាទក្សិណ ក្នុងឱកាសនៃកិច្ចការណាមួយ មានការមង្គលជាដើម។

ទក្ខិណាព័ត៌ នាម

[ទ័ក-ខិ-ណា-ព័រ] tokkhenapoatr

ដំណើរដែលដើរវិលជាទក្សិណ ក្នុងឱកាសនៃកិច្ចការណាមួយ មានការមង្គលជាដើម។

ទក្ខិណាវដ្ដ

(ម.ព. ទក្ខិណាព័ត៌)។

ទក្ខិណាវដ្ដ នាម

[ទ័ក-ខិ-ណា-វ័ត] tokkhenavodd

(ម.ព. ទក្ខិណាព័ត៌)។

ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល

បុគ្គលអ្នកគួរទទួលនូវទក្ខិណាទាន។

ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល នាម

[ទ័ក-ខិ-ណៃ-យ៉ៈ-បុក-គល់] tokkheneyybokkol

បុគ្គលអ្នកគួរទទួលនូវទក្ខិណាទាន។

ទក្ខិណេយ្យសម្បទា

ការដល់ព្រម ឬសមប្រកបដោយទក្ខិណេយ្យបុគ្គល, សម្បាទារបស់ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល :

ទក្ខិណេយ្យសម្បទា នាម

[ទ័ក-ខិ-ណៃ-យ៉ៈ-សាំ-ប៉ៈ-ទា] tokkheneyysambotea

ការដល់ព្រម ឬសមប្រកបដោយទក្ខិណេយ្យបុគ្គល, សម្បាទារបស់ទក្ខិណេយ្យបុគ្គល :

ទក្ខិណោទក

ទឹកជាគ្រឿងចម្រើន គឺទឹកដែលច្រួចដាក់លើបាតដៃនៃបដិគ្គាហកបុគ្គល ក្នុងពេលដែលគេឱ្យទានរួចភ្លាមៗ :

ទក្ខិណោទក នាម

[ទ័ក-ខិ-ណោ-ទៈ-កៈ] ឬ [ទ័ក-ខិ-ណោ-ទក់] tokkhenaotok

ទឹកជាគ្រឿងចម្រើន គឺទឹកដែលច្រួចដាក់លើបាតដៃនៃបដិគ្គាហកបុគ្គល ក្នុងពេលដែលគេឱ្យទានរួចភ្លាមៗ :

ទក្សិណ

ខាងស្ដាំ :

ទក្សិណ នាម

[ទ័ក-សិន] toksen

ឈ្មោះទិសធំ១ជាគូប្រទល់ត្រង់គ្នានឹងទិសឧត្តរ :

ទក្សិណ នាម

[ទ័ក-សិន] toksen

ខាងស្ដាំ :

ទក្សិណោទក

ទឹកជាគ្រឿងចម្រើន។

ទក្សិណោទក នាម

[ទ័ក-ក្សិ-ណោ-ទៈ-កៈ] ឬ [ទ័ក-ក្សិ-ណោ-ទក់] toksenaotok

ទឹកជាគ្រឿងចម្រើន។

ទក្ស្នោទក

(ម.ព. ទក្ខិណោទក)។

ទក្ស្នោទក នាម

[ទ័ក-ស្នោ-ទៈ-កៈ] tkasnoteakkak≈

(ម.ព. ទក្ខិណោទក)។

ទង នាម ១)

[ទង] tong

ធាងតូចដែលកាន់ផ្លែមកជាប់នឹងមែក ឬជាប់ផ្ទាល់នឹងដើម :

ទង នាម ២)

[ទង] tong

អ្វីៗដែលមានរូបជាវល្លិក៏ហៅ ទង ដែរ :

ទង នាម

[ទង] tong

(ព.ប្រ.) ទំនង, លំអាន, ហេតុការណ៍; ច្រើននិយាយថា :

ទងកន្ត្រៃ

ឈ្មោះនំបង់ខ្លាញ់មួយប្រភេទ ធ្វើដោយម្សៅខ្សាយសាបក៏មាន ផ្អែមក៏មាន :

ទងកន្ត្រៃ នាម

[ទង-កន់-ត្រៃ] tongkontrey

ឈ្មោះសត្វបក្សីមួយប្រភេទ សម្បុរខ្មៅរូបរាងដូចសត្វរន្ទេប កន្ទុយក៏ឆែកដូចគ្នា ប៉ុន្តែមានព្រុយតែមួយ។

ទងកន្ត្រៃ នាម

[ទង-កន់-ត្រៃ] tongkontrey

ប៉ែកតំណបណ្ដុះត្រង់ក្បាលកន្សៃទូក-ង ឬទូកមួង។

ទងកន្ត្រៃ នាម

[ទង-កន់-ត្រៃ] tongkontrey

ឈ្មោះនំបង់ខ្លាញ់មួយប្រភេទ ធ្វើដោយម្សៅខ្សាយសាបក៏មាន ផ្អែមក៏មាន :

ទងគន្លង

លំអាន, ហេតុ, ទំនង; ដំណើរទំនង :

ទងគន្លង នាម

[ទង-គន់-លង] tongkonlong

លំអាន, ហេតុ, ទំនង; ដំណើរទំនង :

ទងត្រសក់

សរសៃដែលមានសណ្ឋានជាទងៗនៅក្នុងស្រោមអណ្ឌៈ។

ទងត្រសក់ នាម

[ទង-ត្រ-សក់] tongtrosok

សរសៃដែលមានសណ្ឋានជាទងៗនៅក្នុងស្រោមអណ្ឌៈ។

ទងត្រា

សំបុត្ររបស់សេនាបតី ឬមេទ័ព ឬក៏ព្រះរាជអាជ្ញាហ្លួង ដែលមានបោះត្រា (ប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ)។

ទងត្រា នាម

[ទង-ត្រា] tongtra

សំបុត្ររបស់សេនាបតី ឬមេទ័ព ឬក៏ព្រះរាជអាជ្ញាហ្លួង ដែលមានបោះត្រា (ប្រើតែពីក្នុងសម័យបុរាណ)។

ទងត្រៅ

ឈ្មោះពស់មួយប្រភេទ មានដងខ្លួនរៀវស្រដៀងនឹងទងត្រៅសម្បុរបៃតងចាស់សន្តានពស់តុកកែ :

ទងត្រៅ នាម

[ទង-ត្រៅ] tongtrau

ឈ្មោះពស់មួយប្រភេទ មានដងខ្លួនរៀវស្រដៀងនឹងទងត្រៅសម្បុរបៃតងចាស់សន្តានពស់តុកកែ :

ទងបង្ហួរ

(ម.ព. ដងបង្ហួរ)។

ទងបង្ហួរ នាម

[ទង-បង់-ហួ] tongbonghuor

(ម.ព. ដងបង្ហួរ)។

ទងវង

ទ្រទេសទ្រទន់, ល្វាសល្វន់, ល្វតល្វៃសមរម្យ (ប្រើតែក្នុងកាព្យ) :

ទងវង គុណនាម

[ទង-វង] tngovngo≈

ទ្រទេសទ្រទន់, ល្វាសល្វន់, ល្វតល្វៃសមរម្យ (ប្រើតែក្នុងកាព្យ) :

ទងសុក

ទងផ្ចិត, អន្តរសរីរាង្គមានសណ្ឋានប្រហាក់ប្រហែលខ្សែពួរដែលតភ្ជាប់ពីផ្ចិតទារកទៅសុក ដើម្បីបញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម។

ទងសុក នាម

[ទង-សុក] tngosok≈

ទងផ្ចិត, អន្តរសរីរាង្គមានសណ្ឋានប្រហាក់ប្រហែលខ្សែពួរដែលតភ្ជាប់ពីផ្ចិតទារកទៅសុក ដើម្បីបញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម។

ទងសួត

បំពង់ធំពីរជាប់នឹងសួត ដែលបែកចេញពីបំពង់ខ្យល់ សម្រាប់នាំខ្យល់ចេញចូលសួត :

ទងសួត នាម

[ទង-សួត] tngosuot≈

បំពង់ធំពីរជាប់នឹងសួត ដែលបែកចេញពីបំពង់ខ្យល់ សម្រាប់នាំខ្យល់ចេញចូលសួត :

ទង់

ផ្ទាំងសំពត់ឬចម្រៀកសំពត់ ដែលដេរឱ្យមានសណ្ឋាននិងព័ណ៌ឬរូបផ្សេងៗ សម្រាប់ប្រើជាកិត្តិយសក្នុងប្រទេសមួយៗ; ឬក៏ប្រើជាគ្រឿងសម្គាល់តាមសណ្ដាប់សាសនានីមួយៗ; ប្រើជាគ្រឿងបូជាក៏មាន; សូម្បីធ្វើដោយក្រដាសក៏ហៅ ទង់ ដែរ។

ទង់ កិរិយាសព្ទ ១)

[ទង់] tong

ទាញទាំងពីរខាងទៅវិញទៅមក, ទាញទៅទាញមក; ច្រើននិយាយថា ទង់ទាញ ឬ ទាញទង់ គឺទាញគ្នាទៅវិញទៅមក, ប្រអូសប្រទាញគ្នា។

ទង់ កិរិយាសព្ទ ២)

[ទង់] tong

(ព.ប្រ.) ដឹកនាំចិត្តគំនិតអ្នកដទៃឱ្យប្រព្រឹត្តតាម :

ទង់ នាម

[ទង់] tong

ផ្ទាំងសំពត់ឬចម្រៀកសំពត់ ដែលដេរឱ្យមានសណ្ឋាននិងព័ណ៌ឬរូបផ្សេងៗ សម្រាប់ប្រើជាកិត្តិយសក្នុងប្រទេសមួយៗ; ឬក៏ប្រើជាគ្រឿងសម្គាល់តាមសណ្ដាប់សាសនានីមួយៗ; ប្រើជាគ្រឿងបូជាក៏មាន; សូម្បីធ្វើដោយក្រដាសក៏ហៅ ទង់ ដែរ។

ទង់ជាតិ

ទង់ដែលជានិមិត្តរូបនៃជាតិមួយ :

ទង់ជាតិ នាម

[ទង់-ជាត] tngocheat≈

ទង់ដែលជានិមិត្តរូបនៃជាតិមួយ :

ទង់ជ័យ

ឈ្មោះថ្ងៃមួយដែលហោរកំណត់ថា ជាថ្ងៃមានជ័យក្នុងរវាង ១ឆ្នាំ នោះ :

ទង់ជ័យ នាម ១)

[ទង់-ជៃ] tongchey

ទង់ជាគ្រឿងសម្គាល់ក្នុងសង្គ្រាមប្រសិទ្ធីថាជាប្រធាននៃជ័យជម្នះ។

ទង់ជ័យ នាម ២)

[ទង់-ជៃ] tongchey

ឈ្មោះថ្ងៃមួយដែលហោរកំណត់ថា ជាថ្ងៃមានជ័យក្នុងរវាង ១ឆ្នាំ នោះ :

ទង់ដែង

លោហជាតិមួយប្រភេទមានសាច់រឹង សម្បុរក្រហម បើខាត់នឹងថ្នាំខាត់ ឡើងសម្បុរស្រដៀងនឹងទង់ហ៊្វា លុះទុកយូរបន្តិចទៅ ក៏ប្រែជាមានសម្បុរស្រអាប់ :

ទង់ដែង នាម

[ទង់-ដែង] tongdaeng

លោហជាតិមួយប្រភេទមានសាច់រឹង សម្បុរក្រហម បើខាត់នឹងថ្នាំខាត់ ឡើងសម្បុរស្រដៀងនឹងទង់ហ៊្វា លុះទុកយូរបន្តិចទៅ ក៏ប្រែជាមានសម្បុរស្រអាប់ :

ទង់ទាញ

(ម.ព. ទង់{¥¥}១{££})។

ទង់ទាញ កិរិយាសព្ទ

[ទង់-ទាញ] tongteanh

(ម.ព. ទង់១)។

ទង់ហ៊្វា

លោហជាតិមួយប្រភេទ ធ្វើពីទង់ដែង មាសនិងប្រាក់លាយគ្នា មានសាច់រឹងស្រដៀងនឹងស្ពាន់សម្បុរក្រហមភ្លឺ សម្រាប់ធ្វើគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ មានឡេវអាវជាដើម ឬធ្វើគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ មានប្រអប់ជាដើម :

ទង់ហ៊្វា នាម

[ទង់-វា] tngovea≈

លោហជាតិមួយប្រភេទ ធ្វើពីទង់ដែង មាសនិងប្រាក់លាយគ្នា មានសាច់រឹងស្រដៀងនឹងស្ពាន់សម្បុរក្រហមភ្លឺ សម្រាប់ធ្វើគ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ មានឡេវអាវជាដើម ឬធ្វើគ្រឿងប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ មានប្រអប់ជាដើម :

ទង្គត់

(ម.ព. ដង្គត់)។

ទង្គត់ នាម

[ទង់-គត់] tongkot

(ម.ព. ដង្គត់)។

ទង្គិច

ទង្គិចខ្លាំងដល់រង្គើ។

ទង្គិច កិរិយាសព្ទ

[ទង់-គិច] tongkich

ជល់ពេញទំហឹងដោយជ្រុល, ដោយជ្រលួស ឬដោយមានបំណង។

ទង្គិច កិរិយាសព្ទ

[ទង់-គិច-ទង់-គើ] tongkich

ទង្គិចខ្លាំងដល់រង្គើ។

ទង្គឹះ

ផ្អូកនឹកមមៃដោយអាការៈតានតឹងចិត្ត :

ទង្គឹះ កិរិយាសព្ទ

[ទង់-គឹះ] tongkueeah

ផ្អូកនឹកមមៃដោយអាការៈតានតឹងចិត្ត :

ទង្គុក

ជល់ដោយឆ្វេស :

ទង្គុក កិរិយាសព្ទ

[ទង់-គុក] tongkuk

ជល់ដោយឆ្វេស :

ទង្គុំ

(ម.ព. ដង្គុំ)។

ទង្គុំ ន., គុ.

[ទង់-គុំ] tongkuum

(ម.ព. ដង្គុំ)។

ទង្គើ

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទង្គិច :

ទង្គើ បុព្វបទ

[ទង់-គើ] tongkau

ពាក្យបរិវារសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទង្គិច :

ទង្គោល

(ម.ព. ដង្គោល)។

ទង្គោល គុណកិរិយា

[ទង់-គោល] tongkoul

(ម.ព. ដង្គោល)។

ទង្គះ

ដែលធំគាងនាទៅខាង :

ទង្គះ គុណនាម

[ទង់-គះ] tongkeah

ដែលធំគាងនាទៅខាង :

ទង្វើ

ការធ្វើ, អំពើ :

ទង្វើ នាម

[ទង់-វើ] tongver

ការធ្វើ, អំពើ :

ទច់

ឈប់ង៉ក់ គឺកំពុងដើរឬកំពុងរត់ហើយលោឈប់ង៉ក់នឹងថ្កល់ :

ទច់ កិរិយាសព្ទ

[ទច់] toch

ឈប់ង៉ក់ គឺកំពុងដើរឬកំពុងរត់ហើយលោឈប់ង៉ក់នឹងថ្កល់ :

ទញ់

ទាល់, ទើរ, កល់, កើល :