វចនានុក្រមខ្មែរ

ទុនដ្រា នាម

[ទុន-ដ្រា] tundrea≈

(ភូមិ.) ផ្នែកមួយនៃមណ្ឌលជីវៈដីគោកនៅតំបន់ប៉ូលដែលមានសណ្ឋានដី មានលក្ខណៈជាភ្នំទាបៗ វាលទំនាប ហើយមានដុះចុល្លព្រឹក្សទាបៗ ស្លែ និង លីកែន។

ទុប្បញ្ញា

ដែលមានប្រាជ្ញាអន់, ដែលអាប់ប្រាជ្ញា, ដែលល្ងង់ខ្លៅ។

ទុប្បញ្ញា គុណនាម

[ទុប-ប៉ាញ់-ញ៉ា] tubbanhnha≈

ដែលមានប្រាជ្ញាអន់, ដែលអាប់ប្រាជ្ញា, ដែលល្ងង់ខ្លៅ។

ទុព៌ល

(ម.ព. ទុព្វល)។

ទុព៌ល នាម

[ទុ-រៈ-ពល់] tuprl

(ម.ព. ទុព្វល)។

ទុព៌លភាព

(ម.ព. ទុព្វលភាព)។

ទុព៌លភាព នាម

[ទុ-រៈ-ពៈ-លៈ-ភាប] tureakpeakleakpheab≈

(ម.ព. ទុព្វលភាព)។

ទុព្ភាសិត

ឈ្មោះអាបត្តិពួកមួយ (ក្នុងអាបត្តិ ៧កង) ជាទោសសម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា :

ទុព្ភាសិត គុ., ន. ១)

[ទុប-ភា-សិត] tuppheaset

សម្ដីអាក្រក់, ពាក្យគំរោះគំរើយ :

ទុព្ភាសិត នាម ២)

[ទុប-ភា-សិត] tuppheaset

ឈ្មោះអាបត្តិពួកមួយ (ក្នុងអាបត្តិ ៧កង) ជាទោសសម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា :

ទុព្ភិក្ខ

(ម.ព. ទុរ្ភិក្ស)។

ទុព្ភិក្ខ នាម

[ទុប-ភិក] tupphikkhar

(ម.ព. ទុរ្ភិក្ស)។

ទុព្ភិក្ខកាល

គ្រាក្របាយ, គ្រាអត់បាយ, គ្រាអំណត់។

ទុព្ភិក្ខកាល នាម

[ទុប-ភិក-ខៈ-កាល] tupphikarl

គ្រាក្របាយ, គ្រាអត់បាយ, គ្រាអំណត់។

ទុព្ភិក្ខភ័យ

ភ័យព្រោះដំណើរក្របាយ, ភ័យកើតអំពីដំណើរអត់ឃ្លាន។

ទុព្ភិក្ខភ័យ នាម

[ទុក-ភិក-ខៈ-ភៃ] tupphikkhophey

ភ័យព្រោះដំណើរក្របាយ, ភ័យកើតអំពីដំណើរអត់ឃ្លាន។

ទុព្ភិក្ខសម័យ

គ្រាអត់បាយ, គ្រាអំណត់។

ទុព្ភិក្ខសម័យ នាម

[ទុប-ភិក-ខៈ-សៈ-ម៉ៃ] tupphikkhsomey

គ្រាអត់បាយ, គ្រាអំណត់។

ទុព្វចបុគ្គល

បុគ្គលដែលគេស្ដីថាបានដោយកម្រ, បុគ្គលដែលគេពិបាកប្រដៅ ឬពិបាកទូន្មាន, បុគ្គលចចេសមុខរឹង :

ទុព្វចបុគ្គល នាម

[ទុប-ពៈ-ចៈ-បុក-គល់] tupvchabokkol

បុគ្គលដែលគេស្ដីថាបានដោយកម្រ, បុគ្គលដែលគេពិបាកប្រដៅ ឬពិបាកទូន្មាន, បុគ្គលចចេសមុខរឹង :

ទុព្វចមិត្ត

មិត្តដែលគេស្ដីថាបានដោយកម្រ, មិត្តដែលគេពិបាកប្រដៅ ឬពិបាកទូន្មាន។

ទុព្វចមិត្ត នាម

[ទុប-ពៈ-ចៈ-មិត] tubpeakchakmit≈

មិត្តដែលគេស្ដីថាបានដោយកម្រ, មិត្តដែលគេពិបាកប្រដៅ ឬពិបាកទូន្មាន។

ទុព្វចមិត្រ

(ម.ព. ទុព្វចមិត្ត)។

ទុព្វចមិត្រ នាម

[ទុប-ពៈ-ចៈ-មិត] tubpeakchakmit≈

(ម.ព. ទុព្វចមិត្ត)។

ទុព្វល

កម្លាំងថយ, កម្លាំងថមថយ, ខ្សោយ ឬដែលមានកម្លាំងថយ, ខ្សោយ :

ទុព្វល ន., គុ.

[ទុប-ពល់] tupvol

កម្លាំងថយ, កម្លាំងថមថយ, ខ្សោយ ឬដែលមានកម្លាំងថយ, ខ្សោយ :

ទុព្វលកម្ម

ការប្រកាសថាឥតបានការ, ការប្រកាសទុកជាមោឃៈ, មោឃកម្ម។

ទុព្វលកម្ម នាម

[ទុប-ពៈ-លៈ-កាំ] tubpeakleakkaam≈

ការប្រកាសថាឥតបានការ, ការប្រកាសទុកជាមោឃៈ, មោឃកម្ម។

ទុព្វលជន

មនុស្សដែលថមថយកម្លាំងមិនអាចធ្វើការបាន, ទាហានជរា ឬរបួសដែលរាជការចិញ្ចឹម។

ទុព្វលជន នាម

[ទុប-ពៈ-លៈ-ជន់] tubpeakleakchno≈

មនុស្សដែលថមថយកម្លាំងមិនអាចធ្វើការបាន, ទាហានជរា ឬរបួសដែលរាជការចិញ្ចឹម។

ទុព្វលភាព

តាមទម្លាប់មកច្រើនប្រើជា គុ. :

ទុព្វលភាព នាម ១)

[ទុប-ពៈ-លៈ-ភាប] ឬ [ទុប-ពល់-លៈ-ភាប] tupvlopheap

ភាពទុព្វល ឬ ភាពទុព៌ល គឺភាពនៃបុគ្គលមានកម្លាំងខ្សោយ, ភាពជាអ្នកថយកម្លាំង, ការទ្រមថយកម្លាំង, ដុនដាប :

ទុព្វលភាព នាម ២)

[ទុប-ពៈ-លៈ-ភាប] ឬ [ទុប-ពល់-លៈ-ភាប] tupvlopheap

ដែលចាស់គ្រាំគ្រាដាច់ដាច (សំពត់) :

ទុព្វលភាព នាម ៣)

[ទុប-ពៈ-លៈ-ភាប] ឬ [ទុប-ពល់-លៈ-ភាប] tupvlopheap

ដែលទ្រុឌទ្រោមខ្លាំង :

ទុព្វលភាព គុណនាម a

[ទុប-ពៈ-លៈ-ភាប] ឬ [ទុប-ពល់-លៈ-ភាប] tupvlopheap

តាមទម្លាប់មកច្រើនប្រើជា គុ. :

ទុព្វិជ្ជា

វិជ្ជាអាក្រក់ គឺវិជ្ជាដែលញ៉ាំងអ្នកចេះឱ្យហិនហោច, ឱ្យវិនាស ទាំងឱ្យមានវិប្បដិស្សារៈនឹកតូចចិត្តស្ដាយក្រោយផងទៀត, ជាវិជ្ជារាប់បញ្ចូលក្នុងអកុសលកម្ម ពុំគួរមនុស្សត្រូវការរៀនឡើយ (ព.កា.) :

ទុព្វិជ្ជា នាម

[ទុប-ពិច-ជា] tupvichchea

វិជ្ជាអាក្រក់ គឺវិជ្ជាដែលញ៉ាំងអ្នកចេះឱ្យហិនហោច, ឱ្យវិនាស ទាំងឱ្យមានវិប្បដិស្សារៈនឹកតូចចិត្តស្ដាយក្រោយផងទៀត, ជាវិជ្ជារាប់បញ្ចូលក្នុងអកុសលកម្ម ពុំគួរមនុស្សត្រូវការរៀនឡើយ (ព.កា.) :

ទុយមមុយ

(ម.ព. ទុយមុយ)។

ទុយមមុយ គុណនាម

[ទុយ-ម-មុយ] tuymomuy≈

(ម.ព. ទុយមុយ)។

ទុយមុយ

ដែលមុយៗ យឺតៗ ភ្លឹះៗ មិនសូវនិយាយស្ដី :

ទុយមុយ គុណនាម

[ទុយ-មុយ] tuymuy

ដែលមុយៗ យឺតៗ ភ្លឹះៗ មិនសូវនិយាយស្ដី :

ទុយម័រ

(ម.ព. ដុំពក)។

ទុយម័រ នាម

[ទុយ-ម័រ] tuymro≈

(ម.ព. ដុំពក)។

ទុយយោ

បំពង់មូលវែងធ្វើពីលោហធាតុឬប្លាស្ទិក មានប្រហោងខាងក្នុងសម្រាប់បឺតឬបង្ហូរវត្ថុរាវនានា :

ទុយយោ នាម

[ទុយ-យោ] tuyyo≈

បំពង់មូលវែងធ្វើពីលោហធាតុឬប្លាស្ទិក មានប្រហោងខាងក្នុងសម្រាប់បឺតឬបង្ហូរវត្ថុរាវនានា :

ទុយ៌ស

ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន :

ទុយ៌ស នាម a

[ទុ-រ្យស់] ឬ [ទុ-រៈ-យស់] tuyrs

ដំណើរខូចយស, ថ្លោះធ្លាក់យស។

ទុយ៌ស គុណនាម b

[ទុ-រ្យស់] ឬ [ទុ-រៈ-យស់] tuyrs

ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន :

ទុរគត

(ម.ព. ទុគ្គត)។

ទុរគត គុណនាម

[ទុ-រៈ-គត់] turokot

(ម.ព. ទុគ្គត)។

ទុរគម

(ម.ព. ទុគ៌ម)។

ទុរគម គុណនាម

[ទុ-រៈ-គំ] turokom

(ម.ព. ទុគ៌ម)។

ទុរជន

(ម.ព. ទុជ៌ន)។

ទុរជន នាម

[ទុ-រៈ-ជន់] turochon

(ម.ព. ទុជ៌ន)។

ទុរន់

ដែលគ្រាំគ្រា, ដុនដាប, ត្រដាបត្រដួស :

ទុរន់ គុណនាម

[ទុ-រន់] turon

ដែលគ្រាំគ្រា, ដុនដាប, ត្រដាបត្រដួស :

ទុរពល

(ម.ព. ទុព៌ល) :

ទុរពល គុ., ន.

[ទុ-រៈ-ពល់] turopol

(ម.ព. ទុព៌ល) :

ទុរភិក្ស

(ម.ព. ទុរ្ភិក្ស)។

ទុរភិក្ស នាម

[ទុ-រៈ-ភិក] torphik

(ម.ព. ទុរ្ភិក្ស)។

ទុរយស

(ម.ព. ទុយ៌ស)។

ទុរយស គុ., ន.

[ទុ-រៈ-យស់] turoyos

(ម.ព. ទុយ៌ស)។

ទុរា

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទុរន់ :

ទុរា បុព្វបទ

[ទុ-រា] turea

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ទុរន់ :

ទុរាគមន៍

ការមកដល់មិនស្រួល, ដំណើរមកដល់ប្រកបដោយទុក្ខលំបាក។

ទុរាគមន៍ នាម

[ទុ-រា-គំ] tureakom

ការមកដល់មិនស្រួល, ដំណើរមកដល់ប្រកបដោយទុក្ខលំបាក។

ទុរាចារ

ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន :

ទុរាចារ នាម a

[ទុ-រា-ចា] tureachar

ដំណើរប្រព្រឹត្តអាក្រក់, មារយាទអាក្រក់, សណ្ដាប់ធ្នាប់អាក្រក់, ទំនៀមទម្លាប់អាក្រក់។

ទុរាចារ គុណនាម b

[ទុ-រា-ចា] tureachar

ប្រើដូចជា គុ. ក៏បាន :

ទុរាហារូបត្ថម្ភ

អាការៈកើតឡើងចំពោះមនុស្សឬសត្វនៅពេលទទួលទានអាហារមិនត្រឹមត្រូវតាមនិយាមនៃតម្រូវការ :

ទុរាហារូបត្ថម្ភ នាម

[ទុ-រ៉ា-ហា-រូ-ប៉័ត-ថ័ម] turaharubtathmo≈

អាការៈកើតឡើងចំពោះមនុស្សឬសត្វនៅពេលទទួលទានអាហារមិនត្រឹមត្រូវតាមនិយាមនៃតម្រូវការ :

ទុរេន

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែមានក្លិននិងឱជារសស្រដៀងនិងទុរេន :

ទុរេន នាម ១)

[ទុ-រេន] turen

ឈ្មោះឈើដំណាំមួយប្រភេទ ផ្លែមានឱជារសផ្អែម, សម្រាប់ប្រើជាបង្អែមមានតម្លៃ, សំបកផ្លែមានបន្លារឹង; ក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ ដាំកើតត្រង់ទីតំបន់ខ្លះដោយអន្លើ។

ទុរេន នាម ២)

[ទុ-រេន] turen

ឈ្មោះស្វាយមួយប្រភេទ ផ្លែមានក្លិននិងឱជារសស្រដៀងនិងទុរេន :

ទុរ្ភិក្ស

ដំណើរក្របាយ, ដំណើរអត់បាយឬអត់ឃ្លាន :

ទុរ្ភិក្ស នាម

[ទុ-រ្ភិក] ឬ [ទុ-រៈ-ភិក] touphik

ដំណើរក្របាយ, ដំណើរអត់បាយឬអត់ឃ្លាន :

ទុល

ពោះត្រីប្រាឬត្រីទីពោ :

ទុល កិរិយាសព្ទ

[ទុល] tul

ប៉ោងឡើង, ដោរកំពុងឡើង, ទូញហើបឡើង :

ទុល នាម

[ទុល] tul

ពោះត្រីប្រាឬត្រីទីពោ :

ទុលហ៊ែបៗ

សុខដែលកម្របាន គឺសុខដ៏វិសេស។

ទុលហ៊ែបៗ គុ., គុ.កិ.

[ទុល-ហ៊ែប-ទុល-ហ៊ែប] tulhaeb

ដែលទុលៗហើបៗ (និយាយចំពោះតែមុខវិការគឺការកម្រើកមាត់) :

ទុលហ៊ែបៗ នាម

[ទុល-លៈ-ភៈ-ជន់] tulhaeb

ជន (មនុស្ស) ដែលគេកម្ររកបាន គឺមនុស្សដែលមានគុណវិសេសជាអស្ចារ្យ។

ទុលហ៊ែបៗ នាម

[ទុល-លៈ-ភៈ-ទ្រ័ប] tulhaeb

ទ្រព្យដែលរកបានដោយកម្រ។

ទុលហ៊ែបៗ នាម

[ទុល-លៈ-ភៈ-មៈ-នុស] tulhaeb

(ម.ព. ទុល្លភជន)។

ទុលហ៊ែបៗ នាម

[ទុល-លៈ-ភៈ-លាប] tulhaeb

លាភដែលបានដោយកម្រ។

ទុលហ៊ែបៗ នាម

[ទុល-លៈ-ភៈ-វ័ត-ថុ] tulhaeb

វត្ថុដែលរកបានដោយកម្រ ឬវត្ថុដែលក្ររកបាន។

ទុលហ៊ែបៗ នាម

[ទុល-លៈ-ភៈ-សុក] tulhaeb

សុខដែលកម្របាន គឺសុខដ៏វិសេស។

ទុល្លភៈ

ដែលកម្របាន, កម្ររកបាន, ក្រប្រទះ។ ពាក្យនេះច្រើនមានតែក្នុងសាស្ត្រាទេសន៍ប្រែរយបុរាណ, ប្រើផ្សំជាមួយនឹងសព្ទឯទៀតជាបទសមាស ដូចជា ទុល្លភជន; ទុល្លភទ្រព្យ, ទុល្លភមនុស្ស, ទុល្លភលាភ, ទុល្លភវត្ថុ, ទុល្លភសុខ ជាដើម។

ទុល្លភៈ គុណនាម

[ទុល-លៈ-ភៈ] tullopheak

ដែលកម្របាន, កម្ររកបាន, ក្រប្រទះ។ ពាក្យនេះច្រើនមានតែក្នុងសាស្ត្រាទេសន៍ប្រែរយបុរាណ, ប្រើផ្សំជាមួយនឹងសព្ទឯទៀតជាបទសមាស ដូចជា ទុល្លភជន; ទុល្លភទ្រព្យ, ទុល្លភមនុស្ស, ទុល្លភលាភ, ទុល្លភវត្ថុ, ទុល្លភសុខ ជាដើម។

ទុល្លភ—

(ម.ព. ទុល្លភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទុល្លភ— គុណនាម

[ទុល-លៈ-ភៈ—] tulleakpheak—≈

(ម.ព. ទុល្លភ) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទុសុបិន

ការយល់សប្ដិអាក្រក់ និមិត្តអាក្រក់។

ទុសុបិន នាម

[ទុ-សុ-បិន] tusoben≈

ការយល់សប្ដិអាក្រក់ និមិត្តអាក្រក់។

ទុស្សកុដិ

ខ្ទម ឬ ជំរំសំពត់, ជំរំដែលគេយកសំពត់មកពាសប្រក់ធ្វើជាដំបូល សម្រាប់សំចតនៅជាបណ្ដោះអាសន្ន :

ទុស្សកុដិ នាម

[ទុស-សៈ-កុត] tusskode

ខ្ទម ឬ ជំរំសំពត់, ជំរំដែលគេយកសំពត់មកពាសប្រក់ធ្វើជាដំបូល សម្រាប់សំចតនៅជាបណ្ដោះអាសន្ន :

ទុំ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ចាស់ :

ទុំ គុណនាម a

[ទុំ] tuum

ទីទៃពីខ្ចីពីចាស់ គឺដែលដល់កំណត់ជិតជ្រុះពីមែក, ពីទង :

ទុំ គុណនាម b

[ទុំ] tuum

ពាក្យប្រើផ្សំជាមួយនឹងរោគដែលដល់កំណត់នឹងបែកនឹងធ្លាយ ឬរោគដែលកើតយូរទាំងជ្រុលណាស់ហើយ ក៏ហៅ ទុំ ដែរ :

ទុំ បុព្វបទ c

[ទុំ] tuum

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ចាស់ :

ទុំជោរ

ដែលដល់កម្រិត ។