វចនានុក្រមខ្មែរ

ចេតិយដែលបញ្ចុះធាតុ, តាមសេចក្ដីក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាសំដៅចំពោះតែចេតិយដែលបញ្ចុះព្រះសារីរិកធាតុព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ឬដែលបញ្ចុះធាតុព្រះអរហន្ត; មានន័យផ្សេងទៀតថា ទោះបីចេតិយដែលបញ្ចុះព្រះពុទ្ធរូបបាក់បែកក៏ហៅថា ធាតុចេតិយ ដែរ។

ធាតុ នាម

[ធា-តុ-និ-ធាន] theat

ការតម្កល់, ការបញ្ចុះធាតុ, បុណ្យបញ្ចុះធាតុ។

ធាតុ នាម

[ធា-តុ-អន់-តៈ-រ៉ៈ-ធាន] ឬ [ធា-តុ-អន់-ដ-រ៉ៈ-ធាន] theat

ការសាបសូន្យឬបាត់បង់នៃព្រះធាតុរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ មានសេចក្ដីតំណាលថា កាលណាសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធរោយរៀវបាត់សូន្យទៅ ដោយហេតុមនុស្សលោភលន់អស់សេចក្ដីគោរពហើយ, កាលនោះព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះអង្គ ទោះបីប្រតិស្ឋាននៅក្នុងទីណាក៏ដោយ សុទ្ធសឹងតែអណ្ដែតត្រសែតឯងៗមកប្រជុំគ្នាទាំងអស់ន

ធាតុ នាម

[ធាត] theat

មូលដើមរបស់តន្តិភាសា មានភាសាសំស្ក្រឹត, បាលីជាដើម ក៏ហៅថា ធាតុ, ដូចយ៉ាង ធរណី "ផែនដី" មកពី ធរ - ធាតុ "ទ្រទ្រង់"; កម្ម "អំពើ" មកពី ករ-ធាតុ "ធ្វើ"។ល។

ធាតុចូល

(ប.ព.) អ្វីៗដែលត្រូវបានបញ្ចូល ប្រើប្រាស់ឬផ្ដល់ឱ្យ ដូចជាព័ត៌មាន ទិន្នន័យ ជាដើម ដើម្បីអាចដំណើរការការងារអ្វីមួយ។

ធាតុចូល នាម ១)

[ធាត-ចូល] theatchoul≈

(ប.ព.) ព័ត៌មានដែលបានបញ្ចូលទៅក្នុងកុំព្យូទ័រ ឬទៅក្នុងកម្មវិធីសម្រាប់ដំណើរការ ឬរក្សាទុក។

ធាតុចូល នាម ២)

[ធាត-ចូល] theatchoul≈

(ប.ព.) អ្វីៗដែលត្រូវបានបញ្ចូល ប្រើប្រាស់ឬផ្ដល់ឱ្យ ដូចជាព័ត៌មាន ទិន្នន័យ ជាដើម ដើម្បីអាចដំណើរការការងារអ្វីមួយ។

ធាតុចេញ

(ប.ព.) អ្វីៗដែលបង្កើតឬផលិតបាន ដូចជាព័ត៌មានឬទិន្នន័យ ស្នាដៃជាដើមដោយអ្នកណាម្នាក់ ដោយម៉ាស៊ីនឬសហគ្រាសណាមួយឬប្រទេសមួយ។

ធាតុចេញ នាម ១)

[ធាត-ចេញ] theatchenh≈

(ប.ព.) ព័ត៌មានដែលកុំព្យូទ័របានបង្កើតចេញដោយការគណនាឬដំណើរការ។

ធាតុចេញ នាម ២)

[ធាត-ចេញ] theatchenh≈

(ប.ព.) អ្វីៗដែលបង្កើតឬផលិតបាន ដូចជាព័ត៌មានឬទិន្នន័យ ស្នាដៃជាដើមដោយអ្នកណាម្នាក់ ដោយម៉ាស៊ីនឬសហគ្រាសណាមួយឬប្រទេសមួយ។

ធាតុទោល

ធាតុឬកិរិយាដែលរូបដើមមានអក្សរតែមួយតួគត់, ច្រើនតែខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ដូចជា ទា "ឱ្យ", ធា "ទ្រទ្រង់, កាន់, ...", យា "ទៅ"; ខាងភាសាខ្មែរ ដូចជា កត់, កាត់, ខាត់, ចាំ ជាដើម។

ធាតុទោល នាម

[ធាត-ទោល] theattol≈

ធាតុឬកិរិយាដែលរូបដើមមានអក្សរតែមួយតួគត់, ច្រើនតែខាងភាសាសំស្ក្រឹតនិងបាលី ដូចជា ទា "ឱ្យ", ធា "ទ្រទ្រង់, កាន់, ...", យា "ទៅ"; ខាងភាសាខ្មែរ ដូចជា កត់, កាត់, ខាត់, ចាំ ជាដើម។

ធាតុរំលាយ

(ម.ព. អង្គធាតុរំលាយ)។

ធាតុរំលាយ នាម

[ធាត-រំ-លាយ] theatrumleay≈

(ម.ព. អង្គធាតុរំលាយ)។

ធាតុវិជ្ជា

ចំណេះខាងការប្រកបឬផ្សំធាតុគ្រប់យ៉ាងឱ្យកើតបានជាអ្វីមួយឡើង ឬឱ្យប្រើការប្លែកៗ បាន។

ធាតុវិជ្ជា នាម

[ធា-តុ-វិច-ជា] theatovichchea≈

ចំណេះខាងការប្រកបឬផ្សំធាតុគ្រប់យ៉ាងឱ្យកើតបានជាអ្វីមួយឡើង ឬឱ្យប្រើការប្លែកៗ បាន។

ធាតុវិទ្យា

(ម.ព. ធាតុវិជ្ជា)។

ធាតុវិទ្យា នាម

[ធា-តុ-វិត-ទ្យា] theatovittyea≈

(ម.ព. ធាតុវិជ្ជា)។

ធាតុវិភាគ

ការញែកឬរំលែកធាតុ។

ធាតុវិភាគ នាម

[ធា-តុ-វិ-ភាក] theatovipheak≈

ការញែកឬរំលែកធាតុ។

ធាតុអាកាស

លក្ខខណ្ឌនៃបរិយាកាស ដូចជាសីតុណ្ហភាព ខ្យល់ ភ្លៀង ដែលអាចប្រែប្រួលទៅតាមទីកន្លែងនិងពេលវេលាមួយជាក់លាក់ :

ធាតុអាកាស នាម

[ធាត-អា-កាស] theataakas≈

លក្ខខណ្ឌនៃបរិយាកាស ដូចជាសីតុណ្ហភាព ខ្យល់ ភ្លៀង ដែលអាចប្រែប្រួលទៅតាមទីកន្លែងនិងពេលវេលាមួយជាក់លាក់ :

ធាតុ—

(ម.ព. ធាតុ{¥¥}៥{££}) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ធាតុ— នាម

[ធា-តុ—] theato—≈

(ម.ព. ធាតុ៥) បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ។

ធាត់

ទីទៃពីស្គម គឺមានសាច់ច្រើន :

ធាត់ គុណនាម

[ធាត់] theat

ទីទៃពីស្គម គឺមានសាច់ច្រើន :

ធាត្រី

មេដោះ, ស្រីជាបងរក្សា។

ធាត្រី នាម

[ធា-ត្រី] theatrei

មេដោះ, ស្រីជាបងរក្សា។

ធាន

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ធន :

ធាន បុព្វបទ

[ធាន] thean

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ ធន :

ធានា

ធានាថានឹងទទួលខុសត្រូវចំពោះការខូចខាត ឬការបាត់បង់ណាមួយដែលកើតឡើង។

ធានា នាម

[ធា-នា] theanea

ដំណើរទទួលអះអាង, ទទួលរ៉ាប់រងលើខ្លួន។ ប្រើតាមទម្លាប់ជា កិ. ឬ ន. ក៏បាន :

ធានា កិរិយាសព្ទ

[ធា-នា-រ៉ាប់-រង] theanea

ធានាថានឹងទទួលខុសត្រូវចំពោះការខូចខាត ឬការបាត់បង់ណាមួយដែលកើតឡើង។

ធានី

នគរ, ក្រុង; ខេត្ត, ស្រុក; ច្រើនប្រើជា រាជធានី ក្រុងដែលមានក្សត្រទ្រង់រាជ្យគង់នៅជាប្រធាន។ បើប្រទេសដែលឥតក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ហៅថា រដ្ឋធានី។ ពាក្យនេះជាវេវចនៈនឹងពាក្យ ឋានីយ។

ធានី នាម

[ធា-នី] theany

នគរ, ក្រុង; ខេត្ត, ស្រុក; ច្រើនប្រើជា រាជធានី ក្រុងដែលមានក្សត្រទ្រង់រាជ្យគង់នៅជាប្រធាន។ បើប្រទេសដែលឥតក្សត្រិយ៍ទ្រង់រាជ្យ ហៅថា រដ្ឋធានី។ ពាក្យនេះជាវេវចនៈនឹងពាក្យ ឋានីយ។

ធារ

ការទ្រទ្រង់, ទប់ទល់, ធន់ទ្រាំ, ឋិតនៅ :

ធារ នាម

[ធា] thear

ពំនូកស្រូវ, អង្ករឬគ្រាប់អ្វីៗដែលចាក់បង្ហូរគរទុក :

ធារ នាម

[ធា] thear

ការទ្រទ្រង់, ទប់ទល់, ធន់ទ្រាំ, ឋិតនៅ :

ធារាសាស្ត្រ

វិទ្សាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការគ្រប់គ្រងទឹកសម្រាប់បម្រើវិស័យកសិកម្ម ជាពិសេសការស្រោចស្រព ផ្គត់ផ្គង់ទឹក :

ធារាសាស្ត្រ នាម

[ធា-រា-សាស] theareasas≈

វិទ្សាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីផ្លូវទឹក, ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកក្នុងប្រទេសឬតំបន់ណាមួយ :

ធារាសាស្ត្រ នាម

[ធា-រា-សាស-កៈ-សិ-កាំ] theareasaskaksekaam≈

វិទ្សាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការគ្រប់គ្រងទឹកសម្រាប់បម្រើវិស័យកសិកម្ម ជាពិសេសការស្រោចស្រព ផ្គត់ផ្គង់ទឹក :

ធាវកបក្សី

ប្រភេទបក្សីម្យ៉ាងដែលរស់នៅនឹងដី វាច្រើនដើរឬរត់ជាងហើរ។

ធាវកបក្សី នាម

[ធា-វៈ-កៈ-បាក់-សី] theaveakkakbaksei≈

ប្រភេទបក្សីម្យ៉ាងដែលរស់នៅនឹងដី វាច្រើនដើរឬរត់ជាងហើរ។

ធី

ប្រឡង, ប្រណាំងគ្នា :

ធី កិរិយាសព្ទ

[ធី] thi≈

ប្រឡង, ប្រណាំងគ្នា :

ធីតា

កូនស្រី :

ធីតា នាម

[ធី-ដា] thita

កូនស្រី :

ធីប

ប្រាក់ដែលអតិថិជនឱ្យជាកម្រៃទៅអ្នកដែលបម្រើសេវាឱ្យខ្លួន ក្រៅពីប្រាក់ដែលមានក្នុងវិក្កយបត្រ។

ធីប កិរិយាសព្ទ

[ធីប] thib

បំបាត់ចោល, លើកឬបដិសេធចោល, លើកទុកមួយអន្លើ :

ធីប នាម

[ធីប] thib

ប្រាក់ដែលអតិថិជនឱ្យជាកម្រៃទៅអ្នកដែលបម្រើសេវាឱ្យខ្លួន ក្រៅពីប្រាក់ដែលមានក្នុងវិក្កយបត្រ។

ធឹង

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ នឹង :

ធឹង បុព្វបទ

[ធឹង] thueng

ពាក្យសម្រាប់និយាយផ្សំនឹងពាក្យ នឹង :

ធឺ

បែប, យ៉ាង, មុខ :

ធឺ នាម

[ធឺ] thueu

បែប, យ៉ាង, មុខ :

ធុង

ឈ្មោះរនាតមួយប្រភេទ មានសូរឮធ្ងន់រណ្ដំ :

ធុង នាម

[ធុង] thung

លូឬគ្រុសសម្រាប់ដងទឹក, ដាក់ទឹក, ដាក់វត្ថុរាវផ្សេងៗ ឬដាក់វត្ថុដែលជាផង់។

ធុង នាម

[ធុង] thung

ឈ្មោះរនាតមួយប្រភេទ មានសូរឮធ្ងន់រណ្ដំ :

ធុងទឹកកក

ធុងផ្ទុកដុំទឹកកកសម្រាប់រក្សាភាពត្រជាក់បានយូរ :

ធុងទឹកកក នាម

[ធុង-ទឹក-កក] thungtoekkka≈

ធុងផ្ទុកដុំទឹកកកសម្រាប់រក្សាភាពត្រជាក់បានយូរ :

ធុងអាគុយ

(ម.ព. អាគុយ)។

ធុងអាគុយ នាម

[ធុង-អា-គុយ] thungaakuy≈

(ម.ព. អាគុយ)។

ធុញ

ធុញផងទ្រាន់ដៃឬទ្រាន់ចិត្តផង។

ធុញ កិរិយាសព្ទ

[ធុញ] tunhh

ទញ់ទាល់ក្នុងចិត្ត, ទ្រាន់ចិត្ត, ជិនឆ្អន់, នឿយណាយរសាយគំនិត :

ធុញ កិរិយាសព្ទ

[ធុញ-ថប់] tunhh

ធុញផងថប់បារម្ភផង។

ធុញ កិរិយាសព្ទ

[ធុញ-ទ្រាន់] tunhh

ធុញផងទ្រាន់ដៃឬទ្រាន់ចិត្តផង។

ធុតង្គ

ពាក្យនេះជាឈ្មោះវត្តប្រតិបត្តិដោយឡែក សម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកាន់តាមកម្លាំងសទ្ធា ដើម្បីទម្រោមធម៌ជាគ្រឿងសៅហ្មងចិត្តឱ្យថយចុះ។

ធុតង្គ នាម ១)

[ធុ-ដុង] thutong

អង្គរបស់ធម៌ជាគ្រឿងកម្ចាត់នូវកិលេស។

ធុតង្គ នាម ២)

[ធុ-ដុង] thutong

ពាក្យនេះជាឈ្មោះវត្តប្រតិបត្តិដោយឡែក សម្រាប់បព្វជិតក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាកាន់តាមកម្លាំងសទ្ធា ដើម្បីទម្រោមធម៌ជាគ្រឿងសៅហ្មងចិត្តឱ្យថយចុះ។

ធុន

រួតអ្វីៗនីមួយដែលមានបែបយ៉ាងនិងកំណើតជាមួយគ្នា :

ធុន នាម

[ធុន] thun

រួតអ្វីៗនីមួយដែលមានបែបយ៉ាងនិងកំណើតជាមួយគ្នា :

ធុរកិច្ច

ការធ្វើជំនួញ ពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ សកម្មភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗឬអង្គការណាមួយ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញ។

ធុរកិច្ច នាម

[ធុ-រៈ-កិច] thureakkech≈

ការធ្វើជំនួញ ពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគ សកម្មភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗឬអង្គការណាមួយ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណេញ។