វចនានុក្រមខ្មែរ

ទូរសព្ទ នាម

[ទូ-រៈ-ស័ប-ដៃ] tureaksbadai≈

(ម.ព. ទូរសព្ទចល័ត)។

ទូរសារ

រូបភាពឯកសារដែលបង្កើតឡើងដោយការស្គែនអេឡិចត្រូនិកហើយបញ្ជូនជាទិន្នន័យតាមរយៈបណ្តាញទូរគមនាគមន៍។

ទូរសារ នាម

[ទូ-រ-សា] turosa≈

រូបភាពឯកសារដែលបង្កើតឡើងដោយការស្គែនអេឡិចត្រូនិកហើយបញ្ជូនជាទិន្នន័យតាមរយៈបណ្តាញទូរគមនាគមន៍។

ទូល កិរិយាសព្ទ

[ទូល] tul

នាំអ្វីៗ យកទៅមកដោយដាក់លើក្បាល :

ទូល កិរិយាសព្ទ

[ទូល] tul

ប្រាប់, ឱ្យដំណឹង (រ.ស.) ; ច្រើនប្រើថា ក្រាបទូល, ក្រាបបង្គំទូល។ មានសេចក្ដីថាក្រាបបង្គំ ហើយទូលក្រោមព្រះបាទា :

ទូល កិរិយាសព្ទ

[ក្រាប-ទូល] tul

ទូល ប្រាប់ ជម្រាប (ទៅព្រះឬរាជវង្ស) :

ទូល ឧទានសព្ទ

[ក្រាប-ទូល] tul

ព្រះករុណាថ្លៃវិសេស! ពាក្យសម្រាប់រាស្ត្រនិងមន្ត្រីតបទៅព្រះរាជា មានន័យថា បាទឬចា៎ះ :

ទូល កិរិយាសព្ទ

[ក្រាប-បង់-គំ-ទូល-ថ្វាយ] tul

(ម.ព. ក្រាបទូល)។

ទូលព្រះបង្គំ

ជាពាក្យគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែងជាង ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ ទៅទៀត។ (ព.បុ.) បុរសថា ខ្ញុំព្រះអង្គ, ខ្ញុំព្រះអង្គក្រោមព្រះតេជះ ឬ ខ្ញុំព្រះអង្គក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ។

ទូលព្រះបង្គំ សព្វនាម

[ទូល-ព្រះ-បង់-គំ] tulpreahbangkum

(ជាឧត្តមបុរិសៈ) ខ្ញុំ, ខ្លួនខ្ញុំ។ ពាក្យប្រើក្នុងរាជសព្ទ សម្រាប់បុរសហៅខ្លួនឯង និយាយក្រាបទូលចំពោះព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ឬចំពោះក្សត្រិយ៍ទាំងពួង។

ទូលព្រះបង្គំ សព្វនាម

[ខ្ញុំ-ព្រះ-អង់] tulpreahbangkum

ស្ត្រីថា ខ្ញុំម្ចាស់, ខ្ញុំម្ចាស់ក្រោមព្រះតេជះ ឬ ក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ។

ទូលព្រះបង្គំ សព្វនាម

[ខ្ញុំ-ព្រះ-អង់-ក្រោម-ល្អង-ធូ-លី-ព្រះ-បាត] tulpreahbangkum

(ម.ព. ខ្ញុំព្រះអង្គ)។

ទូលព្រះបង្គំ សព្វនាម

[ទូល-ព្រះ-បង់-គំ-ជា-ខ្ញុំ] tulpreahbangkum

ជាពាក្យគោរពខ្ពង់ខ្ពស់ជាង ទូលព្រះបង្គំ។

ទូលព្រះបង្គំ សព្វនាម

[ទូល-ព្រះ-បង់-គំ-ជា-ខ្ញុំ-ក្រោម-ល្អង-ធូ-លី-ព្រះ-បាត] tulpreahbangkum

ជាពាក្យគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ក្រៃលែងជាង ទូលព្រះបង្គំជាខ្ញុំ ទៅទៀត។ (ព.បុ.) បុរសថា ខ្ញុំព្រះអង្គ, ខ្ញុំព្រះអង្គក្រោមព្រះតេជះ ឬ ខ្ញុំព្រះអង្គក្រោមល្អងធូលីព្រះបាទ។

ទូលាយ

ដែលមិនកំណាញ់ :

ទូលាយ គុណនាម ១)

[ទូ-លាយ] tuleay

ទីទៃពីចង្អៀត គឺរលុង, ឥតទើសទាល់ :

ទូលាយ គុណនាម ២)

[ទូ-លាយ] tuleay

ដែលមិនកំណាញ់ :

ទូលំ

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យទូលាយ :

ទូលំ បុព្វបទ

[ទូ-លំ] tulum

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យទូលាយ :

ទួ

ទាំងអស់, ទាំងពួង, ទាំងស្រុង, ទាំងមូល, សព្វគ្រប់, ទូទៅ, ពាក្យនេះមិនដែលប្រើដាច់តែឯង ច្រើនប្រើភ្ជាប់ជាមួយពាក្យ ទៅ :

ទួ គុ.កិ., គុ.

[ទួ] tuo≈

ទាំងអស់, ទាំងពួង, ទាំងស្រុង, ទាំងមូល, សព្វគ្រប់, ទូទៅ, ពាក្យនេះមិនដែលប្រើដាច់តែឯង ច្រើនប្រើភ្ជាប់ជាមួយពាក្យ ទៅ :

ទួង

(ម.ព. ទូង{¥¥}១{££})។

ទួង កិរិយាសព្ទ

[ទួង] tuong

(ម.ព. ទូង១)។

ទួញ

យំសោកស្រណោះដោយស្ដាយ។

ទួញ កិរិយាសព្ទ

[ទួញ] tuonh

យំសោកស្រណោះដោយស្ដាយ។

ទួត

ញាតិជាន់ទី ៣តាមជួរខ្សែផ្ទាល់ :

ទួត នាម

[ទួត] tuot

ញាតិជាន់ទី ៣តាមជួរខ្សែផ្ទាល់ :

ទួទៅ

(ម.ព. ទូទៅ)។

ទួទៅ កិរិយាសព្ទ

[ទួ-ទៅ] tuotov

(ម.ព. ទូទៅ)។

ទួទ័រ

(ម.ព. ទូទ័រ)។

ទួទ័រ គុ.កិ., កិ.

[ទួ-ទ័រ] tuotoar

(ម.ព. ទូទ័រ)។

ទួន

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មួន :

ទួន នាម

[ទួន] tuon

សំពត់ព្រែរលើបមួយប្រភេទ មកពីប្រទេសក្រៅ។

ទួន នាម

[ទួន] tuon

ឈ្មោះលំពែងមួយប្រភេទ។

ទួន សព្វនាម

[ទួន] tuon

អ្នក ឬ លោក; ពាក្យនេះខ្មែរយើងតែងប្រើហៅក្លិង្គបុម្បៃដែលលក់សំពត់ ឬជនជាតិអារ៉ាប់ :

ទួន គុណនាម

[ទួន] tuon

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ មួន :

ទួប៊ីន

គ្រឿងចក្រមួយប្រភេទដែលវិលដោយសារចរន្តទឹកហូរ ដើម្បីឱ្យកកើតជាថាមពលអគ្គិសនី :

ទួប៊ីន នាម

[ទួ-ប៊ីន] tuobin≈

គ្រឿងចក្រមួយប្រភេទដែលវិលដោយសារចរន្តទឹកហូរ ដើម្បីឱ្យកកើតជាថាមពលអគ្គិសនី :

ទួម

ដែលរួមចូល (ច្រើននិយាយចំពោះតែជើង ឬ ដំណឹង) :

ទួម គុណនាម

[ទួម] tuom

ដែលរួមចូល (ច្រើននិយាយចំពោះតែជើង ឬ ដំណឹង) :

ទួរណឺវិស

ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់របស់ជាងមួយប្រភេទធ្វើដោយដែក ដែលមានគល់ស៊កទៅក្នុងដង, ចុងសំប៉ែតសម្រាប់មួលរឹតខ្ចៅផ្សេងៗ។

ទួរណឺវិស នាម

[ទួ-ណឺ-វិស] tuorneuvis

ឈ្មោះគ្រឿងប្រដាប់របស់ជាងមួយប្រភេទធ្វើដោយដែក ដែលមានគល់ស៊កទៅក្នុងដង, ចុងសំប៉ែតសម្រាប់មួលរឹតខ្ចៅផ្សេងៗ។

ទួរប៊ីន

ឧបករណ៍ម្យ៉ាងដែលគេប្រើកម្លាំងទឹកហូរ ចំហាយទឹក ឬឧស្ម័នជាដើម ដើម្បីបង្វិលកង់ បង្កើតបានជាថាមពលអគ្គិសនីជាដើម។

ទួរប៊ីន នាម

[ទួ-ប៊ីន] tuobin≈

ឧបករណ៍ម្យ៉ាងដែលគេប្រើកម្លាំងទឹកហូរ ចំហាយទឹក ឬឧស្ម័នជាដើម ដើម្បីបង្វិលកង់ បង្កើតបានជាថាមពលអគ្គិសនីជាដើម។

ទួល

ទីដីដែលខ្ពស់ជាងដីនៅខាង។

ទួល នាម

[ទួល] toul

ទីដីដែលខ្ពស់ជាងដីនៅខាង។

ទើកមមើក

រំងើក, មើកៗ, ស៊ើកមមើក, ស៊ើកពពើក :

ទើកមមើក គុណនាម

[ទើក-ម-មើក] taukmomauk

រំងើក, មើកៗ, ស៊ើកមមើក, ស៊ើកពពើក :

ទើកមើក

(ម.ព. ទើកមមើក)។

ទើកមើក គុណនាម

[ទើក-មើក] teukmeuk≈

(ម.ព. ទើកមមើក)។

ទើង

ចង់, ត្រូវការ, (ព.បុ.) :

ទើង កិរិយាសព្ទ

[ទើង] taung

ចង់, ត្រូវការ, (ព.បុ.) :

ទើងមើង

ដែលធ្មើងចុះធ្មើងឡើងមមិងមមាំង :

ទើងមើង គុណនាម ១)

[ទើង-មើង] taungmaung

ដែលមានរាងធំឥតសម, ធំទ្រមើង, ដែលមើលទៅឃើញធ្មើង, ឬឃើញធ្ងើង :

ទើងមើង គុណនាម ២)

[ទើង-មើង] taungmaung

ដែលធ្មើងចុះធ្មើងឡើងមមិងមមាំង :

ទើត

ទទឹងទាស់, ប៉ះពាល់, ស្ដីថាឱ្យបន្តិចបន្តួច :

ទើត កិរិយាសព្ទ

[ទើត] taut

ទទឹងទាស់, ប៉ះពាល់, ស្ដីថាឱ្យបន្តិចបន្តួច :

ទើតទើង

សូរសំឡេងសម្ភោរ។

ទើតទើង ឧទានសព្ទ

[ទើត-ទើង] tauttaung

សូរសំឡេងសម្ភោរ។

ទើប

ពាក្យប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាល ជិតអនាគត :

ទើប ឈ.

[ទើប] terb

ពាក្យសម្រាប់និយាយបន្តសេចក្ដីដោយឡែក, ប្រើបន្តពីឃ្លាសេចក្ដីរបស់ពាក្យថា លុះតែ, ទាល់តែ, បើលុះតែ, កាលបើ ..., ដូចជា :

ទើប គុណកិរិយា

[ទើប-តែ-នឹង] terb

ពាក្យប្រាប់អតីតកាលឈោងចូលមកអនាគត :

ទើប គុណកិរិយា

[ទើប-នឹង] terb

(ម.ព. ទើបតែនឹង)។

ទើប គុណកិរិយា

[ទើប-បាន] terb

ពាក្យប្រាប់បច្ចុប្បន្នកាល ជិតអនាគត :

ទើមៗ

ដែលមានដំណើរលបៗ :

ទើមៗ គុណកិរិយា a

[ទើម-ទើម] taum

ដែលដើរ ឬវារលបៗ :

ទើមៗ គុណនាម b

[ទើម-ទើម] taum

ដែលមានដំណើរលបៗ :

ទើរ

ដាក់ថ្កល់ឱ្យជាប់នៅខាងលើ :

ទើរ កិរិយាសព្ទ ១)

[ទើ] taur

ជាប់នៅពីខាងលើដោយមានអ្វីទ្រមិនឱ្យធ្លាក់មិនឱ្យជ្រុះមកដល់ផ្ទៃខាងក្រោម :

ទើរ កិរិយាសព្ទ ២)

[ទើ] taur

ដាក់ថ្កល់ឱ្យជាប់នៅខាងលើ :

ទើស

ប៉ះ, ទល់; លូកមិនចុះ :

ទើស កិរិយាសព្ទ

[ទើស] ters

ប៉ះ, ទល់; លូកមិនចុះ :

ទើសទាល់

(ព.ប្រ.) លើកកម្ពស់ហួសពេក។

ទើសទាល់ កិរិយាសព្ទ

[ទើស-ទាល់] teusteal≈

ទើសផងទាល់ផង គឺទើសដំណើរទាល់ទំនងដោយស្គាល់យោគយល់គ្នាជាដើម :

ទើសទាល់ កិរិយាសព្ទ

[ទើស-មេក] teusmek≈

(ព.ប្រ.) លើកកម្ពស់ហួសពេក។

ទៀ

ឪពុក។

ទៀ សព្វនាម

[ទៀ] tie≈

ឪពុក។

ទៀង

ទេរ ឬជ្រេទៀងតាមប្រក្រតី តាមធម្មតា :

ទៀង គុណនាម a

[ទៀង] tieng

ដែលពិត, ប្រាកដ, មិនប្រែប្រួល, មិនល្អៀង, មិនឃ្លៀងឃ្លាត :

ទៀង គុណកិរិយា b

[ទៀង] tieng

ដែលប្រព្រឹត្តទៅមិនល្អៀង, មិនឃ្លៀងឃ្លាត :

ទៀង នាម c

[ទៀង] tieng

និព្វាន (ច្រើនប្រើតែខាង សំ. និង បា. ថា និច្ចំ)។

ទៀង គុណកិរិយា

[ទៀង-តែ-នឹង] tieng

ពាក្យប្រាប់អនាគត "ប្រាកដជានឹង, មុខជានឹង" :

ទៀង គុ., គុ.កិ.

[ទៀង-ត្រង់] tieng

ត្រង់ពិត, ពិតជាត្រង់ :

ទៀង គុ., គុ.កិ.

[ទៀង-ទាត់] tieng

ទៀងពិតឥតភ្លាត់។

ទៀង គុណនាម

[ទៀង-ទេ] tieng

ទេរ ឬជ្រេទៀងតាមប្រក្រតី តាមធម្មតា :

ទៀង—

(ម.ព. ទៀង) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទៀង— គុណនាម

[ទៀង—] tieng—≈

(ម.ព. ទៀង) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ទៀត

ជាថ្មី, តទៅ, ថែមផ្សេង; ពាក្យសម្រាប់និយាយឱ្យឃើញថាថែម, ឱ្យឃើញជាដដែល :

ទៀត គុណកិរិយា

[ទៀត] tt

ជាថ្មី, តទៅ, ថែមផ្សេង; ពាក្យសម្រាប់និយាយឱ្យឃើញថាថែម, ឱ្យឃើញជាដដែល :

ទៀន

ឈ្មោះដំឡូងម៉្យាង រាងវែងដូចជាទៀន :

ទៀន នាម

[ទៀន] tien

ចំនួន ៦០កាស គឺ ២សេន; ពាក្យនេះប្រើតែក្នុងកាលដែលចាយកាស :

ទៀន នាម

[ទៀន] tien

គ្រឿងសម្រាប់អុជ ធ្វើដោយក្រមួន ឬខ្លាញ់មានអំបោះជាប្រឆេះ សម្រាប់អុជយកពន្លឺជាសក្ការបូជា ឬប្រើអុជបំភ្លឺតាមធម្មតា។

ទៀន នាម

[ទៀន] tien

ឈ្មោះដំឡូងម៉្យាង រាងវែងដូចជាទៀន :

ទៀនកល្ប

ទៀនមួយប្រភេទធំខ្លី សម្រាប់អុជជូនដំណើរបុគ្គលដែលជិតនឹងទទួលមរណភាព (ប្រើតាមសណ្ដាប់ស្រុក ចំពោះតែអ្នកដែលត្រូវការ)។

ទៀនកល្ប នាម

[ទៀន-ក័ល] tienkolbor

ទៀនមួយប្រភេទធំខ្លី សម្រាប់អុជជូនដំណើរបុគ្គលដែលជិតនឹងទទួលមរណភាព (ប្រើតាមសណ្ដាប់ស្រុក ចំពោះតែអ្នកដែលត្រូវការ)។

ទៀនគោល

ទៀនធំលញ់ដោយក្រមួន ទម្ងន់តាំងពី១តម្លឹងឡើងទៅ សម្រាប់ប្រើក្នុងពិធីបុណ្យនិងមង្គលការផ្សេងៗ ឬបិទនៅគ្រែទេស្នា ដោយសន្មតថាជាគោលលើអស់ទៀនទាំងពួង។

ទៀនគោល នាម

[ទៀន-គោល] tienkoul

ទៀនធំលញ់ដោយក្រមួន ទម្ងន់តាំងពី១តម្លឹងឡើងទៅ សម្រាប់ប្រើក្នុងពិធីបុណ្យនិងមង្គលការផ្សេងៗ ឬបិទនៅគ្រែទេស្នា ដោយសន្មតថាជាគោលលើអស់ទៀនទាំងពួង។

ទៀនជ័យ

ទៀនធំសិតដោយក្រមួន តាំងពីទម្ងន់១៦នាឡិឡើងទៅ សម្រាប់អុជក្នុងពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រជាម្ចាស់ជីវិត ឬអុជក្នុងពិធីសូត្រភាណយក្សក្នុងព្រះបរមរាជវាំង (តាមសណ្ដាប់រាជប្រពៃណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ) :

ទៀនជ័យ នាម

[ទៀន-ជៃ] tienchey

ទៀនធំសិតដោយក្រមួន តាំងពីទម្ងន់១៦នាឡិឡើងទៅ សម្រាប់អុជក្នុងពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រជាម្ចាស់ជីវិត ឬអុជក្នុងពិធីសូត្រភាណយក្សក្នុងព្រះបរមរាជវាំង (តាមសណ្ដាប់រាជប្រពៃណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ) :

ទៀនវស្សា

ទៀនធំស្រដៀងគ្នានឹងទៀនជ័យ ប៉ុន្តែសិតដោយក្រមួនច្រើនតាមបាន ដែលទាយកទាយិកាធ្វើប្រគេនភិក្ខុសង្ឃក្នុងថ្ងៃ១៥កើតឬថ្ងៃ១រោចខែអាសាឍសម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃអុជបូជាចំពោះព្រះរត្នត្រ័យរាល់យប់ ក្នុងរដូវវស្សា :