ស្លឹករឹត

វចនានុក្រមខ្មែរ

ពាក្យខ្មែរ ការអាន និងអត្ថន័យ — បើកជាសាធារណៈ និងកែលម្អដោយអ្នកអាន។

៦៨,៣៦៩ ធាតុ

ធម្ម នាម

[ធ័ម-ម័ន-តេ-វា-សិក] thorm

សិស្សព្រោះធម៌ គឺអ្នកសិក្សាធម៌អាថ៌អំពីសំណាក់គ្រូអាចារ្យណាមួយ។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-បត់] thorm

គន្លងធម៌, ផ្លូវធម៌។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-ប៉ៈ-ទ័ត-ឋៈ-កៈ-ថា] thorm

ឈ្មោះអដ្ឋកថា គឺគម្ពីរអធិប្បាយសេចក្ដីគាថាធម្មបទ, អដ្ឋកថានេះមានពីរភាគ, ភាគខាងដើមហៅថា ធម្មបទដ្ឋកថាបុព្វភាគ, ភាគខាងចុងហៅថា ធម្មបទដ្ឋកថាបច្ឆិមភាគ។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-ប៉ៈ-រ៉ិ-យ៉ាយ] ឬ [ធ័ម-មៈ-ប-រ៉ិ-យ៉ាយ] thorm

បរិយាយនៃធម៌, សេចក្ដីអធិប្បាយវែកញែកនូវធម៌, ការពន្យល់សេចក្ដីតាមដំណើរធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-ប៉ា-ម៉ោច] thorm

សេចក្ដីរីករាយចំពោះធម៌។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-បាល] thorm

អ្នករក្សាធម៌។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-ប៉ី-តិ] thorm

ដំណើរក្រេបផឹករសធម៌; សេចក្ដីរីករាយចំពោះធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-បូ-ជា] thorm

បូជាចំពោះធម៌, បូជាចំពោះអ្នកចេះធម៌ឬចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-ម័ប-ប៉ៈ-ដិ-ប៉័ត-តិ] ឬ [ធ័ម-ម័ប-ប៉ៈ-ដិ-បាត់] thorm

ការប្រតិបត្តិធម៌, ការប្រព្រឹត្តតាមច្បាប់ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-ម័ប-ប៉ៈ-ដិ-រូប] thorm

ការប្រៀបប្រដូចស្រដៀងនឹងធម៌, ធម៌ប្លម, ធម៌ក្លែងក្លាយ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-ម័ប-ប៉ៈ-ដិ-សាំ-ភិ-ទា] thorm

ការបែកប្រាជ្ញាយល់ធ្លុះធ្លាយក្នុងធម៌, ប្រាជ្ញាបែកភ្លឺស្វាងឥតទើសទាក់ក្នុងធម៌។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-មា-មៈ-កៈ] thorm

អ្នកដែលរាប់អានគោរពថាព្រះធម៌ជារបស់អាត្មាអញ គឺអ្នកដែលជឿធម៌ជាពុទ្ធសាសនាស៊ប់ចិត្ត ឥតមានងាកបែរ។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-មូល] thorm

ឫសគល់នៃធម៌, ទីតាំងនៃធម៌ :

ធម្ម ន., គុ.

[ធ័ម-មៈ-យុត] thorm

អ្នកប្រកបដោយធម៌; ដែលប្រកបដោយធម៌។

ធម្ម គុ., ន.

[ធ័ម-មៈ-រ័ក-ខិត] thorm

អ្នករក្សាធម៌។ ពាក្យនេះច្រើនប្រើជាឈ្មោះភិក្ខុឬសាមណេរក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ ជួនកាលប្រើជាសមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈក៏មាន។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-រ័ក-ខិ-តា] thorm

ស្ត្រីដែលជនអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ត្រូវគ្នា គ្រប់គ្រងរក្សាជាធំត្រួតត្រាលើ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-រ័ក-សា] thorm

ការរក្សាធម៌។ ពាក្យនេះសព្វថ្ងៃ ខ្មែរយើងប្រើជាងារមន្ត្រីក្នុងក្រុមសង្ឃការី :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-រៈ-តៈ-ណៈ] thorm

កែវគឺព្រះធម៌ ឬព្រះធម៌ដែលទុកជាកែវដ៏វិសេស។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-រាច] thorm

លោកដែលជាស្ដេចព្រោះត្រាស់ដឹងធម៌ (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-រ័ត] thorm

(ម.ព. ធម្មរតនៈ)។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-លាប] thorm

លាភដែលកើតដោយធម៌, ការបានអ្វីៗ ដោយនូវធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-វិ-ធី] thorm

បែបផែននៃធម៌, វិធីប្រតិបត្តិធម៌។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សង់-គា-យៈ-នា] thorm

(ម.ព. ធម្មសង្គីតិ)។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សង់-គា-ហៈ-ក័ត-ថេ-រ៉ៈ] ឬ [ធ័ម-មៈ-សង់-គា-ហៈ-ក័ត-ថែ] thorm

ពួកព្រះថេរៈអ្នកសង្គាយនាធម៌ គឺពួកព្រះថេរានុត្ថេរៈ ដែលប្រជុំគ្នាផ្ទៀងព្រះត្រៃបិដក ដូចកាលប្រជុំធ្វើបឋមសង្គាយនាជាដើម។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សង់-គី-តិ] thorm

ការប្រជុំផ្ទៀងធម៌គឺការផ្ទៀងផ្ទាត់រួបរួមធម្មវិន័យឱ្យមានរបៀបត្រឹមត្រូវតាមបែបដើម (ហៅថា ធម្មសង្គាយនា ក៏បាន)។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សង់-គី-តិ-កា-ចា] thorm

ពួកលោកអាចារ្យអ្នកផ្ទៀងផ្ទាត់រួបរួមធម៌ (ពាក្យនេះជាវេវចនៈនៃ ធម្មសង្គាហកត្ថេរ)។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សៈ-ភា] thorm

សាលាសម្រាប់ប្រជុំប្រឹក្សាអំពីធម៌។ សាលាយុត្តិធម៌ សាលាជំនុំក្ដី។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សា-ក័ច-ឆា] thorm

ការសន្ទនាអំពីធម៌, ការប្រឹក្សា, សាកសួរអំពីធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សាត] thorm

(ម.ព. ធម្មសាស្ត្រ២)។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សា-ម៉ី] thorm

ម្ចាស់លើគេព្រោះបានត្រាស់ដឹងធម៌ (ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ) :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សា] thorm

ខ្លឹមធម៌, ធម៌មានខ្លឹម គឺធម៌ដែលនាំអ្នកប្រព្រឹត្តឱ្យរួចចាកទុក្ខ។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សា-ឡា] thorm

សាលាសម្រាប់សាធុជនប្រជុំស្ដាប់ធម៌, ប្រឹក្សាអំពីធម៌; សាលាសម្រាប់ប្រជុំរៀនធម៌ (រោងរៀនធម៌)។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សាស] thorm

ពាក្យប្រដៅប្រកបដោយធម៌, ពាក្យបណ្ដាំឬឱវាទដែលទាក់ទងដោយច្បាប់។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សេ-ណា-ប៉ៈ-ដី] thorm

នាមវិសេសរបស់ព្រះសារីបុត្តត្ថេរជាអគ្គសាវ័ក (សាវ័កខាងស្ដាំ) នៃព្រះសក្យមុនីសម្ពុទ្ធ; មានន័យមួយផ្សេងថា ព្រះខីណាស្រពទាំងអស់ក៏សុទ្ធតែមាននាមវិសេសថា ធម្មសេនាបតី បានដែរ ព្រោះលោកច្បាំងឈ្នះសេនាគឺអកុសលធម៌ ដោយកម្លាំងរេហ៍ពលគឺកុសលធម៌ដូចៗគ្នាទាំងអស់; ប៉ុន្តែពាក្យនេះ ដែលប្រើប្

ធម្ម នាម

[ធ័ម-ម័ស-សៈ-វ៉ៈ-ណៈ-កាល] thorm

កាល, ពេលដែលសាធុជនគួរស្ដាប់ធម៌ (ថ្ងៃសីលឬក្រៅពីថ្ងៃសីលក៏ដោយ ដែលមានពេលឱកាសគួរសាធុជនស្ដាប់ធម៌ ហៅថា ធម្មស្សវនកាល)។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-សង់-វេក] ឬ [ធ័ម-មៈ-សង់-វ៉ែក] thorm

សេចក្ដីសំវេគចំពោះធម៌ មានទុក្ខំ អនិច្ចំ អនត្តា ជាដើម។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-ចា] thorm

អាចារ្យអ្នកបង្រៀនធម៌, គ្រូព្រះធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-ធិ-ក] thorm

អធិករណ៍អំពីធម៌; សាលាយុត្តិធម៌, សាលាជំនុំក្ដី។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-ធិ-កា] thorm

ដូចគ្នានឹង ធម្មាធិករណ៍ ដែរ។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-ធិ-កា-រ៉ៈ-នា-យក់] thorm

នាយក (អធិបតីឬចាងហ្វាង) សាលាជំនុំក្ដី។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-ធិ-កា-រ៉ី] thorm

អ្នកពិភាក្សាក្ដី, អ្នកជំនុំក្ដី (ចៅក្រម)។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-ធិត-ឋាន] thorm

ការផ្គងតាំងចិត្តចំពោះធម៌; ការលើកយកធម៌ឬយកច្បាប់មកជាទីតាំង, ពាក្យឬប្រយោគដែលនិយាយសំដៅចំពោះអំពើឬចំពោះធម៌ត្រង់ៗតែម្យ៉ាង មិនបាននិយាយដល់រូបបុគ្គលអ្នកធ្វើអ្នកប្រព្រឹត្ត ដូចជាប្រយោគថា :

ធម្ម ន., គុ.

[ធ័ម-មា-ធិ-ប៉ៈ-តៃ] thorm

អ្នកដែលមានធម៌ជាអធិបតី គឺអ្នកដែលធ្វើអ្វីៗ អាងដល់ធម៌ និងច្បាប់ជាធំ; ដំណើរដែលអាងដល់ធម៌និងច្បាប់ជាធំ។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-ធិប-បាយ] thorm

សេចក្ដីអធិប្បាយធម៌, ដំណើរពន្យល់ធម៌។

ធម្ម គុណនាម

[ធ័ម-មា-នុ-រូប] thorm

ដែលសមគួរ, ដែលមានទំនងដ៏សមគួរតាមធម៌, ដែលស្របទៅតាមធម៌, ដែលសមរម្យត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-រ៉ម់] thorm

អារម្មណ៍របស់ចិត្ត; អារម្មណ៍គឺធម៌ ឬធម៌ជាអារម្មណ៍។ ក្នុងអភិធម្មត្ថសង្គហៈថា ធម៌ ៦យ៉ាងគឺ បសាទរូប ១សុខុមរូប ១ចិត្ត ១ចេតសិក ១រូប ១និព្វាន ១ហៅថា ធម្មារម្មណ៍។

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មា-សៈ-ណៈ] thorm

អាសនៈសម្រាប់អង្គុយសម្ដែងធម៌ ឬសម្រាប់អង្គុយសូត្រធម៌, គ្រែសម្រាប់អង្គុយសម្ដែងធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មាស] thorm

(ម.ព. ធម្មាសនៈ)។

ធម្ម គុណនាម

[ធ័ម-មិក] thorm

ដែលប្រកបដោយធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មិ-កៈ-រាច] thorm

ស្ដេចប្រកបដោយធម៌, ស្ដេចទ្រង់ទសពិធធម៌ :

ធម្ម នាម

[ធ័ម-មុត-ទេស] thorm

ការលើកយកចំនួនមាតិកាធម៌នីមួយៗមកសម្ដែងប្រាប់ឱ្យដឹងថា ប៉ុណ្ណេះប៉ុណ្ណោះ :

ធម្មកថិក

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាងារនៃភិក្ខុអ្នកចេះសម្ដែងធម៌ ថ្នាក់ជាឋានានុក្រម ជាសហការីនៃព្រះរាជាគណៈជាចៅអធិការវត្តធំៗ ក្នុងព្រះរាជធានី ឬជាសហការីនៃមេគណ កាលបើត្រូវការឱ្យមាន :

ធម្មកថិក នាម ១)

[ធ័ម-មៈ-កៈ-ថិក] thommokothek

អ្នកសម្ដែងធម៌។

ធម្មកថិក នាម ២)

[ធ័ម-មៈ-កៈ-ថិក] thommokothek

ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជាងារនៃភិក្ខុអ្នកចេះសម្ដែងធម៌ ថ្នាក់ជាឋានានុក្រម ជាសហការីនៃព្រះរាជាគណៈជាចៅអធិការវត្តធំៗ ក្នុងព្រះរាជធានី ឬជាសហការីនៃមេគណ កាលបើត្រូវការឱ្យមាន :

ធម្មជាត នាម

[ធ័ម-មៈ-ជាត] thmomeakcheat

(ម.ព. ធម្មជាតិ)។

ធម្មជាតិ នាម ១)

[ធ័ម-មៈ-ជាត] thomcheat

ធម៌, សភាវៈ, សភាព។

ធម្មជាតិ នាម ២)

[ធ័ម-មៈ-ជាត] thomcheat

អ្វីៗដែលកើតឡើងឯកឯង។

ធម្មធរ

អ្នកទ្រទ្រង់ធម៌, អ្នកកាន់ធម៌, អ្នកប្រតិបត្តិត្រឹមត្រង់តាមគន្លងធម៌។ ឋានន្តរ គឺងារនៃភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចំពោះភិក្ខុអ្នកចេះចាំធម៌ពុំសូវទើសទាល់។ ខ្មែរយកពាក្យនេះមកប្រើជាងារនៃភិក្ខុក្នុងថ្នាក់ជាឋានានុក្រមថា ព្រះធម្មធរ ជាគូគ្នានឹង ព្រះវិន័យធរ ជាសហការីរបស់ព្រះរា

ធម្មធរ នាម

[ធ័ម-មៈ-ធ] thomthor

អ្នកទ្រទ្រង់ធម៌, អ្នកកាន់ធម៌, អ្នកប្រតិបត្តិត្រឹមត្រង់តាមគន្លងធម៌។ ឋានន្តរ គឺងារនៃភិក្ខុក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចំពោះភិក្ខុអ្នកចេះចាំធម៌ពុំសូវទើសទាល់។ ខ្មែរយកពាក្យនេះមកប្រើជាងារនៃភិក្ខុក្នុងថ្នាក់ជាឋានានុក្រមថា ព្រះធម្មធរ ជាគូគ្នានឹង ព្រះវិន័យធរ ជាសហការីរបស់ព្រះរា

ធម្មនិយាមកម្ម នាម

[ធ័ម-មៈ-និ-យាម-មៈ-កាំ] thmomeakniyeammeakkaam

ការធ្វើឱ្យទៅជាធម្មតា ឬជាប្រក្រតី។

ធម្មនុញ្ញ

ក្រមឬលិខិតូបករណ៍ក្នុងការរៀបចំបង្កើតអង្គការ ឬស្ថាប័នណាមួយ :

ធម្មនុញ្ញ នាម ១)

[ធ័ម-មៈ-នុញ] thmomeaknunh

ឈ្មោះច្បាប់មួយក្រម សម្ដែងពីរបៀបការក្នុងតុលាការ។

ធម្មនុញ្ញ នាម ២)

[ធ័ម-មៈ-នុញ] thmomeaknunh

ក្រមឬលិខិតូបករណ៍ក្នុងការរៀបចំបង្កើតអង្គការ ឬស្ថាប័នណាមួយ :

ធម្មនុញ្ញភាព នាម

[ធ័ម-មៈ-នុញ-ញៈ-ភាប] thmomeaknunhnheakpheab

ភាពស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ :

ធម្មបាលកុមារ នាម

[ធ័ម-មៈ-បាល-កុ-ម៉ា] thmomeakbalkoma

ឈ្មោះតួអង្គឯកក្នុងរឿងធម្មបាលកុមារ។

ធម្មភេទ

ការបំបែកជាក្រុមតូចៗនៃក្រុមណាមួយដោយសារគោលបំណងនិងជំនឿមិនដូចគ្នា, ការបែកជាពួកក្នុងលទ្ធិសាសនា។

ធម្មភេទ នាម

[ធ័ម-មៈ-ភេត] thmomeakphet

ការបំបែកជាក្រុមតូចៗនៃក្រុមណាមួយដោយសារគោលបំណងនិងជំនឿមិនដូចគ្នា, ការបែកជាពួកក្នុងលទ្ធិសាសនា។

ធម្មយុត្តិកនិកាយ

ឈ្មោះគណៈបព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាសម័យសព្វថ្ងៃនេះ ដែលជាគូគ្នានឹងមហានិកាយ។

ធម្មយុត្តិកនិកាយ នាម

[ធ័ម-មៈ-យុត-តិ-កៈ-និ-កាយ] thmomeakyuttekaknikay

ឈ្មោះគណៈបព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាសម័យសព្វថ្ងៃនេះ ដែលជាគូគ្នានឹងមហានិកាយ។

ធម្មលិខិត

ឋានន្តរព្រះរាជាគណៈសម្រាប់ឯកមួយអង្គក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :

ធម្មលិខិត នាម

[ធ័ម-មៈ-លិ-ខិត] thmomeaklikhet

អ្នកសរសេរ, កត់ត្រា, ចម្លងធម៌។ ពាក្យនេះខ្មែរយើងប្រើជាសមណស័ក្ដិខាងបព្វជិតទីរាជាគណៈជាន់ខ្ពស់ :

ធម្មលិខិត នាម

[ធ័ម-មៈ-លិ-ខិត] thmomeaklikhet

ឋានន្តរព្រះរាជាគណៈសម្រាប់ឯកមួយអង្គក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ :

ធម្មសាស្ត្រ នាម

[ធ័ម-មៈ-សាស] thmomeaksas

ឈ្មោះក្រមច្បាប់យុត្តិធម៌ (ខាងតុលាការ) :

ធម្មសាស្ត្រ នាម

[ធ័ម-មៈ-សាស] thmomeaksas

ឈ្មោះគម្ពីរសម្ដែងអំពីយុត្តិធម៌ (ខាងតុលាការ) :

ធម្ម—

(ម.ព. ធម្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ធម្ម— នាម

[ធ័ម-មៈ—] thmomeak—

(ម.ព. ធម្ម) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ធរណិន្ទ

អ្នកដែលជាធំលើផែនដី (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកាព្យ) :

ធរណិន្ទ នាម

[ធៈ-រៈ-និន] thoronentor

អ្នកដែលជាធំលើផែនដី (ក្សត្រទ្រង់រាជ្យ)។ (ច្រើនតែប្រើក្នុងកាព្យ) :

ធរណី

បង្គោលមួយគូដែលដាប់ជាប្រហោងវែងដាំបញ្ឈរទន្ទឹមគ្នាសម្រាប់វាយស្នៀត គាបស្លឹករឹតឱ្យស្លាប់សាច់។

ធរណី នាម

[ធ-រៈ-នី] thoronei

ផែនដី :

ធរណី នាម

[នាង-ធ-រៈ-នី] thoronei

នាងគង្ហីងព្រះធរណី។

ធរណី នាម

[ធ-រៈ-នី] thoronei

បង្គោលមួយគូដែលដាប់ជាប្រហោងវែងដាំបញ្ឈរទន្ទឹមគ្នាសម្រាប់វាយស្នៀត គាបស្លឹករឹតឱ្យស្លាប់សាច់។

ធរណីដងគោម

បង្គោលមួយគូមានរន្ធមូលពីរឬបីម្ខាងដែលដាំបញ្ឈរទន្ទឹមគ្នា សម្រាប់ស៊កស្នូលកោះភ្ជាប់ដងគោមឱ្យមាំ។

ធរណីដងគោម នាម

[ធ-រៈ-នី-ដង-គោម] thoroneidongkoum

បង្គោលមួយគូមានរន្ធមូលពីរឬបីម្ខាងដែលដាំបញ្ឈរទន្ទឹមគ្នា សម្រាប់ស៊កស្នូលកោះភ្ជាប់ដងគោមឱ្យមាំ។

ធរណីដងទង់

បង្គោលមួយគូមានសណ្ឋានដូចគ្នានឹងធរណីដងគោមដែរ សម្រាប់កោះភ្ជាប់ដងទង់ឱ្យមាំ។

ធរណីដងទង់ នាម

[ធ-រៈ-នី-ដង-ទង់] thoroneidongtong

បង្គោលមួយគូមានសណ្ឋានដូចគ្នានឹងធរណីដងគោមដែរ សម្រាប់កោះភ្ជាប់ដងទង់ឱ្យមាំ។